Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №52 за 2021 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 33 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 52 (1156), 30–31 grudnia 2021. Drodzy nasi czytelnicy! Z Nowym Rokiem, z Bożym Narodzeniem bądźcie zdrowi! Dziękujemy Wam za miłość, życzliwość i wsparcie. Pracujemy dla Was, dla Was żyje nasz tygodnik. W pracy i twórczości łączy nas „Proświta”, Bóg i Ukraina. Więc żyjmy i twórzmy, strzeżmy naszego języka, naszej duszy, naszego państwa! Bądźmy razem!

• Następny numer gazety ukaże się 13 stycznia 2022 roku. Redakcja HEORHIJ FILIPCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

«Kolęda na flet z orkiestrą»

W Czerniowieckiej Filharmonii Obwodowej imienia Dmytra Hnatiuka odbyła się premiera poetycko-muzycznego spektaklu „Kolęda na flet z orkiestrą”. Twórcy połączyli różne rodzaje sztuki, dzięki czemu widzowie mieli okazję zanurzyć się w atmosferze ukraińskiego ducha bożonarodzeniowego. Alina HRYSZCZUK. Wartość tego projektu polega na tym, że udało się zaangażować najlepszych ukraińskich artystów – to ogromna kooperacja i synergia twórców z różnych dziedzin i różnych regionów Ukrainy. Według reżyserki i producentki spektaklu Łesi Woroniuk, warstwa artystyczna widowiska była dość złożona, ponieważ na jednej scenie udało się połączyć tradycyjne bukowińskie starodawne kolędy, wiersze bukowińskiej pisarki Wiry Kytajhorodskiej oraz muzykę symfoniczną. Aktor, reżyser i działacz społeczny Achtem Seitabłajew czytał poezję z nowej książki Wiry Kytajhorodskiej „Naręcze sonetów”. „W tych utworach jest wiele fundamentalnych rzeczy dla każdego człowieka: kwestia własnego wyboru, zamiany wartości, konieczność posiadania w swoim życiu miłości, niepopadania w zwątpienie… Dla mnie ważne jest przekazanie tych głębokich sensów” – dzieli się Achtem. Filozoficzny śpiew o sensie życia, niełatwym losie, czynach ludzi jest zachowany w tradycji muzycznej zarówno Ukraińców, jak i Tatarów krymskich. Te motywy stały się miłym zaskoczeniem dla widzów. Starodawne bukowińskie kolędy wykonywała śpiewaczka, producentka muzyczna, badaczka tradycyjnej muzyki ukraińskiej Ulana Horbaczewska. Rozważa ona, że ta muzyczno-kolędowa partytura wcale nie jest rozrywkowa. To znaczy, są momenty, kiedy napięcie opada, jakby was zabawiano, ale już za chwilę mówi się do was głębokimi sensami. „W tym utworze jest ogólnie dużo światła. Bardzo podobają mi się archaiczne kolędy z tych, które wybraliśmy do spektaklu, ale też inna warstwa kolęd, które są bardziej cerkiewne – są bardzo przejrzyste, mają zrozumiałą, czystą barwę” – mówi śpiewaczka. Akompaniament fletowy w spektaklu „Kolęda na flet z orkiestrą” zapewnił wirtuoz instrumentów dętych Maksym Bereżniuk. Aranżację muzyczną stworzył główny dyrygent i kierownik artystyczny filharmonii Josyp Sozański. Sięgnął on po płótna symfoniczne tych kompozytorów, którzy żyli od Galicji po Donieck. W ich muzyce zawarty jest cały melos Ukrainy. „Oprócz moich aranżacji w stylach, które pasowały do dawnego ducha kolęd, a także napisania części muzyki do poetyckich sonetów, wykorzystałem fragmenty z koncertu na orkiestrę „Kolędy, szczedriwki, wiosnianki” Wałerija Kikty, tańców symfonicznych Łewka Kołoduba oraz „Irmologionu” Ołeksandra Kozarenki. To wybitni ukraińscy kompozytorzy, urodzeni w różnych zakątkach Ukrainy – Donieck, Kijów, Kołomyja, których muzyka jest wzorcem współczesnej muzyki akademickiej” – opowiada Josyp Sozański. W każdym regionie są utalentowani twórcy, a celem kuratorów kulturalnych jest łączenie wysiłków, aby doszło do artystycznego obiegu. Producentka spektaklu Łesia Woroniuk uważa, że właśnie takiej „cyrkulacji” brakuje w ukraińskiej przestrzeni artystycznej. „Dla mnie osobiście ważne jest, aby Czerniowce nadawały pewne impulsy kulturalne dla całego kraju. Ponieważ w tym mieście jest niemało fantastycznie utalentowanych twórców, instytucji artystycznych, pracowni i obecnie ważnym zadaniem jest tworzenie synergicznych projektów, aby ci twórcy i zjawiska byli usłyszani i zobaczeni” – podkreśla Łesia Woroniuk. Narodowy projekt z centrum w Czerniowcach planują pokazać w innych miastach Ukrainy. IRYNA FARION. HALYNA DACIUK.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ukraiński „Szczedryk”:

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy W te świąteczne dni Bożego Narodzenia i Nowego Roku dawna ukraińska Kolęda swoim śpiewem winszuje wszystkim dobrym ludziom, życzy im pokoju, dostatku i Bożej łaski. Jednocześnie jest ona także znamiennym przypomnieniem pyszałkowatym „putinowcom” o tym, jakiego jesteśmy Rodu i Narodu, skąd wyszła i powstała Ruska ziemia – Ukraina. Bo kiedy Ukraińcy, świętując, kolędowali, szczedrowali, obchodzili Małankę, stworzyli w Kijowie i Lwowie pod koniec XVI w. wielogłosowy śpiew partesowy, którego liczba głosów wahała się od 3–12 do 48, łącząc narodowe, oryginalne cechy z chóralną kulturą europejską, to na ziemiach dzisiejszej Moskowii (oprócz zagrabionych ukraińskich etnicznych terytoriów) potrafili jedynie muczeć półgłosem. M. Dyłecki przez długi czas uczył Moskali śpiewać, Smotrycki, Sławyniecki, Połocki, Prokopowicz, Tuptało, Jaworski oraz wielu innych uczyli gramatyki, spraw duchowych i cerkiewnych, dyplomacji, łaciny, malarstwa, drukarstwa, otwierali szkoły i akademie. „Jeszcze w 1640 r. – pisze I. Ohijenko – kijowski metropolita Piotr Mohyła pisał do cara, że w Moskwie bardzo potrzeba wprowadzić naukę i on może mu przysłać nauczycieli (z Ukrainy)”. Rzeczywiście, naukę tam jednak wprowadzili, wykształciwszy w Akademii Mohylańskiej ich „łomonosowów”, a kozacki syn Kyryło Rozumowski przez ponad 50 lat kierował ich imperatorską akademią. Moskiewski akademik Pypin na początku XX w. oświadczył, że „w XVII wieku w Moskwie zrozumiano wreszcie, że do spraw książkowych potrzebni są prawdziwi uczeni ludzie: u siebie w domu takich ludzi nie było; zaczęto ich sprowadzać z Kijowa”. W tamtych czasach w Moskowii nie tylko nie potrafili śpiewać, kolędować, drukować książek, nauczać dzieci, ale nawet piec chleba. Nie na darmo z Ukrainy jeszcze w XVII w. proszono o przywiezienie dla carskiego dworu „piekarza, który dobrze chleby i pierogi piecze”. Taka jest prawda. Więc nauczyliśmy na własną zgubę. Chociaż poprawniej – wyraźnie niedouczyli, bo oni do dziś, sądząc po kłamliwym wywiadzie Putina, mierzą siebie i świat tak, jakby wszystko, co istnieje na ziemi, zaczynało się od leninowskiego sarkofagu albo od bajek (zamiast moskiewskiej historii, której wtedy jeszcze nie było), które lubiła czytać „ich” Katarzyna. To jest nasza pierwsza lekcja do przyswojenia. Jednak obecnie nie chce się mówić o podłości. Ludzka dusza pragnie tego, co wysokie, kolędując-szczedrując na dwa równorzędne Boże Narodzenia dla ukraińskiego i całego Świata czarującym i wielkim „Szczedrykiem”. Prawdziwym prezentem do tego stało się uroczyste odsłonięcie 23 grudnia w Kijowie na Andriejewskim Zjeździe tablicy pamiątkowej Ołeksandrowi Koszyciowi – wybitnemu działaczowi kulturalnemu okresu Ukraińskiej Republiki Ludowej, kompozytorowi, dyrygentowi, etnografowi, twórcy Ukraińskiej Republikańskiej Kapeli. Dzięki narodowemu sumieniu, inicjatywie i pracy szeregu organizacji społecznych („Muzyczny Batalion”, „Światowy Dzień Wyszywanki”, „Muzeum Narodowe Ukrainy”, Kijowski Akademicki Teatr Dramatyczny na Podolu, „Instytut Łeontowycza” i in.) udało się wcielić w życie piękną ideę przywrócenia w przestrzeni publicznej stolicy życiorysu sławnego Ukraińca. Instytucje społeczeństwa obywatelskiego pokazały dobry i pouczający przykład, przede wszystkim dla władz miejskich (i nie tylko), a jaką powinna być prawdziwa kulturalna stolica Ukrainy – Kijów, kolebka naszej narodowej historii. Oczywiście, Panteonem sławy, zwycięstw i szczytowych talentów Narodu Ukraińskiego. A dopóki w centrum Kijowa straszą ruiny leninowskiego „kata-twórcy” nie wiadomo jakiego narodu, a w pustki historii wdziera się „szczorskoń”, to u każdego świadomego obywatela pojawia się naturalne pytanie – czy takie powinno być zachowanie ukraińskiej władzy? Pojawia się i inne – dlaczego do tej pory (w warunkach agresji wojskowej Moskowii) ukraińskojęzyczny reżim nie staje się dominującym w placówkach oświatowych, instytucjach pozaszkolnych ukraińskiej stolicy? Chyba będziemy czekać na pełnoletność naszych dzieci, żeby im, rosyjskojęzycznym, przygalopowani ordyńcy zaczęli wpychać dwugłowe kremlowskie paszporty, zgodnie z szowinistyczną „koncepcją” putinowsko-ławrowską, której właścicielami mają stawać się wszyscy „rosyjskojęzyczni”. Bo nie przystoi „kulturalno-oświatowym” ministrom i upoważnionym obrońcom, merom stolicy i wielkich miast „zakolędowywać” społeczeństwa jedynie formalną statystyką o 96% ukraińskojęzyczności, wszak ona jeszcze nie takie rzeczy wytrzymywała. Jednak trzeba patrzeć prawdzie w oczy i nie ignorować głównych fundamentów bezpieczeństwa narodowego. Wszak imperatywnie działa decyzja Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 25 kwietnia 2019 roku, który uznał za konstytucyjną Ustawę „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Zapisano tam: „Język ukraiński jest nieodłącznym atrybutem ukraińskiej państwowości, który zachowuje swoją historyczną ciągłość od czasów starokijowskich. Język ukraiński – to konieczny warunek państwowości Ukrainy i jej jedności. A dlatego wszelkie zamachy na prawny status języka ukraińskiego jako państwowego na terytorium Ukrainy są niedopuszczalne, ponieważ naruszają porządek konstytucyjny państwa, zagrażają bezpieczeństwu narodowemu i samemu istnieniu państwowości Ukrainy”. Dlaczego więc dawno „importowani” informacyjni głosiciele w rodzaju szusterów, kisielowów, spiwakowów…; oligarchiczne kanały telewizyjne „naszystów” i „ukrain…”; osłinieni, obcałowani (według W. Symonenki) Małorusini w gordonowskich dialogach kontynuują ruinę ukraińskości, rozpoczętą jeszcze przez carów, psiarzy, koczowników i bolszewików? Dlatego słowami „Szczedryka” wzywamy władzę: „Wyjdź, wyjdź, gospodarzu, / Spójrz na koszarę”, oceń swoje gospodarowanie w stolicy (i nie tylko), a i zapytaj siebie o następujące. Czy będzie kształtować taką przestrzeń społeczną, rozpieszczoną haniebnymi obcojęzycznymi show-programami, szansonowymi „pieśniami”, szyldami i prostytuowanymi obcymi reklamami (od mieładzów do szufutyńskich) ukraińską tożsamość i kulturę obywatelską Narodu? Jednoznacznie, nie. Bo w takim informacyjnym zgiełku tylko udajemy, że ruszamy się do Europy, do przodu, ale, niestety, z głową zwróconą do tyłu. Nie wiadomo, ile nasi władcy i merowie wydają środków podatników na zagraniczne wyjazdy, które często zamieniają się w bankietowe wojaże. Niemało. Ale „gdybyście (my) uczyli się tak, jak trzeba…”, to, oczywiście, mielibyśmy inne wyniki. Wszak w tej samej Wielkiej Brytanii zamiast reklamowych billboardów z nieprzyzwoitymi „twarzami” przestrzeń miejska wypełnia się dziełami sztuki. Na przykład, kilkuletni projekt „Art is Everywhere” przekształcił 22 tys. reklam w wystawy artystyczne na ulicach. Autobusy, tramwaje, trolejbusy, tablice reklamowe, przystanki prezentują dzieła artystyczne brytyjskich twórców (nie taką hańbę, jaka niedawno demonstrowała się w kijowskim metrze z karykaturami Szewczenki). Więc, jeśli „my” jesteśmy tacy zaawansowani w nowoczesnych performensach, to dlaczego więc nie popularyzujemy prawdziwej ukraińskiej sztuki, a kontynuujemy mącenie wody i mieszanie „opłaconego” informacyjnego błota w przestrzeni, która należy do Narodu. A dlatego Ukraińcy muszą poczuć i zrozumieć, że nie ma dla nas drugiego Dniepru, Kijowa, Ukrainy. Na tej ziemi nasza cześć, godność, narodowe amulety. Na ziemi Tarasa i Bohdana, a nie w narzuconych przez najeźdźców i ich obsługę „wartościach”, nie w spa- o wielokrotnym obywatelstwie (trzeba przecież wpaść na taką antykonstytucyjną niegodziwość!). Dlatego nie prosimy, lecz zobowiązujemy się całym narodem tworzyć ukraiński Kijów, Ukrainę, a nie „rosyjską Ukrainę”, którą bezczelnie wpychają, gdzie tylko się da, nam czarnosetni ruskomircy, wszechświatowcy i inni „kakieraznicy”. Musimy wspominać, niestety, o tym w świąteczne dni, kiedy odbywają się w przededniu Bożego Narodzenia i Nowego Roku etycznie schludne wydarzenia, kiedy „Szczedryk” Łeontowycza uroczyście brzmi na wszystkich kontynentach, stając się naszą historyczną tradycją, moralnym wzorcem szacunku do własnej kultury narodowej, tożsamości i godną odpowiedzią tym moskiewskim reichskomisarzom, którzy pragną do dziś pisać wielkie historyczne Kłamstwo dla ukraińskości. I po to, aby skutecznie przeciwstawiać się zachciankom i zamiarom nomadów z kremlowskiego ułusu, trzeba nieustannie zwracać się do własnych źródeł i rodzinnych początków, gdzie mieści się amulet naszej prawdy i siły. Bo opierając się właśnie na nich, sto lat temu utalentowane występy Kapeli Koszyca w Europie i Ameryce uczyniły światowo znanym nie tylko utwór Łeontowycza, stając się najpopularniejszą kolędą XX–XXI wieków, one „odkryły” Ukrainę, umacniając prestiż narodu ukraińskiego. Twórcze wydarzenie spowodowało burzliwy rozwój sztuki chóralnej w wielu krajach świata, przede wszystkim w USA. A w połowie lat 30. (1936 r.) amerykański Ukrainiec P. Wilhowśkyj napisał znaną dziś wszystkim anglojęzyczną wersję „Szczedryka” – „Dzwoniąca kolęda, Kolęda dzwonów”. O. Koszyc przez kilka dziesięcioleci pozostawał jednym z najsłynniejszych mistrzów chóralnych w Ameryce Północnej i Południowej, nagrywając dziesięć płyt z pieśniami różnych regionów drogiej mu Ukrainy. Ponad czterdzieści ukraińskich pieśni ludowych w opracowaniu Ołeksandra Koszyca stało się popularnymi hitami i zostało wydanych (po angielsku) w milionowych nakładach, a chóry Koszyca występowały w Hollywood. Pod koniec grudnia 1922 r., kiedy Ukraina cierpiała z powodu pierwszego wielkiego głodu i „wchodziła” w śmiertelną pułapkę tworzonego na krwi bolszewickiego ZSRR, Koszyc kontynuował zadziwianie i zachwycanie świata ukraińską sztuką. Były to te pojedyncze przebłyski prawdy o Ukrainie, które zaświadczały, że na Ziemi istnieje Ukraina, wielki i utalentowany Naród Ukraiński, który nie przestawał walczyć o wolność. A rozpoczynało się to znaczące dla kultury narodowej i światowej wydarzenie (stworzenie Ukraińskiej Republikańskiej Kapeli) nieco niespodziewanie, o czym O. Koszyc opowiada w swoich dziennikach (CDAWO Ukrainy. F. 3965. Op. 2. Spr. 95. Ark. 2-3). Wtedy „1 stycznia 1919 r. – zaznaczył on – na świętowaniu M. Woronego Symon Petlura, witając się ze mną, powiedział: „Ol. Ant! Zabierzcie ze sobą Stecenkę i przychodźcie do mnie jutro, – są ważne sprawy… Do Petlury poszliśmy we dwóch. Na audiencji, zwracając się do mnie, powiedział: „Za tydzień żeby była zorganizowana dla zagranicznej podróży Kapela, a to, dodał śmiejąc się, – rozstrzelam”. Od razu w styczniu ustawą państwową UNR została utworzona Ukraińska Republikańska Kapela Chóralna, w repertuarze której poważne miejsce zajmowały utwory M. Łysenki, M. Łeontowycza, K. Stecenki, samego O. Koszyca. Jej przeznaczenie – poprzez kulturę narodową Ukraina miała być usłyszana przez świat w czasach walki narodu przeciwko rosyjskiemu bolszewizmowi. Prawdziwie był to klasyczny przykład państwowej i narodowej dyplomacji kulturalnej, która była wcielana przez O. Koszyca ze swoim zespołem twórczym w światowej przestrzeni kulturalnej i politycznej. O tym zagranicznym tournée Kapeli i zaszczytnej misji ukraińskiej kultury, utalentowanej, otulonej ukraińską ideą, postaci O. Koszyca ciekawie „opowiada” przez długi czas w badawczych studiach Tina Peresunko, które obecnie stały się podstawą wystawy „Światowy triumf „Szczedryka” – 100 lat dyplomacji kulturalnej Ukrainy”. Upamiętnienie pamięci Koszyca, tego znaczącego imienia ukraińskiego „renesansu”, jest ważnym wydarzeniem dla dni dzisiejszych, ponieważ zapewnia nieprzerwaną ciągłość wiecznych wartości kultury narodowej, kształtuje postawę obywatelską społeczeństwa w stosunku do dorobku narodowego. Tymi tablicami wzmacnia się nieprzerwany, widzialny i niewidzialny związek pokoleń, które niosą sztandar ukraińskiej kultury, zapewniając jej wieczność, rozwój i doskonałość. Nieomylność odczuć takiego stanu odbiera się wtedy, gdy słuchasz Narodowej Kapeli Chóralnej „Dniepr” Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki (najstarszy ośrodek śpiewaczy Ukrainy (1843 r.), spadkobierczynię kapeli O. Koszyca; Narodowy Zasłużony Akademicki Ukraiński Chór Ludowy Ukrainy im. Hryhorija Werowki, stworzony wiek później; Orkiestrę Dętą Wojskowego Instytutu Telekomunikacji i Informatyzacji imienia Bohaterów Krut czy znanego skrzypka Ukrainy K. Stecenkę, przewodniczącego kijowskiej „Proświty” i innych, którzy brali udział w wydarzeniu upamiętniającym O. Koszyca. Czuć, jak „umarli, żywi i nienarodzeni” Ukraińcy stają się nosicielami tej wielkiej idei, założonej w burzliwych latach ukraińskich zmagań narodowowyzwoleńczych, kiedy fenomen Koszyca zmusił do drżenia świat kulturalny. Jednocześnie ta historyczna postawa czynu Koszyca – to jasny przejaw i dowód tego, jaka, w rzeczywistości, była polityka odnowionej ukraińskiej państwowości. A jeszcze bardziej – skłania ona do zastanowienia, jaka powinna być polityka kulturalna we współczesnej Niepodległej Ukrainie. Bo wtedy nawet wojna z bolszewikami Moskowii, ruina, chłód i głód nie zdołały zatrzymać postępu na drodze do ustanowienia (politycznie, duchowo, kulturowo) suwerennej Ukrainy, o czym zaświadczała narodotwórcza orientacja działalności Ukraińskiej Republiki Ludowej. Przecież w tym samym styczniu-lutym 1919 roku przyjmowane są akty ustawodawcze i rządowe, zorientowane na wzmocnienie i rozwój tożsamości narodowej, ukraińskości, kształtując nową świadomość, Ukraińca, nieujarzmionego przez Moskowię, który miał żyć na łonie ojczystego języka, szkoły, Cerkwi, swojej pamięci historycznej. Bez tej linii politycznej, która była prowadzona przez UNR, niemożliwy byłby światowy triumf Koszyca. Materiały Centralnego Państwowego Archiwum Wyższych Organów Władzy i Zarządzania Ukrainy (CDAWO Ukrainy) zaświadczają, że tylko w ciągu półtora miesiąca wskazanego okresu zostały przyjęte Ustawy UNR: o języku państwowym w Ukraińskiej Republice Ludowej; o Władzy Najwyższej w Ukraińskiej Autokefalicznej Prawosławnej Pokojowej Cerkwi Prawosławnej sobornej cerk-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ryka” napisała: “Wszędzie po szerokim świecie stąpała po kwiatach sławy w towarzystwie rodzimej pieśni”. A w “The New York Times” zaznaczano, że to “śpiewaczka o potężnym głosie – zasłynęła na scenach operowych Włoch i Ameryki i jest dobrze znana w wielu krajach”. Ona, tak jak Koszyc, zakochani w ukraińskiej pieśni, uczynili ją wizytówką bezpaństwowej Ukrainy, opowiadając nią pradawną historię rodzimego narodu, jego bogate tradycje i wysoką kulturę muzyczną. W XX wieku świat, kulturalna Francja, Niemcy, inne kraje poznawały Ukrainę poprzez Koszyca. A wcześniej robiły to poprzez Mazepę dzięki utworom Woltera, Hugo, Gottschalla, Byrona, Słowackiego, Liszta, wysławiając heroizm wolnomyślnego Ukraińca, czyniąc go strasznie popularnym w europejskiej literaturze i kulturze. “Mazepinizm” z niezasłużonej hańby przerodził się w odznakę, w symbol, w polityczny sztandar ukraińskiego narodu właśnie dzięki Sztuce. Mazepa stał się wybitnym działaczem wybitnej epoki. I kiedy francuskiemu uczniowi przypominano o Ukrainie, wykrzykiwał: “A, tak, Ukraina – to kraj Mazepy!”. Te przedświąteczne rozrzucone szkice o sławnych Ukraińcach, różnoczasowe echa, niespójne paralela ich twórczości życiowej są niezbędne przede wszystkim po to, aby zaświadczyć o znaczeniu Kultury, Sztuki, Muzy dla życia, walki i postępu Narodu. Bo właśnie kultura, narodowa kultura daje poczucie twojej przynależności do ukraińskiej tożsamości, państwowości, kształtuje narodową samoświadomość, tworzy wartości i przekonania, rodzi emocję Serca Ukraińca. Kultura i sztuka w ukraińskiej szkole na wszystkich poziomach muszą stać się najwyższymi komponentami wszechstronnej edukacji, która zapewnia pełny rozwój osobowości. A edukacja artystyczna, jak zaznaczono w Mapie Drogowej UNESCO, musi być tym środkiem, który będzie sprzyjał rozwojowi zasobów ludzkich, kapitału kulturowego. Dobrze, że póki co poszczególne osiągnięcia narodowej kultury są najbardziej “konwertowalne” w europejskiej i światowej przestrzeni. W Paryżu 18 grudnia 2021 roku na sesji Międzyrządowego Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO akredytowano Narodowy Związek Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy przy UNESCO. Dlatego bardzo ważne jest w warunkach obecnego kryzysu zachowanie dla Ukrainy społecznego i państwowego szacunku do Kultury. Bo bardzo odstaliśmy od europejskości, wszak początkową edukacją artystyczną objętych jest tylko 8% dzieci w wieku szkolnym! W niedawnym apelu ukraińskiej inteligencji do najwyższych władz państwowych mówi się, że kultura – to najbardziej przekonujący wskaźnik rozwoju państwa, narodu i społeczeństwa obywatelskiego, wymowny marker narodowej tożsamości i odrębności narodu, skuteczny środek rozwiązywania wyzwań politycznych i społeczno-ekonomicznych. Zignorowanie tego, co nakreślono, oznacza wieczne pozostanie w tyle i bycie rozpuszczonym wśród “innych”. Wszak najbardziej prestiżowe uniwersytety świata dzisiaj utwierdzają kulturę jako swój najwyższy priorytet. Swoisty kult kultury w edukacji. Uzyskanie wykształcenia muzycznego na Uniwersytecie Harvarda uważane jest za najwyższe osiągnięcie, wszak wykładają tam najlepsi specjaliści artystyczni świata. A co najważniejsze – istnieje odpowiedzialne rozumienie znaczenia kulturalności i uczłowieczenia Osobowości. Wszak w technokratycznych Niemczech w ogólnokształcącej szkole średniej o profilu humanistycznym praktykuje się nie mniej niż 2-3 lekcje muzyki tygodniowo. Kultura muzyczna jest tak samo ważna dla ucznia, studenta, jak i matematyka, przedmioty przyrodnicze czy humanistyczne. Bo “przyszłość, której pragniemy, jest z kulturą”. To globalna zasada zrównoważonego rozwoju, przetrwania i postępu ludzkości, która w pełni “przekłada się” na ukraińską rzeczywistość. I w te świąteczne dni, kiedy “Ukraina kolęduje! / Kolęduje cała ziemia! / W niebie aniołowie śpiewają, / Wysławiamy Chrystusa!”, Ukraińcy oddają hołd wielkiemu Mistrzowi Kultury Narodowej Ołeksandrowi Koszycowi, który ukraińskim “Szczedrykiem” oczarował Świat, obdarowując ludzi nadzieją na błogie lata, pokój, dobro i Boże światło.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Dla nas i dla świata

