Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №49 за 2021 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 49 (1153), 9—15 grudnia 2021 Soborowe źródła „Proświty” PAWŁO ŻEBRIWSKI

8 grudnia Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki skończyło 153 lata. Takie długowieczność okazała się nie do osiągnięcia dla żadnej organizacji społecznej czy politycznej Ukraińców. Do życiorysu towarzystwa dołączali się milionami Ukraińcy w ciągu całego historycznego okresu walki narodu o przetrwanie i Wolność, o zachowanie ukraińskiej Tożsamości, ojczystego Języka, Cerkwi, Ziemi, kultury narodowej i oświaty, własnego Państwa. W łonie matki-Proświty tworzyli wybitni Ukraińcy, którzy swoją oddaną pracą na rzecz Ukrainy, talentem rozwijali ideę narodową, wzmacniali wiarę narodu w jego szczęśliwą przyszłość, kiedy zapanuje „w swoim domu swoja i prawda”. Jej ideałami byli wychowani bojownicy o wolność Ukrainy, uczestnicy zmagań narodowowyzwoleńczych, żołnierze Ukraińskiej Powstańczej Armii. Georgij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy „Proświta” była zjawiskiem ogólnonarodowym, wszak od początku XX wieku jej oddziały powstawały w Odessie, Jekaterynosławiu, Żytomierzu, Kamieńcu Podolskim, Kijowie, Czernihowie, Mikołajowie, na Donie, Kubaniu, Zielonym Klinie, na kontynencie amerykańskim. W jej działalność zaangażowani byli: M. Hruszewski, A. Szeptycki, I. Franko, Łesia Ukrainka, J. Fedkowycz, M. Kociubynski, M. Łysenko, M. Arkas, B. Hrinczenko, K. Stecenko, D. Jawornycki… „Proświta” stała się decydującą organizacją w postępie ukraińskiej idei wszędzie, gdzie mieszkali Ukraińcy, pomimo agresywnego oporu władz kolonialnych. Tak, w państwowym archiwum obwodu mikołajowskiego (F. 206, op. 1, spr. 6) przechowywany jest Statut Ukraińskiego Towarzystwa „Proświta” z 1907 roku w Mikołajowie, w którym celem i zadaniami były: „pomóc rozwojowi ukraińskiej kultury i przede wszystkim oświacie narodu ukraińskiego w jego ojczystym języku; w tym celu Towarzystwo ma: a) wydawać książki, czasopisma, gazety w języku ukraińskim; b) zakładać własne biblioteki, muzea, czytelnie, księgarnie; c) organizować publiczne wykłady i odczyty, kursy ogólnokształcące, spektakle, wieczory literacko-muzyczne, koncerty, przedstawienia; d) zakładać stypendia, szkoły, ochronki dla dzieci i dorosłych, biura pracy, placówki oświatowe i dobroczynne; ogłaszać konkursy i nagrody za najlepsze dzieła piśmiennictwa, umiejętności i sztuki”. A w tym samym okresie (1909 r.) już w innym zakątku ukraińskiej – karpackiej ziemi, zniewolonej przez władzę cesarską, zatwierdza się na cześć wielkiego Proświcianina Statut ukraińskiego towarzystwa oświatowego imienia Osypa-Jurija Fedkowycza w gminie Storożyniec-Putyłów, w którym zaznaczono (§ 3): „a) dbać o rozbudzenie i szerzenie świadomości narodowej ruskiego (ukraińskiego) narodu w górach bukowińskich; b) dbać o szerzenie oświaty w górach bukowińskich na podstawie ojczystego ruskiego (ukraińskiego) języka; c) dbać o organizację ruskiego narodu w górach bukowińskich w znaczeniu kulturalnym i ekonomicznym, stawać w obronie narodowych, kulturalnych oraz ekonomicznych jego interesów; d) udzielać członkom towarzystwa, ukraińskim wydawnictwom, ukraińskim literatom i pisarzom oraz młodzieży szkolnej pomocy moralnej i materialnej”. Wtedy też M. Kociubynski wywalczył prawo do życia „Proświty” w Czernihowie, Nieżynie, Kozielcu, zostając jej przewodniczącym. Już na początku ubiegłego wieku „Proświta” liczyła 85 filii, 2713 czytelni, 37 dużych bibliotek i 32 wędrowne, a w sumie funkcjonowało pod egidą tej organizacji społecznej 1779 bibliotek, 500 chórów, 1000 domów czytelniczych i jeszcze 500 znajdowało się w fazie budowy. Dzięki aktywnej działalności społecznej „Proświty” otwarto 21 ukraińskich gimnazjów. Od początku wieku do 1914 r. tylko w Galicji „Proświta” założyła 2000 nowych czytelni, zakupiła 430 budynków na cele kulturalno-oświatowe, a 75% ludności posiadało własne czytelnie proświcianowskie (Semczyszyn M., Tysiąc lat ukraińskiej kultury). Aktywnie działało towarzystwo na Wołyniu, w takich miastach jak Ostróg, Dubno, Równe, Krzemieniec, Łuck. Na Zakarpaciu, gdzie ruch narodowy był szczególnie tłumiony przez kolonizatorów, wielką pracę prowadził wybitny oświatowiec i działacz państwowy Augustyn Wołoszyn. Jej działalność znamionowała, według słów B. Łepkiego, niestrudzoną pracę dla ideałów narodowych. Zrodzona z potrzeb narodowych, duchowych, politycznych, społecznych Ukraińców, z dążeń inteligencji, „Proświta” oddanie stała na straży ojczystego języka, szkoły, kultury narodowej, wiary, służyła ideom soborowości i państwowości, była siłą konsolidującą ukraińskość. Współbrzmiące z założeniami programowymi „Proświty” oraz narodowym poczuciem świata stały się ideały europejskiego oświecenia, uświadamiając przede wszystkim w osobach swoich najlepszych przedstawicieli historyczną drogę do wolności i własnego państwa, wypełniając główne zadanie – tworzenie ukraińskiego Narodu, wychowanie narodowo świadomego Ukraińca. Setki tysięcy Nauczycieli, Bojowników, Żołnierzy, wychowanych przez „Proświtę”, stały się obrońcami ukraińskiej idei narodowej, chroniąc naród przed obcym wpływem. Dzięki jej działalności zostały obronione najcenniejsze skarby narodu – Język Ukraiński, Cerkiew, pamięć historyczna, tradycja, kultura narodowa. Z nimi „chodziła” do narodu, zaszczepiając go świadomą wolą i wiedzą, wyrabiając odporność narodowo-ochronną. Zakończenie na str. 2–3 IGOR ZOC WASYL PIDDUBNYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Apel

do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym — przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. W minionym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Iwaszkiw H. I. – 500 hrywien. 2. Ruhlak Heorhij Wasylowycz – 200 hrywien. 3. Horak N. L. – 500 hrywien.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

niepodległe państwo – wartości, które wyznawali w różnych formach Ukraińcy „od Sanu po Don”. M. Kostomarow, zaczynając od 83. artykułu „Ksiąg narodu ukraińskiego”, daje bardzo druzgocącą charakterystykę Moskowii i jej monarchicznego despotyzmu. Pisze on: „Ukraina przystała do Moskiewszczyzny... Ale wkrótce zobaczyła Ukraina, że wpadła w niewolę, bo nie poznała, że tam był car moskiewski, a car moskiewski wszystko jedno było, co bożek i męczyciel”. Dlatego nie taką widzieli Ukrainę cyrylo-metodyjczycy, a równą między narodami, przede wszystkim z Polakami i Moskalami... Ale lackie pany i Moskale nie chcieli, a powiedzieli między sobą, że nie będzie Ukrainy, rozdzieramy ją na pół, jak Dniepr ją rozpołowił, lewy bok będzie moskiewskiemu carowi, a prawy – Polakom na pożarcie”. Ukraina walczyła jeszcze lat 50 i to była najsławniejsza bitwa w historii o wolność. Jednak, opisuje dalej Kostomarow, Polacy zajęli prawy brzeg, „a Niemka Katarzyna, kurwa wszechświatowa, bezbożnica, zabójczyni męża swego, dokonała kozactwa i wolności”. Jednak nie przepadła Ukraina, twierdzi dalej Kostomarow, bo „nie chciała znać ani cara, ani pychy, a choć i był car, to cudzy, i choć byli panowie, to cudzy; a choć z ukraińskiej krwi byli ci wyrodki, jednak nie psuli swoimi wstrętnymi wargami ukraińskiego języka i sami siebie nie nazywali Ukraińcami”. Takimi były charakterystyki ówczesnej rzeczywistości. Prawdziwie zabójcze i bardzo śmiałe oceny. Jeśli zważyć, że rodziły się one w ukraińskiej inteligencji w środowisku skrajnie reakcyjnego reżimu moskiewskiej monarchii, która zaledwie jakieś półtora tuzina lat temu brutalnie stłumiła polskie powstanie. Oczywiście, osiągnięcie postawionych celów narodowego wyzwolenia, stworzenie własnego państwa w słowiańskiej federacji jako równoprawnego podmiotu życia politycznego (bez uformowanej szerokiej bazy społecznego wsparcia) było utopijnym dla tamtych czasów marzeniem. Jednak wysokie idee wyzwolenia od despotycznej monarchii i cudzoziemców, którzy okupowali ojczystą ziemię, wykorzeniając naród, stworzenie swojego państwa, które staje się równe we wspólnocie europejskiej, były niezwykle znaczące dla dalszego narodowego odrodzenia narodu ukraińskiego. Wśród Ukraińców Naddnieprza, jak i Galicji, Bukowiny, Wołynia, Rusi Karpackiej kipiała w życiu społecznym wspólnota poglądów na perspektywę własnego bytu. Przede wszystkim polegała ona na uwolnieniu od ucisku narodowego, proponując drogi i środki do rozwiązania tej losowej kwestii. Uświadamiali sobie, że car i państwo, stworzone nie słowiańskim duchem, a niemieckim czy tatarskim, razem ze swoimi domorosłymi sługusami muszą zostać pokonani na zagrabionej przez nich ukraińskiej ziemi. Bo „prawdziwy Ukrainiec powinien nie kochać ani cara, ani pana, – pisał we wspomnianej pracy M. Kostomarow, – a jedynego boga Jezusa Chrystusa”. Łącząc narodowe dążenia wolności z ogólnochrześcijańskimi cnotami, kładli fundament pod tworzenie przyszłej niepodległej, sprawiedliwej i demokratycznej Ukrainy. „Eneida” I. Kotlarewskiego, M. Szaszkewicz z „Ruską Trójcą”, Bractwo Cyrylo-Metodiańskie, Budziciele języka ojczystego S. Worobkewycz i J. Fedkowycz, Główna Rada Ruska, Sobór uczonych ruskich

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Soborowe źródła „Proświty”

Zakończenie. Początek na str. 1. „Proświta” tworzyła życie niemal przez cały czas nie dzięki, a wbrew oficjalnej polityce, ponieważ naród nie posiadał polityczno-prawnej i duchowej suwerenności, zniewolony przez Rosję, Austro-Węgry i inne cudzoziemskie państwa. Największa masa ukraińskości była wykorzeniana w Imperium Rosyjskim. S. Siropolko wspomina o liście M. Kostomarowa do A. Hercena: „cenzura i szpiegostwo straszliwie szaleją przeciwko Ukrainie: nie tylko ukraińskim książkom nie pozwolono ukazać się na świecie, ale prześladowano nawet artykuły naukowe o Ukrainie w języku moskiewskim; same nazwy: Ukraina, Małorosja, Hetmańszczyzna uważano za nielojalne”. Tworzone organizacje społeczne i polityczne na Ukrainie i poza jej granicami, które były zorientowane narodowo, żywiły się ideami ukraińskiej „Proświty”. To ona położyła główną wartość, która zawarta była w wystąpieniu (w 1868 roku) młodego studenta Uniwersytetu Lwowskiego A. Siczynskiego (pochodzącego z rejonu husiatyńskiego na Tarnopolszczyźnie, ziomka wybitnego Iwana Puluja) – „każdy naród, który chce osiągnąć samodzielność, musi przede wszystkim dbać o to, aby niższe warstwy społeczeństwa, masy ludowe podniosły się do tego stopnia oświecenia, by ta masa ludowa poczuła się członkiem narodowego organizmu, odczuła swoją mieszczańską i narodową godność oraz uznała potrzebę istnienia narodu…”. Być jednolitym Narodem. Niezwykle silny, pożądany przez czas i narodowe dążenia cel stał się główną podstawą ruchu oświeceniowego. Przebywając w kolonialnych warunkach bezpaństwowości, „Proświta” przywróciła do życia wielką Ideę, którą podczas europejskiej „wiosny ludów” 1848 r. ogłosiła Główna Rada Ruska i Sobór Uczonych Ruskich – jedność narodu ukraińskiego od Karpat po Kubań, jego odrębność. Kto sprzeciwiał się temu sprawiedliwemu dążeniu narodu? Jak zawsze. Moskiewszczyzna, ówcześni moskalofile, którzy byli wrogo nastawieni wobec samego Towarzystwa, cudzoziemscy przybysze, ci, którzy „nienasyconym okiem za kraniec świata zaglądają”. Rozdzieleni politycznymi granicami imperiów, zachodni i wschodni Ukraińcy żyli wspólnymi myślami, marzeniami, nadziejami. Być wreszcie wolnymi, mając swoje państwo, być gospodarzem na swojej ziemi, być razem. Żywili się wzajemnie siłą i wiarą, wspólnymi ideałami i narodowymi dążeniami. Narodowe przebudzenie odbywało się na wszystkich ukraińskich terenach. A dlatego „Proświta” czerpała idee, ideały, wartości, które rodziły się na wszystkich ukraińskich ziemiach, przede wszystkim od tych narodowych tworów (organizacji społeczno-politycznych) Ukraińców, które powstawały na Naddnieprzańskiej Ukrainie, brutalnie zniewolonej przez despotyczną monarchię rosyjską. Ich pojawieniu się poprzedziła cała seria szowinistycznych działań caratu, skierowanych na wykorzenienie wszystkiego, co ukraińskie. Przecież od początku XIX wieku carskimi nakazami zakazuje się na Ukrainie budowy cerkwi w stylu ukraińskiego baroku; aktywizuje się szowinistyczny atak na język ukraiński. W 1811 roku spalono księgozbiór Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, a samą akademię oficjalnie zamknięto (1817). W 1824 roku minister oświaty zarządził „czysto rosyjskie wychowanie w całym imperium”. Nawet otwarcie Uniwersytetu Kijowskiego (1834) miało na celu główny cel – rusyfikację „kraju południowo-zachodniego”. Nic dziwnego, że władza moskiewska i rosyjska cerkiew zjednoczyły się w walce z wszelkimi ukrainofilskimi ideami, zwłaszcza gdy opierały się one na ukraińskiej myśli naukowej i światopoglądowo-politycznej. Właśnie tymi motywami kierowała się władza, gdy doszło do publicznego spalenia rozprawy doktorskiej M. Kostomarowa, zainicjowanego przez ministra oświaty (Uwarowa) oraz charkowskiego arcybiskupa (Borysowa). Przebywając w straszliwym, zniewolonym położeniu, ukraińska inteligencja w grudniu 1845 – styczniu 1846 r. tworzy w Kijowie pierwszą tajną organizację polityczną – Bractwo Cyrylo-Metodiańskie, u podstaw którego leżał program odrodzenia narodowego. Ukraińcy, jak wiele europejskich narodów, które znajdowały się pod uciskiem ówczesnych monarchii, pozbawione własnej państwowości, na poziomie swoich „pierwszych szeregów” uświadomiły sobie konieczność przejścia od etapu kulturalnego do politycznego etapu walki. Założone przez profesora Uniwersytetu Kijowskiego M. Kostomarowa, połtawskiego nauczyciela W. Biłozerskiego, młodego prawnika M. Hułaka, do których później dołączą T. Szewczenko, P. Kulisz, O. Markewycz i inni ukraińscy intelektualiści, towarzystwo w krótkim okresie swojego podziemnego istnienia (14 miesięcy) zrodziło idee, z których korzystały następne pokolenia narodowo-patriotycznych sił w walce o Ukrainę. Właśnie ta organizacja, opierając się na postępowej myśli europejskiej (J. Herder, J. Fichte, G. Mazzini i in.), uformowała zasady odrodzenia narodowego Ukraińców, rozwinęła ideę narodową, łącząc ją z ogólnoludzkimi wartościami chrześcijańskimi, rozpoczynając walkę przeciwko rosyjskiemu caratowi. Duch europejskiego wolnomyślicielstwa, idea kozackiej wolności i szlacheckiej godności, ciągłość pamięci historycznej, wysokie wykształcenie charakteryzowały działalność cyrylo-metodiańczyków. Można to prześledzić na przykładzie M. Hułaka, który trzymał się stanowiska Szewczenki dotyczącego wyzwolenia narodowego Ukraińców z niewoli moskiewskiej. Potomek kozackiej starszyzny (pradziad – generał oboźny czasów hetmana P. Doroszenki), student Uniwersytetu w Dorpacie, wychowany na ideałach narodowo-wyzwoleńczych powstania polskiego, członek konspiracyjnych kółek antyimperialnych, znawca europejskiego oświecenia, oddany celowi wolności narodu ukraińskiego, znawca języków niemieckiego i francuskiego, zwolennik czeskich oświecicieli narodowych (podobnie jak Taras Szewczenko), którzy walczyli przeciwko ekspansji niemieckiej, był godnym wzorem bojownika z despotią. Wydając książki oświeceniowe, przekładając Ewangelię na język ukraiński, studiując kroniki kozackie, historię Ukrainy w Komisji Archeograficznej, Hułak hartował swoją wiarę w nieuchronność narodowego wyzwolenia ukraińskości spod caratu, programowo deklarując swoje niepodległościowe cele. Kiedy w kwietniu 1846 roku do towarzystwa dołączył Taras Szewczenko, uformowała się ideologia „mazepinizmu” w jej najlepszym wymiarze. A dlatego działalność oświatowa bractwa, zajmowanie się ukraińską historią, literaturą, etnografią uważano za przestępstwo. Walka, którą prowadziły nieliczne grupy ukraińskiej inteligencji i studentów w Imperium Rosyjskim, napotykała brutalny opór nie tylko ze strony caratu i jego organów karnych. Przeciwko Ukraińcom nastawione było niemal całe społeczeństwo, wychowane w warunkach despotyzmu, niechęci, wrogości, donosów. Charakterystyczne, że zarówno w tamtych reakcyjnych czasach, jak i obecnie w putinowskiej Rosji, w całym imperium znajdą się jednostki, które lojalnie odnosiły się do idei ukraińskiej wolności. Za to masowo wychowywano, organizowano i angażowano ludzi, którzy zajmowali się donosami, śledzeniem, oczernianiem, niegodnymi czynami wobec spraw ukraińskich. Tradycyjnie atmosfera imperium zawsze była po brzegi przepełniona smrodem ukrainofobii bielińskich, katkowów, innych czarnosecińców i zombiowanych zwolenników „jedinoj i niedielimoj”. Spotykało się ją wszędzie na poziomie formalno-urzędowym i codziennym. Tak stało się i wtedy, gdy w wyniku zdrady doszło do rozbicia cyrylo-metodyjczyków, których skazano na różne wyroki więzienia i zsyłki bez prawa powrotu na Ukrainę oraz z zakazem zajmowania się działalnością oświatową, szczególnie brutalnie rozprawiając się z T. Szewczenką. Kto zatem zdradzał i donosił carskiej żandarmerii? W przypadku, na przykład, M. Hułaka (wtedy już wykładowcy Uniwersytetu Petersburskiego) byli to dwaj „alosze” – Pietrow (student) i Małow (protojerej soboru św. Izaaka). Ten ostatni (agent tajnej policji), którego podsadzono do celi do Hułaka, okazał się tak niegodny godności kapłańskiej, że nawet odmówił Ukraińcowi komunii, dopóki ten nie złoży policji niezbędnych zeznań. Jak wyraźnie pobrzmiewają w czasie tamte czarne uczynki księży-moskali, którzy byli wiecznymi sługami kremlowskich władców. Przecież „moralne” normy współczesnych domorosłych małowych pozostały takie same wobec ukraińskości. Bo nawet podczas obecnej rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie przedstawiciele tego kościoła odmawiają odprawienia nabożeństwa za spokój dusz ukraińskich Wojowników, którzy oddali swoje życie, broniąc Wolności i Niepodległości, a wyżsi hierarchowie duchowni („sługi Kiriła”) stają się „nieporuszeni” wobec honorowania poległych Wojowników na oficjalnych uroczystościach państwowych. Powstaje logiczne pytanie: czy ukraińskiemu narodowi potrzebna jest taka tajna „duchowa” instytucja, która przez stulecia służyła nie Człowiekowi, Ukraińcowi, a Molochowi?! Można tylko twierdząco stwierdzić, że w tych ciężkich czasach walki z agresorem o swoją niepodległość i państwowość, kiedy Naród broni się przed ciemiężycielem, niezwykle znaczące dla bezpieczeństwa narodowego jest to, aby Kościół był Ukraińskim. Jest logika w celowości głoszenia podobnych faktów, kiedy mówiąc o tworzeniu i działalności „Proświty”, uciekamy się do retrospektywnych opisów-analiz wielu innych ukraińskich instytucji, które działały na wielu ukraińskich ziemiach w różnych czasach. Przecież świadczą one o wzajemnych powiązaniach, pokrewieństwie, historycznej i etnokulturowej ciągłości myśli społeczno-politycznej i strategii narodowej ukraińskości, niezależnie od geografii, istoty reżimów politycznych i osobliwości rozwoju kulturowego. Jeśli wnikać w założenia programowe cyrylo-metodyjczyków, napisane jeszcze w połowie lat 40. XIX wieku i wyłożone w „Statucie Bractwa Słowiańskiego św. Cyryla i Metodego”, „Księdze bytu narodu ukraińskiego”, których głównym autorem był M. Kostomarow, to daje się zauważyć bezpośrednią zgodność w poglądach i stanowiskach „Proświty” wzoru 1868 roku. Taka naturalna bliskość ideologiczna uwarunkowana jest przede wszystkim wspólnymi celami, którymi przejmował się podzielony, ciemiężony, wykorzeniany naród ukraiński. Wolność, ziemia, język, wiara, szkoła ojczysta, tradycja, soborna i nie-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ogólnoukraińskie referendum w sprawie potwierdzenia Aktu Niepodległości Ukrainy 1 grudnia 1991 roku

(pierwszy zjazd oświatowy w Galicji), który nakreślił program organizacji ukraińskiej nauki i szkolnictwa ludowego, rozwoju ukraińskiego języka literackiego, towarzystwo naukowe „Halyćko-Ruska Matycia”, „Towarzystwo Oświaty Ludowej”, duch powstania chłopskiego pod wodzą Łukiana Kobyłyci, utworzenie pierwszego ochotniczego kurenia Ukraińców (zwiastun organizacji Ukraińskich Strzelców Siczowych), program zjednoczenia Wschodniej Galicji, Północnej Bukowiny i Zakarpacia w jeden organizm administracyjny, opracowany przez A. Duchnowycza i A. Dobriańskiego, „Słowo przestrogi” W. Podolynskiego, nieustanna walka o równe prawa do używania języka ojczystego, zrównanie w prawach ukraińskiego duchowieństwa oraz wiele innych ideowych, światopoglądowych i organizacyjnych źródeł legło u podstaw założeń ideologicznych „Proświty”. Jednak bezsprzecznym, najbardziej szanowanym i cenionym dla „Proświty” stało się Słowo Szewczenki, które niosło narodowi ducha Prawdy, Wolności, Walki, Sprawiedliwości. Stał się on dla wszystkich Ukraińców wielkim Budzicielem odrodzenia narodowego. Historyczna zasługa „Proświty” polega na tym, że wyodrębniła ona bardzo ważne dla tamtego (i obecnego!) czasu zadanie – naród musi poczuć swoją godność narodową i zrozumieć potrzebę swojego narodu. Czasopisma: „Pysma z Proświty” (poprzednik współczesnego „Słowa Proświty”), „Amatorskyj teatr”, „Żyttia i znannia”; biblioteki edukacji artystycznej, literackiej, historycznej przy „Dili”, „Zori”, „Batkiwszczyni”; „Ruska Rada”, „Sełanyn”, „Bukowyna”, dziecięca „Łastiwka” oraz wiele innych aktywnie przyczyniały się do rozwoju „oświaty i podniesienia kultury narodu ukraińskiego we wszystkich jego warstwach i kierunkach życia”. Po co od czasu do czasu musimy wracać wstecz, w przeszłość? Oczywiście, aby chronić swoją pamięć historyczną, odnajdywać własne źródła i niezwyciężoność siły, uświadamiając sobie duchową ciągłość narodową między wypowiedzianym półtora wieku temu patriotycznym Słowem A. Siczynskiego a patriotycznym Czynem w obronie suwerenności państwowej i integralności terytorialnej Ukrainy Bohatera Ukrainy, dowódcy 1. samodzielnej kompanii szturmowej DUK „Prawy Sektor” Dmytra Kociubajły („Da Vinci”). Bo właśnie taka młodzież była, jest i będzie „arystokracją ducha” Narodu Ukraińskiego, najgodniejszym przykładem dla wychowania obecnych i przyszłych pokoleń Ukraińców. „Proświta”, zrodzona z duchowych, politycznych, społecznych potrzeb Ukraińców oraz dążeń inteligencji, stanęła w XIX–XXI wieku na straży języka ojczystego, szkoły, kultury narodowej, tradycyjnej wiary, jedności, państwowości, stając się siłą konsolidującą ukraińskość. Podzieleni politycznie, historycznie, terytorialnie, kulturowo, Ukraińcy otrzymali drogowskaz-sztandar postępu narodowego – „Proświtę”, idąc przez odrodzenie narodowe do samodzielności Państwa Ukraińskiego. Przez cały ten czas wychowywała świadomego Ukraińca i tworzyła ukraiński Naród, aby w odpowiedzialnych chwilach bytu nie zbaczać na manowce, pamiętając słowa Szewczenki: „Zdaje się – lepszego nie ma niczego u Boga, jak Dniepr i nasza sławna kraina”. Heorhij FILIPCZUK. Taki temat dyskusji zebrał przy okrągłym stole uczestników grupy kołomyjskiej Inicjatywy „Pierwszego grudnia”, aktywistów rady młodzieżowej, zaproszonych gości – organizatorów i aktywnych uczestników przygotowania i przeprowadzenia Referendum, kulturalno-oświatowego desantu we wschodnich regionach Ukrainy. Taki format spotkania został zainicjowany przez koordynatora grupy kołomyjskiej Inicjatywy „Pierwszego grudnia” Ihora Dowhaniuka oraz mera Kołomyi Bohdana Stanisławskiego, który również był aktywnym uczestnikiem, a nawet współmoderatorem. Może właśnie takie połączenie doświadczenia i młodości zapewniło żywą, pełną zaufania, konstruktywną rozmowę; wspólne przejmowanie się sytuacją w państwie w kontekście współczesnych wyzwań i zagrożeń; zrozumienie tego, że każdy świadomy Ukrainiec musi dzisiaj godnie trzymać swój front walki z agresją i wojną hybrydową w różnych jej przejawach i lokalizacjach; konieczną potrzebę ochrony swojej przestrzeni informacyjnej przed atakami propagandowymi wrogich nam źródeł medialnych, aby przybliżać i urzeczywistniać marzenie wszystkich Ukraińców, które przyjęła za swój punkt odniesienia Inicjatywa „Pierwszego grudnia” – „Wolny człowiek w wolnym kraju!”. Tylko w takiej jedności i zjednoczeniu, jak podczas Referendum 1 grudnia 1991 roku, jesteśmy zdolni zwyciężać i przybliżać ten dzień. Dokumentami podsumowującymi dyskusję stały się dwa Apele do wszystkich sił patriotycznych i do każdego świadomego Ukraińca. Olha RUDANEĆ, uczestniczka grupy kołomyjskiej Inicjatywy „Pierwszego grudnia”, moderatorka dyskusji. A P E L 1 uczestników okrągłego stołu „Ogólnoukraińskie Referendum w sprawie potwierdzenia Aktu Niepodległości Ukrainy 1 grudnia 1991 roku: znaczenie historyczne w kontekście współczesnych wyzwań i zagrożeń”. Wielce Szanowna społeczności ukraińska! Dzisiaj mija 30 lat od tego pamiętnego historycznego grudniowego dnia, kiedy Inna BEREZA, członkini zarządu mikołajowskiego oddziału miejskiego „Proświty” im. M. Arkasa. Temat Rewolucji Godności już ósmy rok jest jednym z bolesnych i pamiętnych. Co roku w Mikołajowie to wydarzenie jest wspominane przez mieszkańców, kiedy mikołajowscy majdanowcy 21 listopada przeprowadzają patriotyczny marsz od placu Sobornego do znaku pamięci Bohatera Niebiańskiej Sotni Serhija Kemskiego na bulwarze Rady Europy. W tym roku proświcianie Mikołajowskiego oddziału miejskiego im. M. Arkasa rozszerzyli granice honorowania uczestników Majdanu oraz poległych Bohaterów Niebiańskiej Sotni, w szczególności przeprowadzili studia nad wydarzeniami lat 2013–2014 w ukraińskiej literaturze pięknej, spotkali się z majdanowcami. W październiku w ramach klubu językowo-historycznego Biblioteki Centralnej dla dorosłych im. M. L. Kropywnyckiego odbyły się wykłady dla uczniów starszych klas szkół Mikołajowa (wykładowca – I. Ju. Bereza). Pod koniec listopada w sali widowiskowej biblioteki odbyło się spotkanie z rodzicami Bohatera Niebiańskiej Sotni Serhija Kemskiego, któremu 15 listopada stuknęłoby 40 lat, ale który 20 lutego 2014 roku zginął, uchwalono najbardziej legitymowalny dokument w ukraińskiej historii wszystkich czasów. Ponad 90% ludności Ukrainy swoim aktem woli – aktem demokracji bezpośredniej – Ogólnoukraińskim referendum przypieczętowało dla Ukrainy status niepodległego, zjednoczonego, suwerennego państwa. To bezprecedensowe wydarzenie historyczne i jednocześnie unikalna lekcja historyczna, na której przyswojenie 30 lat okazało się dla nas za mało. Mając tak wysoki poziom jedności w swoim pragnieniu posiadania „w swoim domu swojej prawdy” w tamtym czasie, co mamy teraz? Podzieleni i skłóceni między partiami i partyjkami, wodzami i wodzikami, osłabieni wieloma czynnikami wewnętrznymi i zewnętrznymi, straciliśmy Krym, już siedem lat giną nasze dzieci w nierównej konfrontacji ze światowym terrorystą, który brutalnie zlekceważył wszystkie prawa międzynarodowe i porozumienia oraz grozi nam agresją na szeroką skalę. Dzisiaj musimy zrozumieć, że wojna hybrydowa już weszła głęboko poza linię rozgraniczenia i daje o sobie znać w różnych przejawach na całym terytorium Ukrainy i nie tylko. I nawet w tym krytycznym okresie brakuje nam mądrości państwowej, woli politycznej i dalekowzroczności dla jedności i zjednoczenia wszystkich sił patriotycznych w celu ratowania naszej niepodległości i państwa. Zwracamy się do wszystkich, którym nie jest obojętny los Ukrainy i przyszłość naszych dzieci, usłyszcie nasz głos! Inicjujemy Ogólnonarodowy okrągły stół i zapraszamy do konstruktywnej dyskusji wszystkie siły patriotyczne w celu skonsolidowania i zjednoczenia w jedną potężną siłę narodowego ratunku! W obliczu zagrożeń i wyzwań współczesności musimy być odpowiedzialni i zdecydowani. Naszym wspólnym celem jest jedyna, soborna, wolna Ukraina – i to jest to, dla czego musimy być jednością! Taką lekcję mamy – to Referendum 1 grudnia 1991 roku. (m. Kołomyja, 01 grudnia 2021 roku) O Z W A 2 Uczestników okrągłego stołu „Ogólnoukraińskie Referendum na potwierdzenie Aktu o niepodległości państwowej Ukrainy 1 grudnia 1991 roku: historyczne znaczenie w kontekście współczesnych wyzwań i zagrożeń”. Wielce szanowna ukraińska społeczności! Każdy świadomy obywatel odczuwa dzisiaj niemały niepokój o to, co się z nami dzieje. Nasi obrońcy giną na wschodnich rubieżach, aby nie dopuścić do rozprzestrzenienia się agresji wojskowej, ale niestety nie są w stanie zatrzymać agresji informacyjnej, która rozprzestrzenia się przez wszystkie najbardziej dostępne kanały i sieci. Ta agresja informacyjna różnymi podstępnymi metodami bardzo często wciąga w otwartą konfrontację i wrogość szerokie kręgi użytkowników takich informacji. Sprytnie maskując swoje prawdziwe zamiary, wrodzy propagandyści wyszukują wciąż nowe sfery i motywy do szerzenia niezgody. Nawet najazd światowej pandemii zdołali przekształcić w instrument w swoich dawno wypróbowanych metodach: „dziel i rządź”. Dlatego zwracamy się do każdego z was z prośbą i żądaniem, aby świadomie, z poczuciem osobistej odpowiedzialności odnosić się do wyboru źródeł informacji i nie rozpowszechniać otwarcie wrogich lub dobrze zamaskowanych przez propagandowych najemników materiałów, nie zaśmiecać ukraińskiej przestrzeni informacyjnej obcojęzycznym kontentem, którego znaczenia często nie rozumieją sami rozpowszechniający. Język i słowo są dzisiaj na pierwszej linii frontu obrony i wzmacniania naszej niepodległości. Wyznając wolność słowa jako jedną z podstawowych wartości demokracji, musimy uświadomić sobie, że każde słowo wypuszczone w przestrzeń informacyjną musi być prawdziwe i odpowiedzialne. Dzisiaj, w czasie wysokiej mobilności środków komunikacji, każdy musi ochronić siebie i swoich bliskich, zwłaszcza dzieci i młodzież, przed natarciem podstępnego wroga, w jakiejkolwiek postaci by się nie pojawiał. Musimy wygrać tę wojnę! Bądźmy czujni! Bądźmy odpowiedzialni! (m. Kołomyja, 01 grudnia 2021 roku) Historyczne znaczenie w kontekście współczesnych wyzwań i zagrożeń

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Spotkanie z rodzicami Bohatera Niebiańskiej Sotni

na Majdanie w wieku Chrystusa od kuli snajpera. Na spotkaniu wystąpili literaturoznawcy W. M. Russowa i I. J. Bereza, którzy opowiedzieli o utworach prozatorskich i dramatach, w których przewodnim motywem był Majdan Godności. Opowiadając o synu, matka Serhija Kemskiego, Tamara Hawrylivna, mówiła o swojej służbie na rzecz zachowania pamięci o poległych. W szczególności mówiła o Ogólnoukraińskim corocznym konkursie esejów im. Serhija Kemskiego, którego wyniki podsumowuje Mała Akademia Nauk przed Dniem Godności i Wolności. Mowa była także o jej niedawnym spotkaniu z uczniami Jużnenskiego ZZSO nr 1, którzy również brali udział w konkursie. Pani Tamara opiekuje się także konkursem studenckich prac naukowych Odznaka Serhija Kemskiego. Zgłoszenia na konkurs przyjmowane są do 28 lutego 2022 r. Warunki znajdują się na stronie „Odznaka Serhija Kemskiego”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Pawło Żebriwski: O tym, co ważne

Polityk, działacz społeczny Pawło Żebriwski żyjemy w świecie, w którym niepostrzeżenie doszło do zamiany ważnych pojęć. Kłamstwo zaczęto nazywać alternatywnym punktem widzenia, głupotę – swoistością, zdradę – celowością, podłość – zaradnością, korupcję polityczną – pragmatyzmem. Normy etyczne zastąpiono preferencjami materialnymi. „Koniec historii” i „era dobrobytu”, o których tak wiele mówili zachodni politycy, obróciły się w strach przed początkiem nowej wojny światowej i zuchwałymi działaniami autorytarnych reżimów. „Oda do radości” – hymn wymarzonej przez Ukraińców Europy – zaczęła brzmieć dla nas jak „Requiem” dla utraconych iluzji. Na drodze do ukraińskiego Raju utraciliśmy moralno-etyczne punkty odniesienia. Ponieważ nami długo kierowali „ludzie z przeszłości”, którzy założyli wyszywanki, ale duchem pozostali obcymi na ukraińskiej ziemi. Dlatego imitacja stała się główną strategią ukraińskiej elity politycznej. Lecz krach elity politycznej nastąpił nie wtedy, gdy pewien nowicjusz wykrzyknął: „jakaja raznica” i zniwelował ważne wartości, zrównując je z jakością dróg. Zwyrodnienie zaczęło się wtedy, gdy politycy zaczęli imitować swoje ukraiństwo, a nie przejawiać je w decyzjach i działaniach. Wartości w działaniach zastąpiono wyborczo wyważonymi hasłami i atrakcyjnymi „obrazkami”. Imitacja sprawiedliwości, imitacja bezpieczeństwa, imitacja godności, imitacja miłości do Ukrainy nie pozwoliły położyć mocnych fundamentów ukraińskiej państwowości. Jaskrawe „dekoracje” zastąpiły niezbędne instytucje i struktury państwowości. Lecz wojna o niepodległość zerwała „maski” z wielu obłud i dowiodła, że wartości – to jest to, za co gotowi są umierać ludzie. Ukraina stała się uświadomioną wartością dla większości Ukraińców. Co więcej, do wielu przyszło zrozumienie, że prawdziwa niepodległość budowana jest na wartościach. Weszliśmy na drogę zmiany elity politycznej. Ukraiński naród polityczny, który hartuje się w wojnie o niepodległość, musi dać odpowiedź na ważne pytania. Jaka powinna być ukraińska elita polityczna? Na czym powinno bazować nasze ukraiństwo? Kto weźmie odpowiedzialność za brzemienne w skutki dla kraju decyzje? Wokół jakiej IDEI zgromadzi się ukraiński naród polityczny, aby zbudować sukcesywne państwo? Wierzę, że Ukrainiec urodził się, aby stać się SZCZĘŚLIWYM. To moja idea dla tej wspólnej sprawy. Może ona stać się naszą narodową Ideą. Szerzej swoje poglądy wyłożyłem w moich dwóch nowych książkach – „Rozmyślania” oraz „Spojrzenie na ideę narodową”. To moja próba odpowiedzi na ważne pytania. Wspomnę też swoją pierwszą książkę o reformach „Żyć po ludzku”, wojnie, towarzyszach broni oraz trzyletnim przewodniczeniu Donieckiej Obwodowej Administracji Wojskowo-Cywilnej. Te książki – to moje myśli i wizja tego, jak mamy tworzyć swój niezależny i wolny ukraiński Świat. Bez oglądania się na Wschód i Zachód. Bez ograniczeń i wskazówek. Wolności, możliwości, zamożność, godność i demokracja, będąc raz zdobyte, zawsze wymagają czujności i ochrony. Ukraina już udowodniła, że może przypomnieć Europie i światu o tym. Jak? Odstawszy własną wolę i godność. Zełenskiemu czas się obudzić i zająć obroną Ukrainy ogromne zagrożenie szerokoskalarnego ataku Rosji na Ukrainę. Problem w tym, że budżet Moskwii pęka od pieniędzy otrzymanych ze sprzedaży ropy i gazu. Zamiast urządzać życie Moskali, złośliwy kremlowski karzeł postanowił wydawać je na wojnę z Ukrainą. O tym zagrożeniu istotnie przypominają – budzą naszych władców – przede wszystkim Stany Zjednoczone Ameryki. Najpierw był insight w gazecie The Washington Post o gromadzeniu rosyjskich wojsk na granicy z Ukrainą. Jednak „bojowe koguty” Zełenskiego ogłosiły, że to nieprawda, fake. Po tym ich potraktowano, jak ślepe kocięta, faktami i przypomniano, że Rosjanie zostawili cały sprzęt i wyposażenie na granicy z Ukrainą po swoich tak zwanych ćwiczeniach, a wycofali jedynie personel. „Bojowe koguty” na to zamilkły. Ale USA nie zatrzymały się: przyjęły oświadczenie Departamentu Stanu, opublikowały oświadczenie oficjalnego przedstawiciela Pentagonu, a nawet wysłały dyrektora CIA do Moskwy, aby ostrzec Putlera przed atakiem na Ukrainę. Kiedy raszyści zaczęli udawać, że nic się nie dzieje, USA zmuszone były dokonać wycieku informacji o tym, że jednym z kluczowych pytań, które omawiał szef CIA z Putlerem, było prawdopodobieństwo ataku Moskwii na Ukrainę. Dzięki Bogu, nie jesteśmy samotni. Wielka Brytania również demonstruje poważne wsparcie dla Ukrainy. Podpisano międzyrządowy kontrakt o wartości 1,7 mld dolarów na budowę dwóch baz marynarki wojennej i przerzucenie okrętów bojowych. Co więcej, premier Boris Johnson oświadczył: jeśli rozpocznie się atak na Ukrainę, to obecnie w pełnej gotowości bojowej znajduje się 600 brytyjskich specjalsów, wyposażenie jest już na lotnisku i Brytyjczycy są gotowi przerzucić ich na Ukrainę. Dla zrozumienia: jeden brytyjski specjals jest wart co najmniej stu żołnierzy-Moskali. Czas dolotu – maksymalnie 5 godzin. W tej sprawie USA wysyłały „szturchańce” również członkom Czwórki Normandzkiej – Francji i Niemcom, które coś niewyraźnie wymamrotały, mówiąc, że również nie pozostawią bez konsekwencji dalszej inwazji Moskwii na Ukrainę. Ale Zełenski w tej sprawie milczy. Nic nie mówi też sekretarz RBNiO Ołeksij Daniłow. Jedyną osobą, która w tej sprawie „zaśpiewała” z USA i Brytanią, jest zastępczyni ministra obrony ds. integracji europejskiej Hanna Malar. Faktycznie powtórzyła ona narracje, które budzą społeczeństwo. Niektórzy pozastatowi doradcy tak zwanego sekretarza Zełenskiego Andrija Jermaka zaczęli już nazywać daty prawdopodobnego ataku: początek grudnia. Moim zdaniem będzie to miało miejsce mniej więcej od połowy grudnia i później. Wskazująca jest tutaj pozycja premiera Wielkiej Brytanii Borisa Johnsona, który ostrzegł Francję i Niemcy, że trzeba będzie wybierać między gazem dla Europy a Ukrainą. I nie tylko Ukrainą, ale bezpieczeństwem całego kontynentu europejskiego. Bo co się dzieje? Czyż nie jest to początek trzeciej wojny światowej? Pierwsza wojna światowa rozpoczęła się o zasoby naturalne. Druga wojna światowa wydarzyła się dlatego, że hitlerowskie Niemcy chciały dominować, panować na całym świecie. Obecnie zaś zrozumieć, po co Putinowi wojna i nowe terytoria – jest niemożliwe. Moskale mają tyle zasobów naturalnych, że dzielą się nimi z Chinami, oddając miliony kilometrów kwadratowych w operacyjne zarządzanie. Im i terytoria nie są potrzebne, bo mają ich dosyć. Jednak walczą także w Syrii i Mali. Co oni niosą – sami nie uświadamiają sobie. Pewnie swoją chorobliwą wyobraźnię. Wygląda na to, że kluczową wartością dla Rosjanina jest sprawienie komuś bólu. Według imperialnej zasady „biję się, bo się biję”. W rzeczywistości wojna na Ukrainie – to cywilizacyjne zderzenie. Zderzenie hordy i europejskiej cywilizacji. Rozumiemy również, że bez zasobów ludzkich Ukrainy Moskwa zniknie jako twór państwowy. I dlatego dzisiaj na Ukrainie możliwy jest atak. Bardzo dobrze, że w tym cywilizacyjnym starciu nie jesteśmy samotni. Mamy partnerów – USA, Wielką Brytanię, Polskę i kraje bałtyckie. Inna część sytej Europy zamieniła wartości na krwawe naftowo-gazowe dolary Moskwii. Więc liczyć na wsparcie Niemiec, Francji czy Węgier raczej nie warto. A co najważniejsze: ukraińskie kierownictwo musi obecnie wyraźnie kierować pieniądze z ukraińskiego budżetu nie na „wielkie kradziejstwo”, lecz na dozbrojenie i modernizację ukraińskiej armii. Należy podnosić wypłaty finansowe dla żołnierzy, którzy bronią naszych granic. Trzeba pilnie wyznaczyć dowództwo obrony terytorialnej i formować obronę terytorialną. Podczas mojej niedawnej podróży na wschód wyraźnie zobaczyłem, że chłopcy i dziewczęta w obwodzie donieckim są gotowi stanąć w obronie swojej ziemi. Ale trzeba prowadzić ludzi za sobą, a nie milczeć. Zełenski musi się obudzić. I zająć się obroną kraju. Ukrainie potrzebny jest program sukcesu, a moje głębokie przekonanie jest takie, że nie mając programu, jak mamy budować państwowość Ukrainy, nie można przedwcześnie promować jakiejś osoby jako lidera narodu. Przecież każdy człowiek urodził się w grzechu, każdy człowiek ma trupy w szafie. Nie ma dzisiaj ludzi, którzy nie zgrzeszyli przeciwko państwu Ukraina. Chyba że babcia, która od 30 lat leży przykuta do łóżka. Dlatego nie twórzmy sobie idola na politycznym olimpie Ukrainy. Najpierw – wizja, która jest potrzebna Ukrainie, a dopiero potem – lider, czyli promotor, który będzie wskazywał kierunek rozwoju. Ten lew, który będzie stał na czele stada lwów. Bo większość Ukraińców to lwy z ducha. Trzy główne wyzwania stoją obecnie przed Ukrainą. Pierwsze – to wojna. Dzisiaj żadna siła polityczna reprezentowana w parlamencie nie proponuje wyraźnie sformułowanego ukraińskiego stanowiska na rzecz zakończenia wojny na wschodzie poprzez zwycięstwo. Drugie – korupcja: każdy Ukrainiec nienawidzi korupcji, ale na wszelki wypadek chce, „żeby kum wszystko załatwił”. Wszyscy mówią, że korupcja to zło, ale główni gracze obecnego politycznego establishmentu byli premierami, prezydentami i wtedy wszystko im odpowiadało. Trzecie wyzwanie – przezwyciężenie ubóstwa. Wszyscy mówią, że Ukraińcy są biedni, ale nikt nie proponuje dróg wyjścia. Jakie my widzimy drogi przezwyciężenia tych wyzwań – w najbliższym czasie szczegółowo opowiemy w swoim programie. Wszystkim podoba się powiedzenie Churchilla, który po wojnie powiedział Anglikom: „Nie mogę wam zaoferować nic poza potem, krwią i ciężką pracą. Ale kiedy to zrobimy, to w każdej rodzinie będziemy mieli kurczaka do obiadu”. Teza się podoba, ale chce się cudu. Zbiorowi „Zełenscy”, idąc do władzy w 2019 roku, zagrali na receptorach „sowka”: przyjdę i wszystko dam. Tak nie bywa. Ukraińcy muszą powrócić do siebie, do swojego archetypu. Za darmo nigdy nic nam nie przychodziło. Zamożność osiągali ci, którzy działali, pracowali, myśleli. Wszystko inne to nieukraińska narracja. Udana Ukraina: recepta na przezwyciężenie ubóstwa. Chcę, żeby Ukraina rozkwitała. Trzy filary proponowanego przeze mnie fundamentu sukcesu Ukrainy to Wolności, Możliwości, Zamożność. I jeśli mówię o przezwyciężeniu ubóstwa – to obowiązkowo proponuję drogę jego przezwyciężenia. Trzeba rozumieć, co i jak będziemy robić. Mało jest wypowiedzieć hasło – trzeba dać receptę. I ja taką receptę mam. Przede wszystkim należy zaprowadzić porządek na Ukrainie. Co to jest „porządek na Ukrainie”? Pierwsze – to instytucjonalizacja. Począwszy od sądu, prokuratury, SBU, policji. Kiedy zaczną działać instytucje – uruchomimy projekt przezwyciężenia ubóstwa dla małego i średniego biznesu. Konkretny przykład: kiedy kierowałem wojskowo-cywilną administracją w obwodzie donieckim, zapoczątkowałem projekt „Ukraiński doniecki kułak”. Żołnierz ATO, weteran, przesiedleniec czy inny chętny mógł złożyć wniosek i otrzymać grant na 500 tys. hrywien. Główny wymóg: każdy przedsiębiorca musiał stworzyć minimum cztery miejsca pracy ze średnim poziomem wynagrodzenia w obwodzie. Czyli formujemy klasę średnią. Klasę właścicieli. Zamożnych ludzi. Ci ludzie już nie pojadą ani do Polski, ani do Włoch, bo mają wszystko swoje na Ukrainie. Oni dadzą miejsca pracy innym Ukraińcom. A co najważniejsze – ci ludzie będą mieli czego bronić. Nie będziemy mieli problemów z tym, że ktoś gdzieś nie będzie chciał bronić swojego kraju. Drugie – to demonopolizacja gospodarki. Jeden z obowiązkowych punktów – deoligarchizacja. To kluczowe pytanie! Decydująca rola należy do Komitetu Antymonopolowego (przypomnijmy ustawodawstwo antymonopolowe USA z lat 30. XX wieku). Czy trzeba zabierać własność jakiemuś oligarchowi? Nie! Na przykład Rinat Achmetow: on dzisiaj ma pionowo zintegrowaną firmę. Wydobywa węgiel, wydobywa koks, przetwarza w swoich elektrociepłowniach na energię elektryczną, rudę przetwarza w swoich własnych przedsiębiorstwach. Kto mu przy takim systemie może stworzyć konkurencję? Nikt! I on może wystawiać jaką chce cenę na energię elektryczną. Musi być inaczej. Chce Achmetow zajmować się produkcją energii elektrycznej? Niech to robi, ale żeby węgiel kupował u kogoś innego, a nie u samego siebie. Nie trzeba niczego odbierać – niech sprzeda. I zdrowa konkurencja zrobi swoje. Instytucjonalność i stworzenie możliwości ludziom, by sami mogli zarobić na zamożne życie – to pierwsze pytanie porządku dziennego Udanej Ukrainy. Ale ponieważ obecna władza błaznów tego nie robi i robić nie zamierza, to my wszyscy razem musimy pracować nad tym, żeby władza się zmieniła. I w tym bardzo wielka rola przypada w szczególności środkom masowego przekazu: doprowadzić do świadomości wyborców, że dzisiaj już mało jest pięknych słów. Potrzebne są działania. Kiedy przyszedłem do obwodu donieckiego, mój poprzednik zostawił mi 15 mln hrywien budżetu rozwoju obwodu. Do końca 2015 roku na koncie był już miliard hrywien. W 2016 – 4 mld, a w 2017 – 8 mld. Kiedy odchodziłem ze stanowiska, zostawiłem następcy 4,5 mld hrywien na kontach na działające obiekty: ponad 500 obiektów, które były budowane i rekonstruowane. I na to było już stuprocentowe finansowanie! Szkoda, ale te obiekty, które miały być gotowe do końca 2019 roku, „oddają” do dzisiaj… Więc jeśli mówię, że na przezwyciężenie ubóstwa na Ukrainie potrzeba lat dwóch-trzech, to wiem, o czym mówię. Bo ja to już robiłem, przeżyłem i za swoje słowa odpowiadam.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