ustanowienie Dnia Proklamacji Niepodległości Ukrainy 22 stycznia; ustanowienie odznaczeń „Republika”, „Chwała Ukrainy” oraz zakaz noszenia orderów i odznaczeń dawnego państwa rosyjskiego; ukraińskie napisy na filmach kinematograficznych w Ukraińskiej Republice Ludowej. Uchwałami i zarządzeniami Rady Ministrów Ludowych UNR, rozkazami ministerstw oświaty i kultów UNR zobowiązywano do prowadzenia wykładów w szkołach w języku ukraińskim; zobowiązywano duchowe zarządy wyznań innowierczych do posługiwania się językiem ukraińskim w pracy biurowej i w urzędowych stosunkach wzajemnych; utworzenie Ukraińskiego Archiwum Narodowego w Kijowie; przydzielanie środków dyrektorce Departamentu Oświaty Pozaszkolnej Ministerstwa Oświaty UNR S. Rusowej na utrzymanie domów dziecka na południowej Wołyni; przydzielanie środków na pomoc ukraińskim organizacjom kulturalnym w Galicji; przydzielanie środków Łukianowskiemu Domowi Ludowemu na urządzenie biblioteki i oświatę pozaszkolną; asygnowanie środków na utrzymanie Chełmskiego Kolegium Duchownego, a także wiele innych aktów dotyczących rozwoju narodowo-kulturalnego Ukrainy. Tому доволі спірними є оцінки й думки, wyrażone przez niektórych historyków, analizujących sytuację społeczno-kulturalną w UNR za czasów Dyrektoriatu, którzy starali się przeciwstawić politykę kulturalną Ukraińskiego państwa hetmana P. Skoropadskiego politykę rządu UNR. Tak więc w 10. tomie akademickiego wydawnictwa (Ukraińskie walki wyzwoleńcze 1917–1921, 1999) stwierdzono: „Po dojściu Dyrektoriatu do władzy, według świadectw współczesnych tym wydarzeniom, jedynym jego działaniem, które zdążył nie tylko zadeklarować, ale i zrealizować, stała się ukrainizacja szyldów w stolicy”. Na potwierdzenie tego przytacza się sarkastyczne słowa Wynnyczenki, który pisał: „Nie znając innych sposobów walki z niepożądanymi zjawiskami, ataманszczyna we wszystkich sferach swojej »politycznej« działalności troszczyła się tylko o to, by zmieniono szyldy…”. Podobne źródła nie są najlepszym świadectwem treści narodowo-kulturalnej, naukowo-oświatowej polityki ukraińskich władz okresu Dyrektoriatu. Tę obiektywną wersję obalają nie tylko wielka liczba obecnie udostępnionych społeczeństwu materiałów archiwalnych, ale także zapoznanie się z osobistą działalnością poszczególnych przywódców ówczesnej władzy, zwłaszcza Iwana Ohijenki, który był ministrem oświaty, ministrem kultów, rektorem Kamieniecko-Podolskiego Ukraińskiego Uniwersytetu Państwowego, Dmytra Antonowycza, kierującego Ministerstwem Sztuki, i innych. Zapewne taki punkt widzenia może zadowalać jedynie tych, którzy uważają za imperatyw „prawdę” o rzekomej „przychylności poszczególnych działaczy dla gwałtownej ukrainizacji”. Sądzę, że nieudane dla takich wniosków są zarówno odwołanie się do Wynnyczenki, jak i owo porównawcze ujęcie zastosowane do przyczyn powstania Ukraińskiej Republikańskiej Kapeli, która rzekomo pojawiła się zamiast państwowej orkiestry symfonicznej, powołanej wcześniej ustawą rządu hetmańskiego. Rzeczywiście, kapela przyciągała uwagę najwyższego szczebla władzy państwowej UNR, ponieważ ta twórcza instytucja odzwierciedlała nie tylko ogólny postęp młodej republiki na drodze ukrainizacji życia społecznego, lecz także stanowiła główny składnik jej dyplomacji kulturalnej, wizytówkę Ukrainy za granicą. Kapela była skutecznym narzędziem kształtującym ukraińską ideologię, która wprowadzana była w życie niezależnie od sytuacji politycznej. Interesującym materiałem dokumentalnym, pozwalającym lepiej zrozumieć ówczesne zadania, jest mało znany artykuł O. Docienki „Testament Głównego Otamana S. Petlury”, napisany w dziesiątą rocznicę Jego tragicznej śmierci. Stwierdzano w nim pilną potrzebę istnienia (w każdych okolicznościach) Ukraińskiego Centrum Państwowego, które miało wypełniać dwa zadania: a) stworzenie jednolitego frontu narodowego oraz b) uzasadnienie i pogłębienie ukraińskiej ideologii państwowej… A znalazłszy się na obcym terytorium, prowadzić działania o charakterze polityczno-dyplomatycznym, konsolidować wszystkie siły społeczne w jednolite, zwarte życie. Wkrótce tę misję aktywnie realizowała dyplomacja kulturalna Kapeli Koszyca. Nic dziwnego, że na stanowisko kierownika proponowano wysoko zasłużonych kandydatów. O. Koszyc tak opisuje w swoich dziennikach ówczesną sytuację: „Po zatwierdzeniu przez Dyrektoriat projektu ustawy o kapeli zaczęto wybierać dyrygenta. Wymieniono kandydatów: Steceńkę, Prichodźki, Leontowycza i mnie. Wszyscy się wycofali, oprócz mnie: kandydatury nie zdejmuję i będę szczęśliwy, jeśli wybór padnie na mnie… Po minucie ogłoszono, że wybrano mnie”. Wybór Koszyca na kierownika kapeli wyznaczył priorytety polityki UNR, nastawionej na konieczność utrwalenia kulturowej ukrainocentryczności, realizowanej w oświacie, nauce, życiu cerkiewnym i administracji państwowej. Był to szczęśliwy przypadek, w którym połączyła się wysoka profesjonalna mistrzowskość artysty z jego ofiarną oddaniem Ukrainie. Trudności i wyzwania, splecione z twórczymi poszukiwaniami, czyniły go szczęśliwym. Sam tak wyrażał się o swoim losie życiowym: „Dla mnie osobiście Kapela była szczytem moich oczekiwań i marzeniem całego mojego życia”. Z takimi nastrojami, pragnieniami i nadziejami na początku marca 1919 roku Koszyc wyruszył z zespołem artystycznym (ponad 70 śpiewaków) z Kamieńca Podolskiego do Europy. Były to ciężkie czasy dla UNR, gdyż w Charkowie już dominowali bolszewicy na czele z przewodniczącym Tymczasowego Robotniczo-Chłopskiego Rządu Ch. Rakowskim, który w lutym 1919 roku na Radzie Kijowskiej oświadczył (jako obcy emisariusz), że narodowe dążenia Ukraińców są nie do przyjęcia. Na Ukrainie powstało już realne zagrożenie ze strony „jedynej i niepodzielnej” krwawoczerwonej imperium, chociaż Koszyc i jego twórczy towarzysze w pełni nie uświadamiali sobie, że powrotu na Ukrainę nie będzie. W takich okolicznościach rozpoczynał się głośny sukces ukraińskiej chóralnej Kapeli. W raporcie O. Koszyca jako Głównego Dyrygenta Ukraińskiej Republikańskiej Kapeli, skierowanym do Głównego Zarządcy Sztuką i Kulturą UNR, o tournée we Francji i Hiszpanii z 26 lutego 1921 r. zaznaczono: „15 stycznia śpiewaliśmy koncert w najlepszym z teatrów Paryża Champe-Elyses. Sukces był nadzwyczajny… Cała artystyczna, arystokratyczna i „mająca władzę” publiczność przebywa na wszystkich koncertach. Nieobecność na nich jest oznaką złego tonu. O Kapeli piszą, że to właśnie zjawisko artystyczne w Paryżu” (Centralne Państwowe Archiwum Najwyższych Organów Władzy i Administracji Ukrainy (CDAWO). Zespół 3965. Opis 2.). Z Koszycem i jego zespołem chcieli współpracować liczni zagraniczni działacze kultury, a „sławna Isadora Duncan proponowała połączyć swoją sztukę z Chór Kapeli O. Koszyca „nasz”. Podobne propozycje składali także Diagilew i kompozytor Strawiński w sprawie „federowania”, „ale my się uchyliliśmy”. Francuska krytyka w 1921 roku twierdziła, że ukraiński chór ma cywilizację starożytną i najbogatszy folklor, a profesorowie Sorbony uważali ukraińską pieśń w wykonaniu Kapeli za najdoskonalszą propagandę poznania przez świat narodu ukraińskiego. Równego temu chórowi nie ma wśród naszych – oświadczali Niemcy. Jednak, mimo błyskotliwego triumfu, nie mając należytego wsparcia własnego państwa, „byliśmy skrępowani, – pisał Koszyc, – po rękach i nogach, i nie można było zrobić tego, co pożyteczne dla Sprawy Ukraińskiej”. Upokorzenia doznawał szczególnie w Polsce, dokąd Koszyc został wysłany przez rząd Dyrektoriatu, by organizować koncerty dla internowanych ukraińskich żołnierzy, i gdzie jego oraz ukraińskich generałów mogli lekceważyć nawet zwykli polscy żołnierze i adiutanci. Szukał prawdy i miał nadzieję kiedyś jednak powrócić na Ukrainę, lecz sowdepia, udzieliwszy takich zezwoleń Hruszewskiemu i Winniczence, odmówiła jemu. Jego marzeniom wymuszonego emigranta nie było dane się spełnić, by „być w domu, zobaczyć miłych przyjaciół, mój drogi Kijów, moją Ukrainę”. Mimowolnie przypominają się słowa z wiersza Bohdana Łepkiego „Pytanie”, opublikowanego w almanachu „Dniepr” (Lwów, 1935): „Gdybyś wiedział, jak tęskni on za krajem, / Jaki gorzki jest dla niego chleb z obcej roli!” Jakby o Koszycu, choć ta tęsknota była zbiorowym bólem całego ukraińskidwa, pozbawionego własnej państwowości, gdy brak „we własnej chacie własnej prawdy, i siły, i woli..” Oczywiście, samego zachwytu sztuką chóralną czy wyjątkowym wykonaniem przez Koszyca znanego „Szczedryka” za mało, by prawdziwie ocenić narodowe znaczenie twórczości życiowej tego wielkiego Ukraińca. Wyrzucony ukraińską tragedią poza granice ziemi ojczystej, znalazł siły i moc, obywatelską odwagę, by mimo wszystkich niezgód głos poniżonej Ukrainy stanął w całej wielkości jej Muzy, nie zszedłszy z drogi ukraińskiej, godnie niosąc ideę narodową. Badacz historii kultury ukraińskiej M. Semczyszyn zauważa, że zorganizowana w Kijowie Ukraińska Kapela Państwowa pod kierownictwem Ołeksandra Koszyca wkrótce stała się za granicą sławna dzięki swoim występom w całym świecie kulturalnym. Niedawno w publikacjach dokumentów archiwalnych (O. Jefremowa) ukazało się wspomnienie W. Korolowa-Starego „Ołeksandr Koszyc” (1929 r.), w którym wspomina się, że żaden z artystów-Ukraińców, z wyjątkiem chyba tylko Szewczenki, nie miał takiej literatury o sobie, jak O. Koszyc. Triumf koncertów poświadczał proroczych słów Szewczenki, że „nasza pieśń nie umrze, nie zginie”, i że w niej, rzeczywiście, – „Sława Ukrainie!” Znamienne, że w tym samym czasie (1928 r.) w USA występowała wybitna ukraińska śpiewaczka mediolańskiej opery „La Scala” Salomea Kruszelnicka, o której gazeta „Ame-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Jaki on jest – typowy Europejczyk?

Walerij SZWEC Jednym z wariantów biologicznej identyfikacji ludzi jest identyfikacja ich według grup krwi. Rozważmy najpopularniejszy system identyfikacji grup krwi według antygenów A i B oraz czynnika Rh. Dla pierwszej grupy krwi charakterystyczny jest brak obu antygenów. Dla drugiej charakterystyczna jest obecność na powierzchni erytrocytu antygenu A, trzeciej – B, czwartej – obu antygenów A i B. Z uwzględnieniem obecności lub braku u każdej grupy krwi czynnika Rh mamy osiem grup krwi. Częstotliwości – udziały populacji z daną grupą krwi w procentach, z którymi spotykają się różne grupy krwi u różnych narodów, są różne. Dla narodów spokrewnionych udziały te są bliższe. Dla narodów niespokrewnionych różnią się bardziej. Według tego wskaźnika można wyjaśnić stopień pokrewieństwa różnych narodów. Będzie nas interesował obraz abstrakcyjnego narodu europejskiego ze uśrednionymi wartościami częstotliwości różnych grup krwi. Jako taką średnią nie można brać średniej arytmetycznej dla każdej z grup krwi. Kraje europejskie znacząco różnią się pod względem liczebności, a średnia arytmetyczna nie uwzględnia tej różnicy. Rachunek prawdopodobieństwa proponuje rozwiązanie problemu znalezienia takiej średniej za pomocą wzoru na prawdopodobieństwo całkowite [3], gdzie każdy kraj wnosi wkład proporcjonalny do udziału jego populacji w populacji całej Europy. Dane dotyczące częstotliwości grup krwi wśród populacji różnych krajów zaczerpnęliśmy z angielskiej wersji Wikipedii [1]. Od ukraińskiej wersji Wikipedii [2] dane te różnią się większą liczbą krajów (125 wobec 105). W szczególności obecna jest w nich Białoruś, nieobecna w wersji ukraińskiej. Dla przeważającej większości krajów dostępne w obu artykułach dane dotyczące częstotliwości grup krwi pokrywają się. Dla niewielkiej części istnieją drobne różnice, związane z nieco innym odniesieniem czasowym tych danych. Jedynie dla jednego kraju różnice te są istotne – dla Federacji Rosyjskiej. Do kwietnia 2021 roku były one również identyczne w obu artykułach. Dalej w angielskiej wersji Wikipedii znacząco się zmieniły, dlatego używamy ich starych wartości, identycznych z ukraińską wersją Wikipedii. Niestety, w innych językach autorowi nie udało się znaleźć odpowiedników tych artykułów. Jest jeszcze jedna okoliczność, wzięta przez autora pod uwagę. Przeważająca większość krajów europejskich to kraje mononarodowe, chociaż napływ imigrantów w ostatnich latach zaczął tę sytuację w niektórych krajach nieco zmieniać. Jednak istotna niejednorodność składu etnicznego obserwowana jest tylko w dwóch dużych krajach europejskich – to Federacja Rosyjskiej i Ukraina. Dlatego dla tych dwóch krajów przeprowadziliśmy obliczenia w dwóch wariantach. Pierwszy wariant – wzięto pod uwagę całą populację krajów. Drugi wariant – wzięto populację Ukrainy bez Rosjan, którzy stanowią 20% populacji Ukrainy, oraz populację Federacji Rosyjskiej bez Ukraińców. Ci ostatni, według naszych szacunków, stanowią do 15% populacji Federacji Rosyjskiej. Identyfikacja językowa nie odgrywa tu roli. Zastosowanie wzoru na prawdopodobieństwo całkowite daje nam następujące wyniki dla grup krwi średnio-statystycznego kraju europejskiego – drugi wiersz tabeli. Takie same obliczenia, wykonane dla 125 krajów świata, znajdują się w trzecim wierszu tabeli. Dla wygody podajemy wyniki w procentach. Z porównania tych danych widać, że dla Europejczyków charakterystyczne jest przy dodatnim czynniku Rh istotne przekroczenie udziału drugiej grupy krwi w porównaniu ze światowym poziomem, istotnie mniejszy udział pierwszej grupy krwi oraz prawie dwukrotnie mniejszy udział trzeciej grupy. Jeszcze jedną charakterystyczną cechą Europejczyków jest wielokrotnie większy udział różnych grup krwi z ujemnym czynnikiem Rh. W czwartym wierszu tabeli znajduje się informacja dotycząca Ukraińców. Udziały różnych grup krwi dla nich mało różnią się od odpowiednich udziałów dla średnio-statystycznego kraju europejskiego. Można zwrócić uwagę chyba tylko na zauważalnie większy udział drugiej grupy krwi z dodatnim czynnikiem Rh. Znaczne zainteresowanie budzi wyjaśnienie pytania: na ile istotne są różnice w wartościach udziałów różnych grup krwi dla różnych krajów europejskich w odniesieniu do danych średnioeuropejskich. Matematyka pozwala bezpośrednio porównywać między sobą tylko liczby rzeczywiste. Jakie liczby rzeczywiste – po jednej dla każdego kraju – należy wziąć pod uwagę dla takiego porównania? Proponujemy rozpatrywać udziały odpowiadające ośmiu grupom krwi dla konkretnego kraju jako współrzędne punktu w przestrzeni ośmiowymiarowej. Wtedy każdemu krajowi odpowiada jeden taki punkt. Stopień bliskości krajów lub narodów według grup krwi można zmierzyć jako odległość między odpowiednimi punktami. Jeśli udziały grup krwi jednego z krajów zastąpić średnioeuropejskimi wartościami tych udziałów, to otrzymamy odległość odpowiedniego kraju od poziomu średnioeuropejskiego. Obliczenia wykonane dla wszystkich krajów europejskich podano w następnej tabeli. Jednostki miary odległości można wybrać dowolnie. Jednak ponieważ współrzędnymi punktu są udziały grup krwi, mierzone w procentach, pozostawiliśmy właśnie tę miarę odległości. Serhij BORSZCZEWSKIJ, pisarz, dyplomata, ekspert Centrum Badań Rosji Na pierwszej konferencji prasowej po zjednoczeniu Niemiec na pytanie dziennikarza, co było najgorszego w tym, że Niemcy były podzielone na dwa kraje, kanclerz Helmut Kohl odpowiedział: na Wschodzie straciliśmy trzy pokolenia Niemców. A ile pokoleń straciła Ukraina przez ponad siedem dziesięcioleci władzy sowieckiej, a przedtem – ponad dwa i pół stulecia carskiej? I czy nie dlatego Ukraińcy różnie głosują, że panowanie imperium na Wschodzie trwało o wiele dłużej niż na Zachodzie? Odnośnie dekolonizacji. Powrót do własnej tożsamości, w szczególności w toponimice – to typowe zjawisko. Naiwnie byłoby myśleć, że dekolonizacja polega tylko na zastąpieniu nazw geograficznych i obalaniu pomników kolonizatorów – w naszym przypadku komunistycznych bożków. Dekolonizacja – to proces mentalny i, jak słusznie zauważył Helmut Kohl, to Z tabeli wynika, że środkowoeuropejskie wartości udziałów grup krwi nie odpowiadają żadnemu z 41 krajów europejskich, co jest całkowicie oczekiwane dla niewielkiego zbioru porównywanych obiektów. Jednak stopień bliskości udziałów ich grup krwi do wspomnianych średnich danych często różni się wielokrotnie. Na pierwszym miejscu pod względem bliskości do środkowoeuropejskich standardów okazali się Ukraińcy. Nie przeczy to rozpowszechnionej jeszcze w XIX wieku hipotezie, że kolebką ludów indoeuropejskich było terytorium Ukrainy między Dnieprem a Donem. Obecnie uważa tak większość badaczy. Dalej idą Serbowie, Słoweńcy i Litwini. Zaznaczmy, że bliskość do pewnego standardu oznacza także wzajemną bliskość. Najdalej od środkowoeuropejskich wartości udziałów znajdują się Federacja Rosyjska (bez Ukraińców), Wielka Brytania, Islandia i Irlandia. Jednak jednakowa odległość od średnich wartości nie oznacza wzajemnej bliskości (wszystkie punkty sfery znajdują się w jednakowej odległości od jej środka, jednak odległość między nimi zmienia się w szerokich granicach). W danym przypadku przyczyny odległości wymienionych krajów są różne. Mieszkańcy Wysp Brytyjskich najmniej doświadczyli mieszania się z ludami Azji, które setkami lat falami napływały na Europę. Federacja Rosyjska takie wpływy odczuwała ze znaczną przewagą ze względu na swoje otwarte od strony Azji położenie geograficzne. Ilościowa analiza czynnika mieszania wymaga osobnego badania na podstawie analizy takiej fizycznej charakterystyki jak entropia. Drugi wariant naszych obliczeń dotyczył populacji Ukrainy, a nie tylko Ukraińców, tak samo jak i całej populacji Federacji Rosyjskiej. Tutaj Ukraina od razu oddaliła się od początku tabeli o 5 pozycji, a Federacja Rosyjska oddaliła się od końca tabeli o 9 pozycji. Na pierwszą pozycję tabeli wyszła Serbia. Jednak i w tym przypadku Ukraina pozostaje wśród liderów bliskości do środkowoeuropejskich wartości udziałów grup krwi. Do kręgu narodów europejskich dołączyliśmy także Turcję. Z tabel widać, że według wzoru krwi jest ona typowym narodem europejskim. Podstawa tej jedności, najwyraźniej, została założona jeszcze w czasach Cesarstwa Rzymskiego. Wnioski: 1. Nasze obliczenia potwierdzają hipotezę o praojczyźnie ludów indoeuropejskich, zlokalizowanej na terytorium Ukrainy. 2. Ukraińcy i dzisiaj w Europie najlepiej odpowiadają środkowoeuropejskim wskaźnikom wzoru krwi. 3. Populacja Ukrainy i obecnie w Europie jest jedną z najbliższych do środkowoeuropejskich wskaźników wzoru krwi. 4. Nasza droga do politycznej, gospodarczej i wojskowej integracji z Europą jest powrotem do rodziny bratnich nam narodów. Literatura 1. Wikipedia: Blood type distribution by country. 2. Wikipedia: Rozkład populacji według grup krwi według kraju. 3. W. T. Szweć. Teoria prawdopodobieństwa i statystyka matematyczna. – WMV. – Odessa, 2014. – 200 s. Nr Kraj Odległość 1 Ukraina 1.892 2 Serbia 2.055 3 Słowenia 3.397 4 Litwa 3.455 5 Bośnia i Hercegowina 3.506 6 Liechtenstein 3.819 7 Albania 3.873 8 Szwecja 4.019 9 Austria 4.509 10 Macedonia Północna 4.66 11 Niemcy 4.719 12 Luksemburg 4.719 13 Polska 4.736 14 Grecja 5.168 15 Białoruś 5.289 16 Dania 5.567 17 Chorwacja 5.578 18 Belgia 5.593 19 Szwajcaria 6.218 20 Hiszpania 6.331 21 Turcja 6.401 22 Łotwa 6.507 23 Bułgaria 6.676 24 Rumunia 6.712 25 Finlandia 6.965 26 Francja 7.353 27 Słowacja 7.411 28 Cypr 7.420 29 Republika Czeska 7.575 30 Mołdawia 7.992 31 Włochy 8.071 32 Węgry 8.274 33 Portugalia 8.802 34 Holandia 8.911 35 Norwegia 9.485 36 Malta 10.185 37 Estonia 10.228 38 Federacja Rosyjska 12.412 39 Wielka Brytania 13.700 40 Islandia 15.988 41 Irlandia 16.665 oficerowie Wehrmachtu nawet kroczyli po Placu Czerwonym w Moskwie. I na koniec o nazwie Pierwomajsk, której czepiają się tamtejsi deputowani. Powstała ona na wiecu 1 maja 1919 roku na cześć święta, aktywnie wprowadzanego przez władzę bolszewicką. Otóż, osobiście każdy człowiek decyduje, kogo i co chce czcić. Powiedzmy, pamięć wybitnego ukraińskiego poety, urodzonego w Pierwomajsku Mykoły Winhranowskiego czy absolwenta miejscowej szkoły nr 17, byłego radcy-posła ambasady FR, a jednocześnie rezydenta GRU Wsiewołoda Łoskutowa, z którym autorowi tych wierszy zdarzało się stykać podczas pracy w MSZ Ukrainy. A kwestie toponimiki (i o tym przekonuje list sekretarza rady miejskiej) powinny być rozstrzygane na szczeblu państwowym. Żeby nam, według wyrażenia niemieckiego kanclerza, nie tracić nowych pokoleń. W końcu interesy mieszkańców Pierwomajska, o które dba Mychajło Medwedczuk, polegają właśnie na dekolonizacji, czy ja coś źle rozumiem?.. 0+ A+ B+ AB+ 0- A- B- AB- Europa 33.804 33.888 12.203 4.584 6.292 6.189 2.170 0.862 Świat 37.57 27.154 22.766 6.223 2.678 2.087 1.153 0.366 Ukraina 33.231 35.231 13.462 4.385 5.031 6.062 1.631 0.969