O czym ostrzega wahadło

W styczniu 2007 roku przyszedł mi do głowy historyczny mechanizm wahadła. Jewhen HOLYBARD musiał już wykonywać tę niewdzięczną funkcję siedem lat przed rozpoczęciem obecnej wojny w artykule „Dokąd kołysze się wahadło” („Ukrajinśke Słowo”, nr 12, 21-27 marca 2007 roku). Właściwie prawidłowości historycznego wahadła skłoniły mnie wtedy do opublikowania takiego wniosku: „Z uwagi na długotrwałe ściskanie sprężyny nierozwiązanych problemów w stosunkach z Rosją (w tym uporczywe ignorowanie przez ukraińskie kierownictwo własnych możliwości zaopatrzenia w energię oraz niegotowość ukraińskiego wojska do przeciwstawienia się agresorowi), całkiem prawdopodobne, że sprężyna może wystrzelić około 2015 roku ostrym (być może inicjowanym z zewnątrz) konfliktem obywatelskim, z jego przekształceniem w międzypaństwowy”. Około 2015 roku – to właśnie rok 2014. We wspomnianym artykule poinformowano, że wojna potrwa do 2023 roku, ponieważ na ten termin przypada maksymalnie negatywne odchylenie historycznego wahadła. Niestety, ostrzeżenie o ostrym konflikcie inicjowanym przez Rosję, z jego przekształceniem w międzypaństwowy, pozostało niezauważone. Nawet po drugiej publikacji („Słowo Proświty”, nr 52, 31 grudnia 2014 roku) musiałem słyszeć od niektórych znanych osób publicznych, że agresja Rosji była dla nich całkowitym zaskoczeniem. Co więcej, nawet teraz, pod koniec 2021 roku, w ósmym roku wojny, niektóre osoby publiczne, znani politycy, w szczególności deputowani ludowi Ukrainy, wolą nie widzieć wojny i nie uznają Rosji za wroga. Samowolnie odwiedzają Moskwę, spotykają się z przywódcą kraju-agresora i prowadzą z nim separatne negocjacje na szkodę naszego państwa. Czego jest tu więcej – elementarnej obojętności, hybrydowej zgody czy drętwej niekompetencji – nie miałoby znaczenia, gdyby nie dotyczyło to teraz naszej bliskiej przyszłości. Bo obecnie znów znajdujemy się w sytuacji oczekiwania na niebezpieczne zaostrzenie wojny. Rozmieszczenie rosyjskich uzbrojeń ofensywnych i odpowiedniego kontyngentu wojskowego wokół granic Ukrainy, a także aktywizacja hybrydowej taktyki zdobywania terytoriów za pomocą „pokojowych uchodźców” na granicach UE, stało się już przyczyną poważnego zaniepokojenia i dyskusji w organach kierowniczych wiodących państw świata, UE i NATO. Prognozy autorytatywnych generałów, polityków i innych kompetentnych osób z USA, Wielkiej Brytanii, Francji już uwzględniają duże prawdopodobieństwo nowego etapu eskalacji wojskowej ze strony Federacji Rosyjskiej, zwłaszcza po przetestowaniu najnowszej rosyjskiej rakiety bazowania naziemnego, która precyzyjnie trafiła i całkowicie zniszczyła satelitę w kosmosie. Natomiast ja twierdzę o nowej fali agresji wojskowej ze strony Rosji, przede wszystkim na podstawie prawidłowości wahadła w okresie jego zbliżania się do maksymalnego negatywnego odchylenia w 2022 roku. Rozważmy niektóre z tych prawidłowości. Wydarzenia, o których opowiada wahadło, zostały zapoczątkowane w 1847 roku faktem pojawienia się „Manifestu Komunistycznego”, który ogłosił bezprawie prawem i położył je u podstaw walki politycznej: „Kto był nikim, ten stanie się wszystkim”. Padając na podatny grunt rosyjskiej podstępnej mentalności zdobywców, bolszewickie „prawo” zrodziło bezprawie NKWD, czystki, KGB, GRU, walkę przeciwko „wrogom” o odnowienie i rozszerzenie imperium. W centrum tej historycznej walki, głównym jej polem i celem zaborczych interesów Rosji zawsze była i jest Ukraina. Wahadło – to nie mikroskop, a zatem kołysząc się z amplitudą 7 lat, zaznacza wydarzenia, które zasadniczo wpływają na bieg historii, dzieląc je na przeważnie pozytywne (prawe odchylenie wahadła) i przeważnie negatywne (lewe odchylenie wahadła). W każdym razie wszystkie wojny, które przez ponad 175 lat i do naszych czasów włącznie miały związek z Ukrainą, odbywały się w lewym (negatywnym) sektorze wahań wahadła: krymska, japońska, pierwsza światowa, Hołodomor, jeżowszczyzna, fińska, druga światowa. Nie jest wyjątkiem także obecna wojna rosyjsko-ukraińska, która od 2014 roku nabiera rozwoju i nowych form, w szczególności hybrydowej. Wszystkie te wojny mają agresywny, zaborczy charakter i były bezpośrednio lub pośrednio sprowokowane przez Rosję oraz odbywały się (i odbywają obecnie) przy jej aktywnym udziale. W szczególności bezpośrednim powodem wojny krymskiej stało się zajęcie przez rosyjskie wojska Księstwa Mołdawskiego i Wołoszczyzny w 1853 roku, w celu zawładnięcia handlem zbożem krajów naddunajskich. W kompleksie przyczyn pierwszej wojny światowej wiodące miejsce zajmowały imperialne interesy Rosji. Rosja żądała dla siebie prawa kontrolowania żeglugi w cieśninie Dardanele, swobodnego pływania swojej floty na Morzu Śródziemnym, uznawała tylko swoje wyłączne prawo protektoratu na Bałkanach oraz nad wszystkimi narodami słowiańskimi, aktywnie wspierała działalność terrorystyczną serbskich i bułgarskich ekstremistów. Właściwie bośniacki Serb Gavrilo Princip, członek nacjonalistycznego towarzystwa „Czarna Ręka”, zabił następcę tronu austro-węgierskiego, arcyksięcia Franciszka Ferdynanda, tworząc powód do rozpoczęcia pierwszej wojny światowej. Aby rozpocząć drugą wojnę światową, specjalnych powodów do ataku Rosji na pokojową Rzeczpospolitą Polską nie trzeba było. Wystarczyło jednego, podpisanego w Moskwie paktu Ribbentrop-Mołotow, na podstawie porozumienia Stalina z Hitlerem, oraz odpowiednich protokołów o podziale stref wpływów między dwoma totalitarnymi imperiami i ich dyktatorami. Sprzyjającym powodem do pełzającego ataku Rosji na ukraiński Krym i do rozpoczęcia obecnej wojny rosyjsko-ukraińskiej był fakt ustawowego przekształcenia zwykłego obwodu w nadzwyczajną Autonomiczną Republikę Krymu. Republika Krymu w republice Ukraina – to niebezpieczny twór. Bo jeśli Republika, to i własny parlament, własna Konstytucja, własna polityka, własne autonomiczne interesy; w danym przypadku – prorosyjskie i rosyjskie. Ta „bomba” z opóźnionym zapłonem i tak musiała wybuchnąć, ponieważ ARK rozwijała się i doskonaliła w oczywistym antyukraińskim kierunku przez dwadzieścia lat. I oto teraz, w ósmym roku obecnej okopowo-hybrydowej wojny, ukraińscy wywiadowcy i nasi partnerzy z USA oraz Wielkiej Brytanii ostrzegają przed zagrożeniem szerokoskalowej inwazji rosyjskich najeźdźców na Ukrainę zimą 2022 roku. Dobrze, że ostrzegają, ale źle, że my, przeciętni obywatele Ukrainy, nie jesteśmy gotowi nie tylko odpowiednio działać, ale nawet uwierzyć w to ostrzeżenie. Tym bardziej, jak ilustruje wahadło, strategia, rozwój, doskonalenie i wykorzystywanie metod rosyjskiej agresji, w celu zagarnięcia cudzych terytoriów, odbywają się z wyraźną periodycznością 84 plus-minus 1 rok. W szczególności przez pół wieku Moskwa prowadziła wojnę przeciwko mandżurskiej dynastii Qing na północy Chin, w wyniku czego zajęła ogromne terytoria Dalekiego Wschodu i, utrwaliwszy prawo do nich traktatem nerczyńskim z 1689 roku, ustanowiła granicę na rzece Amur. Po 83 latach (1772 rok) Rosja, przy wsparciu Austro-Węgier i Prus, przeprowadza pierwszy rozbiór Polski, zajmując 44% terytorium państwa polskiego. Po 83 latach (1855 rok) – rozkwit wojny krymskiej, którą rozpoczęła Rosja w kierunku zajęcia terytoriów czarnomorskich i Bałkanów. Po 84 latach (1939 rok) sowiecka Rosja, w formacie ZSRR, przy wsparciu hitlerowskich Niemiec, rozpoczęła II wojnę światową i zajęła połowę terytorium Polski. 83 (84) lata – to trzykrotne powtórzenie pełnego 28-letniego cyklu wahań wahadła, z powrotem do punktu maksymalnego negatywnego odchylenia. I oto teraz – rok 2022, który nadchodzi w punkcie maksymalnego negatywnego odchylenia wahadła, 83 lata po rozpoczęciu II wojny światowej. Media ujawniły nawet kierunek głównego uderzenia rosyjskich wojsk na południu Ukrainy. Panika zawsze powstaje w wyniku niespodziewanego, nieoczekiwanego pogorszenia sytuacji. A dlatego niepokoi mnie brak psychologicznej (i organizacyjnej!) gotowości ukraińskiego społeczeństwa do eskalacji i rozszerzenia skali wojny, a także obecna koncentracja uwagi tylko na froncie południowym. Tymczasem właśnie obwód czernihowski oraz północna część obwodów kijowskiego i żytomierskiego pozostają najbardziej wrażliwymi dla Ukrainy i najbardziej kuszącymi dla Rosji strefami szczególnej uwagi. Sytuacja jest wybuchowa, bo znowu, jak i 12 lat temu – „Z uwagi na długotrwałe ściskanie sprężyny nierozwiązanych problemów w relacjach z Rosją... (...) sprężyna może wystrzelić...” Znowu stoimy przed realnym zagrożeniem pojawienia się „zielonych ludzików” według krymskiego scenariusza, ale wcale nie na „linii starcia”... Teraz, jak zawsze w historii Rosji, potrzebuje ona tylko pretekstu do realizacji planu w sprzyjających okolicznościach. Pretekst się znajdzie, bo moskiewskie imperium ma bogate doświadczenie w tworzeniu pretekstów. Zresztą, przy istniejącej liczbie kolaborantów i prorosyjskiej agentury, sprowokować pretekst nie jest trudno. A żeby wysłać z najbliższej rosyjskiej bazy wojskowej desant powietrzny i zrzucić go w zielonej strefie na północny zachód od Kijowa, potrzeba około 20 minut lotu od naszej granicy na północy. Następstwem może być zajęcie przez wroga trzech kijowskich lotnisk, dwóch linii kolejowych i dwóch dróg samochodowych, a także wzięcie jako zakładników w strefie desantu do 70 tysięcy naszych obywateli w miejscu ich zamieszkania. A to już faktyczna blokada stolicy. Czy nasza obrona przeciwlotnicza jest gotowa na taki scenariusz? Czy nie zadrży ręka, by nacisnąć przycisk i zniszczyć agresora jeszcze w powietrzu? Czy może znowu kierownictwo państwa ugrzęźnie w debatach i nikt nie weźmie na siebie odpowiedzialności? Wymodelowałem całkowicie możliwy rozwój wydarzeń nie po to, by kogoś przestraszyć, a by ostrzec i uniknąć niepożądanych następstw. W szczególności także, by przygotować się nam, obywatelom. O tym przygotowaniu mowa była w artykule „Obywatele Ukrainy, idziemy do partyzantki!” („Słowo Proświty”, maj 2014 roku). Od tamtej pory te rekomendacje nabrały jeszcze większej aktualności, a dlatego musimy wykorzystać doświadczenie Izraela i Szwajcarii w organizacji totalnej samoobrony. Rysunek od tamtej pory pozostał niezmienny. Wydarzenia, które wskazał z wyprzedzeniem, odbyły się właśnie tak, a zatem warto spojrzeć na przyszłość przez „pryzmat” tego wahadła i ostrzec...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tylko w jednej gazecie „Salon Dona i Basa” w maju 2006 roku ukazały się takie materiały: „Bitwa za russkij” (16.05), „Donieck otstaiwajet prawo goworit na wielikom i moguczem” (19.05), „Jazyk do suda dowiediet” (23.05), „Russkij idiet na Zapad” (26.05), „Rusifikacyja prodolżajetsia: „za” – Donieck i Nikołajewszczina” (30.05). Na tym tle nie rozładowuje napięcia anegdota z gazety „Donieczczyna”: „Na próżno Partia Regionów rozprasza się na dwa fronty: język rosyjski i NATO. Trzeba zaproponować jedno: Ukraina wstąpi do NATO pod warunkiem przyjęcia języka rosyjskiego do NATO w charakterze regionalnego”. Ale Partia Regionów wcale nie żartowała, kiedy jeden z jej liderów w Doniecku Mykoła Łewczenko oświadczał: „Ukraiński to język folkloru. I po nadaniu statusu państwowego rosyjskiemu, potrzeba rozmawiania po ukraińsku po prostu odpadnie. Tak, on nie umrze. Będą w nim pisać piosenki, opowiadać anegdoty. Stanie się folklorystyczny”. Ta głupota z ust sekretarza rady miejskiej wzburzyła społeczeństwo daleko poza granicami Doniecka. W centrum Kijowa ten „językoznawca” oberwał kefirem po twarzy. A media stolicy górniczej nie tylko nie potępiły „regionalisty”, ale pokazywały go niemal jako bohatera. Wisienką na torcie stał się artykuł w jednej z gazet pod tytułem „Gorsowiet obiawliajet wojnu”, gdzie na zdjęciu M. Łewczenko, trzymając w rękach automat Kałasznikowa oraz małe popiersia Lenina i Stalina w swoim gabinecie w radzie miejskiej, powtarza, jak daleko deputowani mogą zajść w przeciwdziałaniu językowi państwowemu. W odpowiedzi na to redakcja „Donieczczyny” (02.03.2007) przygotowała zestawienie „Kto ciągnie doniecką radę miejską za „język”, w którym pyta: „Po co w mieście, gdzie wszędzie panuje język rosyjski, rozpalać wrogość do ukraińskiego”. W swojej kolumnie pod nagłówkiem „Ukraińców straszą automatem?” autor tych słów przypomniał o historycznym zdjęciu, na którym Stalin celował z karabinu w sali posiedzeń zjazdu popleczników. Przypomina się, że trzy czwarte z obecnych zostało później rozstrzelanych. „Wychodzi na to, że wąsaty wódz celował nie bez powodu i kto wie, co jest w głowach jego współczesnych naśladowców?.. Chciałoby się, żeby nad tym pomyśleli ci, którzy propagują podobny światopogląd przez celownik broni automatycznej” – cytując te słowa z 2007 roku, dobrze pamiętam, jak wiosną 2014 roku deputowany M. Łewczenko przyprowadził uzbrojonych bojowników na sesję donieckiej rady obwodowej w celu jej zajęcia, a do rady miejskiej, gdzie „językoznawca” chwalił się Kałasznikowem, zdobywcy z automatami przyszli bez zaproszenia. Pouczający i bardzo smutny wątek z kolaborantem wyszedł. A zaczynało się przecież od histerii wokół rosyjskiego. Tymczasem „obrońców” nie dało się zatrzymać także w 2008 roku: „Na russkom bijut iz wsiech orudij” – „Donbass” (05.04), „Najdietsia li w Ukrainie chot odna posliedowatielnaja politsila, sposobnaja zaszczitit moje prawo dumat na russkom?” – „Donieckije nowosti” (03.04), „Russkij jazyk na TW zaprieszczon po wieczeram i wychodnym… Ukrainizacyja naszego tieleefira prodolżajetsia udarnymi tempami” – „Priazowskij raboczij” (04.04), „Dwujazyczije – put k ciwilizowannosti” – „Salon Dona i Basa” (04.08). Czy dziennikarze nie wyolbrzymiali zagrożenia dla języka swoich wydań i czy nie manipulowali? Z perspektywy czasu i minionych wydarzeń można sa-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Kogo w Donbasie za „język” ciągnęli? O czym przypomniały publikacje lokalnych gazet

Ihor Zoc. Natrafiłem na notatkę z lat bardzo odległych, a jej tytuł „Ukraińskiej gadki nie lubimy” wydał mi się trafną charakterystyką stosunku władzy do języka ukraińskiego na Doniecczyźnie na przestrzeni dziesięcioleci. Nawet odzyskanie państwowości nie skłoniło władz na Wschodzie do rozwijania i wspierania ukraińskiego słowa. Jednocześnie to właśnie gazety wpływały na kształtowanie opinii publicznej. Istnieją podstawy, by mówić o lokalnych mediach jako o skutecznym narzędziu rusyfikacji. Przypomnijmy, co też pisały w okresach historii, kiedy ten temat w ZSRR można było jeszcze omawiać, a także w pierwszych dziesięcioleciach Niepodległości. „Ukraińskiej gadki nie lubimy”. Pod takim tytułem „Dyktatura Truda” w 1928 roku drukuje notatkę, która ilustruje nastroje społeczne w obwodzie stalińskim w tamtym czasie i przywołuje obecne. Czyż nie zdarzało się słyszeć podobnych rzeczy w ostatnich latach? Nie tylko w Donbasie. Oto tekst oryginału bez podpisu z wydania z 27 czerwca 1928 roku: „Po co mi potrzebna ta ukrainizacja, skoro ja jej nie rozumiem, a po drugie, u nas na kopalni jest tylko 35 proc. Ukraińców – przy czym tutaj ukrainizacja”… Taki wniosek podaje sam przewodniczący biura kopalni, tow. Iwanow. Człowiek autorytatywny. Którego głosu słuchają działacze związkowi. Po tym nie trzeba być dalekowzrocznym, by powiedzieć, że sprawa z ukrainizacją na kopalni Iljicza będzie zawsze psuć się, dopóki tow. Iwanowowi nie wytłumaczą dobrze kwestii polityki narodowościowej, prowadzonej przez partię i Władzę Radziecką. A o tym, że na 21,2 tys. robotników w czytelni jest tylko dwie ukraińskie gazety oraz jedno czasopismo, a księgarnia ma 40-50 książek literatury ukraińskiej, o to przewodniczący nie dba. „Moja chata z kraja – niczego nie wiem”… Ale przecież 11. rocznica blisko. Pora nieco się ogarnąć aktywnym działaczom!”. Notatka świadczy, że autor niepokoił się hamowaniem ukrainizacji ze strony kierownictwa i, w szczególności, brakiem w wystarczającej ilości periodyków i książek po ukraińsku, i miał nadzieję, że do rocznicy bolszewickiego przewrotu sytuacja się zmieni. To się nie stało, a postawa kierowników wielkich kolektywów będzie przykładem dla pracowników i po półwieczu – właśnie „czerwoni dyrektorzy” Donbasu w pierwszych latach Niepodległości stali się inicjatorami lokalnego referendum w sprawie nadania rosyjskiemu statusu oficjalnego. „Dyktatura Truda” dalej nazywała się „Socjalisticzeskim Donbassom”, w latach 60. XX wieku przez siedem miesięcy wydawała ukraińskie wydanie „Socjalistycznyj Donbas” na równi z rosyjskojęzycznym. Właśnie w tym krótkim okresie w gazecie pracował jako redaktor literacki poeta Wasyl Stus, o czym świadczy otwarta w 2007 roku w pomieszczeniu redakcyjnym tablica pamiątkowa. Więcej z rosyjskiego na ukraiński gazeta nie przechodziła aż do ostatniego numeru „Donbassa”, który wyszedł w grudniu 2017 roku już w Czerkasach w statusie przesiedleńczym. Co prawda, na początku lat 2000. redakcja ogłaszała prenumeratę na wydanie ukraińskie, ale po zebraniu 15 chętnych, z utworzenia takiego wydania zrezygnowała. Przypomina się, jak jesienią 1990 roku Doniecka Rada Obwodowa założyła gazetę „Żyzń” i ogłosiła prenumeratę w dwóch językach. W tym celu ustanowiono nawet stanowisko zastępcy redaktora ds. wydania ukraińskiego i zaproszono poetę oraz dziennikarza Jurija Docenkę. Jednak po zebraniu sześciu prenumeratorów wydania ukraińskiego, zdecydowano się drukować po rosyjsku. „Żyzń” przestała wychodzić na początku lata 2014 roku. Lecz wróćmy do źródeł. W czasie, gdy w Stalino drukowano „Dyktaturę Truda”, w Mariupolu obecny „Priazowskij raboczij” wychodził jako „Priaziwśkyj proletar” w nurcie polityki partii dotyczącej korienizacji, czyli po nowoczesnemu ukrainizacji, która przewidywała wprowadzenie nowych standardów języka ukraińskiego. Od stycznia 1932 do lipca 1934 roku gazeta publikowała materiały pod tytułami „Ze stacji Sartana na Oziwstal”, „Precz z partii wrogów klasy robotniczej!”, „O przygotowaniu do wiosennych zasiewów 1933 roku”, „Południowej Magnetce – tempa Magnetobudu” itd. O tym okresie w swojej historii gazeta przypomniała 7 sierpnia 2007 r. w artykule Ludmyły Kudrinej. Od 1934 roku, przed i po II wojnie światowej, oraz z ogłoszeniem Niepodległości „Priazowskij raboczij” niezmiennie wychodzi po rosyjsku. Co prawda, teraz swoją stronę internetową wydanie wypełnia tylko w języku państwowym. Po takich tragicznych wstrząsach w historii Ukrainy, jak Hołodomor 1932–1933, represje 1937 roku, II wojna światowa, i do radzieckiej pieriestrojki lat 90. miejsce i rola w społeczeństwie języka ukraińskiego w prasie nie były omawiane. Za każdą publiczną próbę zwrócenia uwagi na ten wrażliwy temat można było trafić do więzienia, jak to, na przykład, przydarzyło się nauczycielowi z Drużkiwki Ołeksie Tychomu. Odbywszy w latach 60. sześć lat więzienia w łagrach Mordowii za tak zwaną „antyradziecką agitację”, nasz rodak nie mógł pogodzić się z rusyfikacją i zwracał się do organów władzy, aby partia komunistyczna dbała także o rozwój języka ukraińskiego. Na początku lat 70. napisał listy do obwodowej „Radianśkiej Donecczyny” oraz republikańskiej „Radianśkiej oświty” z propozycją rozszerzenia używania języka ukraińskiego w edukacji, kulturze i prasie. Apel nauczyciela nie został wydrukowany, zamiast tego autora zaczęły prześladować organy karne i po raz drugi skazały. Ołeksij Tychyj zmarł w więzieniu w 1984 roku. Teraz imieniem Ołeksija Tychogo nazwane są ulice w miastach Doniecczyzny, a ukraiński stopniowo odżywa i zajmuje należne mu miejsce w edukacji oraz organach zarządzania, jak powinno być z językiem państwowym. Ale ten proces jest bardzo powolny, ponieważ kontrolowane przez władze ukraińskie terytoria Doniecczyzny i Ługańszczyzny znajdują się pod potężnym wpływem informacyjnym agresora. Lokalna zaś władza formuje się przeważnie z byłych „regionalów”. Jak tu nie wspomnieć o utraconych dla ukraińskiego odrodzenia na Wschodzie możliwościach od 1991 roku. Co działo się naprawdę, można zrozumieć, zwracając się do lokalnych wydań. Oto fragmenty tylko niektórych spośród ogromnej liczby publikacji na łamach prasy drukowanej regionu: „Sprzeciw wobec języka ukraińskiego w miastach i wsiach naszego obwodu powstał nie dzisiaj i nie w latach 90., a znacznie wcześniej, kiedy wielkomocarstwowi urzędnicy Moskwy i Kijowa „dbali” o jednolity naród rosyjski i kulturę narodów ZSRR. Kiedy w latach 70. rusyfikowano ukraińskie placówki oświatowe. Kiedy wszystkie technika i instytuty Donbasu całkowicie przeszły na rosyjskojęzyczne nauczanie i wychowanie. Nasz sławny Donbas i w tej tak delikatnej kwestii pragnął być pierwszy. Przypomnijcie sobie: szkoły w Nieskucznem, Staromajorsku, Oktiabrsku i inne zmuszone były rusyfikować się „dobrowolnie” – Hryhorij Ripka, zasłużony nauczyciel Ukrainy, osiedle typu miejskiego Wełyka Nowosiłka („Switłycia”, 09.03.1998). „Za zrusyfikowanie obrzeży Rosji” – medal o takiej nazwie istniał pod koniec XIX w. w Imperium Rosyjskim. Nagradzano nim za sukcesy w rusyfikacji nierosyjskich narodów, nagrodzeni otrzymywali żołd w wysokości 5 rubli miesięcznie. Współczesna sytuacja językowa nasuwa myśl, że niektórzy nasi politycy, deputowani, uczeni natarczywie domagają się, aby nagrodzono ich tym medalem. Nie chodzi o używanie języka rosyjskiego na różnych szczeblach życia państwowego i w przestrzeni informacyjnej, a o to, jak język ukraiński w państwie ukraińskim świadomie się upadla, zaszczepia się niechęć do niego” – Anatolij Ałfiorow, Gorłówka („Switłycia”, 03.09.1999). „Ja przez swoje długie życie mieszkałam w Buriacji, Jakucji, Turkmenistanie. Nigdzie tak nie dbają o swój język, jak na Ukrainie. Wszędzie mówią po rosyjsku i w swoich językach. I przez radio transmitują więcej po rosyjsku. A tutaj nawet instrukcje używania leków tylko po ukraińsku. A jakże być nam, starym, wynajmować tłumaczy?” – I. Pawłowa, weteran pracy, uczestnik wojny, Kramatorsk („Wostocznyj projekt”, 20.05.2004). „Ja 38 lat pracowałem w kopalni w rosyjskojęzycznym otoczeniu i swojego ojczystego języka nie zapomniałem. Główną rzeczą jest szacunek do narodu, wśród którego żyjesz. Oba języki są bardzo podobne, problemu językowego dla większości ludzi nie ma. Nie ma go i dla mojej żony, która do 20 roku życia mieszkała w Woroneżu. Ukraińskiej gramatyki w rękach nie trzymała, ale jeśli trzeba, to i powie, i napisze po ukraińsku” – Jewhen Bondarenko, Donieck („Donecczyna”, 07.09.2000). „Ja – Mołczanowa Iryna Wołodymyriwna, z paszportu Rosjanka, ale mam ukraińskie pochodzenie. Mieszkam w Mariupolu i trzeci rok samodzielnie uczę się języka ukraińskiego (urodziłam się na Syberii), ale pokonać błędy do tej pory nie mogę, wybaczcie. W ostatnim czasie uświadomiłam sobie, że na Ukrainie wszyscy przede wszystkim powinni być Ukraińcami, a potem Rosjanami, Ormianami, Grekami…” („Donecczyna”, 09.11.2002). „Od kogo i od czego trzeba bronić języka rosyjskiego?.. W Kramatorsku jest 35 szkół, z nich tylko jedna ukraińska gimnazjum i po jednej równoległej klasie ukraińskiej w każdej szkole. Cała prasa i informacja w radiu i na kanałach telewizyjnych miasta wydawana jest w języku rosyjskim. Na ulicach, w sklepach, w różnych urzędach nikt nikomu nie robi uwag za to, że porozumiewają się po rosyjsku” – Zinaida Towpyha („Wostocznyj projekt”, 20.05.2004). „W carskiej Rosji modny był wśród szlachty francuski, a swój, rosyjski, nadawał się do użytku tylko dla prostego ludu. W ten sposób wyrażała się wyższość i pogarda bogatych do biednych, którzy ich samych utrzymują. Coś podobnego przejawia się i u nas, tylko zamiast francuskiego występuje teraz rosyjski. Mimo woli narzuca się myśl o niedoskonałości, drugorzędności ukraińskiego, niby w „wyższych sferach”, w nauce jest nieakceptowalny, jest po prostu „narzeczem”. A jakże wtedy T. Szewczenko, I. Franko, Łesia Ukrainka? Oni co, pisali w „narzeczu”? Absurd jakiś” – A. Duman, mieszkaniec Słowiańska („Wiesti”, 22.11.2007). „Językoznawca” z automatem O tym, że okres 2005–2010 zapamiętano z powodu szalonych ataków na język ukraiński pod pretekstem ochrony rosyjskiego, świadczą nagłówki artykułów. Na przykład, Zdjęcie z lata 2012 r. przypomniało, jak mieszkańcy Doniecka wychodzili w obronie języka ukraińskiego. Na pierwszym planie – artysta Opery Donieckiej, nieustraszony uczestnik Euromajdanu Serhij Anastasjew. Zdjęcie Deutsche Welle

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

możemy wyciągnąć wniosek: tak właśnie było. Dla pełnego obrazu zacytuję dziennikarkę „Hołosu Ukrajiny” Switłanę Czorną, pierwszą redaktorkę gazety „Ukraina kozacka”, która ukazywała się w Doniecku od 2003 roku aż do początku ATO. W 2007 roku w komentarzu dla czasopisma „Ukraińska mowa – mowa jednanija” (Odessa) powiedziała: „Obwód doniecki to szczególny region ze szczególną historią, szczególną ludzką genetyką i mentalnością. Niestety, mamy bardzo poważne problemy z rozpowszechnianiem i umacnianiem języka ukraińskiego jako państwowego. Oprócz obwodowej „Donecczyny” ze „Switłycią” oraz „Ukrainy kozackiej”, innych wielkoskalowych wydawnictw ukraińskojęzycznych w regionie nie ma. Jest około półtora tuzina gazet rejonowych, ale nie tworzą one pogody informacyjnej”. O tym, że sytuacja z mediami w języku państwowym nie zmieniała się, świadczą badania zastępczyni przewodniczącego Donieckiej obwodowej organizacji „Proświty” Marii Olijnyk, która w 1993 roku próbowała nabyć wydawnictwa ukraińskojęzyczne i napisała o tym w gazecie „Nasze słowo” (nr 5-6, czerwiec 1993, Artemiwsk, założyciel Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”). Pani Maria pisze między innymi: „Według stanu na 15 kwietnia do kiosków w Doniecku trafiały gazety 126 tytułów. Z nich 24 w języku ukraińskim, reszta – po rosyjsku. Czyli prasy ukraińskiej jest 19%, niby nie tak źle. Ale jeśli policzyć w egzemplarzach, to mamy taki obraz: wszystkich egzemplarzy 389 055, ukraińskich z nich 7350, a to stanowi zaledwie 1,89%”. Przypomina się, jak w 2005 roku Maria Olijnyk dzieliła się radością, że tygodnik „Słowo Proświty” po raz pierwszy trafił do kiosków w Doniecku, nawet ogłoszenia napisali. Nie będzie zbyteczne powiedzieć, że centralne gazety ukraińskie w obwodzie prenumerowano. Tak, „Słowo Proświty” w 2007 roku miało 90 prenumeratorów, „Mołod Ukrajiny” – 28, a najwięcej – „Silśki wisti” (6651). To odpowiedź manipulatorom, że ukraińskiego nie czytają. A gdyby jeszcze władza troszczyła się o państwowy! Aktualne zawsze: „Rosjanie idą”. Ważne będzie przypomnieć, że właśnie w gazecie „Donecczyna” publikowano materiały o zagrożeniach dla naszej państwowości. Jeszcze w dalekim 2006 roku na pierwszej stronie wydania z 23 listopada pod rubryką „Dach jedie!” mowa o tym, że w centrum Doniecka organizacja społeczna „Doniecka republika” zbiera podpisy za przeprowadzeniem referendum w sprawie nadania Donbasowi niepodległości. Według słów jednego z organizatorów, ostatecznym celem jest stworzenie niepodległego państwa „Doniecka federacyjna republika”, do którego wejdzie sześć obwodów – oprócz donieckiego, jeszcze ługański, zaporoski, dniepropetrowski, chersoński… W pierwszym dniu akcji w ciągu półtorej godziny zebrano dwieście podpisów donieczan, którzy nie mają nic przeciwko zmianie integralności terytorialnej Ukrainy. Z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej oraz zgodnie z uchwałą Rady Najwyższej Ukrainy o obchodach dat pamiętnych i jubileuszy, 70. rocznica urodzin wybitnego ukraińskiego piosenkarza Nazarija Jaremczuka obchodzona jest na szczeblu państwowym. Z okazji daty pamiętnej Połtawska Filharmonia Obwodowa zorganizowała wieczór poświęcony artyście ludowemu. Wieczór „Głos epoki” odwiedzili działacze społeczni, pracownicy Departamentu Kultury i Turystyki Poł-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Gdyby, Tato, nie moskowia… albo Wspomnienie o poszczególnych wysepkach życia pedagoga, poety, młodego więźnia Tarasa Bałaniuka z rodziny bojowników o Godność i Wolność

I co, po ujawnieniu tych rażących faktów, władza zareagowała? Nikt nawet palcem nie ruszył prowokatorów! Z czasem ci sami, ani kłujący, ani gnący się agitatorzy wtopili się w szeregi kremlowskiej “rosyjskiej wiosny” 2014 roku. Jeśli władza jest na tyle słaba, by nie reagować na agitację przeciwko sobie w centrum Doniecka – szkalowanie Ukrainy w innych miejscach stało się zwyczajem. Ale tylko “Donecczyna” informowała o czymś takim. Cytuję wpis z 23.11.2006 weterana wojny i zrehabilitowanego Iwana Łucenki ze Słowiańska, który pisze: “Przy Świętogórskim ‘świętym klasztorze’ działa szajka ‘braciszków’, którzy otwarcie występują za tym, aby Ukraina była tylko rosyjska. Oto i 2 listopada w Świętych Górach do elektryczki wsiadł przygarbiony braciszek ze skrzypcami i zaczął grać i śpiewać: Wstawaj, strana ogromnaja, Wstawaj na smiertnyj boj S faszystskoj siłoj tiemnoj S Chochłiaczej ordoj… Ludzie dobrzy, jakże tak? Dokąd jeszcze wszelka zaraza będzie nas szkalować tak – nas, Ukraińców? Czyż u nas nie ma wolnej Ukrainy? Czyż my i teraz jesteśmy rosyjskim bydłem?” Weteran znalazł siły, by zwrócić się do oddziału milicji, ale tam rozłożyli ręce, mówiąc, że piosenek nie kontrolujemy… O czymś podobnym w notatce “Russcy idą” opowiedział też kolega dziennikarz Ołeksandr Wynyczenko. Elektropociągiem “Jasynuwata – Mariupol” podróżowały dwie kobiety i przy akompaniamencie gitary wykonywały takie (cytuję): Russkije idut nie tolko russkich zaszcziszczat. Russkij marsz sobirajet na marsz Wsiech, srażennych wojnoj... Russkij marsz – on zakonczit szabasz Tiech, kto izdewałsia nad stranoj... Russkije plujut na włast Amierik i Jewrop!.. Według słów dziennikarza, pasażerowie prawie nie zareagowali na ten przerażający teatr absurdu, który “wiałotiekuuszcziej szizofrienijej”, dziewiątą falą zwala się ostatnimi czasy na nasze uszy z ust nowoobjawionych błaznów… Trudno nawet sobie wyobrazić, aby coś podobnego mogło wydarzyć się w rosyjskiej głębi, gdzie tak zuchwale brzmiałyby marsze naszych kobzarzy o tym, jak “Ukraińcy idą”. Te przestrogi – ostrzeżenia od wojowniczego sąsiada brzmiały w innych formach i przejawach, ale nie zostały usłyszane, co i doprowadziło do strat od rosyjskiej agresji. Obecnie wróg i jego piąta kolumna w naszym kraju tak samo nie ukrywają swoich agresywnych zamiarów. Ale obecna władza na to nijak nie reaguje, co może doprowadzić do jeszcze cięższych skutków niż w latach 2014–15. Wielu moich rodaków – doniecczan i krymczan, którzy stracili swoją małą Ojczyznę, na własnym losie odczuło: w wojnie hybrydowej można zwyciężyć, jedynie przyswoiwszy lekcje z minionych lat. Gdzie ważne są książki i gazety, historie i legendy, a zwłaszcza język, w którym są rozpowszechniane. …Urodziłeś się w szkarłatnych barwach jesieni. Jakie to dziwne, przyroda zamiera, a ludzie się rodzą. Takie metamorfozy cykliczności czasu – powie filozof. Wszystko się porusza. I nawet za teraźniejszością kłębi się trujący dym przeszłości, jedynie z posmakiem słodyczy. Której, Tato, w Twoim życiu nie było zbyt wiele... Gdyby, tato, nie moskiewszczyzna, gdyby… A spod kół życia leciało różnie. Nie dzięki, a na przekór zawsze byłeś Sobą. Innym my, Twoje dzieci, Ciebie nie znaliśmy. Dzieciństwo lat 60. nie zapisało się w pamięci niczym dobrym, podobnie jak czasy szestdziesiątników. Ale tragizmu tajemnic my z bratem Arturem nie dostrzegaliśmy. Każdego wieczoru czekaliśmy na Ciebie z „małej” (początkowej) szkoły, która była w Łuhu (między wsiami Korytne i Zamostia, na bukowińskiej Wyżniczyźnie), gdzie uczyłeś. Martwiliśmy się razem z Mamą Marią, czy znów nie załamał się lód na rzece Bereżnica, przez którą wytyczałeś drogę tam i z powrotem. A Mama po raz kolejny kładła na piec garnek z wodą, aby rozgrzać Twoje zlodowaciałe nogi. Bóle w lewej, odmrożonej, tak już zostały do ostatniego Twojego dnia… To my trochę kłamaliśmy, że śpimy, po kolejnej, przez Ciebie wymyślonej, wesołej bajce… Nędzne ogniste światełko na stole niepokoiło nas. Paliłeś. Dużo paliłeś… Na skrawkach papieru coś pisałeś. Ale dlaczego zgniatałeś i… spalałeś w popielniczce od papierosów?.. – Co tam błysnęło, Tato? – jakoś wyrwało mi się. – Moje wspomnienia, które nikomu nie są potrzebne – odpowiadał. – To dlaczego wspominasz, zapomnij… – Nie mogę, spać nie dają… Czyż dziecięca dusza pojmie ideologiczno-imperialne piekło, przez które przeszedłeś, które poetyckimi wersami kładło się na papier i w mig umierało… Tak bardzo chciało się dowiedzieć, co to za tajemnicę tata nosił w sobie, kładł na papier, aby zamienić… w popiół… – Nie czas, córeczko, nie czas – mówił, chroniąc nas przed swoimi bolesnymi wspomnieniami… Tobie wtedy „trzynasty rok mijał”, jak u Szewczenki, Ty też masz taki wiersz. Czerwcowy wieczór nie zwiastował niczego złego. Ty wraz z młodszymi braćmi Leonidem, Myronem i Bohdanem bawiliście się w chowanego, Stepan – starszy, siedział przy stole i coś wnikliwie czytał. On – adwokat. Mówili, że był bardzo mądry. Siostra Anna – wyszywała. Już się ściemniało, a Twój tata Mychajło (był unikalnym człowiekiem: pisał wiersze, muzykę, był nie lada malarzem i działaczem społecznym), jak zawsze, w wieczornej porze, zatrzymywał się. On wraz z przyjaciółmi próbowali „Nazara Stodolę” w… stodole. Mama Jewdokija niepokoiła się. Od czasu do czasu, przytrzymując przyszłe niemowlę… W siódmym miesiącu była siódmym dzieckiem… Czy widywałeś tamtej nocy kolorowe sny, czy czarno-białe – Ty nie opowiadałeś. O trzeciej w nocy, zdawało się, rozległ się grzmot z błyskawicą, pomieszany z przerażającym łoskotem. To przybysze przyszli. Na zbiórkę – pół godziny. Można wziąć ze sobą tylko to, co najpotrzebniejsze. Mama, moja babcia, załamując ręce, o mało nie zemdlała. Ale musiała się trzymać, bo zabierali wszystkich – i dzieci też. Nie zważali, że maluchy – to niewinne ofiary… Enkawudziści z góry przeliczali spuściznę wysokiej świadomości ojca, który mistrzowsko władał pędzlem, pisał wiersze, malował ikony i stworzył wiejski teatr dramatyczny… Lecz nie ten straszniejszy od strachu obraz wyrył się w Twojej dziecięcej pamięci. I nawet nie wypchany po brzegi towarowy wagon pociągu ludźmi, takimi jak wy, Bałaniukowie, „niepewnymi”, gdzie spali na zmianę, płakali i milczeli, modlili się i wariowali jednocześnie: dokąd, za co, dlaczego??? Mały Taras nie rozumiał. Zrozumiał wszystko w połowie drogi, po tygodniu. U mamy zaczął się poród. Ten dziki krzyk mamusi pomieszany z płaczem niemowlęcia trwał niedługo. Zamilkli w mig oboje. Kobiety ratowały matkę, bo krwią spływała. Dziecko zaś spuszczono-pochowano w… dziurę (do toalety)… Mówili, że było martwe… Czy to prawda, czy nie?.. Gdyby, Tato, nie moskiewszczyzna, gdyby… To była pierwsza strata. Druga – już w Omsku, gdzie rodzinę rozdzielono: Twojego tatę zabrano do wyrębu lasu o setki kilometrów, a mamę – myć naczynia w oficerskiej (jednostki wojskowej) stołówce. Brat Stepan nocami nie spał, mózg nie przyjmował tego, co się stało. Dostał epilepsji od nerwów, upadł i umarł. Żywili się, jeśli można tak powiedzieć, okruchami-niedojadkami moskiewskiego jadła. Aby choć trochę ulżyć maminym „zarobkom”, Ty naprawiałeś czekistom walonki i buty. Na ulicy. W mróz –30-40… Nietrudno zgadnąć, skąd u Ciebie pojawiła się i stała wieczną choroba – zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. Więc w 1945 roku Ciebie pierwszego, już chorego, mama „wysłała” pociągiem z żołnierzami do domu. Przez kilka tygodni drogi na Bukowinę nauczyłeś się palić tytoń, grać na harmonijce, śpiewać radzieckie pieśni… Gdyby, Tato, nie moskiewszczyzna, gdyby… Później – mama z braćmi i siostrą. Lecz to była ucieczka. Za którą – nowy wyrok – tamże na Sybir… Ciebie nie zabrali. Byłeś leżący… Leczenie trwało długo. Dziewięć lat – całe ciało w gipsie. Gdzie ty, drogi, brałeś siły leżąc, by się uczyć, czytać, pisać wiersze, grać na harmonijce, żartować i podtrzymywać na duchu innych: nigdy nie tracić ducha! Potem nastąpiło częściowe wyzdrowienie i znów – na trzy lata – w pancerz. Kiedy rodzina wróciła po drugim „wyroku”, w Waszym domu – władza radziecka: szkoła, punkt usługowy, pokoje do wynajęcia itp. Tylko dla Twoich bliskich (Ty latami – po szpitalach i sanatoriach) miejsca nie było. Wrócili do babcinego – pod słomą. Po Twoim wyzdrowieniu tam właśnie zaczynaliście z Mamą nowe życie rodzinne. Na męki chorego człowieka, a do tego z rodziny „niepewnych”, nikt nie zważał. Ale Ty ukończyłeś Uniwersytet w Czerniowcach i zostałeś nauczycielem. Dyrektorem nie byłeś. Bo odmówiłeś kategorycznie bycia komunistą. Twojej mamy, mojej babki, dziki krzyk w wagonie towarowym otworzył oczy na wiele rzeczy… Gdyby, Tato, nie moskiewszczyzna, gdyby… Dobrze pamiętam tę zieloną popielniczkę, gdzie płonęły Twoje rymowane wspomnienia. Ten drewniany stół, gdzie Wy z mamą, również nauczycielką-filologiem, sprawdzaliście uczniowskie zeszyty. Cieszyliście się, że przeszedłeś pracować z Łuhu do szkoły w Zamostiu. Pisałeś liryczne wiersze, które drukowały ówczesne gazety rejonowe – Putylszczyzny i Wyżniczyzny. Ale w pełni dusza otworzyła się wraz z nadejściem Niepodległości Ukrainy. Osobliwością historii Twojego życia są dwa poetyckie tomiki-spowiedzi – „Śpiewy żurawie” oraz „Dumy z rosy”, zrodzone z absolutnie radykalnych połówek losu. Pierwsza – tragiczna, przygnębiająca, smutna; druga – triumf Twoich i Mamy uczuć i na tym tle – niewiarygodna miłość do nas – Twoich dzieci. Byliście i pozostajecie dla nas jedną całością z niewidzialną aurą światła nad Waszym portretem… ...Wojna u nas, tato, wojna z moskalem już ósmy rok. Moskal ukradł część naszej ziemi na Wschodzie, a tutaj, na Zachodzie, zatruwa naszą świadomość. Giną żołnierze i ich nienarodzone dzieci. Jak Twój braciszek czy siostra. 80 lat temu. W dalekim 1941 roku. Gdyby, Tato, nie moskiewszczyzna, gdyby… Wybaczcie, męczeni i nienarodzeni, wybaczcie. Tylko moskiewszczyźnie nie ma przebaczenia. Nie ma i nie będzie… Switłana MASŁOWSKA-BAŁANIUK, obwód czerniowiecki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

70-lecie legendy ukraińskiej muzyki: w Połtawie odbył się wieczór-poświęcenie Nazarijowi Jaremczukowi

Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej, Połtawskiego Biura Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, wierni PCU, mieszkańcy Połtawy, którzy nie są obojętni na twórczość legendy ukraińskiej muzyki. Prowadząca opowiedziała o wkładzie Nazarija Jaremczuka w ukraiński skarbiec pieśni i podkreślała, że artysta był wśród tych, którzy swoją twórczością w czasach komunistycznych rozpraszali mrok rusyfikacji, a po odzyskaniu niepodległości poświęcili swój talent ołtarzowi ukraińskiego odrodzenia narodowego. Wybrzmiewały wspomnienia o Jaremczuku jego przyjaciół, a także słowa Nazarija, wypowiedziane jeszcze przed proklamowaniem Niepodległości Ukrainy: „Mam nadzieję, że wreszcie my – naród, że wreszcie się odrodzimy, że staniemy się wśród wszystkich narodów świata godnym, pełnowartościowym i pełnokrwistym. Wierzę w geniusz naszego narodu. Jednak wyszliśmy z gorszych zakątków historii”. Wykonywano piosenki z repertuaru Nazarija Jaremczuka, znane narodowe przeboje „Wodohraj” i „Pójdę w dalekie góry”. Wisienką na torcie artystyczno-oświatowej imprezy był występ zespołu „Krajany-bend”. Poświęcenie Geniuszowi ukraińskiej pieśni zakończyło się wykonaniem legendarnej „Czerwonej ruty” oraz pokazem ostatniego za życia występu Nazarija Jaremczuka na wieczorze Jurija Rybczynskiego w Kijowie (pieśń pamięci Wołodymyra Iwasiuka, muzyka Hennadija Tatarczenki, wiersze Jurija Rybczynskiego). Reżyserką wydarzenia była Switłana Krawczenko. W wieczorze-poświęceniu „Głos epoki” wzięli udział artyści Połtawskiej Obwodowej Filharmonii, z których wielu miało zaszczyt przyjaźnić się i rozmawiać z Nazarijem Jaremczukiem za jego życia. Połtawskie Biuro Północno-Wschodniego Oddziału UINP

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie rozumiesz. Po prostu wiesz, że chcesz być obok tej osoby. Po prostu ją widzieć, wiedzieć, że wszystko u niej w porządku. A jeśli zdarzy się coś – zabrać jej ból, ochronić, zasłonić sobą przed przeciwnościami i złem…” “A do tego ciągle w myślach z nią rozmawiał. Czuł, że to podobne do szaleństwa – jakby ktoś czary rzucił. Pytał, odpowiadał sobie tak, jak ona powinna odpowiedzieć. Opowiadał o wszystkim, co się zdarzało, o czym myśli, co robi. Widział ją przed sobą cały czas…” “Miłość na życzenie nie przychodzi, siłą nie jest darowana. Nie zamówisz jej, nie zawołasz. Sama przychodzi, kiedy nie czekasz. Serce igiełką przebije – i oto ona. Jedyna, bliska. Niech dla kogoś nie piękność, myszka szara, a dla ciebie ona – wszystko…” 6. Linia mistyczna w powieści związana jest z postacią Wiedźmy. To swoista Kobieta-Wamp, która wszelkimi sposobami (czystymi i nieczystymi) próbuje zawładnąć sercem pożądanego Mężczyzny, przeszkadza w poszukiwaniach Oksany. “Wiedźma to nie po prostu znachorka czy wiedząca. Ona jest czarownicą, dzieckiem Antychrysta. Podporządkowuje swojej woli ludzi, zmuszając ich do czynienia złych uczynków… Jednemu Bogu, a może Diabłu, wiadomo, ilu niewinnych zamordowała…” 7. Baśń-powieść ma wtrącenia gatunków synkretycznych – poezji (które służą jako epigrafy, niosą określony nastrój), a także nowel, z których najgłębszą jest nowela o kropelce i promyku. Mnie jako miłośniczkę gatunku małych form prozatorskich (noweli, obrazka, opowiadania, szkicu) głęboko poruszył symbolizm i filozoficzność tego szkicu. Bardzo głęboka filozofia nieskończoności ludzkiego życia zakodowana jest w lirycznej dygresji: “Mówią, że ziemskie istnienie kończy się, kiedy chowają ciało. Nie istnieje Początek i Koniec. Bo Koniec – to początek czegoś nowego. Przyjęła ziemia kropelkę, aby podarować życie nowemu pędowi koniczyny, na której kiedyś znów narodzi się mała, naiwna kropelka rosy…” Wiele ciekawych momentów ma powieść-baśń W. Piddubnego “Zimne serce”. Jako filolog zaznaczę, że język powieści jest tak lekki, naturalny, czytasz spokojnie, delektując się… A do tego ciągle intryguje was pytanie: u kogoż to owo niesławne “zimne serce”? Radziłabym czytać ten utwór licealistom i młodzieży. Myślę, że kilka erotycznych scen zainteresuje i zainspiruje... Powieść jest jasna, heroiczna, przygodowa. To powieść-baśń o tym, czego nie ma u Moskali, – o miłości… I jeśli wierzycie w zwycięstwo miłości nad szarością dnia codziennego, nad “zimnym sercem”, złamanym losem i ciemnymi siłami – wtedy ta powieść jest dla was!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Dusza – Bogu, ciało – ziemi, a los mój – Ukrainie… Temat wojny na Wschodzie Ukrainy w twórczości Wasyla Piddubnego

Iryna HOŁOWAJ, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury Wojna… Ósmy rok wojny na Wschodzie Ukrainy… Jak pokazuje wcześniejsze doświadczenie historyczne, wojna to nie tylko brud, straty, ból, śmierć, ruina, ale także potężny katalizator rozwoju literatury. Obok profesjonalnych pisarzy (S. Żadan „Internat”, W. Szklar „Czarne słońce”, H. Szyjan „Za plecami” i wielu innych), dziennikarzy (S. Łojko „Lotnisko”, N. Nahorna „Wróciła z wojny”), poetów, którzy byli ochotnikami na froncie (S. Pantiuk, R. Semysał, J. Czornohuz i dziesiątki innych poetów), o wojnie piszą ci, którzy przed wojną nie mieli związku z literaturą, a teraz, po powrocie z frontu, nie mogą milczeć, czują, że Słowo to ważna i straszna broń w budzeniu świadomości narodu, w walce o pokój i prawdziwą Ukrainę. Wśród pisarzy-uczestników ATO jest wiele ciekawych postaci: W. Zapeka (autor antywojennej powieści „Szczeniak”, wojenno-satyrycznej powieści „Bohaterowie, he-bohaterowie i nie tylko…”), W. Piddubny (redaktor antologii prozy „Słowo o wojnie” w trzech księgach, „Słownika żołnierskiego slangu własnymi słowami”, autor powieści „Zimne serce”, „Piastry”), B. Humeniuk (autor zbioru nowel o wojnie „Blokpost”), N. Rozluckyj („Dziennik zmobilizowanego”) i inni. Pisarze-towarzysze broni Wasyl Piddubny (po prawej) i Witalij Zapeka Jako nauczycielce literatury ukraińskiej przykro mi, że nasi uczniowie nie czytają i nie analizują współczesnych utworów o wojnie na Wschodzie. A jeszcze boleśniej uświadamiać sobie, że każdy obrońca, który próbuje powiedzieć gorzką prawdę o wojnie i otworzyć oczy współczesnym, pozostaje sam na sam z kwestiami wydania, rozpowszechniania i sprzedaży własnych książek. Gdzież są instytucje państwowe, ministerstwa, Instytut Książki?.. Jakimiż jesteśmy niewdzięcznymi obywatelami… Boli… Proponuję Państwu zapoznanie się z utworami pisarzy – żołnierzy ATO. Spotkanie pierwsze. Wasyl Piddubny. Mieszka i pracuje na Żytomierszczyźnie. W latach 2014–2015 – uczestnik ATO, strzelec-snajper 10. OMPB „Poleska Sicz”. Brał udział w wojnie w Donbasie w składzie 30. i 72. brygady. Obecnie – pisarz, redaktor, administrator społeczności „Kozackie bajki i historie ATO”. Działacz społeczny. Współorganizator „Domu weterana” w Żytomierzu. Autor książek: „Piastry, piastry” (pseudonim Steven Roberts, 2016), powieści-baśni z czasów kozackich „Zimne serce” (2018), redaktor „Słownika żołnierskiego slangu własnymi słowami” (2019), autor-redaktor trzytomowej antologii opowiadań o wydarzeniach na Wschodzie „Słowo o wojnie” (2018, 2019). Przeżyte na wojnie nie zapomina się, ale też nie może długo chować się w głębi duszy. Jest o tym święcie przekonany żołnierz Wasyl Piddubny, który został pisarzem. Jeśli lubicie przygody i romantykę, mistykę i czasy kozacko-rycerskie, wtedy powieść w dwóch księgach „Zimne serce” Wasyla Piddubnego jest właśnie dla Was! Co wyróżnia tę powieść spośród innych utworów naszych współczesnych pisarzy? 1. Sam autor określa gatunek utworu jako powieść-baśń z czasów kozackich. Są w utworze elementy mistyki, fantazji, ale to baśń nie tyle historyczna, co filozoficzna. 2. Główny bohater – kozak Radko (imię bohatera niesie światło, radość, nawet mądrość – „cieszyć się”, „radzić się”, „Ra”) – nie tylko szczerze zakochany, on jest w ciągłym poszukiwaniu sensu życia i zwycięstwa w imię pokoju w rodzinnej Ukrainie. 3. W powieści widać paralelę między kozacką Ukrainą a Ukrainą współczesną, dobą wojny na Wschodzie: „Wojna – to brud, krew i oczekiwanie. Oczekiwanie wroga. Oczekiwanie snu czy obiadu. Oczekiwanie jutrzejszego dnia, z pełnym zrozumieniem tego, że on może nie nadejść. Bo wojna – to Śmierć. Twoja, czy wroga, czy nieszczęsnego mieszkańca, który wpadł w to tygiel, w którym spalają się dusze i ciała, bo zwycięży na wojnie ten, kto zabije swojego wroga. Musi zabić, aby nie zostać zabitym…” Ta powieść-baśń – o dobie Bohdana Chmielnickiego, o wojnie narodowowyzwoleńczej 1648–1657 lat. Wspomniani są w powieści wymyśleni bohaterowie, charaktery tamtego czasu i konkretne postacie historyczne, w szczególności Iwan Bohun: „Bohun kochał tę ziemię, którą nazywał Ojczyzną; ponad wszystko kochał Ukrainę; za nią gotów był i życie oddać, i samą wolę swoją. Na to i słowa u niego były: „Dusza – Bogu, ciało – ziemi, a los mój – Ukrainie…” 4. Pomimo wojennego tła powieści, utwór jest jasny i nie tylko dlatego, że ma optymistyczny finał, linię miłosną, ale dlatego, że sam Wasyl Piddubny jako autor jest nosicielem tego światła, gdyż filozoficzne dygresje liryczne powieści uszlachetniają i upiększają tragiczne strony historii Ukrainy. Ze zbioru „Wiersze z linii frontu” Antologia poetów, opalonych wojną. – Wydawnictwo „Feniks”, 2018. – 130 s. Serhij Pantiuk *** Kiedy milczą i muzy, i armaty, Zimna chmura horyzont senny gniecie. Tobie, Atlancie, kazano trzymać Ten ból, to cierpienie i troszeczkę mnie. Do gułów na mięśniach, chrzęstu w stawach, Bo jeszcze nie czas ani w górę, ani w dół. Już i zła nie ma, tylko sama żałoba Między palcami ścieka, niby śluz. I obojętnie – w sławie czy niesławie, Mimo dawno zapomnianego „Raz-dwa-trzy!” Świty budzą się krwawe, Ogniem i dymem oddychają wiatry. Wyczyszczone czekają automaty: Jeszcze chwila – i z ciszy wybuchnie rozkaz… Tobie, Ukraino, długo jeszcze trzymać Ten ból, to cierpienie i każdego z nas! „Czy nie po to rodzimy się, aby przedłużać ród ludzki? Darować życie, nie odbierać. Obserwować, jak rośnie dziecko, jak ono uczy się chodzić, mówić, śmiać się; cieszyć się życiem i radować tym rodziców swoich. Czy nie w tym prawdziwe szczęście, darowane przez Boga? Mały Eden, raj Miłości, który daruje nam Bóg i od którego my odmawiamy się, szukając innego. Bogactwa, władzy, sławy…” „Radko kochał noc. Kochał ciszę, którą ona darowała. Leniwe chlupotanie rzeki, cichy szelest wiatru… Czasami łapał się na myśli, że podoba mu się świat bez ludzi. Bez ich ciągłej bieganiny, zamieszania, zbędnych rozmów. Bez krzyków i kłamliwych słów, bez zazdrości i oszustwa. Ogromne ludzkie mrowisko żyło swoim życiem, gdzie każdy myślał tylko o sobie, tylko udając, że przejmuje się kłopotami innych. To nie było to mrowisko, które przynosi korzyść…” „Radko skorzystał z okazji, by pomodlić się, pokajać przed Najwyższym za swoje grzechy. Zapalił świece za spokój towarzyszy, którzy nie wrócą do domu, pomodlił się. I na duszy zrobiło się spokojnie-spokojnie….” 5. W znacznej mierze jest to powieść o miłości i zdradzie, honorze i bezczeszczeniu, moralności i niemoralności – o wszystkich bolesnych punktach życia współczesnego społeczeństwa. To hymn prawdziwej miłości. Ciekawie i realistycznie opisana jest przez autora miłość Radka i Oksany. Zakochanie, rozłąka, dalej autor zapoznaje nas z prawdziwą „przyjaciółką serca” Radka… Kim ona jest? Zachowajmy intrygę dla czytelników. Dlaczego Radko nie został z Oksaną? Co stanęło na drodze ich szczęścia?.. W. Piddubny jako pisarz zdołał odkryć przed czytelnikiem psychologię zakochanego mężczyzny w postaci Radka. My sercem i skórą, czytając, czujemy wszystkie subtelności unikalnego uczucia miłości, które rodzi się i rozkwita w sercu głównego bohatera. „Tak bywa. Spotykasz człowieka i w jednej chwili rozumiesz, że jest ci bliski… Nawet imienia jego nie znasz, ale jest ci bliższy niż wszyscy na świecie… Co to? Znak z nieba, czy po prostu jakieś odczucie, które nie ma wyjaśnienia? Ty Ołena Zadorożna Dziewczęta Dziewczęta ścinają warkocze, Mocno sznurują buty. Szczęście im się przyśniło, zdawało się. Krwawi zabandażowane serce Dziewczęta pakują walizki, Wkładają tam tęsknotę i zmęczenie. Modlitwa – niezawodna wiza, Żebyście wracali do domu. Dziewczęta zbierają siły I już nie liczą zmarszczek. Nieustannie, tam gdzie “przykryło”, Szeptają: “Cierp. Jeszcze troszkę…” Dziewczęta stoją na straży – Bezsenne, rozgorączkowane oczy. Słabość ściska w kleszczach, Pieką zapłakane oczy Dziewczęta prostują plecy Z myślami o tych, którym ciężko: Wróg takich nie zatrzyma, Kulą trafić trudno. Dziewczęta nie chcą tracić. Dlatego podają naboje. Dlatego zakładają fartuchy I uczą się trzymać broń.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Czas nie mija dla miłości