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Dlaczego mimo wszystko należy przemianować Pierwomajsk, czyli kilka słów o marksizmie i kwestiach językoznawstwa

sprawa niejednego pokolenia. W związku z tym wszelkie próby trzymania się starego w praktyce hamują proces dekolonizacji. Dlatego zasmuciło mnie stanowisko sekretarza rady miejskiej miasta Pierwomajsk w obwodzie mikołajowskim, Mychajła Medwedczuka, który w liście do pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego Tarasa Kreminia pisze: „...biorąc pod uwagę rekomendacje stałych komisji deputowanych rady miejskiej, w związku z dużym napięciem społecznym oraz broniąc interesów mieszkańców miasta Pierwomajska, uważamy za niecelowe przemianowywanie naszego rodzinnego miasta!”. Spróbujmy rozliczyć się z argumentacją pana Medwedczuka. „Ukraińskie słowniki w żaden sposób nie zaprzeczają istnieniu i używaniu w języku ukraińskim słów „perszyj” (pierwszy) i „maj” (maj) – pisze on i dodaje: „podstawę „perw” widzimy w słowach „perwynnyj” (pierwotny), „perwisnyj” (pierwotny), „perwocwit” (pierwiosnek)... Ale jaki związek te filologiczne ćwiczenia mają ze sztucznym toponimem Pierwomajsk? Przecież takiego słowa nie ma ani w Akademickim słowniku języka ukraińskiego, ani nawet w trzecim tomie sześciotomowego Słownika ukraińsko-rosyjskiego z 1961 roku wydania. Za to sowiecki toponim Pierwomajsk spotyka się na kontrolowanym przez bojowników terytorium obwodu ługańskiego, a jeszcze częściej w różnych modyfikacjach (Pierwomajsk, Pierwomajśka, Pierwomajśkyj, Pierwomajśke) w państwie-agresorze. Do tego sekretarz rady miejskiej wymyślił, by pouczać językowego ombudsmana z historii: „jeśli chodzi o „komunistyczność”, to Międzynarodowy Dzień Solidarności Ludzi Pracy nie jest nazwą komunistyczną. Święto zapoczątkowali 1 maja 1886 roku amerykańscy robotnicy w Chicago. Na dzień dzisiejszy jest ono obchodzone w 142 krajach świata”. Rozprawmy się i z tym twierdzeniem. W rzeczywistości 1 maja 1886 roku, za przykładem australijskich robotników, odbyły się wystąpienia organizacji anarchistycznych w szeregu miast USA i Kanady. W szczególności 3 maja w Chicago. Demonstrację rozpędzono, kilku demonstrantów zginęło. Następnego dnia zamieszki trwały, a w wyniku wybuchu rzuconej przez kogoś bomby zginęło siedmiu i zostało rannych dziesiątki policjantów, co spowodowało nowe represje, proces sądowy i egzekucję kilku robotników-anarchistów. Takimi były w rzeczywistości ówczesne wydarzenia. Teraz co do szerokiego obchodzenia na świecie. Po przewrocie październikowym 1917 roku i utworzeniu ZSRR 1 maja obchodzono jako święto, pierwotnie był to dzień Międzynarodówki, później – dzień międzynarodowej solidarności ludzi pracy. Tak samo oficjalno-politycznego zabarwienia nabrał 1 maja u innego czerwonosztandarowego reżimu – w nazistowskich Niemczech, gdzie ta data była obchodzona od 1933 roku jako narodowy dzień pracy. A 1 maja 1941 roku (!) ofi-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

współrodaków. W rodzinnej Bazalii kupił dwa hektary ziemi i nie tylko zbudował kompleks pomieszczeń dla wiejskiego szpitala rejonowego, ale także zapewnił placówce leczniczej kapitał na przyszłość. H. Hładyniuk przekazał szpital jako dar do użytku publicznego. Tamże, w Bazalii, założył szkołę parafialną. Hryhorij Pantełejmonowycz był honorowym opiekunem 4. kijowskiego gimnazjum, dożywotnim honorowym członkiem Towarzystwa Opieki nad Niewidomymi, udzielał stałej pomocy materialnej Kijowskiemu Towarzystwu Dobroczynności, Towarzystwu Pogotowia Ratunkowego, Wolnemu Towarzystwu Straży Pożarnej. Zgodnie z jego testamentem duże sumy pieniędzy przekazano szpitalowi dla robotników niewykwalifikowanych, szkole dla niewidomych, towarzystwu pogotowia ratunkowego, dwóm cerkwiom. Jego kosztem wzniesiono stację „Kropla mleka”, która udzielała pomocy materialnej i medycznej tysiącom biednych matek i ich dzieciom… Trzeba zauważyć, że ówcześni mecenasi mieli obowiązkową cechę – ofiarowywali uczciwe pieniądze i przejrzyście rozliczali się ze wszystkich swoich dochodów. Nie ma pewności, że wszyscy nasi mecenasi mają tę cechę. Hryhorij Hładyniuk uczynił tyle dobra dla biednych, że wystarczyłoby nie na jedno życie. Ulepszać świat wokół siebie – oto jak zarządził swoim pobytem na Ziemi! Co oddałeś – na wieki twoje, co zabrałeś – uważaj za stracone. Ciekawe, że w 1916 roku, kiedy na grobie H. P. Hładyniuka (zgodnie z postanowieniem Kijowskiej Dumy Miejskiej) postawiono popiersie z białego marmuru oraz kapliczkę z błękitnego marmuru, w tym czasie w Czernihowie poeta Wasyl Ellan-Błakytnyj kierował młodzieżową organizacją podziemną „Bractwo Samostijnykiw”, która szerzyła nacjonalistyczny światopogląd. Młodego Pawła Tyczynę Bractwo wysłało do Kijowa w celu nawiązania kontaktów z innymi grupami niepodległościowymi. Wkrótce Tyczyna pisał z Kijowa: „…A czyż koniecznie potrzebna naszemu narodowi samodzielność? To jakoś wąsko i konserwatywnie, a do tego oni tacy szowiniści!..” …Losy ludzkie są splecione – mieszkam na Górze Batyja; moich sąsiadów, przyjaciół z dzieciństwa, szkołę, nauczycieli wyznaczył dla mnie… Hryhorij Hładyniuk. Bo mój ojciec trzydzieści lat pracował w instytucie naukowo-badawczym, którego budynek został wzniesiony przez H. Hładyniuka. W swoim testamencie Hryhorij Pantełejmonowycz wydzielił 60 tysięcy rubli na zakup hektara ziemi na Górze Batyja pod budowę i wyposażenie trzypiętrowego przytułku-żłobka dla niemowląt porzuconych przez rodziców. Planował otworzyć tam fermę mleczną, założyć sad owocowy. Budowa została zakończona jesienią 1915 roku. Jednak wojna światowa i późniejsze kataklizmy społeczne zarządziły umieszczenie tutaj szpitala. O dzieciach zapomniano, chociaż liczba sierot gwałtownie wzrosła – naszą ziemię opanowali „wodzowie ludzkości”, którzy żwawo ogłaszali kurs na udoskonalenie życia, krocząc po trupach… O piękny czas! Niepowtarzalny czas! Niepowtarzalny, nieśmiertelny... Któż od nas na świecie silniejszy? (P. Tyczyna) „Partia prowadzi” – ten kultowy wiersz każdy ukraiński uczeń niejednego pokolenia musiał znać na pamięć, tak jak, powiedzmy, H. Hładyniuk czy W. Swidzinśkyj pamiętali modlitwę Chrystusową „Ojcze nasz”. Zresztą Tyczyna znał i tę modlitwę, i przykazania Boże znał, bo był synem diaka, uczył się w seminarium duchownym… Wiersz „Partia prowadzi” opublikowała gazeta „Prawda” w listopadzie 1933 roku, kiedy partia już doprowadziła Ukrainę do niesłychanego w historii ludzkości głodu. W następnym roku, aby przekonać gospodarzy o lojalności, Pawło Tyczyna (nawiasem mówiąc, rówieśnik Jewhena Konowalcia) wydał cały zbiór wierszy pod tytułem… „Partia prowadzi”. W czasach niszczenia przez partię milionów ludzi ten zbiór był wznawiany corocznie w gigantycznych nakładach! Ideą książki jest wyznanie miłości demonom. Kiedy skonał generalissimus i minęło zagrożenie życia, i można było już nie bać się ziemniaków „w mundurkach” – poeta kontynuował podtrzymywanie fantomu, nie oczyścił duszy śladem pisarzy „odwilży”. A cóż za porażającą panoramę historyczną życia mógł zostawić rzadki talent Pawła Tyczyny! H. P. Hładyniuk był chłopem pańszczyźnianym – a stał się człowiekiem wolnym. Osobowością, która dziwiła wszystkich swobodą czynów. P. H. Tyczyna – dokładnie odwrotnie. Swój wolny słoneczny talent – który czarował szczerością i muzykalnością – on na całe życie dobrowolnie zniewolił. Zapańszczyźnił strachem, uległością oraz karierowiczostwem… Zamienił swoją unikalność na funkcjonalność. Zaczynał jako wolny – przeżył jako chłop pańszczyźniany. …„W tym miejscu został pochowany wybitny kijowski mecenas Hryhorij Hładyniuk (1833-1911)” – metalową tabliczkę z takim napisem na szerokim grobie P. Tyczyny i jego żony my z synem postawiliśmy w 2005 roku.. Ale tabliczka szybko zniknęła. „Nie wolno! Nie należy!” My reprezentujemy wspólnotę z przyszłości wybitnego mecenasa. Jego współcześni postawili na grobie kapliczkę z kolumnami z błękitnego marmuru oraz białomarmurowe popiersie. Żeby przekazać nam swój wielki szacunek. Ale wszystko to zostało zniszczone przez gospodarzy P. Tyczyny. To któż, jeśli nie my, powinien odnowić pomnik ukraińskiemu mecenasowi od wdzięcznych potomków? Tym bardziej, że 2023 rok jest jubileuszowy – 190 lat Hryhorijowi Pantełejmonowyczowi Hładyniukowi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Poddany i wolny

Olha SAMOLEWSKA, reżyserka filmowa, laureatka międzynarodowych festiwali i międzynarodowych nagród. Jubileuszowe obchody upamiętnienia Pawła Tyczyny trwały rok pod hasłem “Jestem młody” (“I am young”), włączając współczesną młodzież w twórczość sławnego 130-letniego radzieckiego klasyka. Wydarzenia odbywały się zarówno tradycyjnie, jak i w formacie online, relacjonowały je media. W muzeum-mieszkaniu poety regularnie występowali studenci akademii imienia R. M. Gliera, aktorzy czytali wiersze P. Tyczyny oraz przekłady na różne języki świata. W tym muzeum oraz w bibliotekach odbył się szereg wydarzeń: Wystawa “Moja droga to z łuski, to z dalii” koncentrowała się na poszczególnych wydarzeniach, wrażeniach, zaczerpniętych z poezji, wspomnień, dzienników i fotografii. Zaprezentowane instalacje ukazywały codzienność Pawła Tyczyny; wizerunek poety zinterpretowany w pracach malarskich K. Trochymenki, O. Szołkunenki, W. Łopaty, W. Harbuza i in. Spotkanie “Pójdę za szczęściem” – o wczesnych próbach poetyckich, pierwszych tomikach wierszy i miłości, która nie zawsze była odwzajemniona, opowiadano uczniom klas 10-11. “Paweł Tyczyna niezapomniany i zapomniany”, “Paweł Tyczyna – oczami badaczy”. Zebrano opowieści, w których obiecywano naświetlić niezwykłe emploi poety. “Malarstwo – towarzysz twórczej drogi Pawła Tyczyny”. O malarskim dziedzictwie poety i kręgu artystów, którzy go otaczali. “Poeta i czas”. Cykl 8 wideo, które opowiedziały o wydarzeniach na Ukrainie i na świecie, kiedy żył Paweł Tyczyna, a zatem odczuwał ich wpływ. Wideo podzielono na dekady, w ten sposób powstało 8 wideo. Odbyły się odczyty naukowe “Epoka Tyczyny. Narodziny poetów”, poświęcone studiom tyczynoznawczym oraz procesowi literackiemu, którego współczesnym był Paweł Tyczyna. Czyli w całkowicie zsowietyzowanych wydarzeniach organizatorzy jubileuszowych uroczystości dołożyli wielkich starań, aby wmawiać młodzieży, że epoka rozstrzelanego odrodzenia była w rzeczywistości epoką narodzin poetów. To przy tym, że realnie wraz z rozstrzelaniami setek ukraińskich literatów został stracony cały proces literacki. Straceni poeci i prozaicy nawet nie zdążyli w pełni ukazać światu nowej ukraińskiej literatury! A wraz z zakorzenieniem władzy bolszewickiej rozwój literatury został stłumiony rozkwitem socrealizmu, któremu wszelkimi sposobami sprzyjali tacy konformiści jak P. Tyczyna. W 1934 roku, kiedy radziecki rząd przeniósł się z Charkowa, Paweł Hryhorowycz również – synchronicznie – przeniósł się do Kijowa. Wcześniej mieszkał w prestiżowym charkowskim Domu Pisarzy “Słowo”, który miał złą sławę domu aresztu śledczego. Aresztowany w 1932 roku Iwan Bahriany nadał “Słowu” nazwę “Krematorium”. To naprawdę straszne, kiedy nocami kogoś z mieszkańców diabły zabierają na zawsze. W dość krótkim czasie zostało spustoszonych 40 z 63 mieszkań! Hegemoni rozstrzelali także wesołego sąsiada Tyczyny, Majka Johansena, z którym Paweł Tyczyna tuż przedtem zamienił się mieszkaniami. Po aresztowaniu Mychajła Jałowego Mykoła Chwylowy próbował ratować przyjaciela, a kiedy to się nie udało, odebrał sobie życie. W czasach radzieckich na fasadzie Domu “Słowo” osamotniona była tylko jedna tablica pamiątkowa – wiernopoddańczemu Pawłowi Hryhorowyczowi Tyczynie… Wielkiego poetę Wołodymyra Swidzinskiego, z którym Paweł Tyczyna kiedyś pracował w jednej redakcji (biurko naprzeciw biurka) i który również pochodził z rodziny duchownej – płomienni leninowcy spalili żywcem i wykreślili z listy poetów. I grobu jego nie ma na białym świecie… A nowator formy poetyckiej P. Tyczyna, który bał się jakichkolwiek mundurów, powoli, powoli stał się tak wiernym leninowskim kawalerem, że otrzymał aż pięć orderów Lenina! Wypełnił wszystkie wymagania partii w tekście hymnu Ukraińskiej SRR: Nam zawsze w bitwach o los narodu Był przyjacielem i bratem naród rosyjski, I Lenin rozjaśnił nam drogę do wolności, I Stalin prowadzi nas ku świetlanym wysokościom. Gwałcąc swój dar poetycki, pozostawił potomnym to świętokradztwo zamiast tego, by pozostawić choćby jakiekolwiek wspomnienia dziennikowe o zamęczonych i rozstrzelanych towarzyszach; choćby jakiekolwiek świadectwo o jednym z milionów dzieci, które nie dożyło odkrycia jego (a może i swoich!) genialnych wierszy, bo zmarło męczeńską śmiercią głodową, a tajemnica jego potencjału twórczego zniknęła dla świata na zawsze. Myślący, moralni ludzie stawali się “wrogami ludu” i otrzymywali kule, a twórczości P. Tyczyny to nie dotknęło. Lecz nawet w dziennikach nie wyjawiał prawdy. Poemat o II wojnie światowej “Pogrzeb przyjaciela” (1942 r.) stał się ostatnim błyskiem jego natchnienia. Od tego czasu muza opuściła go i 25 lat, aż do samej śmierci, przeżył w masce, która zrosła się z twarzą. Czyli poeta Tyczyna zginął na ćwierć wieku wcześniej niż działacz partyjny Tyczyna. A ludożercza władza połechtała Pawła Hryhorowycza nagrodami państwowymi, orderami Czerwonego Sztandaru Pracy, uczyniła ministrem oświaty USRR (1943–1948), Przewodniczącym Rady Najwyższej USRR dwóch kadencji (1953–1959), deputowanym Rady Najwyższej USRR siedmiu kadencji, deputowanym Rady Najwyższej ZSRR czterech kadencji… W 1967 roku władza położyła P. H. Tyczynę w grobie jakiegoś przedrewolucyjnego pana na głównej alei Cmentarza Bajkowego. Stało się tak, jak wykraczył Paweł Hryhorowycz: “Wszystkich panów – do jednego dołu…” Ale ten przedrewolucyjny pan, okazuje się, był godnym człowiekiem, którego nie można zapominać. W tym roku niezauważone przeszły 110. rocznice jego pamięci. Dobrodziej Hryhorij Pantełejmonowycz Hładyniuk był potomnym poddanym księżnej Jabłońskiej w majątku Bazalia (obecnie obwód chmielnicki). Po zniesieniu poddaństwa 28-letni Hryhorij wyruszył do Kijowa i swoją wytrwałą pracą stworzył sam siebie. Czym mógł zarobić chłop w wielkim mieście? Początkowo zatrudnił się jako pracownik kuchenny w hotelu “Europejski”. Prawie dziesięć lat pracował jako kucharz, potem – starszy kucharz. Poddaństwa już nie było, bolszewickiego niewolnictwa jeszcze nie było – można uczciwie zarobić kapitał i wydać go na otwarcie własnego interesu. Zarobiwszy wystarczająco dużo pieniędzy, H. Hładyniuk wynajął hotel przy Besarabce, z czasem wszedł do grona prosperujących kijowskich kupców, co dało mu możliwość kupienia działki ziemi na rogu Funduklejewskiej (B. Chmielnickiego) i Nowo-Elżawietińskiej (Puszkińskiej) oraz wybudowania własnego trzypiętrowego hotelu. W ciągu kilku lat ten hotel wszedł do rzędu pierwszoklasowych i stał się czwartym po “Grand-Hotelu”, “Continentalu” i “Europejskim”. W budynku Hryhorija Hładyniuka pracuje Ukraińska Narodowa Agencja Informacyjna Ukrinform. Zarobione środki Hryhorij Pantełejmonowycz hojnie kierował na dobro swoich współmieszkańców.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