Ilko KOŁODIJ, m. Lwów. Do nowej książki lwowskiej poetki Oksany Łozowej „Czas nie mija” (wydawnictwa „Dżezwa”, „Apriori”, 2021) weszły utwory z różnych lat. Według słów autorki, nowe, niedawno napisane, zajmują tylko jedną trzecią zbioru. Reszta – to wybór, czyli to, co najlepsze z napisanych na przestrzeni poetyckiej drogi. Nawiasem mówiąc, Muzeum Iwana Franki we Lwowie uznało jej pierwszą książkę „Pod gołym niebem” za najlepszy debiut roku. Pisarka tworzy zadziwiająco równo, jej liryka osobista nie przeskakuje ze struny na strunę w poszukiwaniu „swojej” melodii. Oksana Łozowa dawno na nią trafiła, wydobywając dźwięki nie głośne, nie krzykliwe, nie metaliczno-stalowe, a ledwo słyszalne, ciche, przy których wstrzymujesz oddech, zamierasz, dlatego niezwykle przenikliwe. Każdy wybrał, co wybrał, Czy to, co dostał? Znośny ból mi przypadł, I to już niemało. Dla takich wersów nie otworzysz duszy na ćwierć, na połowę – przyjąć je zdolna tylko ta, która jest otwarta na oścież. I poczuje ledwo uchwytne tony – czy to intymne, czy z filozoficznym przemyśleniem, czy wydobyte z rejestrów narodowego odrodzenia, jak, powiedzmy, w rozdziale „Soborne serce” wiersz „Powrót”, poświęcony pamięci jednego z fundatorów OUN, teoretyka ukraińskiego nacjonalizmu Mykoły Sciborskiego. Ten niewielki utwór warto przytoczyć w całości, ponieważ bardzo wyraziście charakteryzuje jeden z najważniejszych zabiegów poetyckiego kunsztu Oksany Łozowej – pokazać istotę, filozoficzny kręgosłup konkretnego człowieka-bojownika w wirze okrutnej epoki. Rodzima miła ziemio, Ograbiona, zraniona, czarna... A przecież jesteś złota! A ty tak umiesz kwitnąć... Droga z mgły we mgłę. Na mogile zgarbiony kruk. I krzyże, niby ludzie, I ludzie, niby krzyże. Nieposilny ciężar? Ale co nam było nie pod siłę? Od wojny do wojny, Od ruin do jeszcze większych ruin Cudem dziwnym żyjemy, Ołeksandra PANIAK. Ukraiński charytatywny projekt edukacyjny STEM is FEM zaprezentował w Królestwie Niderlandów wystawę artystyczno-oświatową „Nauka – to ona”. Ekspozycja, która opowiada o dwunastu wybitnych ukraińskich naukowczyniach, została przedstawiona przy wsparciu Ambasady Ukrainy w Niderlandach w The Hague Humanity Hub (Haga), w ramach międzynarodowej konferencji „UE i Partnerstwo Wschodnie”. „Temat równości płci, zwłaszcza w nauce, jest jednakowo interesujący zarówno dla Ukrainy, jak i dla Niderlandów. Mamy kim się szczycić w nauce i z dumą prezentujemy to światowej wspólnocie” – podkreśliła tymczasowa chargé d’affaires w. Oniemiałe rozprostowujemy skrzydła I korzenie puszczamy Wśród ruin, pośród wojen. W tych asocjacyjnych i jednocześnie epickich wersach uchwycony jest duch okresu narodowowyzwoleńczych zmagań w XX wieku, gdzie wpleciony jest i ból za cierniowy los rodzimej ziemi-Ojczyzny, i kontury młodzieńczego maksymalizmu w warunkach „nieposilnego ciężaru” – „A co nam było nie pod siłę?”; i godne podziwu przetrwanie w nieznośnych warunkach zniewolenia... Ten „zraniony” wers ze zgarbionym krukiem na mogile, ta droga „z mgły we mgłę”, „od wojny do wojny”, „od ruin do ruin” można kontynuować jeszcze długo... Ostatecznie, jest on tym, pośrodku którego właśnie stał Mykoła Sciborski. Ten wiersz – niby głębokie i bolesne rozmyślania samego głównego bohatera, żadnym formalnym rysem tutaj nie oznaczonego. Wspomniany pierwszy rozdział książki „Soborne serce” – zadziwiająco symboliczny w tytule. Oczywiście, tutaj – utwory o Ukrainie! O sobornej! W obecnych warunkach wojny w Donbasie, zaostrzenia stosunków z Białorusią, w warunkach separatystycznych „wybryków” na zachodnim pograniczu z węgierskim posmakiem (czy tylko?), propagandy federalizmu ze strony prorosyjskich sił na Ukrainie temat Soborności niemało niepokoi każdego świadomego Ukraińca, nie tylko pisarza, który trzyma rękę na pulsie społeczno-politycznych procesów. Wydawałoby się, tutaj łatwo zbić się na publicystyczną czy, co gorsza, plakatową retorykę, tak często właściwą patriotycznym utworom, lecz autorka omija ją w danym przypadku „dziesiątą” drogą i szuka swojej „cichej”, nie głośnej stylistyki, takiej, jak w wierszu „Małemu Nestorowi”. Wyobraziwszy wnuka kronikarzem, rozmyśla nad tym, jaką „powieść minionych lat” on doniesie przyszłym pokoleniom, co napisze na swoich tablicach... I jest przekonana, że jego, jak i wielu ludzi na tym świecie, interesować będą nie tyle suche fakty historii, a: Jakże chce się im, – napiszesz, – Głosu nieba usłyszeć w ciszy! Przygarnąć dziecię do serca I zapomnieć śmiertelne boje, I zasypać wszystkie okopy, I zacząć nowy rękopis... Takie samo wzruszające i ciepłe, bez cienia wysokiego stylu, „posłanie” do wschodniaków, w którym ich smutek na czole poetki – „borzniańską bruzdą”. Tutaj musimy wyjaśnić: Oksana Łozowa – rodem z Nadbuża, z Niemirowa, „z tego kraju ojca ród”, a oto matka – z Czernihowszczyzny, i droga do Borzny, matczynej małej ojczyzny, znana autorce od małego. Z dzieciństwa zostały w pamięci i w sercu jaskrawe obrazy tamtejszej rodziny, pejzażowe koloryty... Z tego rodzinnego wschodnio-zachodniego geograficznego bogactwa i narodziło się „soborne serce” Oksany Łozowej, któremu, jak zaznaczyła w swojej recenzji na książkę Wira Olesz, „jednakowo bliska i galicyjska, i czernihowska ziemia, sławny kozacki kraj”. Znaczącym w tym „sobornym” rozdziale uważam wiersz, który również wart jest tego, aby go przytoczyć w całości: Moje imię – od ojca. Ja – Oksana. Moje imię gorzkie mi samej, Przesiąknięte stepowymi piołunami, Kaliną w dalekiej Kołymie. Ono leciało za Koło Podbiegunowe, Ciepłem topiło wieczną zmarzlinę. Mnie jeszcze nie było, lecz był mój głos, Komuś potrzebny był. Dlatego ja tutaj. Dlatego szukam słowu rodzime słowo I nie czekam łaski od obcych. Czyż nie mój naród wśród ruin Ze słowa wyszedł I w słowie żył? Bez wątpienia, główne miejsce w książce Oksany Łozowej zajmuje liryka intymna. W najróżniejszych ujęciach pisze ona o nieodwzajemnionym uczuciu, nieszczęśliwej miłości, rozłące, zdradzie, samotności i żalu z powodu tego, że wszystko tak się stało. Czasem dziwisz się temu poetyckiemu naszyjnikowi, obdarzonemu tyloma tęsknymi odcieniami... Tak beznadziejnie pokochać, To jak – wpaść w biedę. Swoją przyjaciółkę ratować Dziewczęta wieczorem przyjdą. I będą długo mówić, Że to tak po prostu nie minie, Że tę miłość trzeba zabić. Wtedy i mnie, wtedy i mnie... Przypominam sobie, jak w recenzji pierwszego tomu poetyckiego Oksany Łozowej „Prosto nieba” (Pod gołym niebem), szczerze zachwycając się wykreowanym romantycznym światem, być może nie zawsze poprawnym w jego „dorosłym” rozumieniu, ale niezwykle czystym, bezpośrednim i szczerym, wyrażałem jednocześnie obawę: by liryczna bohaterka debiutantki z czasem nie zaczęła przyzwyczajać się do opisywania codzienności i nie weszła na ścieżkę, która w końcu doprowadzi ją od Mawki do Kyłyny. Wtedy i sama Oksana Łozowa przypuszczała, że „może i rzeczywiście wszystko to minie z czasem, z wiekiem”. Na szczęście nie minęło. Potwierdziły to jej kolejne zbiory, w tym „Oczy drzew”, i obecny tomik z jego najświeższymi poetyckimi strofami, gdzie „jeszcze trochę grzeją wspomnienia o lecie” i „nie ma nic gorszego niż zdrada bratnich dusz”. W recenzji „Oczu drzew” już zaznaczałem, a teraz mogę tylko potwierdzić, że Oksana Łozowa nie straciła z latami umiejętności czy wręcz sztuki dziwienia się, spoglądania na świat dobrymi oczami drzew, kwiatów, ptaków – kiedy wesołymi, kiedy „wilgotnymi”, ale zawsze szczerymi, a nawet nieco naiwnymi... Cieszyłem się, że z czasem i wiekiem jej liryka nie straciła świeżości i pierwotnej czystości, bezpośredniości. Ale i teraz powtarzam: ona dorosła. Pejzażową, choć bardzo miłą, świeżą, nieco wyparły filozoficzne rozważania. Obrazy stały się głębsze, bardziej przestrzenne, skondensowane, wywołują u czytelnika więcej skojarzeń, lepiej pobudzają wyobraźnię... Poetka już wie z doświadczenia, zapewne własnego, że „trwożnie żyć w raju”, bo „przyjdą, zobaczą, odbiorą”. Ona już dobrze orientuje się w głębinach radości i smutku. Lecz po raz kolejny zaznaczę: poetycka dusza jest „niepoprawna” w stałości własnych uczuć. Nie będę prowadził osobnej długiej rozmowy o fragmencie poematu „Motria” w książce. O tym utworze powiedziano już niemało, oceniali go krytycy, pisarze... „Motria” – jedno z najlepszych poetyckich płócien pisarki Oksany Łozowej. Autorka zdołała subtelnie oddać wszystkie barwy i odcienie ludzkich uczuć na tle skomplikowanej epoki historycznej, która odwróciła się od Ukrainy, szczerbiąc nasze szable, przynosząc kolejną straszną ruinę na nasze obolałe tereny. „Bardzo trafnie oddane kobiece przeżycia, konflikty rodziców i dzieci, „szczerych” przyjaciół i zdrajców” – swego czasu zaznaczała pisarka Marija Humeniuk. Tutaj jedyna uwaga: być może nie wyraziła się precyzyjnie, ale akurat o konflikcie pokoleń w poemacie nie ma mowy, a raczej o tym, że „było w tej zdradzie zdrady za wiele, Sama Ukraina zdradzona była”. Zwięźle, ale trafnie oceniła „Motrię” poetka Lubow Benedyszyn: „Kanwa – straszna, krwawa strona ukraińskiej historii... Wzór – wysoka, jasna, ciężka miłość ukraińskiej kobiety... I czarno-czerwona nić Słowa w zręcznych rękach Mistrzyni”. Wiktor Pałynski, zaznaczając liryczność duszy Oksany Łozowej, która zalewa łzami i obejmuje uśmiechem całą paletę jej poetyckich wibracji, potwierdził, że i w poemacie „Motria” góruje ona nad epickością. Jak nie zgodzić się z tym „górowaniem”, które dostrzeżono jeszcze w wierszu „Małemu Nestorowi”... Chodzi o to, że tak głęboko, głównie w planie psychologicznym, odtworzyć obraz Koczubiejówny mogła tylko ta, która sama przeżyła podobny dramat, która poczuła w nim ów „najcieńszy nerw”. Zatem Oksana Łozowa, zarówno w liryce małej formy, w kilku strofach, jak i w panoramicznym poemacie, pozostaje wierna sobie i naświetla przede wszystkim wewnętrzny świat swoich bohaterów. Tutaj pisarka jest, można rzec, „jednotypowa”, chociaż sama poetycka pracownia jest dość różnorodna. Jest autorką tekstów wielu popularnych piosenek. Jak słusznie zaznaczyła Wira Ołesz, swego czasu stanowiły one podstawę repertuaru Olhy Junakowej. Piosenki do tekstów Oksany Łozowej wykonywali Tania Hurska, Bohdan Lalka, Łeonid Mazur. Obecnie poetka aktywnie współpracuje z kompozytorem i wykonawcą Ołeksandrem Swietohorowem... Oksana Łozowa tłumaczy również poezje z białoruskiego, gruzińskiego, rosyjskiego. Przetłumaczono także jej utwory – na angielski, białoruski, gruziński, włoski, litewski, polski. A ponadto jest laureatką nagród imienia Markijana Szaszkewycza oraz imienia Lesia Martowycza... Życzę poetce, aby nadal nie męczyła się dzieleniem z nami „niewidzianą tęczą”; tym, jak „wiosenna czułość rozpościera skrzydła”; by niosła do swoich czytelników promień światła i „zapach konwalii wraz z nim”... Tak samo cicho, niegłośno, ale szczerze i nieprzekupnie, z duszą i przenikliwie... Niech dla jej dzieł czas nie mija! Tak, jak nie mija dla miłości, dla wiecznych uczuć i prawd. ścieżkę bohaterek, a także rozważali kwestię równości płci w nauce. „Wierzę, że bohaterki wystawy staną się wzorami i modelami ról dla młodych dziewcząt, które planują związać swoje życie z nauką, a nasz projekt – przykładem do naśladowania przez organizacje edukacyjne innych krajów. Holandia również ma wiele wybitnych nazwisk wśród kobiet naukowców, na przykład Hendrika van Leeuwen, badaczka magnetyzmu, czy Eveline Crone, uznana specjalistka od rozwoju mózgu” – zauważył inicjator wystawy „Nauka to ona”, założyciel firmy technologicznej Roosh Serhij Tokarew. Projekt „Nauka to ona” realizowany jest przez charytatywną inicjatywę edukacyjną STEM is FEM przy wsparciu Funduszu Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci (UNICEF) na Ukrainie oraz UN Women na Ukrainie w ramach globalnej kampanii ONZ „Pokolenie Równości”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Nauka to ona

STEM is FEM przedstawił w Niderlandach wystawę poświęconą ukraińskim uczonym kobietom, w sprawach Ukrainy w Królestwie Niderlandów Natalia Kołomijec. Wystawa składa się z dwóch części. Znani ukraińscy ilustratorzy przedstawili naukowczynie na stylizowanych portretach. Podpisami pod nimi stały się prace ukraińskich uczennic i studentek, które zwyciężyły w ogólnoukraińskim konkursie. W esejach autorki nie tylko opisywały życie i nauko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

W epicentrum – to, co najważniejsze: Ukraina i jej język

Olha MELENCZUK, kandydatka nauk filologicznych, proświtarianka. Niedawno na wydziale filologicznym Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza odbyła się prezentacja książki „Ja – Ukrainiec! Ja – Ukrainka! My – Ukraińcy!”, która ujrzała światło dzienne w listopadzie 2021 roku i pomieściła poetyckie, prozatorskie, publicystyczne oraz epistolarne wypowiedzi ukraińskich pisarzy od starożytności do początku XX wieku o Ukrainie, narodzie ukraińskim i jego ojczystym języku. Antologię opracowali wykładowcy katedry literatury ukraińskiej – profesor, doktor nauk filologicznych Bohdan Iwanowycz Melnyczuk oraz kandydatka nauk filologicznych Olha Wasyliwna Melenczuk. Wydanie zawiera dwie części: naukową i artystyczną. Książkę otwiera gruntowny artykuł o charakterze historyczno-literaturoznawczym „Bez języka nie ma narodu” autorstwa Olhy Melenczuk i Bohdana Melnyczuka. Autorzy-opracowujący poruszają problem pochodzenia języka ukraińskiego, jego kształtowania się i funkcjonowania w utworach dawnego piśmiennictwa oraz nowej literatury ukraińskiej. W obronie tezy o znacznie wcześniejszym istnieniu języka ukraińskiego w odróżnieniu od rosyjskiego, czerniowieccy naukowcy opierają się na badaniach autorytatywnych uczonych, w szczególności na studium naukowym I. Juszczuka „Słownik języka ukraińskiego VI wieku”, w którym badacz odpowiada na pytanie o początek istnienia języka ukraińskiego. „Powstawał on tysiąclecia – czytamy w pracy I. Juszczuka. Jego podstawowe elementy zostały zapoczątkowane jeszcze w czasach współmiernych z powstaniem języka łacińskiego. W VI–VII w. miał on już nakreślone współczesne zarysy […]. Jeszcze przed stworzeniem państwa kijowskiego język ukraiński opanował wielkie przestrzenie środkowo-wschodniej Europy. Posługiwała się nim ludność Rusi Kijowskiej. […] Jego elementy widzimy i w sanskrycie, i w spokrewnionej z naszym językiem łacinie, która bierze początek gdzieś z VII w. p.n.e. Zatem elementy języka ukraińskiego kształtowały się tysiącleciami, jak wszystko na świecie”. Opierając się na pracy I. Juszczuka, autorzy-opracowujący podkreślają niezwykłe bogactwo leksykalne języka ukraińskiego, przed którym znacznie ustępuje język rosyjski. Dla przykładu, w języku ukraińskim słowo „iść” ma 500 (pół tysiąca!) synonimów. Ponadto w przedmowie prześledzono pierwsze wzmianki nazwy Ukraina i pokazano historyczną ciągłość rozwoju języka ukraińskiego na przykładzie Latopisu Halicko-Wołyńskiego, utworów artystycznych Kasjana Sakowycza, Łazarza Baranowycza, Iwana Mazepy, Antonija Radywyłowskiego, Hryhorija Skoworody. Szczególne miejsce poświęcono analizie utworów Tarasa Szewczenki, Jurija Fedkowycza, Sydora Worobkewycza, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Oleny Pcziłki, Kornyła Zakłynskiego, którzy swoimi przekonaniami, aktywną postawą życiową, głęboką twórczością artystyczną bronili prawa Ukraińców do swojego języka i sobornego państwa ukraińskiego. Odpowiednie wypowiedzi wspomnianych ukraińskich pisarzy z zachowaniem chronologii zaproponowano w drugiej części książki „Ja – Ukrainiec! Ja – Ukrainka! My – Ukraińcy!”. Wydanie kończy poezja Borysa Hrinczenki „Do ziomków…” (1898) oraz „Modlitwa za Ukrainę” (1885) Ołeksandra Konyskiego. Podczas prezentacji w słowie wstępnym kierownik katedry literatury ukraińskiej, kandydat nauk filologicznych Wałentyn Malcew podkreślił bezdyskusyjną aktualność prezentowanego wydania, ponieważ, jego zdaniem, książka ma nie tylko znaczenie literackie, naukowe, ale także kulturowe, a nawet polityczne. Moderator wydarzenia literackiego zwrócił uwagę na wymowny fakt i zauważył, że „prawie równo trzysta lat temu – 22 października 1721 roku car Piotr I wydał ukaz, którym przemianował Carstwo Moskiewskie na Rosję, faktycznie kradnąc naszą nazwę. Później Iwan Dracz napisze, że „nazwa Ruś wyrwana z serca Kijowa żelazną ręką Piotra”. Mychajło Hruszewski po kilkuset latach dowodził, że jesteśmy narodem, któremu ukradziono nazwę. Nie obawiam się dodać do słów wybitnego historyka, że ukradli, czy przynajmniej próbowali ukraść historię i wielokrotnie na przestrzeni kilku stuleci próbowali ukraść także język ukraiński. Po Piotrze I w XIX wieku jeszcze jeden „wybitny” działacz sąsiedniego państwa powiedział, że Ukrainy, języka ukraińskiego „nie było, nie ma i być nie może?”. I nawet obecnie, według słów W. Malcewa, sytuacja nie jest lepsza, kiedy współcześni władcy sąsiedniego państwa nieustannie transmitują myśl, że Ukrainy nie ma i promują bardziej agresywną tezę o „jednym narodzie”, jakoby Ukraińców nie ma, są tylko wielkorusowie, małorusowie i białorusowie. Podkreślając aktualność pojawienia się tego wydania, W. Malcew wywnioskował, że autorzy-opracowujący obalają i negują wszystkie te mitologemy sąsiedniego państwa i na przykładzie utworów artystycznych ukraińskich pisarzy dowodzą czegoś przeciwnego. W swoim wystąpieniu profesor filologii Bohdan Melnyczuk przyznał, że zamysł książki dojrzewał przez ostatnie dwie dekady, od czasu rozpoczęcia wydawania utworów Jurija Fedkowycza w 2004 roku, a bezpośrednim po- Z prezentacji książki „Ja – Ukrainiec! Ja – Ukrainka! My – Ukraińcy!” impulsem do jej powstania stała się XII Bukowińska Międzynarodowa Konferencja Historyczno-Krajoznawcza, poświęcona 185. rocznicy urodzin Jurija Fedkowycza oraz 160. rocznicy urodzin Stepana Smal-Stockiego (listopad 2019 roku). Mówiąc o aktualności twórczości artystycznej i publicystycznej patrona Uniwersytetu Czerniowieckiego – Jurija Fedkowycza, a także jego działalności społeczno-kulturalnej w ogóle, B. Melnyczuk akcentował niepublikowane w czasach radzieckich utwory Bukowińskiego Słowika, skierowane przeciwko moskalofilstwu i polityce białej Rosji, z odpowiednimi sformułowaniami, jak na przykład w wierszu „Już dwadzieścia lat…”: „Moskalisko, jak wilczysko, / Łypie oczami / I ze swym krwawym knutem / Grozi za plecami”. Bohdan Iwanowycz zauważył, że w podsumowaniu konferencji naukowej docent katedry historii Ukrainy Switłana Herehowa wyraziła ideę zebrania i opublikowania głębokich w treści myśli o Ukrainie i języku ukraińskim, zawartych nie tylko w utworach J. Fedkowycza, ale także innych mistrzów pióra. Pomysł zaimponował filologom, a na propozycję B. Melnyczuka, by praktycznie wcielić go w życie, pozytywnie zareagowała kandydatka nauk filologicznych Olha Melenczuk. Podczas literackiej imprezy współautorka-opracowująca podkreśliła, że także w XXI wieku Ukraińcom jako narodowi brakuje jedności, niekiedy zrozumienia własnej tożsamości, poczucia swojej niepowtarzalności i unikalności w rozwoju kulturowym. Problemy, które istnieją we współczesnym życiu społeczno-politycznym Ukrainy, były artystycznie przemyśliwane już przez naszych poprzedników, genialnych mistrzów pióra – Tarasa Szewczenkę, Iwana Frankę, Łesię Ukrainkę i wielu innych literatów. Opracowująca przytoczyła wymowny przykład, zaczerpnięty z audycji radiowej, której gościem był działacz państwowy i społeczno-polityczny, fizyk teoretyk Ihor Juchnowski, który całe życie poświęcił nauce. Na pytanie dziennikarki, od kiedy przyszło uświadomienie sobie, że nauka jest jego powołaniem, Ihor Juchnowski powrócił wspomnieniami do okresu, gdy uczył się w Liceum Krzemienieckim. Uczony zauważył, że nauczanie wówczas, pod koniec lat 30., odbywało się w języku polskim, nawet mimo tego, że dobrze znał ten język (znał też rosyjski i ukraiński), jednak wszystko dla niego jakby pozostawało do końca niezrozumiałe. I kiedy w 1939 roku w Galicji nauczanie zaczęto prowadzić w języku ukraińskim, od tego momentu u młodzieńca nastąpiło swoiste oświecenie. Według słów Ihora Juchnowskiego, będąc przeciętnym uczniem polskiego gimnazjum, stał się następnie najlepszym matematykiem w klasie już z ukraińskim językiem nauczania. Ponieważ uświadomił sobie istotę języka ojczystego, gdyż w jego rozumieniu najskrytsze, najgłębsze myśli człowieka przychodzą dzięki językowi ojczystemu. Na koniec akademik podsumował: „Jeśli chcemy, aby Ukraina się rozwijała, musimy rozmawiać w języku ukraińskim. Ludzie muszą zrozumieć, że język ukraiński dla narodu jest źródłem jego rozwoju”. Wspomniała badaczka także o latach swojej nauki, kiedy okresowo słuchała autorskiej audycji radiowej profesora Uniwersytetu Kijowskiego Opracowujący książkę poety, literaturoznawcy, krytyka, działacza społeczno-kulturalnego Anatolija Pohribnego „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba…”, która od 1997 roku przez 10 lat była emitowana na Pierwszym Kanale Narodowym. O bolesnych problemach w przestrzeni społeczno-politycznej oraz kulturalno-oświatowej Ukrainy, zwłaszcza w kwestii polityki językowej, mowa jest w publicystyczno-naukowej książce A. Pohribnego „Rozmowy o tym, co boli, albo gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba…”, która ukazała się drukiem w 1999 roku w centrum wydawniczym „Proświta”. Oceniając wartość prezentowanej książki, profesor katedry literatury ukraińskiej, doktor filologii, zastępca przewodniczącego zarządu Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Wołodymyr Antofijczuk podkreślił unikalność wydania pod względem zamysłu, twierdząc, że książka przyda się nie tylko literaturoznawcom, filologom, ale także historykom, politologom, kulturoznawcom, a nawet psychologom. „Mnie szczególnie uderzyła gruntowna przedmowa do tego wydania – wyznał Wołodymyr Iwanowycz. 62 strony pracy naukowej to w istocie książka w książce. Akcent położono na znaczeniu języka, ponieważ to on określa państwo i jego odrębność, charakteryzuje naród jako całość. Nie mniej ważne jest to, że nasi autorzy zwracają się do głębi, do źródeł rozwoju języka. Ogólnie przedmowa daje kierunek naukowy dla zrozumienia treści całej książki”. Zdaniem mówcy, należy oczekiwać także kontynuacji antologii, ponieważ na stronie tytułowej zaznaczono, że jest to dopiero pierwsze wydanie zaplanowanego projektu, dlatego w niedalekiej przyszłości możliwa jest publikacja solidnej książki, która połączy materiał literacki kilku wydań. Tę samą myśl wyraził dziekan wydziału filologicznego, profesor, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Borys Bunczuk, występując ze słowem podziękowania i życząc owocnej pracy nad kolejnymi wydaniami książki. „Książka-argument” – takie określenie antologii zaproponowała absolwentka wydziału filologicznego CzNU, obecnie kandydatka nauk filologicznych, pisarka, kulturoznawczyni, kuratorka projektu etnograficznego „Spadszczyna” (Dziedzictwo) Bukowińskiego centrum kultury i sztuki, starsza pracownica naukowa Śniatyńskiego muzeum literacko-pamięciowego Marka Czeremszyny Iwanna Stefjuk, która w swoim czasie kształtowała się i dorastała jako naukowczyni pod mądrym przewodnictwem profesora Bohdana Melnyczuka. Analizując książkę, Iwanna Stefjuk wyodrębniła jej znaczenie poznawczo-światopoglądowe: „Jednak aby dowiedzieć się o źródłach ukraińskiej tożsamości w pełni – oczywiście potrzebne jest podejście kompleksowe, najlepiej według zasady chronologicznej. I oto książka „Ja – Ukrainiec! Ja – Ukrainka! My – Ukraińcy!”, której opracowującymi są Olha Melenczuk i Bohdan Melnyczuk, proponuje właśnie taki „czytelniczy intensyw” na drodze do światopoglądowych odpowiedzi i, w końcu, prawdy. Jeśli szukać odpowiedzi na pytanie światopoglądowe: „Kim jestem?” – trzeba przejść długą drogę poznania. Poznania własnego języka i historii, i nie tylko po to, aby przeciwstawić się obcej propagandzie. Te odpowiedzi są potrzebne przede wszystkim po to, aby „Ja-osobiste” żyło w harmonii z „Ja-narodowym” i „Ja-społecznym”. A to jest decydująco ważne” – podsumowała Iwanna Stefjuk. Na oprawę graficzną książki zwróciła uwagę docent katedry literatury ukraińskiej, kandydatka nauk filologicznych Jarosława Melnyczuk, akcentując, że na okładce książki wykorzystano obraz znanego bukowińskiego artysty-grafika Iwana Bałana „Bukowiński wiec” (2014). W centrum obrazu przedstawiono rzeźbiarski wizerunek T. Szewczenki w powiewaniu żółto-niebieskich flag, co uosabia pomnik Kobziarza na Placu Centralnym w Czerniowcach, a treść płótna malarskiego myślami odsyła do listopadowych wydarzeń 1918 roku, kiedy Bukowińczycy podjęli decyzję o zjednoczeniu Północnej Bukowiny z państwem ukraińskim ze słowami: „Chcemy do Ukrainy!”. Treść książki „Ja – Ukrainiec! Ja – Ukrainka! My – Ukraińcy!” to swoiste przypomnienie każdemu Ukraińcowi o dramatycznych stronach przeszłości, o tym, jaką ceną wywalczona została przez naszych przodków wolność i niepodległość państwa ukraińskiego, a jednocześnie ostrzeżenie – by nie dopuszczać dawnych błędów i pewnie, z otwartym sercem i czystymi myślami, kontynuować budowanie przyszłości Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Biblioteka książąt Repninów-Wołkońskich w Jahotynie