PRZECIWANGIELIZM od Iryny FARIION

51. OFSHORE / ONSHORE, OFSHORE’OWY, OFSHORE’YZACJA, DEOFSHORE’YZACJA Angielski termin offshore [ˌɒfˈʃɔ:] i jego sufiksalne pochodne: ofshore’owy, deofshore’yzacja, choć mają znaczenie terminologiczne finansowo-ekonomiczne, szeroko weszły do użytku społecznego przez gwałtowną polityzację procesów gospodarczych. Zgodnie ze słownikiem terminologicznym finansowo-ekonomicznym, ofshore to “centrum wspólnej przedsiębiorczości, w którym istnieje ulgowy reżim dla operacji finansowo-kredytowych z cudzoziemskimi rezydentami i w cudzoziemskiej walucie. Ten reżim polega na ulgowych warunkach rejestracji i opodatkowania dochodów” (5, s. 501). Natomiast onshore to przeciwne zjawisko ekonomiczne. Jurysdykcję onshore’ową sprawuje “kraj, którego ustawodawstwo w odniesieniu do zakładania i opodatkowania przedsiębiorstw orientuje się na regulację lokalnej gospodarki oraz na kontrolę nad przedsiębiorstwami, które handlują i dokonują inwestycji w granicach kraju” (5, s. 826). Mówiąc przystępnie, jest to jedna z metod “planowania” podatków lub uchylania się od płacenia podatków, u podstaw której leży ustawodawstwo państw, częściowo lub całkowicie zwalniające z opodatkowania dochody firm, które zostały uzyskane poza granicami kraju rejestracji. Podstawą do tego, by uznać firmę za ofshore’ową, jest brak u niej działalności gospodarczej w kraju rejestracji (2). Wśród głównych przyczyn ofshore’yzacji*: próba ukrycia swoich dochodów i skrócenia wydatków podatkowych; ukrycie nazwiska realnego właściciela biznesu; poszukiwanie komfortu i ochrony przed niestabilną gospodarką czy raiderstwem (10). Nie będziemy wnikać w subtelności i odmiany operacji ofshore’owych, które stały się wiodącą formą działalności polityczno-ekonomicznej ukraińskiej oligarchii, natomiast skoncentrujemy się na socjolingwistycznej interpretacji tej leksemy, źródle jej powstania i funkcjonowania w języku ukraińskim. Termin offshore sformułowano i wprowadzono do obiegu w 1723 roku w Wielkiej Brytanii. To wydarzenie miało miejsce w kontekście jednego z licznych posiedzeń sądowych w dziedzinie prawa handlowego. Wynikiem było określenie zasad lokalizacji firm. Następnie użyto go w jednej z gazet na wschodnim wybrzeżu USA pod koniec lat 50. XX wieku. Chodziło o organizację finansową, która przeniosła swoją działalność na terytorium z korzystnym klimatem podatkowym (2). Zatem pochodzenie terminu “ofshore” jest etymologicznie przejrzyste z uwagi na znaczenie tej leksemy w języku angielskim. Złożone słowo off-shore [ˌɒfˈʃɔ:] – to połączenie dwóch samodzielnych leksemów off+shore ze znaczeniem “poruszający się w kierunku od brzegu; położony w odległości od brzegu; an ~ wind wiatr od brzegu” (AUS, s. 963). Leksema off – jest homonimiczna i realizowana przez różne części mowy: jako czasownik oznacza 1. potocznie przerywać (negocjacje itp.), odstępować; 2. morskie iść na otwarte morze; jako przymiotnik 1. daleki, oddalony; 2. nieurodzajny (o roku); 3. drugorzędny; 4. wolny; 5. prawy; 6. nieświeży; jako przysłówek wskazuje na 1. oddzielenie, odejście; 2. wyłączanie, rozłączenie aparatu; 3. odległość; 4. zrzucanie odzieży; 5. przerwanie, zakończenie działania; jako przyimek wskazuje na 1. odległość; 2. usunięcie z powierzchni; 3. odchylenie od normy; jako wykrzyknik precz! (AUS, s. 961–962). Leksema shore [ʃɔ:] – to jednocześnie rzeczownik i czasownik, n 1. brzeg, wybrzeże; 2. zwykle pl. ziemia, kraj; 3. pas przybrzeżny; 4. podpora, oparcie, mocowanie, zastrzał; v (past i p.p. shored, pres. p. shoring) 1. schodzić na brzeg; 2. spuszczać na brzeg; 3. wyładowywać; 4. płynąć wzdłuż brzegu; 5. obramowywać; 6. podpierać; 7. ostrzegać, grozić; 8. proponować (AUS, s. 1294). W naszym przypadku słowo off użyto w znaczeniu dawnego angielskiego przyimka od XVI w. (10), który wskazuje na odległość + leksema shore w pierwszym znaczeniu “brzeg lub wybrzeże”, co po połączeniu metaforycznie oddaje pojęcie wyprowadzania środków na wyspy (czyli za brzeg), co staje się nieosiągalne dla organów podatkowych. Mówiąc naszym językiem – to bezpodatkowe terytorium ze stratami dla kraju swojego biznesu. Odnośnie pisowni. Z uwagi na przedrostkowy sposób tworzenia tego słowa w języku angielskim, w ukraińskim – piszemy go razem i z jednym f, “ponieważ w nazwach pospolitych pochodzenia obcego przy zbiegu jednakowych spółgłosek przedrostka i rdzenia podwojoną spółgłoskę mamy tylko wtedy, gdy w języku używa się równoległego słowa bezprzedrostkowego, jak mamy w słowach imigracja (bo jest migracja), innowacje (bo są nowacje)” (6, s. 121). W relacjach antonimicznych z ofshore znajduje się termin onshore: przyimek on+shore, gdzie on użyto na oznaczenie “przebywania na powierzchni lub do powierzchni przedmiotu” (AUS, s. 965), czyli płacenie przez nierezydenta podatków w kraju, gdzie prowadzono biznes, z uwagi na lokalne ustawodawstwo. Naszym zdaniem, złożony, ale przejrzysty termin terytorium bezpodatkowe można używać jako synonim zapożyczonego anglicyzmu ofshore z uwagi na jego międzynarodowe terminologiczne finansowo-ekonomiczne i prawnicze użycie. Jeśli u podstaw anglicyzmu leży metaforyczne przeniesienie miejsca (w szczególności na wyspę) na rzeczywistość biznesową, to w proponowanym rodzimym odpowiedniku wprost nazwano istotę zwodniczej działalności przedsiębiorczej, która polega na niepłaceniu podatków krajowi, gdzie tworzono biznes. Symboliczne jest, że pierwszymi autorami projektu ustawy, gdzie poruszono ten niezwykle palący problem i użyto terminu “strefa ofshore’owa”, byli deputowani-nacjonaliści Rady Najwyższej Ukrainy VII kadencji z WO “Swoboda” O. Tiahnybok, O. Kajda, M. Hołowko, którzy zarejestrowali pierwszą ustawę przeciw-ofshore’ową 11 stycznia 2013 roku (nr 1248), wniesioną do porządku obrad sesji dopiero 2 września 2014 roku (nr 1655-VII): “Projekt Ustawy o zwrocie kapitałów, które przebywają i są zarejestrowane w Republice Cypru, strefach ofshore’owych i innych jurysdykcjach zwolnionych z podwójnego opodatkowania lub tych, które mają ulgowy reżim opodatkowania” (8). Publicznie zaprezentowano tę ustawę jeszcze 10 października 2012 roku. Następnie ten projekt ustawy, za którym nie zagłosowała Rada Najwyższa VII kadencji, przerejestrowali deputowani-swobodowcy VIII kadencji Ju. Łewczenko, O. Osuchowski, A. Illenko, Ju. Bubłyk, O. Marczenko, M. Hołowko 28 listopada 2014 (nr 1112). Ponownie wniesiono go do porządku obrad, a rozpatrywania tak i nie rozpoczęto w naszym na wskroś ofshore’owym parlamencie. Ciekawe, że autorka materiału o ustawach anty-ofshore’owych O. Hermanowa najpierw wylicza późniejsze projekty ustaw z tej problematyki, a następnie na końcu artykułu z dziwnym sformułowaniem oceniającym dodaje: “Dla sprawiedliwości zauważmy, że pierwszy anty-ofshore’owy projekt ustawy został złożony przez szereg deputowanych pozafrakcyjnych jeszcze w listopadzie 2014 r. Dokument pod tytułem “O zwrocie kapitałów, które przebywają i są zarejestrowane w Republice Cypru, strefach ofshore’owych i innych jurysdykcjach zwolnionych z podwójnego opodatkowania lub tych, które mają ulgowy reżim opodatkowania” (rejestr. nr 1112) został nawet włączony do porządku obrad sesji Rady Najwyższej, ale dalej sprawa nie posunęła się” (3). Tak więc, „dla sprawiedliwości” przypomnijmy wszystkim, że ci „niezrzeszeni posłowie” to członkowie Swobody i projekt ustawy o deofszoryzacji zarejestrowali jeszcze 11 stycznia 2013 roku (nr 1248). Prawda, był jeszcze przed nimi projekt ustawy z terminem „jurysdykcja offshore” N. Korolewskiej „O wprowadzeniu zmian do Kodeksu podatkowego Ukrainy w sprawie wprowadzenia podatku od operacji z jurysdykcjami offshore” (18 maja 2012 r., nr 10493 i 13 kwietnia 2016 r., nr 4413) oraz „wykaz stref offshore, zatwierdzony rozporządzeniem Gabinetu Ministrów z 23 lutego 2011 r. nr 143-r.” (4). Od tego czasu na problemie wyprowadzania środków z Ukrainy my, jak na bombie, śpimy do dziś, choć w parlamencie antyofszorowych projektów ustaw przybyło. Jest to również nieprzegłosowany projekt ustawy z partii WS „Batkiwszczyna” „O suwerenności podatkowej Ukrainy i firmach offshore” (12 kwietnia 2016 r., nr 4381), „O wprowadzeniu zmian do niektórych aktów ustawodawczych Ukrainy” (w sprawie ustanowienia odpowiedzialności karnej dla osób upoważnionych do pełnienia funkcji państwa lub samorządu lokalnego za działalność gospodarczą z wykorzystaniem stref offshore oraz określenia właściwości przestępstwa) S. Miszczenki (14 kwietnia 2016 r., nr 4439) (9). Wszystkie te i inne projekty ustaw są nasycone użyciem terminu offshore w różnych walencjach syntaktycznych: cło offshore, status offshore, ustawa antyofszorowa, osoby offshore, jurysdykcja offshore. Zatem anglicyzmy offshore / onshore oraz ich ukraińskie derywaty słowotwórcze (ofszoryzacja, offshore’owy i in.) oraz relacje syntagmatyczne (strefa offshore, cło offshore i in.), zważywszy na użycie terminologiczne w sferze finansowo-ekonomicznej, nabrały szerszego wykorzystania społeczno-politycznego jako przystosowane do systemu leksykalnego języka ukraińskiego nowoanglicyzmy. Mimo to, w pewnych kontekstach warto używać także przejrzystych ukraińskich odpowiedników: terytorium bezpodatkowe lub terytorium bez podatku. Jak tu nie wspomnieć o naszym historycznym rodzimym terminie na oznaczenie „wolnego od powinności osiedla”, „ulgi” – czyli słobody, gdzie ludność nie płaciła podatków od młynarstwa, handlu i gorzelnictwa, żyli według własnych zwyczajów, zachowywali swój tradycyjny ustrój społeczny (7). Właśnie na tej podstawie w XVII wieku, w czasie Chmielniczyzny, rozwinęła się Słobodzka Ukraina, o czym opowiada genialny badacz tego kraju Dmytro Bahalij: „...szli do grodów na słobody, czyli na ulgi. Znaczy słowo słoboda ma tu znaczenie ulgi. Stamtąd wzięła się, zapewne, i nazwa słobodzkie pułki lub Słobodzka Ukraina, bo tam szli ludzie na słobody – ulgi (1, s. 32), gdzie ulga – to „ulga, ułatwienie, odroczenie” (Hr. 1, s. 238), a słoboda „wolne od powinności osiedle...” (ESUM 5, s. 305), co w nowoczesnym języku fonetycznie przekształciło się w zwykły leksem swoboda z rozszerzonym spektrum znaczenia. Literatura 1. Bahalij D. I. Historia Słobodzkiej Ukrainy. Charków: Wydawca Ołeksandr Sawczuk, 2018. 308 s. 2. Busoł O. Deofszoryzacja w Ukrainie w świetle nowej światowej tendencji. 3. Hermanowa O. Gdzie deofszoryzacja? 4. Dobrewa J. Tendencje deofszoryzacji w Ukrainie. Praktyczne rekomendacje dotyczące pracy z nierezydentami. 5. Zahorodnij A. H., Wozniuk H. L. Słownik finansowo-ekonomiczny. Lwów: Wydawnictwo Politechniki Lwowskiej, 2011. 841 s. 6. Iwasyszyna T., Korkacz I. Offshore, off-shore, offshore czy offshore? Język ukraiński. 2006. Nr 2. S. 121. 7. Maslijczuk W. L. SŁOBODZKA Ukraina. 8. Projekt Ustawy „O zwrocie kapitałów, które znajdują się i są zarejestrowane w Republice Cypru, strefach offshore i innych jurysdykcjach zwolnionych z podwójnego opodatkowania lub tych, które mają ulgowy reżim opodatkowania”. 9. Projekt Ustawy „O wprowadzeniu zmian do niektórych aktów ustawodawczych Ukrainy” (w sprawie ustanowienia odpowiedzialności karnej dla osób upoważnionych do pełnienia funkcji państwa lub samorządu lokalnego za działalność gospodarczą z wykorzystaniem stref offshore oraz określenia właściwości przestępstwa)”. 10. Czy zawsze offshore to nielegalne i tylko dla milionerów. 11. Off (data dostępu 7.10.21). Czy potrzebny nam gender i seks? 52. GENDER 53. SEKS Społeczna preludia genderyzmu Temat genderu – jeden z wiodących w ukraińskim społeczeństwie i sferze edukacyjnej, o czym świadczy, na przykład, materiał szkoleniowo-metodyczny „Realizacja polityki genderowej w zarządzaniu edukacją: podręcznik szkoleniowo-metodyczny” (6) czy nawet „Słownik terminów genderowych”, wydany przez Centrum Badań Genderowych i Komunikacji (2016) (8). Jeszcze na początku 2021 roku żona prezydenta Ołena Zełenśka ogłosiła plan Ukrainy opracowania Strategii wdrożenia równości genderowej w sferze edukacji do 2030 roku. Ten plan wynika z przystąpienia Ukrainy do międzynarodowej inicjatywy „Partnerstwo Biarritz” (zapoczątkowali liderzy krajów Grupy Siedmiu (G7) na szczycie w mieście Biarritz (Francja) 25 sierpnia 2019 roku pod przewodnictwem Prezydenta Francji E. Macrona), która łączy wysiłki różnych krajów, by wcielić w życie równość praw społecznych kobiet i mężczyzn. Istota planu polega na zmniejszeniu różnicy w wynagrodzeniach mężczyzn i kobiet, w rozwoju bezbarierowej i uniwersalnej przestrzeni publicznej, zapewnieniu równych możliwości dla urlopu ojcowskiego i macierzyńskiego, przeciwdziałaniu domowej przemocy uwarunkowanej genderowo, zapewnieniu kompleksowej integracji zasad równości genderowej w edukacji. Żona prezydenta oświadczyła: „Uważam, że wszystkie te kroki – to dobry początek ruchu w kierunku równości, burzenia stereotypów i tworzenia równych możliwości dla każdego” (1). Wydawało się, że znaleźć sprzeciw wobec słuszności tych zaleceń jest trudno, jednak działania minister edukacji L. Hrynewycz (2016–2019) właśnie w tym sensie wywołują niemałe zastrzeżenia. Chodzi przede wszystkim o ostatnie zalecenie, sformułowane jako „kompleksowa integracja zasad równości genderowej w edukacji”, co dotyka traktowania ról genderowych samych uczniów. O tym wymownie sygnalizuje tylko jeden z wielu faktów wprowadzenia przez eks-minister edukacji L. Hrynewycz tak zwanej ekspertyzy antydyskryminacyjnej podręczników dla szkoły średniej (3). Pod ostrzałem „ekspertyzy” znalazły się wyłącznie DWIE sfery naszego życia społecznego: narodowa i rodzinna, czyli po nowemu genderowa. Przykład działania dyktatorskiego zalecenia Ministerstwa Edukacji rozważymy na podstawie osobnej „Opinii ekspertyzy antydyskryminacyjnej wersji elektronicznej projektu podręcznika „Wstęp do historii” dla 5 klasy placówek ogólnego kształcenia średniego”, którą przeprowadziła „ekspertka ds. antydyskryminacji w edukacji”, aspirantka katedry pedagogiki i zarządzania edukacją Chersońskiej Akademii Kształcenia Ustawicznego L. W. Ostapenko. Przedtem przypomnę, że Ministerstwo Edukacji zawarło umowę z niemiecką lewoliberalną fundacją Bolla – antyideologiczną, antymilitarną, antyrodzinną,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

лівацького марксистського спрямування, що вирішив разом із Л. Гриневич та П. Хобзеєм повчити українців, як через школи знищувати національний світогляд українських дітей і готувати з них інгредієнти для глобалістського місива. Цей фонд відомий своїм москвофільством, а для самого Белля улюбленим сувеніром була московська матрьошка. Саме ідеологія СРСР і повернулася в Україну через конкретні інституції при Міносвіти, зокрема Інститут модернізації змісту освіту, Національну Академію педагогічних наук України, Інститут педагогіки НАПН України, адже під їхнім грифом вийшли “Інструктивнометодичні матеріали з антидискрімінаційної експертизи підручників для 1-го класу” так званої “нової школи” (колектив авторів Дрожжина, Дубовик, Єрко, Забуга, Малахова, Марущенко, Михайловська, Салахова, Селіваненко). Відповідно до цієї експертизи: а) хлопчик не має поводитися як лицар, а дівчинка як панночка, бо це “несучасні поведінкові стандарти”; б) дівчинка з лялькою; хлопчик, що допомагає нести вудочки; чоловік, що прагне офіцерської служби, чи чоловік, що ремонтує майданчики, – це “погані гендерні стереотипи”; в) мама, що миє дівчинку чи нарізає капусту, і тато, що робить полички в гаражі, – це “хибні гендерні стереотипи”; г) найсвятіші номени “мама”, “тато”, “батьки” – це “дискримінація за сімейним станом”, тому тепер можна вживати лише субстантиви рідні і близькі; ґ) гасло “здоров’я дитини – багатство родини” виявилося “дискримінацією щодо інвалідів”; д) люди на тлі пейзажів – це “гендерне навантаження”, якого слід уникати... і врешті вершина “експертизи” – це, як завше, мовне питання: “мова наша – солов’їна” – це “дискримінація за етнічною ознакою”, бо носії інших мов не називають їх солов’їними... І цей перелік не має меж... Водночас за цим експериментом над нашими дітьми під терміном “гендер” стоїть і політична партизанка, себто ГО – Громадська організація “Крона. Гендерний інформаційно-аналітичний центр”, а також спільнота (чи ліпше – секта за гроші) EdCamp Ukraine. Ідеологом цього гендеризму є Олена Малахова, радниця міністерки освіти Л. Гриневич, доцент Харківського національного педуніверситету ім. Г. Сковороди. Отже, про “антидискримінаційну експертизу” в окремо взятому “Вступі до історії” для 5 класу (11). Що досліджує експертка, аспірантка з Херсонської академії неперервної освіти Л. В. Остапенко? Її цікавить співвідношення чоловічих та жіночих образів, випадки вживання фемінітивів, порушення рівности обох статей, переважання андроцентризму і винятковий термінний винахід у соціолінгвістиці “дискримінаційна мова” (всі терміни взято з експертизи!). Експертка має суттєві зауваження до малюнків, де зображені чоловіки та жінки за притаманною для них працею: чоловіки працюють технічними знаряддями, жінки готують їсти та жнуть серпами – це обізвано “гендерною стереотипізацією та сегрегацією” та рекомендовано “прибрати” (хоч, прибрати, звісно, можна хіба в хаті чи гаражі). Зображення корінного племени сивої давнини експертка потрактувала як “прояв сексизму”. Не аналізуватимемо інвектив експертки на національний складник освіти, позаяк вони перебувають поза об’єктом нашого аналізу, а зосередимося на походженні самого терміна гендер, за яким, як бачимо, “антидискримінатори” від освіти насправді приховують дискримінацію національних і соціостатевих прав українців. Звідки взявся термін гендер і що він означає? Первісне значення терміна гендер в англійські мові (як і в латинській genus) – лінгвістичне: gender [ˈdʒendɘ] n1. грам. рід; feminine ~ жіночий рід; masculine ~ чоловічий рід; neutral ~ середній рід; 2. жарт. стать; 3. сорт, вид; ◊~-bender розм. людина, зовнішність і поведінка якої сексуально двозначні; gender [ˈdʒendɘ] v поет. породжувати (АУС, с. 550). В українській мові цей термін фонетично пристосовано через звук [г], а не [ґ], з огляду на правописний припис від 2019 року: “Звук [g] та близькі до нього звуки, що позначаються на письмі буквою g, звичайно передаємо буквою г: авангард, агітація, агресор та ін.” (10, с. 149). Як засвідчує етимологічний аналіз, в основі цього поширеного тепер англізма насправді лежить грецизм γευος “рід”. Проте у відомому тепер значенні як “носій спадковости” його вперше вжив 1909 року данський учений Йогансен (нім. Gen, анг. gene) (ЕСУМ 1, с. 493). Натомість вперше термін гендер як соціяльнокультурну, а не лише біологічну стать запровадив до наукового обігу американський психоаналітик Роберт Столер (Robert Stoller, 1924–1991) наприкінці 60-х років XX ст. За іншою версією, поява терміна гендер пов’язана з англомовними феміністками, яків 60-ті роки минулого століття розширили значення поняття “гендер” від граматичного роду до опису чоловічої та жіночої поведінки (8, с. 45–46): себто від лінгвістичного граматичного роду до інструменту в руках феміністок. Концепція ґендеру стала загальновизнаним досягненням неофеміністського руху, що розгорнувся в 1960–70-х роках на Заході (6, с. 8). Нагадаємо, що українці мають свою глибоку історію феміністичного руху, пов’язану з іменами видатних українських інтелектуалок другої половини ХIХ – початку ХХ ст. Олени Пчілки, Наталі Кобринської, Софії Окуневської, Ольги Кобилянської, Лесі Українки та багатьох інших, провідною рисою яких була боротьба водночас за національні права, невіддільні від інших і незамінні жодними іншими. Згодом поняття гендеру увійшло до судового вжитку завдяки судді Верховного Суду США Рут Гінзбург як протиставлення до лексеми секс. За порадою свого секретаря, вона почала використовувати “гендер” замість слова sex (тобто “біологічна стать”), щоб це не збивало з пантелику учасників судового процесу: “Хіба ви не знаєте, що ці дев’ять чоловіків [інші судді Верховного суду], коли вони чують це слово, їхня перша асоціація зовсім не та, що ви хотіли б, щоб вони думали” (2). Таким чином, лексема гендер у протиставленні з лексемою секс здобула свою окрему семантичну нішу, з огляду на зміну соціяльних взаємин межи чоловіками і жінками: “Слід розрізняти поняття “стать” і “ґендер”. Термін “стать” вживається для позначення біологічних, анатомічних, фізіологічних відмінностей між жіночим та чоловічим організмами, що виражаються різною участю чоловіка та жінки у репродуктивному процесі, відмінними геніталіями, набором хромосом. Якщо біологічна стать дається людині від народження, то ґендер конструюється соціально та зумовлюється культурою суспільства в конкретний історичний період. Ґендер – це соціальна стать, що формує поведінкові, культурні, психологічні, візуальні та інші соціально-культурно зумовлені відмінності між чоловіками та жінками” (8, с. 46). З огляду на це визначення, пропоную відповідником до терміна гендер або серед його синонімів складний іменник з прозорою етимологією соціостать і його похідник соціостáтевий (з відповідним наголосом, щоб забрати асоційованість із статéвий “сексуальний”). Наше слово стать як сукупність ознак організму, якими розрізняють чоловічі й жіночі особини (звідси похідник статевий), походить від с.-цсл. постать “частка, доля, напрям” ˂ statь, postatь пов’язані зі stati “стати” (ЕСУМ 5, с. 402). Відомо, що зі словом гендер вже розвинулися широкі синтагматичні зв’язки на зразок гендерна ідентичність, гендерна компетентність, гендерна культура, гендерна нерівність, гендерна сліпота, гендерна сегрегація та ін. (8, с. 51–88), проте у всіх тих випадках прикметник гендерний можна заступити похідником соціостáтевий. В одному зі значень англійським відповідником до українського слова стать є sex [seks] n 1. стать; female ~ жіноча стать; male ~ чоловіча стать; the fair ~ прекрасна стать, жінки; the gentle/ the soft, the weak слабка стать, жінки; the ~ жарт. жінки; the sterner, the stronger ~ сильна стать, чоловіки; member of the opposite ~ представник протилежної статі; 2. секс, статеве життя (АУС, с. 1275). У другому значенні англійське секс, що утворене способом скорочення словосполуки “sexual intercourse” (“статеві зносини”), вперше для позначення статевого акту використав 1900 року у своїх працях англійський романістфантаст Г. Дж. Велс (Herbert George Wells, 1866–1946) (7). Поширенню цього слова, очевидно, посприяло вживання його в скандальному на той час романі видатного англійського письменникамодерніста Д. Г. Ловренса (David Herbert Richards Lawrence, 1885–1930) “Коханець леді Чаттерлей”, що вийшов у Флоренції 1928 року. В Англії роман був заборонений через надмірні сексуальні сцени і вийшов лише 1960 року. В Україні розкішний переклад твору з використанням пребагатої української лексики любовного призначення здійснила славетна перекладачка і літературознавець Соломія Павличко 1999 року. Джерело цього слова – латинізм sexus (“стать”, пізньолатинське sexualis “статевий”), що походить від дієслова secare “сікти, різати, відрізати” з первісним значенням “відділення, відсічення, поділ на чоловіче і жіноче” (пор. москов. “пол” – буквально “половина”) (ЕСУМ 5, с. 206). Отже, слово “секс” первісно пов’язане з ідеєю поділу, а не єднання, як ми це сьогодні сприймаємо. Так відбувся історичний переворот значень. Серед українських відповідників до сексу в другому значенні – статеві зносини, злягання (5, с. 409), любощі (за аналогією до гордощі, заздрощі, солодощі та ін.). Є, звісно, і жаргонна лексика, де процес статевого акту називають: боротися, вдути, грати, взути, жарити, жигати, журити, оформляти, мочити, педрати, пекти, перепихнутися, поштрикатися, трахати та ін. (9, с. 422). Отже, поняття гендеру виникло в англомовному світі як психоаналітичний термін для розмежування біологічної та соціокультурної природи жіночочоловічих взаємин. Гендер протиставлено статі як соціюм природі. Стать передбачає синтагму статевий розвиток, що корелюється із запозиченням секс як “статеве життя”. Відтак цей термін у 60-х роках ХХ століття підхопила течія неофемінізму, що має виразний вульгалізаторський та експансивний характер, звідки, на нашу думку, запроваджений до правопису 2019 року припис щодо беззастережного використання фемінітивних суфіксів -к-, -иц-(я), -ин-(я), -ес- (10, с. 35). Підтверджує цю думку і “Словник гендерних термінів”: “Фемінітиви часто використовують для боротьби з ґендерною сліпотою та для посилення ґендерної чутливості. На думку деяких феміністів, сучасні мовні норми сприяють дискримінації жінок і завищенню значущості чоловіків, у той час як завдання фемінітивів – відновити ґендернолінгвістичну рівність” (8, с. 255). З огляду на термінне навантаження лексеми гендер, пропонуємо як синонімний варіянт вживати наш новотвір композитної будови соціостать, соціостáтевий та, звісно, не забувати, що новонароджене у ХХ столітті слово секс у значенні “статевого акту” має прекрасний український відповідник любощі, окрім цілої низки просторічних, а часом і вульгарних лексичних одиниць, про що зазначено вище. Література 1. В Україні планують розробити Стратегію впровадження гендерної рівності у сфері освіти до 2030 року. 2. Гендер. / Вікіпедія. 3. Експертиза шкільних підручників. 4. Етимологічний словник української мови: у 7-ми т. За ред. О. С. Мельничука. К.: Наукова думка, 1982–2012. Т. 1–6 (ЕСУМ). 5. Караванський Святослав. Практичний словник синонімів української мови. 5-те видання, опрацьоване і значно доповнене. Львів: БаК, 2014. 544 с. (КПССУМ). 6. Реалізація ґендерної політики в управлінні освітою: навчально-методичний посібник / за заг. ред. Протасової Н. Г., д. пед. наук, проф. Запоріжжя: Друкарський світ, 2011. 176 c 7. Секс. / Вікісловник. 8. Словник ґендерних термінів. Укладач З. В. Шевченко. Черкаси: видавець Чабаненко Ю., 2016. 336 с. 9. Ставицька Леся. Арґо, жарґон, сленґ. Київ: Критика, 2005. 464 с. 10. Український правопис. Харків: “Фоліо”, 2019. 348 с. 11. Фаріон Ірина. Дискримінація українців в “антидискримінаційній експертизі” шкільних підручників від Міносвіти і науки. ———————— * “Деофшоризація” (англ. de- offshorization, от слова offshoring) – це проведення державою комплексу заходів у законодавчій, правовій та інформаційній сферах задля зниження або виключення подальшої залученості в національний господарський обіг резидентів під виглядом іноземних осіб або з використанням іноземних правових конструкцій, які переслідують переважно незаконні або недобросовісні цілі (2).
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nim apokryfem – panny bez narzeczonych, zdradzone i sprzedane przez swoich własnych współmieszkańców (zostały po nich tylko przezwiska nadane przez katów), męczennice, które nie rozumiały swojej winy, wygnanki, którym nie dawali schronienia w ich własnych pustych domach miejscowi włodarze... Wreszcie, jak to bywa u męczenników za wiarę i bohaterów, którzy jej bronią, zwyciężyły te młode dziewczęta. Napiły się wody z dziadowskich studni. Napaliły w babcinych piecach. Posadziły swoje sady. Urodziły dzieci... Wybaczcie, że nie powstrzymałam się od patosu: Boże Narodzenie jest takie, ma swój patos, bo niesie nam wszystkim nadzieję zwycięstwa Życia nad Śmiercią. Właściwie to właśnie trzymało w sile Wasze ziomkinie. I dzisiejszych ziomków, dla których uczyniliście Dobro. Tak, prawdziwe dobro wyrasta z grudki bólu i ziarna miłości. A u Was tego bólu i tej miłości – jeszcze wystarczy na wiele dziesięcioleci, aby wypisać go na białym papierze... Zaczęliście ciasto, to trzeba też włożyć chleby... Dziękuję wszystkim zaangażowanym w powstanie książki. Niech brzmi dla wszystkich bożonarodzeniowy kondak: “Chwała na wysokości Bogu, a na ziemi – pokój!” Mykoła Tymoszyk, profesor: To bez przesady żywy pomnik nie tylko dla wołyńskiego Kordyszewa, ale i dla wszystkich tych setek tysięcy czystych i jasnych dusz, które pod sztandarami OUN, UPA świadomie i z poświęceniem walczyły o ukraińską Ukrainę. I taką spóźnioną Prawdą o nich, urzeczywistnioną w tak niezwykłej Księdze, te dusze jakby przystąpiły do komunii i pojaśniały w przededniu najżyczliwszego, najbardziej optymistycznego dla Ukraińców Dnia Bożego Narodzenia. Dołączam do grona tych, którzy szczerze cieszą się z tak znaczącej nowości książkowej! połowie XX wieku. Moim zdaniem książka “Grono kaliny na dłoni” powinna być lekturą obowiązkową każdego Ukraińca. Ale to pod warunkiem, gdyby sfinansowało ją państwo. Na razie niewielki nakład ukazał się dzięki własnym środkom autorki. Nawiasem mówiąc, co dwunastą książkę pisarka daruje żołnierzom-weteranom, którzy ucierpieli podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