Walentyna STRYLKO-TIUTIUN, krajoznawczyni, kandydatka nauk pedagogicznych. Aby zrozumieć historię powstania ogromnej i niezwykle bogatej w rzadkie wydania biblioteki książąt Repninów-Wołkońskich, warto zrobić wycieczkę w historię miasta Jahotyn na Kijowszczyźnie oraz poznać choćby pobieżnie kozacki rodowód książąt Repninów-Wołkońskich. Ważne jest również zapoznanie się z ich rezydencją w Jahotynie – dawnym miasteczku sotennym pułku perejasławskiego. Pod koniec XVIII i na początku XIX wieku ten kompleks architektoniczny należał do księcia Aleksieja Kiriłłowicza Razumowskiego. Z czasem, podczas podziału spadku, przypadł on Andriejowi Kiriłłowiczowi Razumowskiemu. Młody gospodarz aktywnie zaczął tworzyć luksusowy park, budować pałac, letnie oficyny i budynki gospodarcze. W 1820 roku Jahotyn został podarowany Warwarze Andriejewnie Razumowskiej, po mężu Repninie. W latach 1830–1840 miasteczko staje się swoistym centrum myśli postępowej na Ukrainie. Wśród wybitnych gości pałacu w Jahotynie byli uczestnicy tajnego Towarzystwa Południowego dekabrystów A. W. Kapustin i M. L. Łukaszewicz. Aktywny udział w tym ruchu brał właściciel Jahotyna G. G. Repnin-Wołkoński, rodzony brat dekabrysty S. G. Wołkońskiego. Jahotyn odwiedzała także żona dekabrysty Maria Wołkońska (przyjeżdżała tutaj przed wyjazdem na syberyjskie zesłanie męża). Tutaj, w rodzinie Repninów, zostawiła swojego małoletniego syna Nikołaja Wołkońskiego. Jednym z wybitnych gości Jahotyna był Taras Szewczenko (lata 1843, 1845, 1859). Wiadomo, że rodzina Repninów-Wołkońskich brała aktywny udział w losie poety w najtrudniejszych dla niego czasach. Największa liczba książek w Jahotynie została zgromadzona za życia Nikołaja Grigoriewicza Repnina-Wołkońskiego, który w młodości poświęcił się karierze wojskowej i służył w wojsku od samego początku kampanii przeciwko Napoleonowi. Lew Tołstoj wykorzystał w powieści „Wojna i pokój” kilka epizodów z jego błyskotliwej kariery wojskowej dla swojego bohatera Andrieja Bołkońskiego: heroizm pod Austerlitz, a także spotkanie z Napoleonem. Te epizody Lew Tołstoj zaczerpnął z rękopiśmiennej notatki księcia Nikołaja Grigoriewicza Repnina, która przechowywana była w archiwum w Jahotynie. Ze słów swojego dziadka N. W. Repnina książę Dmitrij wspomina, że ranny pod Austerlitz i wzięty do niewoli książę Nikołaj Grigoriewicz został później wymieniony na francuskiego generała Rappa. Mianowany przez rosyjskiego cara ukraińskim generał-gubernatorem (1816–1834), Nikołaj Grigoriewicz Repnin był jednym z najlepszych administratorów Ukrainy pod panowaniem moskiewskim. Biorąc sobie do serca interesy rodzinnego kraju i dobrobyt jego ludności, cieszył się wielką miłością i zaufaniem Ukraińców. Za obronę praw Kozaków i starych tradycji przeciwko Grigorijowi Repninowi sfałszowano oskarżenie o separatyzm. To zmusiło go do opuszczenia stanowiska. Książę z rodziną wyjechał za granicę i mieszkał w różnych miastach Europy, w szczególności w Genewie. Podczas swojego pobytu w Genewie książę Nikołaj Grigoriewicz Repnin zamówił swój portret u znanego genewskiego malarza Hornunga. Z tego portretu Szewczenko robił kopię podczas swojego pobytu w Jahotynie. W kolekcji rycin Biblioteki Publicznej i Uniwersyteckiej w Genewie przechowywana jest rycina tego portretu, wykonana w Genewie, a także rycina z portretu jego żony księżnej Warwary Aleksiejewny, wykonana przez genewskiego rytownika Schmidta. Następnym właścicielem biblioteki w Jahotynie był Wasilij Nikołajewicz Repnin, o którym niewiele wiadomo: zdobył wykształcenie wojskowe, ale zmuszony był zwolnić się ze służby wojskowej z powodu prześladowań przez cara jego ojca Nikołaja Grigoriewicza Repnina. Razem ze swoją siostrą przyjaźnił się z Nikołajem Gogolem, który przez długi czas mieszkał w majątku Repninów w Odessie i napisał tam część swoich „Martwych dusz”. Biblioteka w Jahotynie nadal wzbogacała się o cenne egzemplarze, w tym być może z dedykacjami M. Gogola. Jednym z ostatnich właścicieli unikalnej biblioteki Ukrainy od 1875 do 1914 roku była rodzina Nikołaja Wasiljewicza Repnina-Wołkońskiego – kijowskiego gubernialnego marszałka szlachty, hofmajstra dworu cesarskiego, członka Dumy Państwowej Imperium Rosyjskiego. O rzadkim księgozbiorze jahotyńskim książąt Repninów-Wołkońskich na Ukrainie prawdopodobnie nikt by nie wiedział, gdyby Hanna Jewheniwna Czykałenko (1884–1964), córka znanego ukraińskiego mecenasa i działacza społecznego Jewhena Czykałenki, przypadkowo w dziale rękopisów Biblioteki Publicznej i Uniwersyteckiej w Genewie nie znalazła ciekawego katalogu francuskiego historyka A. Ermengarda z lat 1846–1847 pod tytułem „Wyciągi z katalogu biblioteki księcia Wasilija Repnina”. Sam badacz przez długi czas mieszkał na Ukrainie, w szczególności w Jahotynie, właśnie w rodzinie księcia W. Repnina. Bardzo go poruszyła wielka biblioteka rodziny gościnnego gospodarza, która w tamtym czasie składała się z 36 000 unikalnych książek, i A. Ermengard postanowił sporządzić jej katalog. Do tego dokumentu weszły nie wszystkie wydania, ale to, co pozostawił dla historii francuski badacz, robi wrażenie. W papierach Ermengarda są tylko wyciągi z katalogu, które sporządził prawdopodobnie na własny użytek. Są one napisane ręką Ermengarda w trzech zeszytach o długości 27 cm i szerokości 21 cm każdy, zapisane po dwie kolumny na stronie, łącznie 92 strony tekstu i kilka stron czystych. Biblioteka była uporządkowana bardziej niż doskonale, według planu bibliograficznego De Bure’a, jednego z najbardziej znanych wówczas, który, jak widać z wyciągów katalogu Ermengarda, znajdował się w bibliotece w Jahotynie. Główne działy i poddziały, a nawet sekcje noszą te same nagłówki, a ich porządek jest taki sam jak u De Bure’a. W wyciągach Ermengarda znajduje się 1090 nagłówków. Z wyjątkiem autorów łacińskich i greckich oraz jakiejś dziesiątki książek w innych językach, przeważająca większość nagłówków w Wyciągach Ermengarda jest w języku francuskim. Liczby idą od 1 do 28 807. Do biblioteki w Jahotynie wchodziły książki różnych rodzin, które z racji okoliczności historycznych przekazywane były właśnie do majątku w Jahotynie na Kijowszczyźnie. Tomy biblioteki pochodziły z następujących źródeł: książki z pierwszej połowy XIX wieku – osobiste książki pradziadka księcia Dmitrija i księcia Nikołaja Grigoriewicza Repnina oraz członków jego rodziny; liczne książki z herbem i inicjałami książąt Razumowskich, hetmana Cyryla i jego syna Aleksieja Razumowskiego, ojca księżniczki Warwary; książki, głównie autorów francuskich, kupione najwyraźniej we Francji po rewolucji francuskiej, gdyż miały herby francuskich rodów; liczne książki z biblioteki feldmarszałka księcia Nikołaja Wasiljewicza Repnina; książki z biblioteki książąt Kurakinów, rodziny żony księcia Nikołaja Wasiljewicza Repnina. Książki tej wspaniałej biblioteki przechowywano w jednym z domów rodzinnych księcia Wasilija Repnina w Jahotynie i były starannie ułożone w pięknych drewnianych szafach, kupionych od carskiego ministra D. Troszczyńskiego. Tutaj znajdowało się również cenne archiwum: bogaty zbiór dokumentów historycznych z historii Ukrainy, z którego korzystali znani ukraińscy historycy: Ołeksandr Łazarewski, Mykoła Storożenko, Wasyl Horłenko i inni, a także cenna kolekcja starodawnych rycin. Dość owocnie i efektywnie w bibliotece w Jahotynie w latach 1887–1889 pracował ukraiński historyk Mykoła Storożenko. Oto co wspomina w swoich pamiętnikach „Z mojego życia” (Kijów, 2005 rok, str. 171–172) o księciu Nikołaju Grigoriewiczu Repninie-Wołkońskim i jego księgozbiorze: „Kiedy dowiedziałem się o Jahotynie w czasie, gdy pracowałem w Centralnym Archiwum, książę zaprosił mnie, bym obejrzał jego archiwum, które było złożone w wielkich skrzyniach w tej oficynie, gdzie była biblioteka. Najbardziej interesowało mnie wszystko to, co dotyczyło działalności księcia Nikołaja Grigoriewicza w czasie jego generał-gubernatorstwa na Ukrainie oraz kierującego jego kancelarią Adriana Iwanowicza Czepy, a także carycynowskiego ministra Dmitrija Prokopowicza Troszczyńskiego i innych. Sporządziłem więc na podstawie materiału z tego archiwum niektóre opracowania, takie jak: „Reformy w Małorosji za hrabiego P. Rumiancewa”; „Afanasij Filimonowicz Szafonski i jego „Topograficzny opis namiestnictwa czernihowskiego”; „Do historii małorosyjskich Kozaków pod koniec XVIII wieku i na początku XIX wieku”; „Małorosyjskie pospolite ruszenie 1812 r.” – oraz niemało małych notatek w „Kijowskiej Starinie”, z których największe to: „Połubotok czy Świeczka?”, „Połtawski gubernialny marszałek Siemion Michajłowicz Koczubej”. W „Kijowskich Wiadomościach Uniwersyteckich” wydrukowałem odczyt o mojej pracy w Centralnym Archiwum oraz w Jahotynie”. Biblioteka W. Repnina zawierała dużą liczbę książek z historii, geografii, podróży, genealogii, heraldyki, biografii, pamiętników, literatury pięknej. Najpełniej reprezentowane było piśmiennictwo francuskie. Autorzy łacińscy: poeci, dramaturdzy, oratorzy byli również dość szeroko reprezentowani w oryginałach i francuskich tłumaczeniach. Autorzy greccy byli najbardziej reprezentowani w łacińskich, mniej we francuskich i jeszcze mniej w oryginale. Inne literatury narodowe reprezentowane były bardzo słabo, przynajmniej w Wyciągach Ermengarda. Wszak dla literatury włoskiej była tylko „Boska Komedia” Dantego w języku włoskim oraz Manzoni w tłumaczeniu francuskim. Z niemieckiej: Klopstock po niemiecku, nowele Gessnera w tłumaczeniu francuskim i Goethe również po francusku. Kilku rosyjskich autorów znajduje się w Wyciągach Ermengarda również w tłumaczeniu francuskim: Sumarokow, Kryłow. Rozumie się, że wyciągi, które Ermengard sporządzał na własny użytek, nie mogą świadczyć o braku w bibliotece innych autorów niż sami Francuzi. Francuskie książki w bibliotece jagotyńskiej pochodziły częściowo z biblioteki hetmana Cyryla Rozumowskiego, który w swojej rezydencji w Baturynie miał nawet bibliotekarza-Francuza, a częściowo z biblioteki feldmarszałka księcia M. W. Repnina, którego korespondencja z Wolterem i Diderotem jest znana w historii. Niemało francuskich książek mógł kupić także książę M. G. Repnin-Wołkoński podczas pobytu w Paryżu w czasach Imperium Rosyjskiego w 1810 roku. To właśnie były, bez wątpienia, książki „z herbami znanych francuskich rodów na oprawach”. Na uwagę zasługuje również fakt, że w bibliotece jagotyńskiej znajdowała się znaczna liczba protestanckich książek teologicznych w języku francuskim, a także wiele genewskich i szwajcarskich wydań francuskich autorów: z tuzin różnych wydań francuskiej protestanckiej Biblii, komentarzy do Pisma Świętego, kazań i różnych dzieł teologicznych kalwinistów oraz innych francuskich protestantów: samego Kalwina, Teodora Bezy, Farela, Agrippy d’Aubigné, Bridela, Drelincourta i wielu innych, nabytych w Szwajcarii lub za pośrednictwem Szwajcarów, takich jak Eynard czy Ermengard. Gdzie podziała się biblioteka jagotyńska – nie wiadomo, ale prawdopodobnie spotkał ją tragiczny los innych prywatnych kolekcji, zbieranych przez pokolenia, które zginęły podczas moskiewskiej okupacji Ukrainy. Ze słów księcia Dymitra Repnina dowiadujemy się, że biblioteka była w całości jesienią 1918 roku. „Gorzkie czyniłem sobie wyrzuty – pisze on do Hanny Czykałenko – że nie zadbałem wtedy o to, by ocalić bibliotekę za pomocą P. J. Doroszenki, przewożąc ją do Kijowa, choć przez cały czas miałem taki zamiar. Jesienią 1918 r., kiedy już zaczęły się rozruchy, do Jagotyna przybyła delegacja z Połtawy, składająca się z młodych ludzi, najwyraźniej bez należytego wykształcenia, bo nie zwracając uwagi na wartości historyczne i archiwum, wywieźli z Jagotyna tylko niektóre książki z przyrodoznawstwa, które wydawały im się interesujące, i te książki były w całości w Połtawie w 1919 roku. Zimą 1919 roku nasz majątek został rozgrabiony przez przechodzący bolszewicki bandycki oddział. Doszły do mnie niewyraźne słuchy, że część książek została uratowana przez nauczycieli jagotyńskich szkół, ale nigdy nie mogłem dowiedzieć się niczego dokładnego. Większość naszych obrazów i portretów rodzinnych została zawczasu przewieziona do Kijowa do muzeum Chanenków” [Z archiwum M. S. Koszyla]. Zatem nic pewnego nie wiadomo o losie cennego archiwum historycznego i samej biblioteki, i być może „Wyciągi z katalogu”, które sporządził Ermengard, pozostaną jedyną, mniej lub bardziej dokładną pamiątką o jednej z największych prywatnych bibliotek na Ukrainie, której główną część założył jeszcze hetman Cyryl Rozumowski. Ale niestety, ten rzadki katalog znajduje się w Szwajcarii. Ostatnia fotografia rodziny M. W. Repnina – siedzi w centrum z wnuczką, 1900 rok, Jagotyn (z archiwum Mykoły Koszyla). Pomieszczenie biblioteki księcia Wasyla Repnina w Jagotynie, XIX w. (z archiwum Mykoły Koszyla).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Królowa Zofia Holszańska

Jurij RUDENKO, doktor nauk pedagogicznych, profesor Wasyl RUDENKO, kierownik sektora pracy kulturalno-oświatowej biblioteki Uniwersytetu „Ukraina”. Współcześni badacze wyraźnie nie doceniają takiego faktu historycznego: w okresie po Rusi Kijowskiej ukraińskie państwowotwórstwo realizowało się w niezwykłych warunkach, w specyficznych formach narodowych. Realizując krwawymi drogami swoje maniakalne plany podboju europejskich ziem i krajów, tatarsko-mongolskie hordy napotkały zacięty zbrojny opór Rusinów-Ukraińców. Jedna część naszych „sławnych pradziadów wielkich” (T. Szewczenko), rycerzy szabli i honoru pod wodzą swoich królów, książąt-patriotów, zwłaszcza Galicji i Wołynia, heroicznie walczyła z okupantami. Inna zaś część naszej elity emigrowała do sąsiedniego Wielkiego Księstwa Litewskiego, wchodziła tam w dynastyczne związki małżeńskie z miejscową arystokracją, brała udział w życiu politycznym i przygotowywała się wspólnie z Litwą do dalszej walki z tatarsko-mongolskimi ciemiężycielami. Przed zagrożeniem ze strony azjatyckich zdobywców procesy wzajemnego zrozumienia, jednoczenia się Litwinów, Białorusinów, Ukraińców i Polaków zwyciężały – i wspólnymi, skonsolidowanymi siłami zaczęli oni odnosić znane wielkie zwycięstwa nad tatarsko-mongolskimi najeźdźcami, niszcząc ich dalekosiężne plany podboju ziem i narodów Europy Środkowej i Zachodniej. W procesie wyzwalania ukraińskich ziem spod panowania tatarsko-mongolskiego nasza elita wzmacniała się ekonomicznie i politycznie oraz dążyła do wyboru na królów Polski, a później faktycznie federacyjnego państwa Rzeczypospolitej, swoich przedstawicieli – Ukraińców. Nasze siły państwowotwórcze krzepły, ich polityka i ideologia kierowały się zarówno na przygotowanie odnowienia własnego państwa narodowego Rusi Kijowskiej czy Królestwa Ruskiego, jak i na wzmocnienie ogólnoeuropejskiej jedności, przede wszystkim z sąsiednimi narodami – Litwinami, Polakami i Białorusinami. Przełomowym fenomenem połączenia obrony zarówno interesów narodowych narodu ukraińskiego, narastania jego potencjału państwowotwórczego, jak i ogólnoeuropejskich wartości demokratycznych, humanistycznych, wzmacniania jedności narodów w walce z wrogami cywilizacji europejskiej była działalność Ukrainki, królowej Zofii Holszańskiej (1405–1461) – założycielki królewskiej dynastii Jagiellonów w Polsce, na Litwie, Węgrzech i w Czechach (1422–1572). Ta królewska dynastia broniła wolności swoich narodów, całej Europy przed zaborczymi zakusami tatarsko-mongolskich hord, zastępów Imperium Osmańskiego i Carstwa Moskiewskiego. Znamiennie i symbolicznie, że właśnie okres panowania królowej Zofii Holszańskiej i założonej przez nią ukraińskiej królewskiej dynastii Jagiellonów w latach 1422–1572 historycy nazwali „Złotym wiekiem” Polski i przeważającej części należących do niej naszych ziem etnicznych. W tym decydującym okresie królowa Zofia oraz jej synowie, wnukowie, a nawet prawnukowie-królowie tworzyli sprzyjające warunki dla aktywnego udziału Ukraińców, i nie tylko ich, w zapoczątkowaniu i rozwoju najważniejszych wysokoduchowych procesów, zjawisk cywilizacji europejskiej – Renesansu, Reformacji i Oświecenia. Właśnie w tym czasie narastają idee Humanizmu, utwierdzenia miłości i szacunku do człowieka. Za zasługi przed rodzimym narodem (i nie tylko przed nim, ale i przed innymi) historycy nazywają Zofię Holszańską najwybitniejszym politykiem Ukrainy XV wieku, Wielką Zofią. Jakże przebiegały takie wydarzenia historyczne? Dzięki jakim warunkom, okolicznościom życia, praktycznie zrealizowanym ideom Zofia Holszańska osiągnęła szczyty sławy? Wszystko zaczęło się od tego, że w 1422 r. polski król Jagiełło, którego matka była Ukrainką, w wieku 72 lat, zgodnie z ówczesnymi zwyczajami, ożenił się z córką wojewody miasta Kijowa, 17-letnią Zofią Holszańską. Król nie miał synów – spadkobierców tronu, choć przed ślubem z Zofią był trzykrotnie żonaty. Polacy z Niemcami, którzy mieszkali w Polsce, dążyli za wszelką cenę do ożenienia go z Niemką. Młoda Zofia miała silny charakter, wychowywała się w patriotycznym środowisku, uczyła się w szkole Ławry Kijowsko-Pieczerskiej, gdzie była wielka biblioteka. Zmuszona była pójść na pewne kompromisy, przyjęła wiarę katolicką, ale na jej prośbę wileński biskup Mikołaj Litwin pozostawił jej ukraińskie imię Zofia (w języku polskim miała być Zosia). Ważne jest, aby wiedzieć, że czynnik narodowy w Polsce i na Ukrainie zaczynał odgrywać w życiu i polityce coraz większą rolę. Znany badacz historii etnicznej Ukrainy, Polski i Litwy Światosław Semeniuk w gruntownej książce „Historia narodu ukraińskiego” (Lwów, 2010) pisze: „W ostatecznym rozrachunku ślub Zofii i Jagiełły stał się zwycięstwem ruskiej (czyli ukraińskiej. – Ju. R.) partii na dworze i właśnie tak to odebrano nie tylko w Polsce, ale i w całej Europie. Dlatego na jej koronację do Krakowa (1424 r.) zjechali się nie tylko ruscy książęta, ale niemal wszyscy królowie, książęta i księżne Europy, w których żyłach płynęła choćby cząstka ukraińskiej krwi (król Danii Eryk, daleki krewny wielkiego księcia kijowskiego Mścisława, Fiodor Ostrogski, król Czech, jego siostra Helena Ostrogska, księżna raciborska, liczni mazowieccy i inni książęta pochodzenia ruskiego)” (s. 274). Znany historyk-kronikarz Długosz (jedna część badaczy tradycyjnie nazywa go polskim, druga – polsko-ukraińskim, trzecia zaś – uważa go za ukraińskiego) pisał, że koronacja Zofii była „sławna na cały świat” i że „królowa kochała tylko Rusinów i sprzyjała tylko im”. Badacze odnotowują, że królowa Zofia miała ostry umysł, głęboko wnikała w problemy, tajemnice zarządzania państwem. Zofia bardzo troszczyła się o swoje dzieci, tworzyła najlepsze warunki dla ich wychowania, zwłaszcza patriotycznego i zarządczo-państwowego, skrajnie potrzebnego, aby w przyszłości być dobrymi, sprawiedliwymi królami, mądrymi władcami narodów i krajów, które wchodziły w skład Królestwa Polskiego. Wyrażamy śmiałą hipotezę, że królowa Zofia Holszańska jest fundatorką szerokiej działalności oświatowej, skierowanej przede wszystkim na rozwój interesów narodowych, tworzenie socjalnych, ekonomicznych i politycznych warunków dla rozwoju języka ukraińskiego, edukacji i wychowania, kultury oraz sztuki. Przecież przeznaczała wielkie własne środki na otwieranie szkół, szpitali, budowę miast, naukowo-artystycznych centrów przygotowania kopistów, tłumaczy rękopiśmiennych książek itp. Zofia była wielką mecenaską swoich czasów, dbała o rozwój edukacji początkowej i wyższej. Uniwersytet Krakowski specjalną uchwałą odnotowywał zasługi królowej, jej troskę o rozwój edukacji. Wspierała utalentowanych uczonych, przede wszystkim ukraińskich. Zofia jako pierwsza dostrzegła niezwykły i wszechstronny talent uczonego-encyklopedysty, ukraińskiego patrioty Grzegorza z Sanoka (Stremenczuka) i zaprosiła go na nauczyciela swoich dzieci Władysława i Kazimierza, którzy w przyszłości zostaną władcami Polski, Litwy, Węgier i Czech. Królowa Zofia pomogła utalentowanemu uczonemu Marcinowi Rusinowi (Królowi) w 1451 r. założyć na Uniwersytecie Krakowskim, otwartym przez papieża Rzymskiego „dla Polski i Rusi”, katedrę astronomii. Ta katedra przekształciła wspomnianą uczelnię w jeden z wiodących ośrodków edukacji europejskiej. Właśnie tutaj została stworzona naukowo-astronomiczna szkoła, w której pracowali wybitni ukraińscy uczeni-astronomowie M. Rusin, J. Drohobycz (Kotermak) i inni. uczył się M. Kopernik (część badaczy dowodzi jego ukraińskiego pochodzenia), który stworzył koncepcję systemu heliocentrycznego, co stało się najwyższym osiągnięciem epoki średniowiecza. W Sanoku Zofia Holszańska otworzyła szkołę ikonopisu oraz artystycznego zdobienia rękopiśmiennych ksiąg. Przygotowani przez tę szkołę ludowi mistrzowie stworzyli później wcześniej „niewidziany cud” – Ewangelię Peresopnicką, napisaną staroukraińskim językiem literackim, na której obecnie przysięgają prezydenci Ukrainy podczas inauguracji. Dzięki takim faktom historycznym, jak pisze S. Semeniuk, królowa Zofia „jest niewidocznie obecna z nami i z mroku wieków uświęca ukraińską niepodległość, dla której już wtedy zrobiła niemało”. Dzięki miłości i wierności królowej Zofii swojemu narodowi, w jej rodzinie, a także w rodzinach jej synów i wnuków-królów głównym językiem komunikacji był ukraiński. Zofia stworzyła tak silne tradycje rodzinne, że u królów z dynastii Jagiellonów na ich dworach, w rezydencjach, majątkach, na dworach możnych, magnatów i szlachty ukraińscy artyści i twórcy (kobziarze, śpiewacy, muzycy, malarze, poeci i inni) rozwijali różne sztuki. Teraz głębiej rozumiemy fakt historyczny, że na ziemiach Polski i Litwy w tamtych czasach język ukraiński pełnił funkcje państwowe. Największą uwagę królowa Zofia Holszańska poświęcała realizacji swojej „doktryny politycznej” (S. Semeniuk). Tworzyła takie warunki społeczne i polityczne, aby znów powstało silne i potężne księstwo czy królestwo z centrum w jej rodzinnym Kijowie. Królowa zdawała sobie sprawę, że musi istnieć cała warstwa Ukraińców, która będzie posiadać bogactwo, pieniądze i wyznaczać strategię tworzenia politycznych, prawnych warunków dla praktycznej realizacji jej doktryny. Dlatego ona, jej synowie i wnukowie – królowie Polski, Litwy, Węgier i Czech hojnie obdarzali inicjatywnych, energicznych i pracowitych przedstawicieli ukraińskiej magnaterii, szlachty ziemiami, majątkami, prawami do wydobycia kopalin itp. Nauka twierdzi, że polityka zawiera w sobie niezwykle ważny składnik – pedagogikę, a zjawisko to jest całkowicie ignorowane w naszych czasach. Działalność polityczna wywiera wielki, często ogromny, a nawet decydujący wpływ na naród, jego poszczególne warstwy, w szczególności młodzież. Działalność polityczna królowej Zofii, jak i późniejszych „niekoronowanych królów Ukrainy” Konstantego i Wasyla (ojca i syna) Ostrogskich, odgrywały doniosłą rolę w podnoszeniu na wyższy poziom oświecenia, spraw edukacyjno-wychowawczych, kształtowaniu u Ukraińców pamięci historycznej, świadomości narodowej, ukraińskiego patriotyzmu, udziału w zachowaniu i rozwoju ojczystego języka, wiary, kultury oraz innych dziedzin życia społecznego. Zofia Holszańska celowo pielęgnowała ukraińską arystokrację polityczną, elitę ekonomiczną, do których należały znane rody magnatów, przemysłowców, przedsiębiorców: Boratyńskich, Lubomirskich, Glińskich, Daniłowiczów, Kierdejów, Kamienieckich, Kmitów, Odrowążów, Ostrogskich, Radziwiłłów, Sanguszków, Tarnowskich, Turzonów, Firlejów, Fredrów, Czartoryskich i innych. Przeważająca część ich przedstawicieli także w przyszłych wiekach często była najpotężniejszą siłą polityczną, z którą Polacy musieli się liczyć. Królowa nadała miastu Jarosław prawo do prowadzenia stale działającego międzynarodowego jarmarku, który stał się głównym ukraińskim centrum, które pod względem wskaźników ekonomicznych swojej działalności było porównywane do znanych w Europie jarmarków frankfurckich i amsterdamskich. Wielka zasługa królowej Zofii Holszańskiej polega na tym, że wraz z wybitnym humanistą-ziomkiem Grzegorzem z Sanoka przyczyniła się do rozwoju polskiego piśmiennictwa, języka literackiego, opracowania fundamentalnego i doniosłego dla Polaków jako odrębnego etnosu pojęcia „polskość”. Oboje udzielili skutecznej praktycznej pomocy w tłumaczeniu Biblii na język polski (rusko-ukraińskie Pismo Święte zostało przetłumaczone wcześniej). Ta Biblia jest teraz polską relikwią narodową. Polacy z szacunkiem nazywają ją Biblią królowej Zofii. Jednakże wśród polskiej i niemieckiej arystokracji królowa Zofia Holszańska miała zbyt wielu zazdrośników, oszczerców, nieprzyjaciół, którzy niechętnie, a nawet z nienawiścią odnosili się do jej wielkich sukcesów w rządzeniu krajem, do jej proukraińskiej orientacji. Prawie nigdy nie chorując, „zmarła nagle, na gwałtowną gorączkę 21 września 1461 r. po tym, jak zjadła gruszkę (wszyscy wiedzieli o tym, że najbardziej lubiła gruszki…), jest wielce podejrzane”. Niedawno minęło równo 560 lat od dnia jej możliwego otrucia, jak uważa część badaczy. Zarówno królowa Zofia Holszańska, jak i jej królewska dynastia Polski, Litwy, Węgier i Czech wiele zrobiły dla zrównania w prawach Ukraińców z Polakami w celu międzynarodowej równoprawności i pokojowego współżycia. Wielka Ukrainka – królowa Polski Zofia Holszańska – zasługuje na głęboki szacunek i miłość dorastających pokoleń nie tylko Ukraińców i Polaków, ale także innych narodów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kultury narodowej. Są tu ludowe zwyczaje oraz heroiczna i tragiczna historia, struktura społeczna i międzynarodowe związki ukraińskiego społeczeństwa, literatura i sztuka. To ukraiński świat, który skłania widza do przemyślenia go i odnalezienia w nim siebie. Artystka nie poprzestaje na osiągniętym. Szyje tradycyjne ukraińskie kobiece nakrycia głowy – oczypki w naturalnej wielkości. Zamówiło je Kijowskie Centrum Kulturalno-Historyczne „Mamajowa Słoboda”, gdzie eksponowano prace Fiodorowej. Począwszy od 1994 roku lalki Tetiany Fiodorowej z sukcesem wystawiano w prestiżowych stołecznych salach, w Winnicy, Ługańsku, Czerniowcach, rodzinnym Irpieniu, osadzie Worzel oraz Boryspolu w obwodzie kijowskim na dziesiątkach wystaw zbiorowych i indywidualnych. W szczególności lalkami Fiodorowej zachwycali się zwiedzający Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki, Muzeum Iwana Honczara, Muzeum Architektury i Życia Codziennego Ukrainy, Ukraiński Dom, pałac „Ukraina”, Narodową Bibliotekę Parlamentarną, Muzeum Literatury, sale wystawowe Związku Artystów Ukrainy i Związku Twórców Ludowych Ukrainy i inne. Ambasador Ukrainy w Singapurze Wiktor Masztabej znalazł w Internecie stronę Fiodorowej i zaprosił utalentowaną artystkę do wzięcia udziału w Dniach Kultury Ukraińskiej. Tak więc w maju 2008 roku Tetiana Fiodorowa wraz ze swoimi lalkami prezentowała Ukrainę w Singapurze. Teraz w singapurskim muzeum przechowywane są ukraińskie lalki. W grudniu 2019 roku Tetiana Semeniwna poleciała ze swoimi lalkami do Francji, gdzie reprezentowała ukraińską kulturę na festiwalu-jarmarku z okazji świąt noworocznych w mieście Rouen. Obecnie większość wyrobów Fiodorowej znajduje się w prywatnych kolekcjach na Ukrainie, w USA, Kanadzie, Anglii, Francji, Niemczech, Hiszpanii, Włoszech, Libanie, Holandii, Chinach, Rosji, Izraelu, na Węgrzech, w Singapurze i innych. Lalki Tetiany Semeniwny są ekskluzywne. Tetiana Fiodorowa została uhonorowana tytułem zasłużonego mistrza twórczości ludowej Ukrainy oraz nagrodami imienia Danyła Szczerbakiwskiego, Petra Werny, nagrodą „Kijów” imienia Serhija Kołosa, a także Dyplomem Honorowym Ministerstwa Kultury i Sztuki Ukrainy „Za sumienną pracę i wysoki profesjonalizm” oraz innymi dyplomami. Etnolalki Tetiany Fiodorowej łączą nas z etnokulturą naszych przodków, sprzyjają jednoczeniu pokoleń „i umarłych, i żywych, i nienarodzonych...” Ukraińców w jeden naród.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Etnolalki Tetiany Fedorowoj