„Sprawa kobieca”. Niezapomniane historie uczestniczek podziemia OUN ze stanicy we wsi Kordyszów na Szumszczyźnie

Halina DACIUK, dziennikarka Takie oto cudo – egzemplarze autorskie (Halina Daciuk, Anatolij Łukaszczuk, „Sprawa kobieca”, „Bukrek”, 2021) – otrzymałam na Boże Narodzenie. Książka o kobiecej stanicy OUN mojej rodzinnej wsi Kordyszów, która działała w latach 1943–1946. I dziś od rana myślę o nich. O całkiem młodych kordyszowiankach, które 80 lat temu tworzyły Ducha Świąt, kolędę, oczekiwały Cudu. Ale przyszli radzieccy okupanci i dziewczęta stanęły do walki z totalitarnym systemem. Praca nad książką była bolesna i pasjonująca. Historie podziemnych działaczek odkrywały nieznaną dotąd wieś, w której działała potężna Organizacja, stawiająca sobie za cel zdobycie Niepodległej Ukrainy. System karny nowej okupacyjnej władzy okrutnie rozprawił się z podziemiem. Wszystkie uczestniczki, które miały zaledwie 17–18 lat, zostały aresztowane i wysłane na Syberię. Wysiedlono także ich rodziny, od najmłodszych do najstarszych... Tworzyliśmy książkę we dwoje z moim towarzyszem broni, krajoznawcą Anatolijem Łukaszczukiem. Dziękuję, drogi Anatoliju, że zacząłeś! Przesyłałeś świeżo odkryte w obwodowych archiwach SBU i MSW Ukrainy akta śledcze, ja obficie skrapiałam je łzami i korwalolem, i tworzyłam teksty. Wiele się przypominało, bo przecież bohaterki żyły obok, wróciwszy do Kordyszowa po GUŁAG-u i zesłaniu. To były mamy moich koleżanek i kolegów z klasy, które nigdy nie otwierały tej strony... Niezapomniane historie pod tytułem „Sprawa kobieca” drukowane były w lipcu–październiku w tygodniku „Słowo Proświty”, za co bezgranicznie dziękuję redaktor naczelnej pani Lubow Hołocie, która wspierała i zachęcała. Dziękuję kierowniczce projektu Marynie Ołeksandriwnie Jahodynskiej, dyrektorce Tarnopolskiego Obwodowego Centrum Ochrony i Badań Naukowych Zabytków Dziedzictwa Kulturowego. To zdumiewająca naukowczyni, która od wielu lat kieruje wykopaliskami archeologicznymi w Kordyszowie, odkrywając tysiącletnie warstwy kultury i historii wsi. Dziękuję wspaniałej dyrektorce Wydawnictwa „Bukrek”, mojej przyjaciółce Darynie Maksymeć i całemu zespołowi twórczemu, którzy włożyli ten prezent do skrytki „Nowej Poszty” co do minuty! Dziękuję utalentowanej artystce Annie Andriejewej, która wyczuła każdy los. Dziękuję rodzinom uczestniczek podziemia, które dzieliły się fotografiami i wspomnieniami – Wirze Romanowej, Lubow Honczarenko, Oldze Daciuk. Książka na Boże Narodzenie – Boża opatrzność dla wszystkich zaangażowanych w nią na ziemi. I dla jasnej pamięci moich drogich, odważnych ziomkiń. Ich historie są wzniosłe i tragiczne. Romantyczki, nie wierzyły, że za kilka notatek włożonych w dziuplę lipy, wydziergany sweter czy zebrane bochenki chleba dla towarzyszy broni można zarobić 25 lat katorgi na Syberii. Nie wierzyły, że przeżyją przesłuchania i łagry. Wątpiły, czy czyjaś prawda będzie dla kogoś interesująca i potrzebna. Ale zawsze wierzyły w Ukrainę, dlatego odważnie wystąpiły przeciwko totalitarnemu reżimowi w imię jej wolności. W przededniu 80-lecia UPA ich prawda wychodzi z podziemia na słońce, aby zaświadczyć: bez kobiet nie byłoby zdolnej do walki, pełnowartościowej Armii Powstańczej. Były jej łącznością, lekarstwami, modlitwą, chlebem i krwią. Walentyna SEMENIAK Twórczość Neonili Kremianczanki odkryłam dla siebie naprawdę po wydarzeniach na Majdanie. Była to książka „Niewolników do raju nie wpuszczają”, na prezentację której pisarka zaprosiła do Tarnopolskiej Obwodowej Biblioteki Naukowej. Trzymam w rękach jej nowe, eleganckie wydanie. „Grono kaliny na dłoni” – to realne historie o ukraińskich wojownikach-bohaterach, wojskowych medykach, kapelanach, wolontariuszach i wszystkich, którzy przybliżają zwycięstwo. Żyjemy w niełatwym czasie, kiedy wojna trwa nie tylko na Wschodzie Ukrainy, ale i o dusze każdego z nas. Czasami można usłyszeć, że współczesny ukraiński czytelnik stał się wybredny i nie bardzo chce czytać literaturę patriotyczną, mimo że ósmy rok żyjemy „w wojnie”. Jednak z której strony i jak na to spojrzeć: wiele pytań, ale i wiele odpowiedzi. W dorobku twórczym wspomnianej pisarki jest niemało książek patriotycznych: „Żyję Tobą, Ukraino!” (seria „Tarnopolska Obwodowa Organizacja NSPU”). Poprzedziły ją „Orle gniazdo” (1995), „Miała matka trzech synów” (1999), „Zorza miłości” (2013), „Zarobkowe szczęście” (2017). Swoją drogą, zbiór legend „Orle gniazdo” ma już czwarte wydanie! – źródło niewyczerpanej ludowej mądrości, wysokiego ducha i niezniszczalności. Przy kaplicy odbywa się Ogólnoukraiński odpust, na który zjeżdżają setki ludzi. I jakie było moje zdziwienie, kiedy napisała do mnie z obwodu czerkaskiego nieznajoma – Tetiana Buha. Okazało się, że jesteśmy rodziną. Moja rodzona babcia ze strony ojca jest jej rodzoną prababcią. Ale to osobna historia. Zaczęłyśmy wymieniać się rodzinnymi fotografiami i „towarzyszyć” im podpisami. I oto pod jedną przeczytałam: „To my z przyjaciółmi, opiekujemy się rodzinami poległych chłopców na Wschodzie. Ja ich wszystkich kocham! A oto tegoroczna pielgrzymka do wsi Mała Iłowica na Tarnopolszczyźnie, w rodzinne strony Amfilochiusza Poczajowskiego. Towarzyszyłam dzieciom jako medyk i opiekowałam się nimi jak mama”… Pani Neonila nie bez powodu przyjęła pseudonim Kremianczanka, bo w swoich narodowych i patriotycznych przekonaniach jest twarda i mocna jak legendarny kamień (krzemień), na cześć którego nazwano Krzemieniec, skąd autorka pochodzi. Z zawodu jest nauczycielką. Jako jedna z pierwszych jeszcze w 1999 roku wydrukowała książkę szkiców i opowiadań o walce UPA na Tarnopolszczyźnie, którą w 2009 roku wydał ponownie Instytut Historii Ukrainy NAN Ukrainy w zbiorze „Niepokonana Krzemieńczyzna w pierwszej po- Lubow Hołota, pisarka: To prawdziwy bożonarodzeniowy cud, który sięga otwartych niebios nad Kordyszowem, Czerniowcami i całą Ukrainą. Myślę, że raduje się dusza Oleny Fedoriwny Kuzmenko (z domu Bojko z Wielkiego Kropiwnika, Iwanofrankowszczyzna), która mi w latach 70. po trochu, ostrożnie opowiadała o UPA i o swoim uwięzionym losie, uśmiecha się duchowe serce mamy mojej przyjaciółki Hali Sawczenko (niech króluje!) pani Niny Strilczuk, łączniczki UPA z Tarnopolszczyzny, która zachowała zawzięty ukraiński upór do ostatnich swoich ziemskich dni. Wiele publikacji, książek niezależnego 30-lecia dało mi zrozumienie, że to był prawdziwie ludowy ruch oporu – za Ukrainę... Wasza książka w tym szeregu stała się (jak w kinie) bardzo swoistym zbliżeniem: to o zwykłych kobietach zwykłej wołyńskiej wioski (nie mówię o historii ogólnie), które robiły wszystko, co mogły – dla Ukrainy, oddawały wszystko, co miały – Ukrainie, nie zagłębiając się w szczegóły, nie zapamiętując imion, doprawdy, jak w ewangelicznej radzie: aby lewa ręka nie wiedziała, co czyni prawa. Wszystkie te dziewczęta nagle stały się dla mnie jakimiś daw-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

„Gron kaliny na doloni”

ludowej moralności, w nich – dusza narodu Ukrainy. Z dziedzictwa folklorystycznego dowiadujemy się o naszych przodkach, o ich dążeniu do wolności i niepodległości. Opowieści uczą nas być patriotami Ukrainy, z szacunkiem pielęgnować i popularyzować zabytki przeszłości”. Swoją książkę pani Neonila poświęciła ukochanej mamie, dawnej nauczycielce języka i literatury ukraińskiej, znanej działaczce Proświty – Lilii Słidzyńskiej, która od wczesnego dzieciństwa uczyła ją miłości do ojczystej ziemi, ojczystego języka, ludowych obyczajów, historii i pieśni Ukrainy. Wreszcie wspomniana – „Gron kaliny na doloni” (szkice i opowiadania). Jest tu bogactwo rozmaitych tematycznie rozdziałów: „To – mój sztandar!”, „Zwiadowcy i saperzy”, „Bohaterowie twoi, Ukrainо!”, „Cyborgowie”, „Medycy frontowi”, „Wolontariusze, Anioły-stróże ukraińskiego wojska”, „Dobro i zło”, „Kobiety Ukrainy” (Męstwo, wierność i miłość), „Ukraina ponad wszystko!”, „Umiemy zwyciężać!”. Każdy szkic i opowiadanie ma konkretną dedykację. Razem jest ich 68. Logicznym zwieńczeniem książki jest szkic o „Panteonie Niebiańskich Rycerzy Ukrainy”, poświęcony proboszczowi parafii świętego wielkiego męczennika Dymitra Sołuńskiego we wsi Lisznia w rejonie krzemienieckim, budowniczemu Panteonu ku czci poległych ukraińskich żołnierzy, wojskowemu kapelanowi i wolontariuszowi, protoprezbiterowi Prawosławnego Kościoła Ukrainy Andrijowi Lubuniowi. Czytała chciwie, bo odwiedzała to święte miejsce, gdy dopiero kładziono pierwsze kamienie przyszłej kaplicy, gdy „złoto-miodowe” obrazy dla miejscowej cerkwi tworzył ludowy artysta Ukrainy Bohdan Tkaczyk. Wewnątrz kaplicy – granitowe płyty z imionami poległych na Wschodzie żołnierzy ze wszystkich obwodów Ukrainy. Co roku 7 sierpnia, w dzień świętej sprawiedliwej Anny – patronki rodziny, przy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Dziękujemy naszym autorom, czytelnikom, prenumeratorom i proświtianom, którzy ofiarnie wspierają tygodnik „Słowo Proświty”, dzieląc się z nami swoimi środkami. Wielu z nich robi to stale. Pokłon aż do ziemi Wam! Tygodnik „Słowo Proświty” — jeden z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym — za pewnym „poparciem” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania istnienia. Ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, pomagają tygodnikowi. Dzięki ofiarom wytrwaliśmy do końca tego roku. Mamy nadzieję, że i w 2022 roku będziemy z Wami. Finansowe wsparcie wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Wam nasze dane bankowe:

Dziękujemy naszym autorom, czytelnikom, prenumeratorom i proświtianom, którzy ofiarnie wspierają tygodnik „Słowo Proświty”, dzieląc się z nami swoimi środkami. Wielu z nich robi to stale. Pokłon aż do ziemi Wam! Tygodnik „Słowo Proświty” — jeden z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym — za pewnym „poparciem” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania istnienia. Ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, pomagają tygodnikowi. Dzięki ofiarom wytrwaliśmy do końca tego roku. Mamy nadzieję, że i w 2022 roku będziemy z Wami. Finansowe wsparcie wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Wam nasze dane bankowe:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Na naszą prośbę o pomoc w okresie od 1 stycznia do 28 grudnia 2021 roku odpowiedzieli:

1. Petryszyn Wołodymyr Jewhenowycz — 500 UAH. 2. Petrenko Petro Petrowycz — 300 UAH. 3. Halczenko Serhij Anastasijowycz — 1000 UAH. 4. Szemczuk Wałentyna Ołeksandriwna — 300 UAH. 5. Chanenko Zoja Iwaniwna — 500 UAH. 6. Poliszczuk Heorhij Mychajłowycz — 150 UAH. 7. Kobzar Wiktor Wołodymyrowycz — 200 UAH. 8. Hejłyk Jarosław Serhijowycz — 300 UAH. 9. Wołkowecki Jarosław Stepanowycz — 1000 UAH. 10. Wołkowecki Danyło Stepanowycz — 1000 UAH. 11. Wołkowecki Stepan Wasylowycz — 1000 UAH. 12. Melnyczenko Wołodymyr Juchymowycz — 1000 UAH. 13. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz — 1000 UAH. 14. Hrynyk O. M. — 2000 UAH. 15. Moroz Łarysa Zachariwna — 700 UAH. 16. Zajcewa Jana Anatolijiwna — 500 UAH. 17. Iluszyk Hryhorij Jakowycz — 200 UAH. 18. Mużuk Łeonid Petrowycz — 1000 UAH. 19. Stolarowa Anna — 500 UAH. 20. Szmyhelski Iwan Wasylowycz — 500 UAH. 21. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz — 1000 UAH. 22. Hrynyk O. M. — 2000 UAH. 23. Moroz Łarysa Zachariwna — 700 UAH. 24. Zajcewa Jana Anatolijiwna — 500 UAH. 25. Iluszyk Hryhorij Jakowycz — 200 UAH. 26. Mużuk Łeonid Petrowycz — 1000 UAH. 27. Stolarowa Anna — 500 UAH. 28. Szmyhelski Iwan Wasylowycz — 500 UAH. 29. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz — 1000 UAH. 30. Hrynyk O. M. — 2000 UAH. 31. Moroz Łarysa Zachariwna — 700 UAH. 32. Zajcewa Jana Anatolijiwna — 500 UAH. 33. Iluszyk Hryhorij Jakowycz — 200 UAH. 34. Mużuk Łeonid Petrowycz — 1000 UAH. 35. Stolarowa Anna — 500 UAH. 36. Szmyhelski Iwan Wasylowycz — 500 UAH. 37. Melnyczenko V. J. – 1000 UAH. 38. Hryhorenko Wiktor Jakowycz, Hryhorenko Ludmyła Iwaniwna – 200 UAH. 39. Serbenska Ołeksandra, Rybak Oksana Ziniwijiwna – 500 UAH. 40. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz – 1000 UAH. 41. Kołesnykowa Marija Petriwna – 200 UAH. 42. Kabyn Roman Wasylowycz — 200 UAH. 43. Muzyczenko Ołeksandr Dmytrowycz — 800 UAH. 44. Kondratowycz Ołeksandra Pawliwna — 500 UAH. 45. Kaczurowśka N. — 300 UAH. 46. Worotyncewa Z. I. — 300 UAH. 47. Hurał O. W. — 1000 UAH. 48. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz – 1000 UAH. 49. Tataryn Wira Iwaniwna – 200 UAH. 50. Dowhaniuk Ihor Dmytrowycz – 150 UAH. 51. Hołowko M. – 600 UAH. 52. Melnyczenko V. J. – 1000 UAH. 53. Stasyk Julija Iwaniwna – 100 UAH. 54. Kropywnyćka Marjana Andrijiwna – 800 UAH. 55. Stebłowśka Łeoniłła Petriwna – 100 UAH. 56. Łyzanczuk Wasyl Wasylowycz – 500 UAH. 57. Stasyk Julija Iwaniwna – 100 UAH. 58. Melnyczenko Wołodymyr Juchymowycz – 1000 UAH. 59. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz — 1000 UAH. 60. Krawczenko Hałyna Semeniwna — 1000 UAH. 61. Bondarczuk Andrij Iwanowycz – 1000 UAH. 62. Stasyk Julija Iwaniwna – 100 UAH. 63. Wereszczahina Ałła Romaniwna, Wereszczahin Borys Romanowycz – 600 UAH. 64. Iluszyk Hryhorij Jakowycz – 200 UAH. 65. Melnyczenko Wołodymyr Juchymowycz – 1000 UAH. 66. Oleszczuk Ihor Andrijowycz – 250 UAH. 67. Daciuk Hałyna Iwaniwna – 500 UAH. 68. Hłuszko Ołena Wołodymyriwna – 400 UAH. 69. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz — 1000 UAH. 70. Sakowśkyj P. H., Sakowśka W. W. — 300 UAH. 71. Stasyk Julija Iwaniwna – 100 UAH. 72. Hrebełnyk N. – 500 UAH. 73. Juszczenko M. – 206 UAH. 74. Perederij O. O. – 500 UAH. 75. Iwanenko Ołeksandr Pyłypowycz – 1000 UAH. 76. Iluszyk Hryhorij Jakowycz – 200 UAH. 77. Stolarowa Anna – 300 UAH. 78. Łupij Ołeksandr Wasylowycz – 1000 UAH. 79. Mowczan Pawło Mychajłowycz – 9500 UAH. 80. Romanśko Wałerij Iwanowycz – 500 UAH. 81. Sytnyk Wiktor Tymofijowycz – 500 UAH. 82. Łewczuk Heorhij Dmytrowycz – 500 UAH. 83. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz – 1000 UAH. 84. Hołomsza Mykoła Jarosławowycz – 10 000 UAH. 85. Narepecha Iryna Adamiwna – 280 UAH. 86. Petrenko Petro Petrowycz – 300 UAH. 87. Stasyk Julija Iwaniwna – 100 UAH. 88. Omełczuk Roman Justymowycz – 1000 UAH. 89. Kołesnikowa Marija – 200 UAH. 90. Dawydenko Wałentyna Iwaniwna – 500 UAH. 91. Czortkiwski humanitarno-pedagogiczny koledż – 500 UAH. 92. Kozak Serhij Borysowycz – 1000 UAH. 93. Tkaczenko Anatolij Hryhorowycz – 300 UAH. 94. Melnyczenko Wołodymyr Juchymowycz – 1000 UAH. 95. Juchno I. O. – 200 UAH. 96. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz – 1000 UAH. 97. Muzyczenko Ołeksandr Dmytrowycz – 800 UAH. 98. Szulha Borys Dmytrowycz – 400 UAH. 99. Stasyk Julija Iwaniwna – 100 UAH. 100. Czernjachiwśkyj Ołeksij Iwanowycz – 1000 UAH. 101. Panczenko Wołodymyr Ołeksandrowycz – 400 UAH. 102. Kabyn Roman Wasylowycz – 200 UAH. 103. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz, Mjalnica Heorhij Pyłypowycz, Mjalnica Lidija Wasyłiwna – 2000 UAH. 104. Kasjanenko Marija Stepaniwna — 200 UAH. 105. Melnyczenko Wołodymyr Juchymowycz — 1000 UAH. 106. Hołomsza Mykoła Jarosławowycz – 2000 UAH. 107. Fyryajewa Oksana Wałerijiwna – 500 UAH. 108. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz – 1000 UAH. 109. Swiatczenko Wołodymyr Hryhorowycz – 500 UAH. 110. Bocij Semen Kyryłowycz – 400 UAH. 111. Mowczan Pawło Mychajłowycz – 5000 UAH. 112. Filipczuk Heorhij Heorhijowycz – 5000 UAH. 113. Dudykewycz Zirka Mychajłiwna, Dudykewycz Ołeksandra Wsewołodiwna — 500 UAH. 114. Tkaczenko Anatolij Hryhorowycz — 100 UAH. 115. Mowczan Pawło Mychajłowycz, Hołota Łjubow Wasyłiwna — 7400 UAH. 116. Kowtun Ołena Jurijiwna — 300 UAH. 117. Matijuk Ołeh Heorhijowycz — 200 UAH. 118. Iluszyk Hryhorij Jakowycz — 200 UAH. 119. Hanuszewycz Łjudmyła Witalijiwna — 1000 UAH. 120. Werczyk Antonina Wołodymyriwna — 200 UAH. 121. Starjuk N. W. — 500 UAH. 122. Melnyczenko Wołodymyr Juchymowycz – 1000 UAH. 123. Mytjuk Ołeksandr Wiktorowycz – 500 UAH. 124. Burjak Jurij Hryhorowycz – 4000 UAH. 125. Bondarenko Lilija – 700 UAH. 126. Durbak Borys Ołeksandrowycz – 300 UAH. 127. Czernjachiwśkyj Ołeksij Iwanowycz – 1000 UAH. 128. Doroszenko Lidija Andrijiwna – 450 UAH. 129. Sytnyk Wiktor Tymofijowycz – 500 UAH. 130. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz – 1000 UAH. 131. Mowczan Pawło Mychajłowycz – 1500 UAH. 132. Bondarczuk Andrij Iwanowycz – 1000 UAH. 133. Worotyncewa Z. I. – 400 UAH. 134. Kancer Mykoła Iwanowycz – 500 UAH. 135. Skupejko Łukasz Iwanowycz – 500 UAH. 136. Hołomsza Mykoła Jarosławowycz – 10 000 UAH. 137. Nesterczuk Mykoła Trochymowycz – 5000 UAH. 138. Feszczenko Ołena Wasyłiwna – 2000 UAH. 139. Kyryljuk Jewhenija Ołeksandriwna – 200 UAH. 140. Iwaszkiw H. I. – 500 UAH. 141. Ruhlak Heorhij Wasylowycz – 200 UAH. 142. Horak N. Ł. – 500 UAH. 143. Petrenko Petro Petrowycz – 400 UAH. 144. Iljaszenko Hałyna Feodosijiwna – 500 UAH. 145. Żywyłko Witalij Petrowycz – 500 UAH. 146. Bursztynśka Chrystyna – 1500 UAH. 147. Oleszczuk Ihor Andrijowycz – 250 UAH. 148. Wasyłczuk Swiatosław Karpowycz – 1000 UAH. 149. Humeniuk Ołeksandr Wołodymyrowycz – 200 UAH. W ostatnim tygodniu wpłynęły środki od: 150. Kondratowycz Oksana Ołeksiijiwna – 500 UAH. 151. Kaczurowśka N. I. – 300 UAH. Imiona darczyńców naszego tygodnika za lata 2020 i 2021 czytajcie również na stronie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Pisarz Iwan Ohijenko

We współczesnej przestrzeni informacyjnej Iwana Ohijenkę przedstawia się przede wszystkim jako naukowca, metropolitę prawosławnego, ministra rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej, rektora Uniwersytetu Kamieniecko-Podolskiego, a także autora najbardziej rozpowszechnionego przekładu Biblii na język ukraiński. Tymczasem spuścizna literacka wybitnego Ukraińca do dziś nie została wystarczająco zbadana. Do tej pory utwory Iwana Ohijenki nie zostały włączone do programów szkolnych i uniwersyteckich (z wyjątkiem kilku specjalistycznych kursów przygotowujących filologów), prawie nie są wznawiane, a co za tym idzie, są nieznane szerokiemu kręgowi miłośników literatury pięknej. Na szacunek zasługują badacze twórczości Ohijenki M. Tymoszyk i Je. Sochacka, literaturoznawcy W. Atamanczuk, W. Bilacka, W. Poliszczuk i N. Liznyczenko, którzy starają się popularyzować twórczość artystyczną metropolity Iłariona. Jednakże jest to jeszcze daleko od uwagi, na jaką zasługuje różnorodna gatunkowo literatura mistrza słowa, ponieważ na przykład jego poematy i wiersze cerkiewne, w których wysokie ideały moralne są utwierdzane nie kazaniem, a piórem pisarza, w pełni mogłyby wypełnić pustkę współczesnej literatury duchowej. Wołodymyr SWIATNENKO, m. Brusiłów. Iwan Ohijenko od małego wychowywał się na wartościach wywyższonych w legendach, folklorze kozackim, pieśniach ludowych, a jego ideały życiowe utwierdzały się w społecznym przeciwstawieniu prawdy i kłamstwa, radości i smutku, bogactwa i biedy, dobra i zła. Już w dzieciństwie poczuł całe piękno słowa artystycznego, zdołał dostrzec siłę, wyrafinowanie i niepowtarzalność żywego języka literackiego dla mistrzowskiego tworzenia obrazów. Jego chłonna pamięć na zawsze utrwaliła niezapomniane wrażenia tamtej niełatwej epoki historycznej, dlatego w wyczulonej na szczegóły wyobraźni artystycznej pisarza nieustannie pojawiały się codzienne troski matki, krewnych i współmieszkańców wsi, zacisze starej ojcowskiej chaty, malownicza przyroda rodzinnych stron. Zabaszta – najstarszy zakątek Nowego Miasta Brusiłowa, gdzie przy drodze prowadzącej na Iwnicę stała mała drewniana chata kryta słomą. Wydłużona w stronę ogrodów, wysunięta prawie do samej ulicy szczytem z niskimi oknami, które niemal dotykały przyzby, przyciągała uwagę wysokim świerkiem pośrodku podwórza. Tutaj 2 (15) stycznia 1882 roku w rodzinie byłego żołnierza armii carskiej Iwana Andrijowycza Ohijenki (przezwisko Rulka) urodził się najmłodszy syn Iwasyk, któremu pisane było stać się niegasnącym światłem ukraińskiej kultury. W autobiograficznym poemacie „Na Golgocie” metropolita Iłarion tak wspomina ojcowską chatę: Ta chatka przy drodze Na wieki pamiętna Borynie, Bo tu jego dziecięce nogi Chodziły, niby po Świętości. Naprzeciw chaty Ohijenki rósł brzozowy gaj, który bezpośrednio przylegał do ulicy Miszczańskiej – żydowskiej dzielnicy z dużymi drewnianymi domami na kilka mieszkań. Ciekawski Iwasyk spędzał dużo czasu z miejscowymi żydowskimi dziećmi, dzięki którym opanował hebrajski. W późniejszym czasie utrzymywał przyjazne stosunki z rodakami-Żydami, o czym świadczy w szczególności jego korespondencja z lat 1910–1912 z Duwidem i Henią Turbowskimi z Brusiłowa, a także z Paszą Marchowską z Rewla (obecnie Tallinn). Od młodych lat Iwan Ohijenko pielęgnował marzenie zwracania się do Boga w języku ojczystym, ponieważ starocerkiewnosłowiański był trudny nie tylko dla chłopów, ale i dla inteligencji. Kiedy został profesorem, dostrzegł niedoskonałość ukraińskojęzycznych tekstów Pisma Świętego autorstwa P. Kulisza, I. Neczuja-Łewyckiego, I. Puluja. Wtedy też uświadomił sobie konieczność przekładu Biblii na żywy język literacki. Dobrze rozumiał, że Biblia to księga, która wśród wszystkich narodów jest najbardziej szanowana, więc starał się jak najdokładniej oddać treść oryginału, szczególnie dbając o dokładność znaczeniową wieloznacznych słów. I. Ohijenko dążył do zapewnienia jej przekładowi naturalnej miękkości, czarującej melodyjności i śpiewności języka, aby długo służyła rodzimemu narodowi. O swojej dwudziestoletniej pracy metropolita Iłarion opowiada w poemacie „Święta Biblia odwieczna” (1962). Ja całe życie orałem i siałem I uprawiałem Pańską niwę, I duch święty na pomoc wiał, I myśl żarliwą, i myśl siwą! Przekładałem ja słowo Boże, Świętą Biblię odwieczną Na słowo nasze, rodzime i piękne Silne, jak miecz ten obosieczny... Gdy tylko Iwasyk opanował alfabet, zafascynował się czytaniem. Brał gazety od sąsiednich rzemieślników na „słowo honoru”, że następnego dnia zwróci. Kiedy skończył trzynaście lat, nie lada zdziwił rodzinne miasteczko, prenumerując czasopismo „Sielskij wiestnik”, a w wieku piętnastu lat drukuje w nim swoją pierwszą notatkę „Jak żywut kriestjanie?”. Na twórczy rozwój Iwana Ohijenki wielki wpływ miał nauczyciel Iwan Hryhorowycz Sływka, który po ojcowsku opiekował się zdolnym uczniem. Dawał mu książki i pomagał w pisaniu wierszy. I tę niewyczerpaną ciekawość słowa drukowanego, która zrodziła się w prowincjonalnym miasteczku w nędzy i głodzie, Ohijenko przeniósł przez całe swoje życie. Potwierdzeniem tego służy fragment listu profesora z 22 kwietnia 1946 roku do znanego rosyjskiego bibliografa Mikołaja Rubakina: „W 1904 roku, kiedy byłem studentem II roku wydziału historyczno-filologicznego Uniwersytetu Kijowskiego, szedłem raz kupić sobie kalosze. Obok sklepu z kaloszami był sklep księgarski Ogłoblina, a w witrynie wystawiona była książka N. A. Rubakina „Wśród książek”. Kupiłem książkę i zostałem bez kaloszy, gdyż na nie pieniędzy już nie miałem. Czasami moim nogom było zimno, ale z książką ciepło było na duszy. Wszystko to przypomniałem sobie, kiedy nie z własnej winy znalazłem się na obczyźnie w Lozannie i zacząłem korzystać z Pańskiej cennej biblioteki…” [Korespondencja metropolity Iłariona (Ohijenki) / Opracował ks. Jurij Mycyk. – Kijów: Wydawnictwo „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, 2006. – S. 16]. Przełomowym wydarzeniem w życiu studenta Ohijenki stało się spotkanie z profesorem W. Peretcem. Iwan brał udział w posiedzeniach jego „Seminarium filologii rosyjskiej” (1907–1914), które wyrosło poza granice kółka i stało się znanym ośrodkiem badań literatury Dawnej Rusi. Tutaj brusiłowianin opanował podstawy bibliologii, archiwistyki i bibliotekoznawstwa, ukształtował się jako uczony, przede wszystkim historyk i lingwista. Na lata studenckie przypada początek działalności dziennikarskiej i społecznej. Iwana Ohijenki. Współpracował on z redakcjami gazet „Hromadska Dumka” i „Rada”, z organizacjami społecznymi – Towarzystwem „Proświta” oraz Naukowym Towarzystwem imienia Tarasa Szewczenki. W tym okresie pojawiają się jego pierwsze utwory literackie. Ogólnie wczesną twórczość literacką Iwana Ohijenki (1905–1914) można umownie podzielić na cztery grupy. Pierwsza. Poezja. Wiersze brusiliwskiego poety, które podpisywał literackim pseudonimem Iwan Rulka, drukowano w gazecie „Hromadska Dumka”, w czasopiśmie „Nowa Hromada”, zbiorach poetyckich „Ternowyj winok” i „Rozwaha”, zostały one również wprowadzone do antologii poetyckiej pod redakcją Ołeksy Kowalenki „Ukrajinśka Muza”. Motywy duchowego smutku, żalu, beznadziei, bolesnych rozczarowań, trwożnego oczekiwania na kolejną porażkę, a nawet nieszczęście, są obecne w większości utworów poetyckich młodego Ohijenki („Żyttia hołodne, odynoke”, „Ja kwitku barwystu w sadku posadyw”, „Mohutnij oret”, „Moji pisni”, „Wse padaje lystia”, „Dawno ce buło”). W 1906 r. gazeta „Hromadska Dumka” wydrukowała wiersz „Ne pytaj”, któremu w przyszłości pisane było stać się pieśnią ludową. Jeszcze jedna ukraińska pieśń o dotąd nieznanym autorstwie „Oj, u wyszniewomu sadočku”, najwyraźniej również należy do pióra Iwana Ohijenki. Pierwszym, który wyraził takie przypuszczenie, był pisarz Ołeksej Opanasiuk. W książce „Iwan Ohijenko ta litopysnyj Wozdwyżeń z joho okresamy. U spohadach, dokumentach, opowidiach, wersijach” (2011) wydrukował on nawet dla porównania dwa warianty tekstu romansu – ohijenkowski i ludowy. Dobrze pamiętam, że za mojego dzieciństwa w Brusilowie na weselach starsze kobiety i babcie zwracały się do siebie z prośbą: „Nuż, Rulkowe zaśpiewajmy!”. A potem zaczynały: Oj u wyszniewomu sadočku, Tam sołowiejko szczebetaw. Dodomu ja prosiłasia, A win mene wse ne puskaw. Druga. Opowiadania, obrazki. W niewielkich utworach prozatorskich Iwan Ohijenko jawi się jako prawdziwy mistrz pióra. Jego bohaterowie to dobrze znani ludzie lub on sam, na przykład w opowiadaniu „Na szczedryj weczir”. Mowa w nim o tym, że małemu Iwasikowi przypadł ciężki sierocy los i jedne buty z matką. Kiedy matka poszła do znajomych zarobić coś do jedzenia na Szczodry Wieczór, bo w domu nie było ani okruszyny, chłopiec boso ruszył na mroźną ulicę, żeby pojeździć na ślizgawce razem z kolegą. Tam upadł i uderzył się w głowę, po czym zachorował, a z czasem zmarł. Oczywiście, taki tragiczny koniec autor wymyślił, aby z wyjątkową ostrością nakreślić swoje nędzne dzieciństwo. Drukowane słowo Iwana Ohijenki jest przesiąknięte szczerością, nieobojętnością na to, co zobaczył, a ponadto poparte wyrazistą obrazowością artystyczną. Opowieści autora są nie tylko ciekawe, ale i skłaniają do przemyśleń, wywołują współodczuwanie. Oto jak zaczyna obrazek „Skruta”: „Kiedy bym nie przyjechał do domu, zawsze ciągnie mnie do siebie ta mała stara chata, która stoi pochylona osobno od innych chat, pośród ogrodu. Pawłowa chata, jakby wstydząc się, schowała się za inne chaty i wygląda stamtąd zawsze z dziurami w dachu, zawsze z zasłoniętymi szmatami wybitymi szybami. Pawło – jeszcze nie stary bezrolny chłop. Żeby nie umrzeć z głodu, krawczy: szyje kożuchy”. Postać tego utworu – jeden z sąsiadów Ohijenków z Zabasztu, gdzie co drugi chłop jest bezrolny i zajęty jakimś rzemiosłem: kożusznik, szewc, krawiec, garbarz czy kołodziej. Trzecia. Publicystyka, w większości reprezentowana przez szkice i eseje. Przez cały 1909 rok gazeta „Rada” drukowała cykl takich utworów w rubryce „Narysy z duchownoho żyttia naszych selian”. Wśród nich szczególnie wyróżniają się: „Jak kolys czytaly Szewczenka”, „Szewczenko na seli (Czy znajut Szewczenka ta joho twory naszych seliany?)”, „Ukrajinśka samoswidomist naszych selian”, „Wczimosia ridnoji mowy”. Pierwszy szkic szewczenkiany został zamieszczony w specjalnym numerze, na 48. rocznicę śmierci Kobziarza. Utwór ujawnił umiejętność młodego autora analitycznego myślenia, nadawania wykładowi emocjonalnego nasycenia, ideowej wyrazistości oraz podtekstowej filozoficzno-symbolicznej treści. Porusza Iwan Ohijenko tak aktualny w tamtym czasie problem, jak brak ukraińskiej książki, której „jest u nas dla ludu niewiele, mało się pisze, mało wydaje”. Autor z goryczą konstatuje, że w chłopskiej chacie nie ma portretów Szewczenki nie z powodu niechęci do ich nabycia, a dlatego, że ich brakuje. Natomiast „chłop u „kacapa” zawsze kupi sobie za 3–5 kopiejek najlepszy portret z Puszkinem czy jakimś innym rosyjskim pisarzem”. Czwarta. Notatki i doniesienia. 20 stycznia 1906 roku na łamach „Hromadśkiej Dumki” w rubryce „Dopysy” ukazała się notatka Iwana Ohijenki „Misteczko Brusilow”, w której mowa była o sytuacji materialnej chłopów rodzinnego miasteczka. Szczególną uwagę autor poświęcił kwestii ziemskiej: „Dużo jest ziemi wokół Brusilowa, bardzo dużo, ale większa połowa brusilowskich chłopów ziemi wcale nie ma”. 30 czerwca 1906 roku czasopismo wydrukowało artykuł „Zabastowocznyj ruch” (z powiatów radomyskiego i skwirskiego). W nim Iwan Ohijenko opisywał miejscowości, w których odbyły się strajki. „Wreszcie nasz lud zaczął podnosić się z kolan i żądać dla siebie lepszego losu. Chłopi odmawiają pójścia do panów żąć, kosić, jeśli nie zostaną poprawione warunki ich pracy i życia”. Bunty przeszły we wsiach Ozeriany, Kostowci, Sołowiwka, Pryworottia, Dywyn, Koczeriw, Moroziwka, Łazariwka pod hasłem: „Dość już cierpieć! Dość darmo pracować na swoich pająków! To tylko kwiatki, a owoce będą potem”. Podczas opracowywania literatury historycznej Iwan Ohijenko raz po raz natrafiał na ciekawe informacje o rodzinnym miasteczku. Postanowił zebrać je razem, aby z czasem usystematyzować i napisać popularnonaukową rozprawę, którą nazwał szkicem historycznym „Misteczko Brusiliw ta joho okolyci”. Przez cały 1913 rok na łamach gazety powiatowej „Radomyslanyn” uczony opublikował 30 notatek o historii rodzinnego kraju. Publikacje te stały się pierwszymi pracami krajoznawczymi o Brusilowszczyźnie. Szczodry na osiągnięcia twórcze (przede wszystkim na niwie językoznawstwa) był polski okres życia Iwana Ohijenki (1925–1932), kiedy zajmował stanowisko profesora języka cerkiewnosłowiańskiego i paleografii cyrylickiej na katedrze wydziału prawosławno-teologicznego Uniwersytetu Warszawskiego. Tutaj jedna po drugiej wyszły jego książki „Isto-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ria ukraińskiego drukarstwa” (1925), „Konstantyn i Metody. Ich życie i działalność” (1926), „Zarys historii języka ukraińskiego. System ukraińskiej ortografii” (1927). „Zabytki staro-cerkiewnosłowiańskiego języka z X–XI wieków” (1929). Jednym z najlepszych osiągnięć literackiej pracy Iwana Ohijenki uznaje się przekład na język ukraiński nieśmiertelnego staroruskiego poematu „Słowo o wyprawie Ihora”. Dokonał go w jednym z najtrudniejszych okresów swojego życia, podczas przymusowej tułaczki po Europie pod koniec drugiej wojny światowej. Rękopis przekładu ukończono w Austrii w 1945 roku, a po raz pierwszy wydrukowano w Winnipeg w 1949 roku. Przekład poematu Iwana Ohijenki jest przykładem głębokiego szacunku autora dla historii rodzimego narodu oraz utrwalenia wielkości ukraińskiego piśmiennictwa w kontekście światowym. Zastosowano w nim wiersz sylabotoniczny, tekst podzielono na strofy, rym jest dość wyraźny, a zmienny rytm zbliża przeróbkę do tonu oryginalnego poematu. Czy nie byłoby dobrze, bracia, Zacząć starymi słowy Opowieści o wojennych zapałach I o księciu Ihorze z jego pułkami? Bogatą twórczą pracą naznaczony jest również emigracyjny okres życia metropolity Ilariona. Wydawał i redagował czasopisma „Słowo prawdy” (1947–1951), „Nasza kultura” (1951–1953), „Wiara i kultura” (1953–1967). Spod jego pióra wyszły: zbiór wierszy „Legendy świata” (1946); poematy „Maria Egipcjanka” (1947), „Na Golgocie” (1947), „Niedośpiewana pieśń” (1947), „Mgły” (1947), „Prometeusz” (1948), „Ofiara wieczorna” (1949); misterium filozoficzne „Narodziny człowieka” (1948), dramaty historyczne „Za Ukrainę” (1951). W latach 1957–1966 ukazały się „Misteria filozoficzne” (1957), „Nasze wieczne rany: poematy dramatyczne” (1960), „Nasza walka o Państwowość: epopeja historyczna. Część 1” (1962), „Nasza walka o Państwowość: epopeja historyczna. Część 2” (1966). W nich Iwan Ohijenko jawi się jako niedościgniony mistrz poezji religijnej i patriotycznej. Do książki „Misteria filozoficzne” weszło siedem utworów, pisanych w różnych czasach, ale zredagowanych specjalnie dla tego wydania. Jest to trylogia filozoficzna „Życiejskie morze”, na którą składają się dramaty „Narodziny Człowieka. Dobro i Zło na Świecie” (1944), „Do Szczęścia!” (1947), „Ostatnia Chwila” (1947); misteria „Kain i Abel” (1944), „Dość już niewinnej krwi! Chełmszczyzna” (1946), „Mowa ojczysta” (1949), „Ruina i Zmartwychwstanie” (1947). Metropolita Ilarion nie przypadkiem nazwał tak zbiór liryki cerkiewnej, ponieważ jego misteria są organiczną syntezą poezji religijnej i filozofii. W tych utworach autor zręcznie łączy chrześcijańską zasadę z narodowo-kulturowym charakterem. Liryką cerkiewną metropolita Ilarion starał się odrodzić dawną ukraińską tradycję literacką, której istota polegała na tworzeniu wierszowanych utworów dramatycznych, w których jako postaci działające obok ziemian występowali niebożęta, zwłaszcza Bóg, Anioły, Prorocy, Złe Duchy [Tymoszyk M. Poetycka twórczość Iwana Ohijenki // Tymoszyk M. Iwan Ohijenko. – Kijów, 2009. – S. 218–226]. Pisarz słusznie uważał, że podstawowym przeznaczeniem człowieka jest bezinteresowna służba innym. Tak więc w misterium „Narodziny człowieka” główny bohater, Dusza, przemawia przed swoim narodzeniem: „Chcę służyć narodowi // I tym służbą również Bogu będę”, a dalej „Największa służba to służba narodowi, // Bo służba narodowi to służba mnie” [Ilarion. Narodziny człowieka. – Winnipeg, 1948]. Te słowa współbrzmią z życiowym credo samego autora: „Służyć narodowi – to służyć Bogu”. Iwan Ohijenko dobrze rozumiał, że najbardziej bolesne, najbardziej dramatyczne karty ukraińskiej historii, wzloty i upadki ruchu narodowo-wyzwoleńczego, katastrofalne wstrząsy najlepiej interpretuje się poprzez duchową siłę i działanie pięknego piśmiennictwa. Właśnie dlatego znaczące miejsce w jego twórczości zajmują dramaty o tematyce historycznej – „Nasze wieczne rany” oraz epopeja w dwóch częściach „Nasza walka o Państwowość”. Cykl poematów dramatycznych, zebranych w jednym tomie pod tytułem „Nasze wieczne rany”, koncentruje ich główną treść: wiele bólu, prób i cierpień musiał przeżyć naród ukraiński, lecz mimo głębokich wiekowych ran, zadanych przez wrogów, wolnościowy duch Ukraińców, ich dążenie do wolności i niepodległości, ich miłość do Ojczyzny nie dały się nikomu przełamać. Do pierwszego tomu „Nasza walka o Państwowość” weszły obraz historyczny w jednym akcie „Za wolność” (Chmielnickie kobzarze), epopeja historyczna „Niedośpiewana pieśń” (Bohdan Chmielnicki), dramaty historyczne „Spowiedź hetmana” (hetman Iwan Wyhowski) i „Ukrzyżowany Mazepa” (wydany osobnym wydaniem w 1961 r.), poemat-legenda „Skitalec” (Jurij Chmylnyczenko), poematy historyczne „Mgły” i „Nasza cerkiew – Pierwszozwana”. Do drugiego należą dramaty historyczne „Za Bożą Prawdę” i „Ostatni rycerz”, poematy „Konanie Ukrainy” (monolog Ołeksandra Rozumowskiego z 1762 r.), „Na Golgocie” i „Zrujnowany Raj”. Jak zaznaczał Iwan Ogijenko, dzieło „Nasza walka o państwowość” on „nosił w sobie przez długie życie swoje, a pisał krwią swego serca...”. Samym tytułem autor oddaje treść zawartych w nich poematów – jest nią walka naszego narodu o utworzenie niezależnego państwa ukraińskiego. Wielka rola w tej walce wyzwoleńczej przypadła jej przywódcom. I pierwszym w ich szeregu stoi hetman Bohdan Chmielnicki. Zdaniem znanego badacza twórczości Ogijenki profesora Mykoły Tymoszyka, ze względu na dramatyzm wydarzeń, głębię wniknięcia w charaktery bohaterów i aktualność poruszonych problemów dla obecnego etapu ukraińskiego budowania państwowości, dramat historyczny „Ukrzyżowany Mazepa” jest szczytowym dziełem Iwana Ogijenki. Dzięki niemu autor przywraca ukraińskiemu czytelnikowi zniekształcony przez rosyjską historiografię obraz wielkiego budowniczego państwa ukraińskiego, hetmana Iwana Mazepy. Jednak moim zdaniem nie mniej wartościowy literacko dla ukraińskiej współczesności utwór metropolity Ilariona to historyczny poemat „Niedośpiewana pieśń”. W nim hetman Bohdan Chmielnicki występuje w prawdziwym obliczu, z wszystkimi swoimi przyzwyczajeniami i wadami, a ponadto autor prawdziwie wskazuje przyczyny wieloletnich ukraińskich niedoli, z powodu których Ukraińcy nie zdołali stworzyć niezależnego państwa, lecz muszą wegetować na rodzinnej ziemi, zagrabionej przez sąsiednie kraje. Najważniejszymi z nich są walka wierchuszki o władzę, niska świadomość narodowa mas, zazdrość, zdradzieckość, niezdecydowanie. W „Niedośpiewanej pieśni” Iwan Ogijenko pokazuje całą tragedię narodu ukraińskiego, który z woli losu znalazł się między dwoma ogniami – polskim i rosyjskim. Prawdziwie przedstawia hetmana Bohdana Chmielnickiego, który nie raz staje przed trudnym wyborem, co wskazuje na jego mocne i słabe strony charakteru. Na początku utworu autor szczegółowo odtwarza niezwykłe wzniesienie Ukraińców, spowodowane zwycięstwem Kozaków pod Korsuniem, Żółtymi Wodami, Piławcami. Sława rozchodzi się o Kozakach Chmielnickiego po całej Ukrainie. U ludu wielki zapał, każdy Ukrainiec chce zostać kozakiem. O Bohdanie układają pieśni. Duchowieństwo przechodzi na stronę kozactwa. W Kijowie dzwonią wielkanocne dzwony na cześć zwycięstwa i wyzwolenia Ukrainy. Odświętnie ubrany hetman występuje przed ludem. Wszystkie kijowskie cerkwie (a jest ich ponad 200!) odtąd są prawosławne, a nie unickie. Kozacy maszerują przez Kijów; wielkie święto dla ludu, który uroczyście woła „Sława! Sława! Sława!” Państwo Ruś-Ukraina odradza się pod przewodnictwem hetmana Chmielnickiego. Czyż nie to samo działo się już w najnowszej historii Ukrainy – po proklamowaniu Niepodległości, podczas Majdanu i Rewolucji Godności? Lecz polska szlachta marzyła o zemście. Podstępna i przewrotna, zorganizowała zbrojny pochód na młode Ukraińskie Państwo. I znów wojna... I. Ogijenko oddaje należność nie tylko kozakom, lecz także ukraińskim kobietom, które stanęły u boku mężczyzn w tej śmiertelnej walce o niepodległą Ukrainę. „Kobiety za Hetmana Bohdana Szły w ogień jak mężczyźni, a przy każdym jego ukochana Płeć jego sławiła na wieki. Kobiety chwytały za broń i leciały do boju za Wiarę i Wolność, I dodawały ducha do boju Wszystkim bojownikom za szczęśliwy Los”. W tych proroczych wierszach – jakby odbicie naszych dni: ukraińskie kobiety i młode panny-studentki razem z mężczyznami broniły kijowskiego Euromajdanu przed „krwawymi psami” reżimu Janukowycza, a wraz z początkiem rosyjskiej agresji poszły jako ochotniczki na świętą wojnę. W poemacie I. Ogijenko wymownie podkreśla, że lekcji historii Ukraińcy nie odrobili dobrze, bo zaraz po zwycięstwach zaczynają się kłótnie, a wraz z nimi toczy się walka o władzę. Naród się od tego męczy, a wrodzy zewnętrzni tylko na to czekają i ostrzą broń. I znów w tym dostrzega się paralele z dniem dzisiejszym, kiedy Rosja rozpoczyna wojnę przeciwko Ukrainie, a na władczym ukraińskim Olimpie brak zgody i porozumienia. W „Niedośpiewanej pieśni” Iwan Ohijenko wskazuje na niezdecydowanie Bohdana Chmielnickiego. Kozacy proszą go, by połączył siły i wystąpił przeciwko Polakom wspólnym frontem, lecz on odmawia, bo pokłada nadzieję w chanie krymskim. Czekając na pomoc, daremnie traci cenny czas. Dochodzi do krwawej bitwy pod Beresteczkiem. Kozacy zwyciężają Polaków, lecz po raz kolejny dochodzi do zdrady. Nie mogli wytrzymać naporu: Kozacy kładli ich kopami, w boju sokoły orłoskrzydłe! Lecz nagle wstecz bieży piechota: Zdradę popełnił pułkownik Hurski! I zaczęła się przez to Golgota, Bo nie powstrzymano ukąszenia gada... I Wiśniowiecki rzucił się jak lew Na nasze przerzedzone wojsko… Mimo to ta bitwa nie stała się końcem wojny. Wszyscy sojusznicy odwrócili się od Chmielnickiego i on był zmuszony szukać pomocy u cara moskiewskiego. Lecz próżno czekasz, Bohdanie, Na mocną rękę Moskala: Obce bywa wszystko, co kochane, Jak piękne wsie z daleka... Chmielnicki znalazł się między młynowymi kamieniami: z jednej strony Moskwa, z drugiej Polska, a do tego nieporozumienia z Tatarami. Ciągnięto go przecież na Golgotę... Ta zdradliwa, wystawna sława — Ona jest dla niego najcięższą raną, Dla niego wszystko — własne Państwo. Na radzie kozackiej pułkownik perejasławski Pawło Tetera przestrzegał Chmielnickiego przed podstępnością cara moskiewskiego, lecz hetman nie posłuchał jego słów, mając na celu zachowanie narodu ukraińskiego w wierze prawosławnej. I pod Moskwę poszła Ukraina, Lachy i unia ją zagnały — I w nas narodziła się Ruina, Jakiej dotąd nie znaliśmy... I rozdzieliły się drogi Jednego, bratniego narodu, I wyrosły progi I zrodziły swary i niezgodę... Chmielnicki został namiestnikiem cara, a sama Moskwa kosztem Ukrainy umocniła się i rozwinęła skrzydła. Wkrótce w Wilnie Polska z Moskwą zawarła tajny układ o usunięciu Chmielnickiego i podziale Ukrainy między siebie. W 1657 r. Bohdan słabnie, traci siły i bardzo żałuje swojej decyzji o połączeniu z Moskwą. Jednak autor poematu wierzy w wolność i niepodległość Ukrainy. O tym mówi pieśnią przy akompaniamencie bandury w wykonaniu Bohdana Chmielnickiego. Ta pieśń jest kwintesencją marzeń hetmana i samego Ohijenki, który również walczył o wolność narodu, lecz doznał porażki i musiał umrzeć na obczyźnie. Głęboko wierzę, że prędzej czy później Mój naród otrzyma Wolność I modlę się do Wszechmogącego sercem i ze łzami, By jak najszybciej zesłał szczęśliwy Los! Zakończenie życia Bohdana Chmielnickiego jest jak niedośpiewana pieśń. Walczył o Ukrainę, żył dla wolnego i niezależnego państwa, lecz nie zdołał doprowadzić do końca rozpoczętej sprawy. Pod koniec poematu Iwan Ohijenko daje wskazówkę przyszłym pokoleniom: Jak słodkie jest nasze Marzenie O niepodległym Państwie, A jeszcze słodsza — nadzieja, Ujrzeć je rozkwitłe w chwale! …I Ukraińcem nie będziesz, Jeśli nie zerwiesz obcych krat, Jeśli zapomnisz o Przykazaniu, Jeśli Twój Kraj nie będzie dla Ciebie Matką!.. Artystyczna spuścizna metropolity Ilariona przetrwała próbę czasu i jest poszukiwana we współczesnych ukraińskich realiach. Literacki świat Iwana Ohijenki, ozdobiony szczególnym poczuciem języka i wyszlifowany mistrzostwem pisarskim, zachwyca wysokim wewnętrznym ładem, naturalnością i pierwotnością, ponieważ jego twórczość to przede wszystkim wylew głębokich uczuć, przeżyć, nadziei i marzeń.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Historię wsi Czerneczyj Jar napisał jej utalentowany syn

Hanna ANTIPOWYCZ (DENYSKO), zasłużona dziennikarka Ukrainy. Zazdroszczę w pozytywnym sensie połtawskiemu krajoznawcy Hryhorijowi Tytarencewi, który nie odkładał na później poznawania rodzinnych stron, lecz przez wiele lat zbierał materiały i właśnie wydał książkę „Historia wsi Czerneczyj Jar lat 50. XX wieku” (Biała Cerkiew, 2021), poświęconą 350. rocznicy pierwszej wzmianki kronikarskiej o Czerneczym Jarze, a także pamięci Panasa Jakowycza Mychajłyka, krajoznawcy i patrioty rodzinnych stron, który marzył o napisaniu historii tej malowniczej wsi. W podtytule książki czytamy: „Próba napisania ówczesnej historii wsi, czasami z spojrzeniem w odleglejsze lata (gdzie była taka możliwość), a niekiedy to spojrzenie wybiegało i w daleką przeszłość”. Mapa Czerneczego Jaru przydała się. Hryhorij Tytarenko nigdy nie był obojętny na życie swoich ziomków, więc narodziny tej książki są czymś naturalnym. A impulsem do tego, aby była ona właśnie taka, jaka wyszła, stało się to, że od swojego przyjaciela Ołeha Borysowycza Koszłatego, budowniczego, wykładowcy Połtawskiego Uniwersytetu Technicznego i autora książki o grzybach w literaturze i twórczości ludowej „Wejdę ja do lasu…”, pan Hryhorij dowiedział się, że istnieją wspaniałe mapy lasów w pobliżu Połtawy, tak szczegółowe, że zaznaczone są tam nawet chaty, jeśli pośród lasów leży wieś. Te mapy z lat 50. były tajne, a i dzisiaj dla ogółu są niedostępne (autor całkiem słusznie ironizuje, że to „bardzo śmieszne, wszak obecnie z Kosmosu na Ziemi łatwo można przeczytać gazetę”). Ołeh Koszłaty zdobył dla przyjaciela wspaniałą mapę Czerneczego Jaru. Zidentyfikować wszystkie chaty i wspomnieć tych, którzy w nich mieszkali, krajoznawcy pomogli ziomkowie, których Hryhorij Tytarenko z wdzięcznością wymienia w przedmowie. Fragment filmu „Przygody na chutorze koło Dykańki”. Obok stawu — Les Serdiuk. Przydało się też archiwum rady wiejskiej w Wełykych Budyszczach, z którego możliwość skorzystania dała ówczesna przewodnicząca rady osiedlowej w Wełykych Budyszczach Chrystyna Stepaniwna Pokutnia. Ponumerowawszy chaty na mapie, Hryhorij Tytarenko tworzy informacyjnie nasycony rozdział „Każda chata Czerneczego Jaru”. Opisano 399 chat: kto żył, lata urodzenia, jak na losy mieszkańców wpłynęła II wojna światowa, a gdzie autor mógł opowiedzieć coś ciekawego o tej rodzinie, to dodawał takie mininowele, które czyta się z ogromnym zainteresowaniem – tam jest to dobry humor, to duma, to smutek, to ból za tymi, których życie przerwały komunistyczne represje. Oto informacja o chacie 115. Nie będę opowiadać całej, wspomnę tylko weterana II wojny światowej Hryhorija Tymofijowycza Iwanczenkę. W 1946 roku mianowano go przewodniczącym kołchozu. „W latach 1946–1947 na Ukrainie zorganizowano kolejną falę terroru. Ludzie puchli i umierali z głodu. Pewnego razu, kiedy nie było przewodniczącego, przysłano z rejonu do Czerneczego Jaru kilkadziesiąt ciężarówek z wojskowej kolumny samochodowej i do czysta wymieciono z kołchozu wszystkie zapasy zboża, zostawiając tylko niewiele kukurydzy, której część Hryhorij Tymofijowycz jako odważny człowiek bez uzgodnienia z władzami rejonowymi rozdał głodnym kołchoźnikom. Rozprawa była natychmiastowa. Następnego dnia, 22.10.1946 r., wezwano go rzekomo na naradę do Dykańki, a stamtąd Hryhorij Tymofijowycz już nie wrócił. Zabrali niepokornego przewodniczącego i więcej wieśniacy go nie widzieli. Mówią, że w NKWD trzymał się godnie, do końca bronił swojej racji, dlatego też został skazany na 6 lat obozów koncentracyjnych i wysłany na katorgę do Ufy”, – pisze Hryhorij Tytarenko. Kuzyn Hryhorija Iwanczenki, Iwan Kuprijanowycz Iwanczenko, pojechał szukać sprawiedliwości u Chruszczowa, cały tydzień czekał na przyjęcie i w końcu się dostał, poprosił o interwencję i pomoc. „Chruszczow obiecał się zorientować, a zorientowali się tak: po miesiącu przyszło z Ufy zawiadomienie, że więzień Iwanczenko Hryhorij Tymofijowycz został zastrzelony przy próbie ucieczki…”. Krajobraz na południową stronę Zapadni. Fotografia Mykoły Rudyka. ...senków i wielu innych wybitnych działaczy ukraińskiej kultury. „W 1917 roku Steszenko zostaje pierwszym ministrem oświaty Ukrainy w Centralnej Radzie. Po zabójstwie Steszenki w 1918 roku dom sprzedano i przeniesiono do Połtawy. Na jego miejscu pozostał tylko fundament. Do dzisiaj wyorywuje się tam resztki cegieł, a z dawnego majątku pozostała do naszych czasów piwnica wejściowa”, – pisze autor i dla odtworzenia obrazu przeszłości cytuje list Wasyla Koroliwa-Starego do żony Iwana Steszenki, Oksany. Opisano w nim szczegółowo posiadłość, piękno Czerneczego Jaru (po lewej blisko od posiadłości zaczyna się luksusowa łąka z zakolami i ciągnie się aż do Worskli, która leży o półtorej wiorsty), hojny sad („W sadzie – zapomniałem wcześniej powiedzieć, dobre gruszki, śliwki, tarnośliw, dobre brzoskwinie, morele. Ostatnie lata z sadu wuj miał rubli 70–80. Ludzie we wsi cisi i w tym miejscu ludzi prawie nigdy nie widać, choć całymi dniami chodźcie w rajskich szatach. Wokoło dobre drogi dla rowerzystów…”). Przypomnę, że Hryhorij Tytarenko w 2013 roku opracował i wydał własnym kosztem 630-stronicową książkę „Iwan Steszenko. Utwory. Przekłady. Wybrana korespondencja”, napisał bardzo treściwą przedmowę do niej „Na ostrym szarym kamieniu błysnęło coś, niby płomień”. Epigrafem do książki stały się wersy z wiersza Iwana Steszenki: „Choć zginiesz ty – lecz z siłą nową Inni bojownicy popłyną za tobą!”. A kończył krajoznawca Tytarenko swoją przedmowę takimi słowami: „Iwan Steszenko powraca wdzięczną pamięcią ludową, kwiatem skalnicą rozłupuje wiekową skostniałość, za którą jaśnieje-pulsuje światło naszego duchowego oczyszczenia, powraca do rodzinnej niepodległej Ukrainy, na święty ołtarz której położył ciężką, nieocenioną pracę i własne życie”. Światło naszego duchowego oczyszczenia budzi i książka Tytarenki o Steszence, i jego „Historia wsi Czerneczyj Jar…”. Mistyczne ocalenie chaty. Ciekawy zapis o chacie 103: „Chata, którą zbudował w 1939 roku jako tymczasowe mieszkanie mój dziadek Hryhorij Petrowycz Tytarenko. Obok las. Możliwe, że dlatego Niemcy bali się ją palić. Urodził się Hryhorij Petrowycz w 1900 r. Na wojnę poszedł 27.09.1943 r. Zaginął bez wieści. Mieszkała w chacie wdowa (moja babcia od strony ojca) Tytarenko Wira Charłampiwna (ur. w lutym 1899 r.). Tłumaczyła ona bajkowe ocalenie chaty od Niemców tym, że jej znajoma zakonnica stała na ulicy z ikoną, modliła się i powstrzymała rękę podpalaczy. Wira Charłampiwna miała syna Tytarenkę Wołodymyra Hryhorowycza (ur. w sierpniu 1926 r.) i dwie córki: Tytarenko Katerynę Hryhoriwnę (ur. w maju 1931 r.) i Tytarenko Marusię Hryhoriwnę (ur. w kwietniu 1936 r.). W latach 50. w chacie, oprócz Wiry Charłampiwny, mieszkał mój ojciec z moją mamą Tytarenko Wirą Iwaniwną (z rodu Iwanczenków, 21.01.1928 r. ur.). W 1949 r. urodziłem się ja – najstarszy, mój brat Ołeksij w 1951 r. i później, w 1958 r., siostra Wałentyna. Ojciec poszedł na wojnę w listopadzie 1943 r.”. A oto pozycja 129: „Tarasowa chata. Kiedyś należała do Tarasa Leluka, który osiedlił się po rozkułaczeniu w Zapadni (poz. 168). Przez pewien czas w tej chacie była szkoła, a potem rada wiejska. Istniała do lat 50. Honorowym członkiem swojej rady wiejskiej wieśniacy Czerneczego Jaru wybrali pisarza Pyłypa Kapelhorodśkiego, którego później represjonowano… […] Poeta Mykoła Kostiantynowycz Pojdemenko, obecnie nieżyjący, swego czasu opowiadał wicedyrektorce szkoły w Wełykych Budyszczach Jarosławie Horodnyćkiej, że Kapelhorodśkyj miał nawet własny dom w Czerneczym Jarze”. Oto krajoznawca opowiada o chacie “Inni bojownicy podążą za tobą!” Chata 263, w której w latach 50. XX wieku mieszkała rodzina Kusznirenków, została wzniesiona przed 1918 rokiem na bardzo ciekawej posesji – na początku XX wieku mieszkał tu miejscowy ksiądz Jakiw Koroliw – wuj przyszłego znanego pisarza Wasyla Koroliwa-Starego. Po śmierci duchownego (konie poniosły na stromej drodze) to właśnie siostrzeniec, z upoważnienia wdowy, w maju 1916 roku sprzedał ten dom rodzinie Iwana Matwijowycza Steszenki. Od tego czasu bywały tu rodziny Staryckich, Czerniachiwskich, Ly- Cerkiew w Czerneczym Jarze. Praca malarza Mychajła Berkosa. 1910 rok. Płótno. Olej. Narodowe Muzeum Sztuki w Kijowie. 263. Tutaj w młodości mieszkał Iwan Dacenko, legendarny lotnik i wódz plemienia Irokezów o imieniu TenKtóryPrzeszedłPrzezOgień. Iwan Dacenko zmarł w latach 80., a Hryhorij Tytarenko pisze: “Niektórzy kanadyjscy Ukraińcy uważają, że nie obyło się tu bez udziału moskiewskich służb specjalnych”. W tych samych latach pożar w zdumiewający sposób całkowicie zniszczył muzeum Irokezów, gdzie znajdowały się materiały także o ich szanowanym wodzu. “Miałem zaszczyt zawieźć ziemię z Czerneczego Jaru i rozsypać ją przy grobie wodza. […] Iwan Iwanowycz Dacenko stał się pierwowzorem głównego bohatera filmu fabularnego Mychajła Illjenki “TenKtóryPrzeszedłPrzezOgień”. Młodszy brat Iwana, Wasyl, również walczył jako pilot myśliwca, ale nie miał szczęścia. W jednej z pierwszych walk zginął. Daria dożyła starości we wsi Stepaniwka z nadzieją na poznanie prawdy o swoim bracie. Marzyła o spotkaniu lub przynajmniej o zawiezieniu ziemi z Czerneczego Jaru na jego grób. Nie znaliśmy się z Darią Iwaniwną, choć była moją kuzynką w trzecim pokoleniu, ale spełniłem jej ostatnie życzenie” – pisze Hryhorij Tytarenko. Jak widzimy, nie jest to zwykły wykaz chat i mieszkańców, to heroiczna i tragiczna historia Ukrainy, odzwierciedlona w losach mieszkańców Czerneczego Jaru i zebrana po ziarenku przez utalentowanego syna swojej ziemi, sumiennego krajoznawcę. Dziadek Serha – plantator arbuzów i rybak Z wielkim zainteresowaniem czyta się nowelki nie tylko o znanych ludziach, ale także o zwykłych wieśniakach, którzy czymś zapadli w pamięć Hryhorijowi jeszcze z lat dziecięcych. Oto w chacie 239 z wielką rodziną Tytarenków mieszkał dziadek Maksym Ołeksandrowycz o kozackim nazwisku Serha. “Tak się złożyło, że dziadka Serhę pamiętam od wczesnego dzieciństwa. Ojciec od czwartego roku życia zabierał mnie na ryby, a dziadek Maksym sam był zapalonym rybakiem i do tego przychylnie nastawionym do mojego ojca. Dlatego czasami spotykaliśmy się nad Worskłą, a bywało, że zaglądaliśmy do niego do szałasu na plantacji arbuzów, której dziadek pilnował niezmiennie przez wiele lat. Bardzo podobały mi się te wizyty i w rzeczywistości były bajkowe. Stróż wyglądał bardzo barwnie. Chodził w białych płóciennych spodniach i takiej samej koszuli. Głowę osłaniał słomkowym kapeluszem, a na nogach nie miał nic. Dziadek był hojnym stróżem. Arbuzy wybierał sam, a goście w tym czasie odpoczywali w szałasie. Na plantacji można było jeść je do woli, ale zabierać ze sobą nie wolno było. Czasami stróż częstował ojca zadziwiającym napojem, który sam przygotowywał na plantacji. Stróż w dużym arbuzie, prosto na łodydze, wycinał dziurę, wkładał tam drożdże, zamykał tym samym korkiem nacięcie, a po kilku dniach fermentacji nasiona osiadały na dnie arbuza, a sok zamieniał się w napój wyskokowy…”. Dalej autor opowiada o przygodzie dziadka Serhy na rybach, kiedy drzemał na brzegu, a szczupak ukradł mu wędkę i musiał pluskać się w wodzie, nawet nie zdejmując kapelusza, by dogonić tę wędkę, a szczupak puścił żywca i czmychnął… Zbrodnie komunistycznych barbarzyńców Jeden z rozdziałów książki poświęcony jest dawnej historii wsi, opowiada o skicie i klasztorze w Czerneczym Jarze. A także – o zbrodni komunistycznych barbarzyńców, którzy na miejscu klasztoru po wojnie otworzyli kamieniołom do wydobycia piasku. “Wydobywając piasek – pisze Hryhorij Tytarenko – zniszczyli także stary cmentarz klasztorny oraz groby honorowych obywateli-darczyńców i mecenasów przy świątyni. Mieszkaniec wsi Czerneczyj Jar Hryhorij Nedylko w tamtych czasach pracował na wywrotce (wywoził piasek na budowę drogi Połtawa – Zińkiw). Widział przerażający obraz, gdy łyżką koparki razem z piaskiem podniesiono