Anatolij ZBOROWSKI, dyrektor Irpieńskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego Zdjęcie autora Lalki Tetiany Fedorowoj zawsze zachwycają miłośników ukraińskiej sztuki. Lalkarka urodziła się w Humaniu, w rodzinie kolejarza. W 1952 roku rodzina przeprowadziła się do Irpienia. Tetianka od małego pasjonowała się lalkami. Początkowo majsterkowała papierowe lalki i obdarowywała nimi koleżanki. A w szóstej klasie uszyła sobie kostium księcia Narzeczona. Według obrazu F. Kryczewskiego na szkolny karnawał. Szyła kostiumy karnawałowe także w starszych klasach. Raz na Nowy Rok pierwsze miejsce zajął kostium „Szachowa królowa”, a drugie – kostium „Turek”, oba – prace Tetiany. Wydawałoby się, że dziewczyna powinna zostać artystką-projektantką i konstruować odzież. Ale po szkole zdobyła wyższe wykształcenie filologiczne (język i literatura ukraińska) na Uniwersytecie Kijowskim im. T. Szewczenki. Zrealizowała się jako dziennikarka: jej publikacje o artystach zawsze znajdowały swojego czytelnika. W 1992 roku Tetiana Fedorowa pracowała jako referent Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, gdzie zajmowała się organizacją międzynarodowych zgromadzeń Ukraińców. Do zakresu jej obowiązków należało także zapewnienie gościom z diaspory pamiątek. Przedsiębiorczy biznesmeni oferowali już pamiątkową tandetę. Jednak u Tetiany Semeniwny figurki nosatych, brzuchatych kozaków z kieliszkami i flagami wywoływały ironię. Rozumiała, że prymityw nie może godnie reprezentować Ukrainy. Syn – artysta Jewhen Moskalenko – pewnego razu żartem poradził mamie, by sama robiła pamiątki, na przykład lalki. I Tetiana Semeniwna zaczęła tworzyć lalki etnograficzne. Od tego czasu wykonała ich ponad pół tysiąca. Stworzenie każdej lalki poprzedza skrupulatne przestudiowanie odpowiedniego kostiumu. Lalkarka zanurza się w literaturze etnograficznej, albumach, pocztówkach, odwiedza muzea i antykwariaty artystyczne. Jej lalki reprezentują różne strony Ojczyzny – Bukowinę, Wołyń, Donbas, Zakarpacie, Łemkowszczyznę, Lwowszczyznę, Podole, Połtawszczyznę, Słobożanszczyznę, Czerkaszczyznę i inne. Każda lalka jest w jednym egzemplarzu, ale są one połączone w serie. Na przykład seria „Kijowska Ruś”: należą tu bojar i bojarynia, wojownik, a także osławiony chan Batu. Seria „Kozaczyzna”: tutaj kozak Mamaj, hetmani Bajda-Wyszniowiecki, Bohdan Chmielnicki, Iwan Mazepa, Pyłyp Orłyk, pułkownik Iwan Bohun i szeregowi kozacy. Niedawno Tetiana Fedorowa wykonała lalkę „Hrabia Hryhorij Orłyk”. Prototyp – syn hetmana Pyłypa Orłyka. Precyzyjnym odtworzeniem najdrobniejszych detali zachwyca miniatura „Kozakowi i morze po kolana”: kozak wiosłuje w łodzi. Sama łódź wykonana jest z połówki łupiny orzecha. Jest seria „Święci” – Piotr, Andrzej Apostoł, Jerzy i Filip, Anna i Maria. Bliska im jest seria osób duchownych: to metropolita Piotr Mohyła, galicyjski ksiądz Jozafat i metropolita kijowski XVIII w. Mistrzyni ilustruje lalkami dzieła literackie. Zaproponowała lalkowe interpretacje bohaterów utworów Tarasa Szewczenki – Jaremy i Oksany z „Hajdamaków” oraz Nastusi i Petra z „Sotnyka”, Nazara Stodoli i jego ukochanej Hali z „Nazara Stodoli”, bohaterów „Pieśni leśnej” Łesi Ukrainki – Łukasza i Mawki, Perelesnyka. W jej dorobku twórczym znaczące miejsce zajmują lalki stworzone na motywach znanych obrazów – Narzeczona według obrazu o tym samym tytule Fedora Kryczewskiego, Mykoła i Chrystyna według obrazu „Idylla” Mykoły Pymonenki, a także postacie według obrazów Oleny Kulczyckiej i Jurija Hłohowskiego. Tetiana Fedorowa zwraca się ku głębokim źródłom kultury ukraińskiej. Tak więc wykonała lalkę „Api – pramatka Scytów”, biorąc za podstawę wizerunki znalezione przez archeologów. Pani Tetiana często dba, aby lalki miały parę. Eksponuje je parami, nazywając zapomnianymi ukraińskimi imionami – Seweryn i Motria, Marta i Semen, Daryna i Karpo, Wasylko i Lykera, Ulana i Swyryd, Salywon i Hrunia. Są tu także znane postacie historyczne – Roksolana i turecki sułtan Sulejman Wspaniały. Lalkowa kompozycja „Ukraińskie wesele minionych lat. Regiony centralne” liczy 18 postaci. Wysokość lalek – 10-20 centymetrów. Artyści stworzyli świąteczne wnętrze ukraińskiej chaty: Wiktorija Bobrowycka – malarstwo, Pawło Ustymenko – meble i łyżki, Ołeh Bubon – dywan. Powstała miniatura, której artystyczna i etnograficzna doskonałość naprawdę zachwyca. Ta kompozycja powstawała cały rok. Zasłużony artysta Ukrainy Kostiantyn Mohylewski (obecnie nieżyjący) powiedział o wielofigurowym panelu „Berehynie Rodu”, że to gotowa kompozycja do stworzenia mozaiki na Domu Artysty, twórczości czy kultury. Na panelu wyrasta gigantyczny słonecznik. U jego podstawy – staroukraińscy bogowie Łado i Łada, a na liściach – kobiece postacie. Wszystko zaczyna się od miłości dwojga, z czasem pojawiają się nowe pokolenia. Tetiana Semeniwna odtworzyła także w lalkach wizerunki ukraińskich mieszczanek początku ubiegłego wieku. To i dziewczęta na ławce, i Maria z Umania (1911 rok). A serią „Epoka Odrodzenia”, stworzoną według obrazów sławnych ówczesnych artystów, gdzie obok znamienitych Polaków, Hiszpanów i Włochów przedstawiono ukraińskich książąt Ostrogskich, mistrzyni dowodzi, że historię Ukrainy należy rozpatrywać w kontekście ogólnoeuropejskiej historii. Do tego tematu można zaliczyć także lalkę „Hrabia Hryhorij Orłyk”, wykonaną niedawno. Syn hetmana Pyłypa Orłyka został francuskim dyplomatą, generałem-porucznikiem, należał do osobistej służby specjalnej francuskiego króla Ludwika XV „Sekret króla”. Orłyk został odznaczony orderami Francji, Szwecji i Rzeczypospolitej. Ale nigdy nie zapominał o Ukrainie i, rozmawiając z europejskimi możnowładcami, nieustannie przypominał o kozackim narodzie, który wycieńczony był w jarzmie. „Zaświt wstali kozaczeńki” Wysokość lalek – od kilku centymetrów do ponad pół metra. Narzędziami pracy dla artystki służą jedynie cieniutka igiełka, nożyczki do manicure i naparstek. Początkowo mistrzyni ubierała porcelanowe lalki, wykonane przez jej syna Jewhena Moskalenkę. Potem zaczęła robić miękkie lalki, tworzy także tradycyjne lalki-motanki. Ma swoje swoiste lalkowe obrazy, na przykład „Wyżej słoneczników”. Na huśtawce nad słonecznikami wznosi się dziewczynka w wyszywanej koszuli i wianku. Objętościowa lalka ze słonecznikami jest przyszyta do niebieskiej tkaniny. Ta kompozycja umieszczona jest w ramce i tworzy obraz. Tutaj Tetiana Semeniwna przedstawiła swoją wnuczkę Marijkę. Dziewczynka, siadając na huśtawkę, prosiła, by rozbujać ją tak, żeby wznosiła się wyżej słoneczników. Wzruszają lalki-obrazy „Czekam na ciebie”, „Spotkał kozak dziewczynę”, „Dziewczynka i motyl”. Zimowe święta zilustrowane są wielofigurowymi kompozycjami „Szopka bożonarodzeniowa”, „Dziewczęca +małanka+ idzie” i serią lalek w bogatej ukraińskiej zimowej odzieży. Nieco humorystyczny utwór „Rywale”: w kącie kuli się piękność, a dwóch młodzieńców wymachuje pięściami, mając nadzieję w ten sposób zdobyć jej przychylność. Ciepły uśmiech wywołuje lalka-obraz „A u mnie ojciec dukacz”. Tetiana Fedorowa stworzyła dla Irpieńskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego lalki-manekiny naturalnej wielkości – kozaka Stepana i jego żonę Marię. Małżeństwo powinno mieć dzieci. Tetiana Semeniwna odszukała starą lalkę, ubrała ją w ukraiński strój narodowy, zapytała wnuczkę o zgodę na takie wykorzystanie jej zabawki i zrobiła muzeum nowy prezent. Tak Stepan i Maria doczekali się córki Oksany. Pewnego razu wnuczka poprosiła babcię o wykonanie dla niej „walentynek”. Pani Tetiana zaproponowała jej „katerynki”. Dziewczynce i jej przyjaciołom taka płaska stylizowana lalka w ukraińskim stylu narodowym spodobała się. A w dorobku niezwykłej artystki są jeszcze lalki-pocztówki, lalki-medaliony, lalki-zakładki do książek, a nawet lalki-poduszki „Słoneczko”. Tetiana Semeniwna wyjaśnia, że oryginalne poduszki mają pomagać młodym mamom w usypianiu dzieci. Na jednej stronie poduszki przedstawiona jest kobieca główka, od której rozchodzą się promienie słoneczne. To – słońce. Mama pokaże dziecku poduszkę i ze słowami „Słoneczko kładzie się spać, i tobie czas” kładzie ją na łóżku słońcem do dołu. Maluchowi będzie przyjemnie spać na niej. Dla szczególnie niepokornych dzieci słoneczko na poduszce przedstawione jest z zamkniętymi oczami, niby już śpi. W Irpieńskim Muzeum Historyczno-Krajoznawczym oraz różnych placówkach wychowawczych Tetiana Fedorowa prowadzi warsztaty z wyrobu lalek, noworocznych ozdób choinkowych. Tetiana Semeniwna wzięła udział w akcji charytatywnej w stołecznym Ukraińskim Domu na rzecz wsparcia żołnierzy, którzy bronią Ukrainy w Donbasie. Z pomocą asystentki Oksany Moskalenko przeprowadziła dla dzieci osieroconych i dzieci przesiedleńców z Donbasu warsztaty z wyrobu wycinanek i lalek-motanek. Jednocześnie odbywała się zbiórka na zakup niezbędnych rzeczy, które potem przekazano ukraińskiej armii. Tetiana Fedorowa po raz pierwszy na Ukrainie, w oparciu o źródła historyczne, naukowe, plastyczne i literackie, zrekonstruowała w formie etnolalek wzory ukraińskiego stroju ludowego z różnych części naszej Ojczyzny oraz kostiumu historycznego. Artystka odtworzyła w etnograficznej i historycznej lalce ogromne bogactwo ukraińskiej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ihor Pokład: „Staram się cieszyć każdym dniem”

10 grudnia 80-letni jubileusz obchodzi znany ukraiński kompozytor, laureat Nagrody im. Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy Ihor Pokład. Autor ponad 150 piosenek, które stały się „wizytówką” Ukrainy na świecie. Wśród nich – „Skrypka hraje”, „Oj, letili dyki husy”, „Czariwna skrypka” i inne. Piosenki kompozytora znajdują się w repertuarze Niny Matwijenko, Rusłany Łyżyczko, tę listę można kontynuować. 12 grudnia w Kijowskim Narodowym Akademickim Teatrze Operetki odbędzie się wieczór autorski kompozytora oraz prezentacja jego książki. A dziś Ihor Dmytrowycz jest gościem „SP”. – Proszę opowiedzieć o wieczorze autorskim, który jest planowany w Teatrze Operetki, oraz o książce, która będzie tam prezentowana. – Jeśli szczerze, nie jestem na bieżąco z tym, co dokładnie wydarzy się w teatrze. Wydaje mi się, że przygotowują mi niespodziankę, a szczegóły trzymają w tajemnicy. Domyślam się, że będą piosenki, cytaty z książki. Jeśli chodzi o samą książkę, to szedłem do niej nie jedną dekadę. Początkowo było marzenie, by opowiedzieć o tych, którzy odegrali ważną rolę w moim życiu – o przyjaciołach, współautorach. A potem postanowiłem opowiedzieć o tym, od czego wszystko się zaczynało. Tak narodziły się rozdziały o dzieciństwie, młodości, twórczości i rodzicach. A jak moje wspomnienia przyjmie czytelnik? Zobaczymy. Ale mam nadzieję, że napisane przeze mnie poruszy duszę. Bo opowiedziałem o tych, o których niemal zapomniano, chociaż o takich postaciach nie można zapominać. Niech czytelnicy wspomną tych wielkich ludzi. Chyba napisanie tej książki to jeszcze jedna moja misja na ziemi. – Pewnie wielu pamięta pańskie musicale „Takie żydowskie szczęście” oraz „Sen w noc wigilijną”, które przez wiele lat z sukcesem były wystawiane na scenie Narodowej Operetki Ukrainy. – Te dwa spektakle to daleko nie wszystko, co widziała Operetka. Kiedyś chodziłem w jej mury jak do rodzinnego domu. Wszystko, co nowe, proponowałem przede wszystkim Operetce. Teraz nawet nie zliczę, ile moich spektakli zobaczyli widzowie na scenie tego teatru. Co zaś tyczy się tych dwóch, o których pan wspomniał, to zapewne są one najulubieńsze. Przykro, że tak niespodziewanie zakończył się sceniczny los „Snu w noc wigilijną”. Przecież ten spektakl kochali i widzowie, i aktorzy. Co mogę powiedzieć o „Takim żydowskim szczęściu”? Od pierwszego dnia, gdy wziąłem do ręki powieść Ołeksandra Kanewskiego, już nie mogłem spokojnie spać – w głowie ciągle rodziły się melodie. A kiedy zobaczyłem spektakl, to łzy napłynęły mi do oczu. Oczywiście, z radości. Jestem bardzo wdzięczny wszystkim aktorom, których skład przez dekady zmieniał się kilka razy. Ale największe moje podziękowania dla Tamaroczki Tymoszko, która „niosła” w duszy przez te wszystkie lata los baby Mani! Po prostu kłaniam się jej do ziemi! Szkoda, że ten spektakl też już odszedł do historii… – Co może pan opowiedzieć o początkach swojej twórczości? – Przyznam się, musiałem przejść ogromną drogę – od zapoznania się z instrumentem muzycznym do zapoznania się z poetą i wykonawcą. Być może młodzieńczy maksymalizm i pewność siebie skłoniły mnie, by iść na skróty aż do geniuszy. Czy mogłem wtedy na coś liczyć? Oczywiście, że nie. Ale gdzieś się poszczęściło, gdzieś los się uśmiechnął. Po prostu wziąłem i postanowiłem przyjść do kogokolwiek, a nim okazał się Borys Olijnyk. Los. A już do Kostiantyna Ohniewoja poszedłem bardziej pewny siebie. Młodość! Ona nie widzi przeszkód. Poszedłem – i wszystko. Tak narodził się utwór „Pisnia ne zablukaje”. Po prostu wszystkie gwiazdy się połączyły. – Stopniowo teatr coraz głębiej wchodził w pańskie życie. – Przypadek przywiódł mnie do mojej największej twórczej miłości, przypadek przywiódł do teatru. Kiedy zaproponowano mi libretto spektaklu „Drugie wesele w Malinówce”, początkowo nawet nie wyobrażałem sobie, z której strony do niego podejść. Ale zabrałem się z Bożą pomocą. I wszystko wyszło. I nie tylko wyszło, ale jeszcze biło wszelkie rekordy pod względem liczby wystawień w całym byłym Związku Radzieckim. Potem była „Konotopska wiedźma” i jeszcze z dziesięć innych prac. – Napisał pan muzykę do wielu piosenek. Pewnie każda piosenka powstawała inaczej? – Pisałem piosenki razem z Jurijem Rybczynskim, Ołeksandrem Wratariowem, Mychajłem Tkaczem, Dmytrem Łucenkiem. Z każdym z tych autorów pracowaliśmy inaczej. Ktoś proponował mi teksty piosenek, z kimś pracowaliśmy jednocześnie, a ktoś pisał do mojej melodii. Wydaje mi się, że mam tylko jedną piosenkę, w której nie zmieniłem ani jednego słowa. To piosenka do słów Mychajła Tkacza „Posmichnyś, dole…” Chyba ona jest ulubioną. Chociaż kocham wszystko, co napisałem. Moje piosenki to moje dzieci. Jak ich nie kochać? – Ma pan doświadczenie w pracy w kinie i animacji? – Bardzo lubiłem pracować nad kreskówkami razem z Wołodią Dachną. To niesamowite odczucia – 10-15-20 sekund – nowy motyw muzyczny. Na pierwszy rzut oka może się to wydawać niemożliwe, ale mnie, na szczęście, się udało. Pracować było ciężko, ale jednocześnie bardzo ciekawie. Jeśli chodzi o kino, to tutaj nie ma czegoś, co zapamiętałbym na całe życie. Raczej odwrotnie – jest to, czego żałuję do dziś. Odmówiłem pracy przy filmie Leonida Bykowa „W strefie zagrożenia tylko starcy”. Wtedy nie poczułem swojej roli w tym obrazie. Być może to największy błąd mojego twórczego życia. Ale, niestety, czasu nie da się cofnąć. – A za co otrzymał pan Nagrodę im. Szewczenki? [Fragment tekstu w tym miejscu zawiera listę laureatów nagród teatralnych, która wydaje się być wklejona z innego artykułu, jednak zgodnie z instrukcją tłumaczenia całości, tekst jest kontynuowany] ...opery/operetki/musicalu – „Łys Mykyta” (Lwowski Narodowy Akademicki Teatr Opery i Baletu im. Salomei Kruszelnickiej); • Za najlepszy spektakl choreograficzny/baletowy/plastyczny – „VINO” (Kijowski Akademicki Teatr Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru); • Za najlepszy spektakl poszukiwawczo-eksperymentalny – „Czornobyldorf” (PORTO FRANKO, NOVA OPERA); • Za najlepszą choreografię – Chrystyna Słobodianiuk za spektakl „Czornobyldorf”; • Za najlepsze rozwiązanie muzyczne spektaklu – Roman Hryhoriw i Ilja Razumejko za spektakl „Czornobyldorf”; • Za najlepszą scenografię – Roman Hryhoriw i Ilja Razumejko za spektakl „Czornobyldorf”; • Za najlepszą rolę męską – Wasyl Sydirko za rolę Erosa w spektaklu „Filoktet. Antyczny rave”; • Za najlepszą rolę kobiecą – Oksana Cymbalist za rolę Afrodyty w spektaklu „Filoktet. Antyczny rave”; • Za najlepszą pracę reżyserską – Roman Hryhoriw i Ilja Razumejko za spektakl „Czornobyldorf”. – Ukraiński teatr krzepnie, mimo... – Zdziwi się pan zapewne, ale nie za piosenki, nawet nie za bajki, a za muzykę do cyklu dokumentalnego. Co więcej, chociaż byłem w grupie twórczej filmu, w dekrecie początkowo mnie nie było. I kiedy projekt dekretu trafił na biurko ówczesnego pierwszego sekretarza KC KPU Wołodymyra Szczerbyckiego, zapytał on ze zdziwieniem: „Dlaczego w składzie grupy twórczej jest Pokład, a w składzie do nagrodzenia go nie ma?”. Po tym moje nazwisko się pojawiło. – W tym roku został pan jednym ze zwycięzców ogólnonarodowej akcji „Gwiazda Ukrainy”. – Może pan zapytać, czy czekałem na to wyróżnienie. Przyznam, że nie. Już dawno na nic i na nikogo nie czekam. Oczywiście, miło było je otrzymać. Jestem wdzięczny wszystkim organizatorom tego wydarzenia. Ale przede wszystkim jestem wdzięczny tym ludziom, którzy przyszli mnie powitać. Tym, którzy przypomnieli mi, że istnieję, że moja twórczość żyje, że moje piosenki pamiętają. To jest właśnie prawdziwa nagroda – miłość ludzi. To mnie wzruszyło i przez kilka dni żyłem pod wpływem tamtego wydarzenia… – Co może pan powiedzieć o współczesnym poziomie ukraińskiej estrady? – Może to i nie jest poprawne, ale nie śledzę nowości. Nie oglądam telewizji, nie słucham radia. Prawda, czasami, jeśli zaproponuje żona, mogę posłuchać czegoś, co jest rzeczywiście interesujące w jej opinii. Coś się podoba, a co nieco wywołuje smutek. Nasz czas minął. Pracowaliśmy dużo, owocnie i długo. Niech młodzież teraz pracuje. Oni piszą dla swojego pokolenia. Jeśli będzie coś naprawdę utalentowanego, to pozostanie potomnym. Wtedy będzie można wystawić ocenę. A ocenić „na gorąco” jest prawie niemożliwe. Czas decyduje o wszystkim. Ja zaś szczerze życzę młodym kolegom sukcesu. – Czym dzisiaj żyje kompozytor Ihor Pokład? – Mój codzienny plan to obudzić się w dobrym nastroju, wypić aromatyczną kawę, zobaczyć słońce, pospacerować ze swoimi psami w ulubionym ogrodzie. Jeśli chodzi o twórczość, to tutaj można po prostu oglądać się za siebie i analizować, czy wszystko się udało, czy można było zrobić lepiej. Wszystko, co stworzone, już żyje własnym życiem. Wypuściłem to i staram się cieszyć każdym nowym dniem. Czego i wszystkim życzę. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO zważając na to, że ma wiele przeszkód – brak finansowania, ograniczenia z powodu pandemii. Dyktuje modę w państwie i deklaruje się jako niezwykle potężna instytucja w budowaniu narodu. Chcę, żeby nasza władza to usłyszała. Teatr to potężne narzędzie wychowania narodu. Chcę, żeby GRA nie dzieliła, a łączyła. Wzywam wszystkich, którym nie jest obojętny ukraiński teatr – dołączajcie do nas, do NSTDU. Najważniejsze, musimy nie zapominać, że teatr to wizerunek naszego państwa, a także potężna reklama kraju. Ukraiński teatr to model formowania Ukrainy, ponieważ odkrywamy różne tematy, które są odzwierciedleniem problemów społeczeństwa. Dzisiaj nikt nie przegrał, dzisiaj wygrał ukraiński teatr – jest przekonany przewodniczący NSTDU i założyciel festiwalu-nagrody GRA Bohdan Strutyński. Własna inf. Zdjęcie Artema HAŁKINA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