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pół tuzina czaszek i wysypali do ciężarówki. Nikt nie dokonywał powtórnych pochówków. Tak właśnie złożono kości pod asfaltem na trasie między Czerneczym Jarem a Dykanką. Choć wierz, choć nie wierz w mistycyzm, ale właśnie w tym miejscu dochodzi do wielu wypadków drogowych. Przez pewien czas stał tam nawet znak drogowy z napisem: „Szczególnie niebezpieczny odcinek drogi”. Potem go usunięto”. Trzy rozdziały książki poświęcone są najcięższym okresom w życiu mieszkańców Czerneczego Jaru i wszystkich Ukraińców – „Hołodomor we wsi”, „Represjonowani i zrehabilitowani mieszkańcy Czerneczego Jaru”, „Wieś Czerneczyj Jar podczas II wojny światowej” (tutaj znajduje się podrozdział „Hitler w Czerneczym Jarze”). Gdzie uwieczniono piękno wsi Powiedzieć, że książka jest pięknie zilustrowana, to nic nie powiedzieć. Ponieważ Hryhorij Tytarenko Kaflowa płytka z połowy XVIII wieku. Styl barokowy zawarł w niej tak unikalne fotografie, że zapiera dech w piersiach. Na przykład fotografię Witalija Sehedy z 2021 roku – widok z lotu ptaka na Jar, Stowpnykiwkę i Horę. Albo zdjęcie obrazu z 1910 roku pędzla Mychajła Berkosa (1861–1919), na którym namalowano cerkiew w Czerneczym Jarze. Niestety, podczas Rewolucji Godności ukradli ją z Narodowego Muzeum Sztuki januczarowie, pod których kontrolą znajdowało się terytorium muzeum. Ukradli, ponieważ obrazy Berkosa sprzedaje się na aukcjach za wysokie ceny. Rozdział „Fotografie Czerneczego Jaru” po prostu oczarowuje! I chce się zaapelować do wszystkich: fotografujcie czarujące krajobrazy swojej małej ojczyzny, rodzinne wsie, swoich ziomków, róbcie podpisy do każdej fotografii z dokładną datą, zachwycajcie się nimi razem ze swoimi dziećmi, a potem przekazujcie je do lokalnych muzeów, archiwów… A może ktoś pokusi się i o książkę o rodzinnej wsi… Zachowały się dwa przedmioty kultu, które należały do monasteru w Czerneczym Jarze, a ich wizerunki znajdują się w książce – to ikona Matki Bożej, którą restaurował historyk sztuki, połtawianin Kim Skałacki (według jego słów, jest to praca nieznanego artysty z końca XVIII – początku XIX wieku, do stworzenia której posłużył zachodnioeuropejski wzór), a także Biblia z 1751 roku wydania – drugie drukowane wydanie Biblii w Rosji. Nie można oderwać wzroku od rozdziału „Artefakty znalezione w miejscu, gdzie był monaster w Czerneczym Jarze”. Artysta Iwan Nowobranec, mieszkając ponad dwie dekady w Czerneczym Jarze, nazbierał tych rzeczy tyle, że wypełniły cały pokój w jego mieszkaniu. Miski i półmiski, dzbany, kieliszki, kufle, makitry, butelki, korale, zabawki dziecięce w wieku 100-400 lat wabią wzrok i budzą w duszy poczucie wdzięczności dla pana Iwana, który wszystko to zachował dla nas i naszych potomków. I dla pana Hryhorija również, bo on także przechowuje przedmioty z monasteru – kaflową płytkę z połowy XVIII wieku, czarujące kubeczki, Obraz artysty Iwana Nowobranca „Czerneczyj Jar”. 1987 rok. Płótno. Olej. Kufelki, dzbany i inne naczynia minionych wieków… W rozdziale „Czerneczyj Jar w sztukach pięknych” zamieszczono reprodukcje obrazów siedmiu artystów, którzy malowali krajobrazy tej czarującej wsi: Mychajła Berkosa, Iwana Nowobranca, Jewhena Kurbały, Ihora Kajurina, Wiktora Trochymcia-Milutina, Petra Humeniuka, Julii Petuszynskiej. Różne pod względem stylu, obrazy te są podobne tym, że wszystkie zrodziły się z miłości artystów do piękna tego zakątka Ukrainy i oczarowują widza, wzywają go do odwiedzenia Czerneczego Jaru i samodzielnego pospacerowania po tych malowniczych łąkach i stromych wzgórzach, brzegach Worskli i lasach… Piśmiennictwo i kinematografia Liczba siedem okazała się magiczną dla Hryhorija Tytarenki: oprócz siedmiu artystów, którzy malowali jego rodzinną wieś, w rozdziale „Czerneczyj Jar i piśmiennictwo” wspomniano siedmiu pisarzy, których życie lub twórczość jest z nim związana. Największy artykuł poświęcony jest pisarzowi Wasylowi Koroliwowi-Staremu (1879–1943), którego rodzony wuj, Jakiw Koroliw, służył jako proboszcz w cerkwi Przemienienia Pańskiego w Czerneczym Jarze. Wasyl jako młodzieniec często odwiedzał wuja, bardzo kochał Czerneczyj Jar, wspomnienia o tej wsi znajdują się w powieściach „Czmełyk” i „Wspomnienia o mojej śmierci”, a co nieco Hryhorij Tytarenko cytuje w swojej książce. Iwan Steszenko napisał w Czerneczym Jarze 12 lipca 1916 roku wiersz „Tutaj jasno wszystko…”, gdzie przeciwstawia niewiarygodne piękno przyrody Połtawszczyzny szaleństwu ludzi, którzy zabijają się nawzajem na wojnie. Mykoła Pojdemenko, poeta-pieśniarz, autor hymnu „Nad połtawskim krajem białe gołębie…”, stworzył pieśń-balladę o Czerneczym Jarze, poświęconą Iwanowi Dacence (TemuKtóryPrzeszedłPrzezOgień). Wspomniani w rozdziale o piśmiennictwie są Pyłyp Kapelhorodśkyj, pisarz Ołeksandr Dihtiar, który przed wojną uczył w Czerneczym Jarze, amerykański pisarz i dziennikarz Albert Rhys Williams, który w 1924 roku tymczasowo mieszkał w tej wsi. Bez wątpienia wszystkich czytelników zainteresuje rozdział „Czy Taras Hryhorowycz Szewczenko odwiedził ziemie Czerneczego Jaru w 1845 roku?”. Hryhorij Tytarenko wyraża przypuszczenie, że Taras Szewczenko, który studiował kronikę Samijła Wełyczki i w 1845 roku dużo podróżował po Połtawszczyźnie, mógł odwiedzić Serbyne pole. W kronice „są wyraźne opisy wydarzeń, które miały miejsce na ziemi Czerneczego Jaru latem 1658” (chodzi o początek epoki Ruiny Ukrainy, zapoczątkowanej przez połtawskiego pułkownika Martyna Puszkara). Wspomniane są tam dwa toponimy — Lis Rih i Żukowyj bajrak, które istnieją do dziś. A Taras Szewczenko w wierszu „Za bajrakiem bajrak, A tam step i mogiła…” kreśli obraz tak, jakby sam widział horyzonty Czerneczego Jaru. Jasna sprawa, to tylko przypuszczenie, ale niebezzasadne. W Czerneczym Jarze nakręcono trzy filmy – „Oni szli na wschód” (1962), „Słoneczniki” (1969) i „Przygody na chutorze koło Dykanki” (2008). Do wszystkich trzech filmów trafiły te same krajobrazy – widok z góry Wysoke na rozlewisko rzeki i Łysą Górę. O tych filmach oraz o pracy w Czerneczym Jarze reżysera filmowego Mychajła Illjenki opowiada się w rozdziale „Czerneczyj Jar w kinematografii”. Niemało ciekawego odkryje dla siebie czytelnik w rozdziałach o hydronimach Czerneczego Jaru, zwyczajach ludowych, które jeszcze podtrzymywano we wsi w latach 50. ubiegłego wieku, szkicach etnograficznych, lokalnych przysłowiach, powiedzeniach, dialektyzmach… Można sobie tylko wyobrazić, ile pracy włożył Hryhorij Tytarenko w to wydanie! Indeks nazwisk do niego liczy 2100 nazwisk! Do książki dołączono mapę Czerneczego Jaru z lat 50. (skala – 1 centymetr to 150 metrów). Podsumowując więc wszystko, co powiedziano, wyciągamy wniosek: krajoznawca Hryhorij Tytarenko zakończył zakrojoną na szeroką skalę, prawdziwie naukową pracę, która jednocześnie jest wyłożona w sposób przystępny i interesujący dla najszerszego kręgu czytelników w różnym wieku: od uczniów i studentów – po tych, którzy jeszcze pamiętają lata 50. z ich wąsatym tyranem Stalinem, wreszcie z jego śmiercią, z nadziejami chruszczowowskiej odwilży, która nieco osłabiła nacisk na rolnika i inteligenta (a w latach 60. wraz z jej końcem znów zaczęło się dokręcanie śruby…). Życzmy niestrudzonemu badaczowi, strażnikowi pamięci ludowej Hryhorijowi Tytarence jasnej twórczej drogi i pięknych spotkań na niej! bić to, co najdroższe – kolebkę rodzinnego kraju, nasz wolnościowy naród, ziemię, która podarowała Ukrainie twórczych, genialnych ludzi i dała światu Geniusza-Ojca narodu. Szczerze dziękuję ci, Mykoło, za wkład w rozwój ukraińskiego dziedzictwa historycznego. Miną lata, a ludzie z pewnością docenią tę unikalną pracę. Musimy uczyć się kochać Ukrainę tak, jak kochał ją Taras Szewczenko. Tytaniczna praca badawcza autora została godnie oceniona przez naukowców z uczelni wyższych i muzeów, była szeroko opisywana na łamach prasy ukraińskiej i zagranicznej, zdobyła zwycięstwa w dziewięciu międzynarodowych i ogólnoukraińskich konkursach. „Korzenie rodu Szewczenki” zostały zaprezentowane przez autora w dziesięciu obwodach Ukrainy wśród młodzieży w szkołach ogólnokształcących, na uczelniach i w bibliotekach. Książka znalazła swoich wdzięcznych czytelników nie tylko na Ukrainie, ale także na Białorusi, w Mołdawii, USA, Kanadzie, Australii, Japonii, Anglii, Bułgarii. Praca badawcza trwa. Droga do Zapadni. Fotografia (lata 70. XX w.) Mykoły Rudyka. Pod lasem brama do gospodarstwa Usti Petriwny Dacenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

I znowu zwycięstwo

Halina ŁYSENKO, wieś Szewczenkowe, obw. czerkaski Podsumowano XXIV Międzynarodowy Konkurs im. Myrona Utryska (miasto Turka, obw. lwowski). Odbyło się uroczyste wręczenie nagród zwycięzcom. Jury otrzymało 54 książki 32 autorów. W kategorii „Proza” laureatem pierwszej nagrody został szewczenkoznawca-badacz Mykoła Łysenko za książkę „Korzenie rodu Szewczenki”. Przez długi czas autor pracował nad opracowaniem rodowodu Szewczenki, który ponad wszystko marzył o własnej rodzinie i zawsze troszczył się o swoich braci i siostry. Badacz przez długi czas korespondował z potomkami rodu Szewczenki z bliskiej i dalekiej zagranicy, wiele pracował w bibliotekach i archiwach Ukrainy oraz poza jej granicami, aby spełnić swoje marzenie: opisać biografie ludzi z sławnego rodu i sporządzić drzewo genealogiczne rodu T. H. Szewczenki, które liczy ponad 1300 osób. Badanie to poświęcone jest 200. rocznicy urodzin poety. Powstanie tej książki jest odpowiedzią na apel Szewczenki do Ukraińców: „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie posłanie”. Do zbadania i napisania książki autora skłoniła miłość do swojej ziemi, do rodzinnego kraju, do kulturowego i historycznego dziedzictwa Ukrainy. Chciałoby się życzyć nam wszystkim, abyśmy uczyli się tego, co obce, i pielęgnowali, ko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Trzeci numer „Bałtskiego kola”

Michajło ZINCZENKO, Bałta Zapach farby drukarskiej z egzemplarzy niedawno wydanego trzeciego numeru almanachu literackiego „Bałtskie koło” jeszcze się nie ulotnił. Przy wsparciu Bałtskiej Rady Miejskiej almanach ukazuje się już trzeci rok z rzędu dzięki grupie bałtskich literatów i dziennikarzy, członków miejscowego oddziału Ligi Niezależnych Ukraińskich Pisarzy im. Pawła Czubynskiego. Redaktorem i redaktorem naczelnym almanachu jest znany nie tylko w Bałcie dziennikarz i poeta Michajło Hersz­kowycz. Nowy numer otwiera artykuł publicystyczny miejscowego filologa i publicysty Borysa Stupaka „Kto będzie gospodarował na ukraińskiej ziemi?”, w którym autor dzieli się aktualnymi przemyśleniami na temat wprowadzenia rynku ziemi. W dziale „Poezja” drukowane są wiersze bałtan: Michajła Hersz­kowycza, Ljubow Kuzmenko, Natalii Melenyszyn, a także obszerny zbiór liryczny utalentowanego odesity Petra Calukа, który w latach 90. XX wieku i na początku XXI wieku mieszkał i pracował w rejonie bałtskim, gdzie pamiętają go i cenią jako poetę i barda. W dziale prozy zamieszczono esej dziennikarza Leonida Bohaczuka o kierowniku produkcji rolnej, znanym nie tylko na Odessczyźnie, honorowym obywatelu Bałty Iwanie Andrijowiczu Balinskim, który rok temu odszedł w zaświaty, a także nowele pisarki Ljubow Dmytryszyn oraz naszego rodaka, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Serhija Martynjuka. W rubryce „Niezapomniani” czytelników zainteresuje opowieść o znanym na Ukrainie publicyście Serhiju Szewczence, o urodzonym na Bałtszczyźnie poecie-awangardziście Hro Wakarze, rozstrzelanym w Sandarmochu; dalej – wspomnienia Michajła Hersz­kowycza o koledze-dziennikarzu Pawle Kolcowie. Pewnymi refleksjami na temat problemów upowszechniania języka ukraińskiego w teorii i w praktyce wśród rosyjskojęzycznej ludności dzieli się Michajło Hersz­kowycz w artykule „Bez instrukcji się nie obejdzie”. Almanach kończy zbiór humoresek Ołeksandra Dyszlewego i Ołeksandra Koremblita. Mamy nadzieję, że dzięki pomocy sponsorów coroczny almanach „Bałtskie koło” będzie mógł kontynuować swoje wydania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Dekoracje są dość proste i niecodzienne. Podoba mi się, że nie wiążą nas w określone ramy. Widz widzi na scenie ściernisko, w którym można się zgubić, zabłądzić. Można je też połamać albo się w nim schować. Jest bardzo sceniczne, grywalne. A to pomaga aktorowi. Mówiłam już o tym, że praca z Iwanem Urywskim to niezwykła artystyczna przyjemność. Ma wspaniałe wyczucie muzyki i światła w spektaklu. Całą muzykę znalazł sam jeszcze zanim zaczął pracę nad przedstawieniem. Nie można powiedzieć, że muzyka to dodatek. Jest pełnoprawną postacią. Muzyka i światło oddychają razem z aktorami w unisonie. Kiedy muzyka, światło, scenografia, to lat. („Szelmenko-podoficer” na scenie jest już ponad 20 lat, a „Rodzina Kajdasza” – 13. I cały czas cieszą się wielką popularnością wśród widzów). Spektakl zazwyczaj wypuszcza się w 4-5 miesięcy, a na wprowadzenie dają tylko dwa tygodnie: są 2-3 próby. Szukasz partnerów i próbujesz z nimi w salach. Nikt nie będzie dla ciebie budował dekoracji, nie zbierze całego zespołu aktorskiego. Co prawda masz jedną próbę generalną w dniu spektaklu. Z tym musisz wyjść na scenę. Jak dobrze byś nie znał materiału, i tak będziesz się bał przeszkodzić komuś z partnerów albo zapomnieć tekstu. Pierwsze wyjścia są bardzo ostrożne, powściągliwe. Musi minąć trochę czasu, zanim zaczniesz swobodnie „pływać” w spektaklu, wnosić coś od siebie. – Wprowadzono panią do spektaklu Dmytra Bohomazowa „Morituri te salutant”, a ponadto gra pani w jego inscenizacjach „Koriolan” i „Ukradzione szczęście”. – To był dla mnie wielki dar losu. Jeszcze studiując na Narodowym Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji, obejrzałam spektakl „Morituri te salutant” ponad 10 razy. Uważam tę inscenizację za jedną z najlepszych kameralnych sztuk na Ukrainie. Jest mi bardzo bliska, bo sama urodziłam się na Zachodniej Ukrainie, a Wasyl Stefanyk to jeden z moich ulubionych pisarzy. Dobrze rozumiałam, o czym aktorzy grają i po co. I kiedy Dmytro Mychajłowycz powiedział, że będę miała wprowadzenie do tego spektaklu, poczułam ogromną odpowiedzialność. Choć oczywiście bardzo tego chciałam. Spektakl grają osiem lat. Pokazano go już 100 razy. Zatem inscenizację zdążyło zobaczyć wielu ludzi. To zbiorowy, zespołowy spektakl, który ma wysoką poprzeczkę. „Koriolan” był pierwszym spektaklem dla naszego rocznika. We wrześniu przystąpiliśmy do pracy, a w grudniu odbyła się premiera. Strasznie się denerwowałam. To była pierwsza praca na dużej scenie, do tego z głównym reżyserem teatru. Tutaj mam całkiem niewielką rolę. Pracując w takim spektaklu, zdobywasz bezcenne doświadczenie. W „Ukradzionym szczęściu” mam już większą rolę. Gram Nastię Babycz – sąsiadkę i przyjaciółkę Anny. Trudno było zacząć pracę nad spektaklem. Mieliśmy wiele wariantów tego, jak to zrobić. Zrozumieliśmy to dopiero wtedy, gdy przeszliśmy z sal na scenę. Dmytro Mychajłowycz zaczął zmieniać wiele scen od początku. Marzę, by popracować z Dmytrem Bohomazowem już w większej roli, żeby lepiej go zrozumieć jako reżysera. Gram zarówno role komediowe, jak i charakterystyczne. Moje bohaterki są w różnym wieku. W każdej roli staram się znaleźć swoją organiczność, niezależnie od tego, czy gram naszą współczesną, czy bohaterkę z dzieła klasycznego. Dla mnie ważne jest, aby moja postać była żywa. Żeby widziała, czuła, rozumiała i działała. – A jakie miejsce w pani życiu i twórczości zajmuje kino? – Przyznam, że chciałam, aby było go więcej. Kiedy byłam na czwartym roku, zaproszono mnie do musicalu „Hucułka Ksenia”, do małej roli, ale myślę, że bardzo wyrazistej. Z moim kolegą z Teatru Franki Witalijem Ażnowem gramy zakochaną parę – Mariczkę i Jurka. To tacy huculscy Romeo i Julia. Jestem bardzo wdzięczna reżyserce Olenie Demianenko, że wzięła studentkę bez doświadczenia do prawdziwego kina. Potem były seriale. „Złapać Kajdasza” – to nasza wspólna miłość. Serial, w który początkowo nie wierzył nikt z producentów i dyrektorów kanałów telewizyjnych. Ale wszyscy zaufali autorce scenariusza Natalce Worożbyt. Była kuratorką projektu, codziennie przychodziła na zdjęcia. Razem z reżyserem przeprowadzała casting, brała udział w przeprowadzaniu próbnych zdjęć. Serial odkrył wielu aktorów. Praca odbiła się echem wśród ludzi, bardzo im się spodobała. Do dziś pytają mnie, czy będzie drugi sezon. Odpowiadam, że nie. Dla Natalki Worożbyt ta historia się skończyła. Ale zainteresowanie widzów potwierdza, że trzeba kręcić takie historie. Niedawno Serhij Masłobojszczykow zakończył zdjęcia do filmu „Jasa”. W istocie to mój debiut w kinie jako wykonawczyni głównej roli. Najpierw pokażemy obraz na festiwalach. A w przyszłym roku ma odbyć się ogólnoukraińska premiera. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Chrystyna FEDORAK: „W każdej roli szukam własnej organiczności”

– Co może Pani powiedzieć o współpracy z reżyserem Iwanem Urywskim? – „Beztalanna” to nasza trzecia wspólna praca w Teatrze Franki. A wcześniej była „Olesia. Zapomniana historia miłości” w Kijowskim Teatrze „Złote Wrota”. Iwan pracował wtedy jeszcze w Odessie i przyjechał, aby wprowadzić mnie w rolę Manuyłychy w tym spektaklu. Wtedy się poznaliśmy. Jest niezwykle utalentowanym człowiekiem. Z tym reżyserem marzą o pracy moi koledzy nie tylko z kijowskich teatrów, ale i z całej Ukrainy. Obecnie jest to jeden z liderów reżyserii we współczesnym ukraińskim teatrze. Nigdy nie wiesz z góry, co ci zaproponuje. Wszystkie jego spektakle są różne, ale we wszystkich można dostrzec styl, charakter pisma reżysera. Na przykład spektakle Teatru Franki „Łymeriwna”, „Peer Gynt” i „Beztalanna” są bardzo różne zarówno dramaturgicznie, jak i pod względem konstrukcji reżyserskiej. Ale jest coś podobnego w tym, jak montażowo łączy sceny, buduje kolaże, jakie ma przejścia. Niezwykle dużą uwagę przywiązuje do światła, oprawy muzycznej. Iwan podkreśla, że dla niego bardzo ważny jest montaż sceny. „Peer Gynt” wyszedł nam bajkowy, kolażowy. Wszyscy bohaterowie są bardzo wyraziści, jest duży ciąg zdarzeń. Od początku do końca akcji mija dużo czasu. I każda scena to jak błysk, kadr z filmu. A w „Beztalannie” jest z tym prościej. Tutaj buduje się dość zrozumiała fabuła. Jest trójkąt miłosny i wokół niego wszystko się obraca. – Czy rolę Warki zaproponował reżyser? – Tak. I myślę, że trudno znaleźć artystkę, która nie chciałaby zagrać tej roli. Dla mnie, szczerze mówiąc, ta praca stała się niespodzianką, byłam mile zaskoczona. Kiedy czytasz sztukę, to postrzegasz Warkę jako pierwszą dziewczynę we wsi, która cieszy się wielką popularnością u przedstawicieli płci przeciwnej. A ja pragnęłam odciąć się od takiej interpretacji postaci, jak rozumie ją większość. Wyznaczyłam dla siebie inny kierunek. Podczas prób Iwan Urywskyj dawał miejsce na twórcze poszukiwania i ten obraz tworzyliśmy razem. Zrozumiałam, że trzeba spróbować dla siebie czegoś nowego. Im więcej pracowaliśmy nad materiałem, zagłębialiśmy się w niego, tym bardziej rozumiałam, że my z Warką jesteśmy różne. I to jest super. Przecież szukając obrazu, sama się rozwijasz, odnajdujesz w sobie nowe oblicza. To bardzo ciekawy proces. Bliskie jest mi to, że Warka jest wolna w swoich poglądach, swoich myślach, swoim wyborze, swoim słowie. Jeśli chce coś zmienić, to stara się dołożyć do tego starań. Wyszła za mąż za Stepana, bo obiecała sobie, że pójdzie za pierwszego lepszego. Naradzaliśmy się i myśleliśmy, czy możliwe jest to teraz. Kiedy pisano sztukę, to może tak było. Ale czy dzisiaj dziewczyna, kochając chłopaka, przy małej kłótni (a w sztuce to nawet nie była kłótnia, tylko ktoś kogoś źle zrozumiał) będzie w stanie podjąć decyzję, która całkowicie zmieni jej życie? Dla mnie to niezrozumiałe i niebliskie. Nigdy nie „cięłabym z ramienia”, jak moja bohaterka. Po raz kolejny przekonałam się, jak to super pracować na jednej scenie z prawdziwymi koryfeuszami, artystami ludowymi. Oni ci pomagają, a ty się od nich uczysz. Nie mieliśmy podziału – kto starszy, kto młodszy. Kto bardziej czy mniej doświadczony. Wszyscy pracowali na jedną sprawę. Zaufaliśmy naszym starszym kolegom, a oni nam. Wspaniali koledzy – artyści ludowi Ukrainy Iryna Doroszenko i Ołeksij Bohdanowycz (z panem Ołeksijem pracowaliśmy już przy spektaklu „Wojna” – reżyser Dawyd Petrosjan). Dobrze rozumieją młodego reżysera, który nietradycyjnie interpretuje sztukę Iwana Karpenki-Karego. Młode pokolenie w spektaklu to nasz trójkąt miłosny: Akmał Hurezow, Wira Ziniewicz i ja. Z tymi aktorami pracowałam już wcześniej. Są niesamowitymi partnerami. Widz ma szczególnie wyczuloną ocenę pracy nas trojga, dlatego ważne było, aby między nami powstał twórczy tandem. Aktor z jego wewnętrznymi przeżyciami składają się w jeden puzzel – to, jak mi się wydaje, jest właśnie sztuka. Podczas pracy nad spektaklem zawsze mam wątpliwości. Premiera nie stawia kropki, to jeszcze nie koniec pracy. Odbył się pewien etap, ale poszukiwania trwają i takich etapów będzie jeszcze wiele. Są rzeczy, które mi się podobają, ale jest jeszcze wiele niezrozumiałego, do czego trzeba dojść wewnętrznie. Będę dalej szukać… – Wiele osób po raz pierwszy zapamiętało Panią w spektaklu „Buna”. – Ten spektakl jest dla mnie szczególny, bo od niego zaczęły się moje twórcze poszukiwania i do dziś gram w nim na kameralnej scenie Teatru Franki. Przyznam, że obraz trudno było stworzyć, bo ucząc się na drugim roku, jeszcze wielu rzeczy nie rozumiałam. Nie miałam doświadczenia zawodowego i scenicznego, zaczynałam wszystko od zera. Mało jest po prostu zagrać. Trzeba jeszcze wewnętrznie poczuć, co to za człowiek, który przeżył już swoje życie i dzisiaj ma 80 lat... Przez ponad pięć lat spektakl bardzo się zmienił. W pracy nad stworzeniem obrazu Buny bardzo pomógł mi reżyser Dawyd Petrosjan. Każda nasza próba zaczynała się od treningów i etiud. Nie można było przyjść z ulicy i od razu zaczynać scenę. Przeprowadzaliśmy trening na poszukiwanie postaci, jej charakterystyczności, plastyki i dopiero po tym stopniowo wchodziliśmy w proces prób. Dawyd Petrosjan i dzisiaj przychodzi na próby, coś podpowiada. Praca nad spektaklem trwa. Przed każdym pokazem zbieramy się na próbę generalną, coś sobie proponujemy. Zawsze improwizujemy. Taki materiał pozwala to robić. Także nasze wspólne z Dawydem prace to „Wojna”, „Ziemia” i „Kasandra”. Spotkanie z tym reżyserem