GRA kontynuuje grę

Dla wyłonienia zwycięzców zaangażowano międzynarodowe jury, w skład którego weszli znani działacze teatralni z Holandii, Litwy, Polski, Portugalii i Francji. Wśród członków jury byli przedstawieni specjaliści dla każdej z sześciu nominacji/gatunków nagrody. Z powodu okoliczności spowodowanych pandemią COVID-19, finałowy pokaz spektakli w trybie pilnym przeniósł się do formatu online, gdzie od 20 listopada do 2 grudnia wszyscy chętni mogli obejrzeć 12 spektakli-finalistów na kanale Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy w serwisie YouTube oraz na stronach NZDTU i Festiwalu-Nagrody GRA w mediach społecznościowych. Założycielem festiwalu jest Narodowy Związek Działaczy Teatralnych Ukrainy, który jest aktywnym graczem w życiu kulturalnym i teatralnym kraju. Zespół pod kierownictwem szefa Związku, artysty ludowego Ukrainy Bohdana Strutyńskiego, w ciągu ostatnich pięciu lat zainicjował i zrealizował szereg ważnych projektów, które mają wielkie znaczenie w życiu kulturalnym Ukrainy (20 szkół sezonowych i 20 seminariów z różnych kierunków działalności teatralnej, do których dołączyło ponad tysiąc osób; laboratorium dramaturgii NZDTU; założono trzy festiwale; zrealizowano 11 projektów grantowych itp.). Przeważnie jest to praca z młodzieżą – przyszłością ukraińskiego teatru. Jednym z najbardziej rezonansowych projektów jest właśnie festiwal-nagroda GRA, który przeprowadzany jest na zasadzie konkursu raz w roku na podstawie wyników minionego roku kalendarzowego. W tym roku teatry przedstawiły premiery, które ukazały się w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2020 roku. Zgłoszenia napływały z różnych regionów Ukrainy od różnych pod względem formy własności i formatu, ale obowiązkowo – profesjonalnych zespołów teatralnych. Następnie rada ekspercka festiwalu (składająca się ze Stasa Żyrkowa i Tamary Trunowej, znanych i kompetentnych krytyków teatralnych, teatro- i muzykologów) wybrała 30 najlepszych. To właśnie one trafiły na długą listę i kontynuowały walkę. W ciągu maja-lipca eksperci podróżowali po miastach Ukrainy i oglądali spektakle z długiej listy na żywo. W lipcu ogłoszono krótką listę 12 spektakli, które przeszły do części finałowej. A 4 grudnia w Narodowej Operetce ogłoszono zwycięzców. Zatem zostali nimi: • Za najlepszy spektakl dramatyczny – „To dziecko” (Zakarpacki Obwodowy Węgierski Teatr Dramatyczny, m. Berehowo); • Za najlepszy spektakl dla dzieci – „A niech to kaczka kopnie” (Tarnopolski Akademicki Obwodowy Teatr Aktora i Lalki); • Za najlepszy spektakl muzyczny w gatunku – W stolicy ogłoszono laureatów IV Ogólnoukraińskiego Festiwalu-Nagrody Teatralnej GRA („Great Real Art”).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

znaczenie tych genialnych postaci ukraińskiej kultury. To ludzie, którzy jednoczą nie tylko Ukrainę, ale i cały świat. Szczególne podziękowania za wsparcie dla ambasad Litwy i Gruzji w Ukrainie. Podczas uroczystego otwarcia uczestnicy mieli okazję zobaczyć szereg wideoprzesłań. Narodowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Wałerij Franczuk nazwał nowy projekt pierwszym ważnym krokiem do uczczenia 300-lecia od dnia urodzin naszego wielkiego filozofa. Wyraził przekonanie, że ukraińscy i zagraniczni artyści wniosą piękny wkład w tę niezwykle ważną sprawę. Artysta z Krzywego Rogu Andrij Huk podkreślił wagę takich projektów w życiu kulturalnym naszego państwa. Narodowi artyści Ukrainy z Odessy Hałyna i Andrij Krawczenkowie wyrazili nadzieję, że tę wystawę będzie mogło zobaczyć wielu ludzi w całej Ukrainie, w szczególności bardzo chcą, aby była eksponowana także w ich rodzinnym mieście. Zasłużona artystka Ukrainy z Truskawca, jedna z pomysłodawczyń wystawy Natalija Poliszczuk życzyła wszystkim uczestnikom tego projektu twórczej inspiracji i szczęśliwego losu artystycznego. Brzmiały również powitania od zasłużonego artysty Ukrainy Oresta Maniuka (Lwów), artysty z Iwano-Frankiwska Bohdana Burynskiego oraz kolegów z Litwy i Australii. A zespół potężnych osobowości z wielkim doświadczeniem życiowym. To nie jest moja pierwsza praca w Teatrze Franki. Jest tu wielka i świetna trupa. Do każdego swojego projektu angażuję zarówno tych, z którymi pracowałem wcześniej, jak i nowych aktorów. Jest jeszcze wielu, z którymi chciałbym popracować. Zawsze przyjemnie jest odkrywać dla siebie aktora. Każdy aktor w tym spektaklu ma swoją historię i wszystkie te historie są niezwykle cenne. Tworzenie spektaklu to praca zbiorowa. Zadaniem reżysera jest wyznaczenie wektora, a każdy aktor wnosi swoje propozycje. Z nich wybieramy te, które będą przydatne dla spektaklu. Scenografię robiła młoda artystka Tetiana Owsijczuk, jest ona również kostiumografką. Z nią pracowaliśmy już w Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatycznym na Podolu, gdzie wystawiałem „Kamiennego Gospodarza” według Łesi Ukrainki. Wyszła dość obszerna i ciekawa scenografia, która tworzy osobny świat. Cały spektakl odbywa się pod szczególnym napięciem, zarówno wewnątrz bohaterów, jak i w rozwiązaniu scenograficznym, co podkreśla niektóre momenty psychologiczne. Ważne dla przekazania emocji bohaterów jest też światło (reżyser światła Jarosław Marczuk). Bohaterowie kilkakrotnie się przebierają – i nie jest to przypadkowe. Przecież mija pewien czas. Oni się zmieniają. Nie przywiązujemy tych kostiumów do jakiejś konkretnej epoki. Przecież podobne wydarzenia mogły mieć miejsce zarówno w XIX, jak i w XXI wieku. Jak i w każdym spektaklu, wielkie znaczenie ma również plastyka (asystent reżysera-inscenizatora ds. plastyki Pawło Iwojuszkin), bo aktor nie może istnieć bez plastycznego rysunku. Aby znaleźć muzykę do tego spektaklu, potrzeba było trochę czasu. Wykorzystano utwory współczesnych kompozytorów. Muzyka podkreśla stan emocjonalny i atmosferę tej historii. Oczywiście na pierwszym planie jest aktor, ale muzyka, światło, scenografia również mają wielkie znaczenie. To jak grupa wsparcia. Spektakl grają dwa składy aktorów. Inny skład – i zupełnie inna historia, inne życie. Dla mnie to nowe, pożyteczne doświadczenie. Nowy spektakl stawia dopiero pierwsze kroki do widza. Kontynuujemy pracę nad nim dalej. A ja mam już wiele planów dotyczących dalszej pracy zarówno na scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki, jak i na innych scenach. Myślę, że widz dowie się o nich już wkrótce. Wywiad z odtwórczynią roli Warki Chrystyną Fedorak czytajcie w kolejnych numerach „SP”. Zdjęcie Julii WEBER. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Przygotowujemy się do jubileuszy

Wybitne odkrycia artystyczne w plastyce, kinematografii i dramaturgii określiły Iwana Kawaleridzego jako inicjatora ukraińskiej awangardy w rzeźbie, powszechnie uznanego fundatora rodzimego filmu historycznego, jednego z pierwszych filmowców-nowatorów. Długowieczny w życiu i twórczości artysta postawił swoją pierwszą monumentalną pracę – pomnik księżnej Olgi w wieku 24 lat, a w wieku 90 lat jego ostatnią monumentalną pracą, „łabędzim śpiewem”, stał się pomnik Hryhorija Skoworody na placu Kontraktowym w Kijowie. Jest to również projekt o Hryhoriju Skoworodzie, którego postać inspirowała Kawaleridzego przez całe jego życie. Wszak to właśnie Iwan Petrowycz jest tym, który poprzez uogólnienie form, wyrazistość rozwiązań plastycznych rodzi poczucie życiowej prawdy w swoich pracach poświęconych Hryhorijowi Skoworodzie. W ekspozycji wystawy zaprezentowano ponad 100 prac malarskich, graficznych i rzeźbiarskich około 70 współczesnych artystów z Ukrainy, Polski, Gruzji, Azerbejdżanu, Włoch, Australii, Izraela, Litwy i Słowacji. – Witam wszystkich na początku ciekawego, jak mam nadzieję, projektu wystawienniczego, poświęconego dwóm geniuszom ukraińskiej kultury – Iwanowi Kawaleridzemu, z okazji 135. rocznicy urodzin, 300-lecia Hryhorija Skoworody oraz stulecia pierwszego monumentalnego pomnika. W centrum opowieści znajduje się trójkąt miłosny: Warka – Hnat – Sofija. Ich relacje stanowią główną linię fabularną dramatu. Jednak autor proponuje głębszy wariant zrozumienia i zanurzenia się w wieczną kategorię – miłość, która jest darowana wybranym. Będzie ona istnieć tak długo, jak długo istnieje życie, ludzkość, świat. Jak niechcący rzucone żartem lub z zazdrości słówko, fraza, jak iskra, która prowokuje płomień, są w stanie zniszczyć wszystko, co żywe: ludzkie relacje, dobro, miłość, piękno, mnóstwo cnót, które czynią człowieka człowiekiem. Przy całej liryczności, delikatności opowieści aktor z pedanterią skrupulatnego psychologa bada to, co najtrudniejsze – ewolucję przemiany kochania, miłości, poświęcenia, które im towarzyszy, w namiętność, żądzę, nienawiść. Żądza staje się szalona i budzi fatum, którego nienasycenie wymaga jak największej liczby ofiar. Jego żarłoczność rośnie z każdą minutą, nie wystarczają mu już kochankowie, którzy nie czują, nie pragną lub nie są w stanie pojąć własnej mistycznej przemiany z człowieka w nienasyconą poczwarę, zaślepioną własnymi emocjami i żądzą władzy. Czeluść fatum, jak wir, wciąga do swojej strasznej pułapki wszystkich, którzy stają na drodze, niszczy, wypala dusze i uczucia. I dopiero gdy pojawia się po- Hryhorijowi Sawowyczowi w Łochwicy autorstwa Iwana Kawaleridzego – zaznaczył dyrektor Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Ołeksandr Junin. – Wszystkie te rocznice będziemy świętować już w przyszłym roku, a nasza wystawa jest swoistym „epigrafem” do tych dat. Chcę podziękować wszystkim, którzy zgłosili się do udziału w tym projekcie – za pracę, za własne po- Nowy projekt Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego poświęcony jest przyszłemu jubileuszowi patrona muzeum – Iwana Petrowycza Kawaleridzego, jego obronie nowatorskich poszukiwań w twórczości, buntowi przeciwko unifikacji, uproszczeniu i standaryzacji sztuki, fetyszyzacji i nienaruszalności jej praw.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Pułapka na uczucia

Nową pracą Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki stał się spektakl na podstawie sztuki „Beztalanna” – najpopularniejszego dzieła dramatycznego jednego z założycieli ukraińskiego teatru profesjonalnego, aktora, reżysera, dramaturga Iwana Karpenki-Karego. Pustka, główny bohater Hnat doznaje olśnienia słowami: „Ja niechcący, z serca…”. Sztuka „Beztalanna” została napisana przez Iwana Karpenkę-Karego w 1883 roku. Jej pierwsza premiera odbyła się w październiku 1887 roku w reżyserii Marka Kropywnyckiego. Niezwykłe jest to, że odbyła się ona w Moskwie. Swoją sztukę, której pierwszy tytuł brzmiał „Kto winien?”, autor pisał specjalnie dla primadonny trupy Kropywnyckiego, Marii Zańkoweckiej, licząc na to, że zagra ona rolę Warki. Ale kiedy Maria Kostiantyniwna odmówiła przyjęcia tej propozycji i wybrała rolę Sofii, autor zmienił tytuł na „Beztalannia”. Niełatwa była droga sztuki na scenę. Przez kilka lat autor i Mykoła Sadowski zwracali się o pozwolenie na wystawienie, jednak otrzymywali odmowę. I gdyby nie szczęśliwy traf oraz interwencja samej Zańkoweckiej, sztuka ta raczej nie ujrzałaby sceny. Pewnego razu do Zańkoweckiej podczas pobytu na gościnnych występach w Moskwie zwrócili się przedstawiciele szanownego towarzystwa, aby dała charytatywny spektakl. Aktorka postawiła warunek, że zagra go, jeśli w zamian zostanie uzyskane pozwolenie na pokazanie sztuki „Beztalannia”. Pozwolenie, według wspomnień Mykoły Sadowskiego, zostało przywiezione do mieszkania Zańkoweckiej po dwóch godzinach, ale zdarzyła się przykrość: na sztuce widniał inny tytuł – nie „Beztalannia”, jak podawała Zańkowecka, a „Beztalanna”. Tak sztuka otrzymała swój trzeci tytuł. W 1937 roku na scenie Teatru Franki ten spektakl wystawił Hnat Petrowycz Jura, a rolę Warki zagrała Natalija Użwij. Kolejną była inscenizacja S. Sklarenki z 1965 roku, gdzie w roli Sofii wystąpiła Hałyna Jabłonska. Po raz trzeci w repertuarze teatru sztuka pojawiła się w 1979 roku (reżyser W. Ohłoblin), gdzie wśród wykonawców głównych ról byli: Polina Łazowa (Warka), Łarysa Choroleć (Sofia), Mykoła Zadniprowśkyj (Hnat), Polina Kumanczenko (Hanna). A w nowej inscenizacji Iwana Urywśkiego zaangażowani są artyści ludowi Ukrainy Ołeksej Bohdanowycz (Iwan), Iryna Doroszenko (Hanna), aktorzy teatru Wira Ziniewicz (Sofia), Akmał Hurezow (Hnat), Chrystyna Fedorak (Warka), Dana Kuź (Paraska), Kateryna Artemenko (Pałaszka), Witalij Ażnow (Demian), Renat Settarow (Stepan), zasłużony artysta Ukrainy Iwan Załusśkyj (Omelko) i inni. – Prawie jedna trzecia wystawionych przeze mnie spektakli to ukraińska klasyka – opowiedział reżyser-inscenizator Iwan Urywśkyj. – Te teksty lepiej rozumiem jako reżyser. Dla niektórych mogą wydawać się archaiczne, ale w rzeczywistości jest tam prawdziwa dusza, potężne i ciekawe historie, które mogą zainteresować współczesnego widza. Ukraińską klasykę trzeba wystawiać, w niej jest o czym mówić. Zamysł wystawienia sztuki „Beztalanna” pojawił się jeszcze wtedy, gdy byłem studentem. Sztuka jest napisana filigranowo, jest w niej wiele ludzkiego, są tam prawdziwi ludzie i prawdziwe relacje. Moje marzenie zbiegło się z planami Teatru Franki. Sztuka jest potrzebna teatrowi, potrzebna mnie. Zatem była to nasza wspólna decyzja. Próby trwały około dwóch miesięcy. Zebrała się dobra

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Alojz Jedlička – ten, któremu Ukraina powinna okazać szacunek i wdzięczność

Hanna ANTIPOWYCZ (DENYSKO), zasłużona dziennikarka Ukrainy, m. Połtawa Dziedzictwo drogie narodowi ukraińskiemu Pewnego dnia tej jesieni po raz pierwszy słuchałam pieśni z albumu „Chorei Kozackiej” „De Libertate” w UA: Kultura. Taras Kompanyczenko i jego towarzysze z zespołu, wśród których jest także syn znanego połtawskiego znawcy ludoznawstwa Wołodymyra Danyłejki, Seweryn, stworzyli projekt o zdumiewającym pięknie i sile, łącząc w nierozerwalny splot kanty, które mają po 5-6 wieków, muzykę ukraińskiego baroku oraz pieśni kozackie, strzeleckie, powstańcze lub utwory lidera zespołu Tarasa Kompanyczenki napisane w ich stylu. Były to prawdziwe pieśni Ukraińskiej Wolności, które porywały duszę do walki o święte dla naszego narodu wartości. De Libertate! Sław się, Wolności! Deus et Patria! Bóg i Ukraina! Lecz była wśród tych pieśni jedna, która przeszywała serce ostrym bólem. Opowiadała o tych, którym w udziale przypadło zaznać okrutnej klęski w walce z ciemiężycielami Ukrainy. A klęsk w historii naszego narodu było wiele… Chociaż, nawet płonąc w walce czy w rozpaczy z niemożności dalszej walki, nasi kozacy, nasi powstańcy rzucali iskry duchowej niezłomności w przyszłe lata i wieki, a podchwytywały je nowe pokolenia bojowników o Wolność Ukrainy. „Choreja Kozacka” śpiewała pieśń „Hej, był u mnie konik…” tak, że dusza słuchacza rwała się, by polecieć przez czas i przestrzeń do tego kozaka, któremu wrogowie i konia zabili, i szablę wyszczerbili… Słyszałam tę pieśń po raz pierwszy i nie dostrzegłszy na ekranie imion autorów słów i muzyki, po koncercie zajrzałam do Wikipedii. I serce napełniło się niewysłowioną radością: muzykę do tej pieśni do słów Jakiwa Szczohołewa napisał Alojz Jedlička, który dwie trzecie swojego życia mieszkał i pracował w Połtawie! Czytałam o nim wcześniej w wydaniach encyklopedycznych, ale wiele się zapomniało. I wygląda na to, że współczesna Połtawa, poza kilkoma krajoznawcami i muzykologami, jednak zapomniała o tym zdumiewającym człowieku, Czechu z pochodzenia, pianiście, kompozytorze, dyrygencie chóralnym, pedagogu, muzykologu, który tak wiele zrobił dla zachowania i rozwoju tradycji ukraińskiego melosu! Wydaje się, że nigdzie w mieście nie ma nawet tablicy pamiątkowej, która uwieczniałaby pamięć kompozytora, który niestrudzenie zbierał kwiatuszki na niwie ukraińskiego folkloru. Z miłości do Ukrainy i jej pieśni narodziło się, między innymi, fortepianowe potpourri Alojza Jedlički „Kwiatuszki Ukrainy” (utwory dedykowane Tarasowi Szewczence, opracowania pieśni ludowych, romansów). A ileż pracy włożył w to, by zebrać materiał i opublikować zbiory ukraińskich pieśni ludowych! W 1861 roku ukazuje się jego „Zbiór małorosyjskich pieśni ludowych” w dwóch częściach, w 1869 – „Sto małorosyjskich pieśni ludowych”. Te zapisy przydały się wielu muzykom i śpiewakom, kompozytorom, muzykologom, etnografom. Jedlička jest autorem fantazji muzycznej „Wspomnienie o Połtawie”. Dokonał redakcji muzyki Opanasa Markowycza do „Natalki Połtawki” Iwana Kotlarewskiego. Wszystko, co zrobił, to ważny wkład w to drogocenne dziedzictwo kulturowe, które pomaga nam być mimo wszystko narodem ze spojrzeniem zwróconym ku duchowym wyżynom, a nie w bagno przemijalności. 14 grudnia 2021 roku mija 200 lat od dnia urodzin Alojza Wenceslavowicza Jedlički. Dlatego chcę przypomnieć przede wszystkim połtawianom, społeczności muzycznej oraz przedstawicielom władz, odpowiedzialnym za rozwój kultury, zarówno o wybitnym rodaku, jak i o potrzebie uwiecznienia jego pamięci. Połtawskie strony życia Alojz Wenceslavowicz Jedlička urodził się 14 grudnia 1821 roku w mieście Kukleny w Czechach (teraz znajduje się w granicach miasta Hradec Králové). W latach 1837-1842 uczył się w Konserwatorium Praskim, był uczniem Dionysa Webera i Giovanniego Battisty Gorgianiego. Po ukończeniu konserwatorium grał w orkiestrze we Włoszech, w latach 1843–1847 mieszkał w Petersburgu. W 1848 roku Alojz Jedlička przeprowadza się do Połtawy, gdzie już mieszka i koncertuje jego starszy brat Wenceslav. Alojz zaczyna nauczać gry na fortepianie w Połtawskim Instytucie Szlachetnie Urodzonych Panien. I będzie uczył młode połtawianki śpiewu i gry na fortepianie przez 44 lata! Zatem na budynku tego instytutu, gdzie obecnie znajduje się Narodowy Uniwersytet „Politechnika Połtawska imienia Jurija Kondratiuka” (do niedawna uniwersytet techniczny), należy ustanowić tablicę pamiątkową Alojzowi Jedličce oraz jego bratu Wenceslavowi, który również nauczał śpiewu i muzyki w Instytucie Szlachetnie Urodzonych Panien. (A przy okazji przemianowania naszego uniwersytetu technicznego nadmienię, że powszechna plaga przemianowań wyższych uczelni w celu, aby rektorzy nawet po zakończeniu dwóch ustawowych kadencji mogli dalej siedzieć w fotelu kierowniczym, mocno niepokoi społeczeństwo, kwestia ta jest już omawiana zarówno w kręgach deputowanych, jak i ministerialnych, i mamy nadzieję, że tym wykrętom zostanie położony kres). Także Alojz Jedlička nauczał gry na fortepianie wychowanków Połtawskiego Pierwszego Gimnazjum Męskiego (do niedawna szkoła średnia nr 3, obecnie – Liceum Naukowe nr 3 Rady Miejskiej Połtawy). W tym gimnazjum nauczali lub zdobywali wykształcenie wielu wybitnych Ukraińców, a tablica pamiątkowa ustanowiona jest tylko Wołodymyrowi Samijłence. Inna tablica pamiątkowa poświęcona jest spotkaniu Tarasa Szewczenki w 1845 roku z kolegą z Akademii Sztuk Pięknych, wykładowcą gimnazjum Fedotem Tkaczenką, i jest to bardzo cenne. Ale uważam, że przy Liceum Naukowym nr 3 należy ustanowić stelę, gdzie byłyby imiona wykładowców i uczniów gimnazjum, którzy pozostawili znaczący ślad w historii Ukrainy, w tym Alojza Jedlički. Wykładowcami gimnazjum byli kompozytor Fedir Popadycz, historyk Pawło Bodianski, poeta, etnograf Łewko Borowykowski, historyk Ołeksandr Stronin (aresztowany w 1862 roku za „rozpowszechnianie małorosyjskiej propagandy”)… Sławnymi synami Ukrainy stali się uczniowie gimnazjum Mychajło Drahomanow, Patriarcha Mstysław, koryfeusz ukraińskiego teatru Mychajło Starycki, matematyk Mychajło Ostrogradski, etnograf Wasyl Horłenko, pisarz Łeonid Hlibow, rzeźbiarz Łeonid Pozen – wszystkich w krótkim artykule nie wymienisz. Uwiecznienie ich pamięci jako wykładowców i absolwentów sławnej placówki oświatowej – Połtawskiego Pierwszego Gimnazjum Męskiego – byłoby znakiem tego, że Połtawa choć trochę usprawiedliwia miano duchowej stolicy Ukrainy, które zostało zasłużone przez takich ludzi, jak wymienieni, a obecnie często odbierane jest, niestety, z sarkastycznym uśmiechem, bo na duchowej aurze miasta odcisnęła się degradacja zarówno przez dziesięciolecia okupacji moskiewsko-bolszewickiej, jak i przez lata rządów tutejszych „wujków ojczyzny cudzej” z ich „gryczkami” i „apteczkami”. Zwracałam się przez Facebook do społeczności muzycznej, przypominając o 200-leciu od dnia urodzin Alojza Jedlički. Jeśli do tej daty nic istotnego nie uda się zrobić, to przynajmniej do 130. rocznicy od dnia jego śmierci (do 15 września 2024 roku) miasto musi odkupić swój grzech zapomnienia o tym, czyja dusza gdzieś w zaświatach i dzisiaj brzmi ukraińską melodią, wspomnieniem o Połtawie, kwiatuszkami Ukrainy… Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 2 2 Koszt przedpłaty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 66

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 28 UAH 14 kop. na pół roku 152 UAH 84 kop.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 79 hrywien 42 kopiejki.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 11 miesięcy 276 hrywien 54 kopiejki.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn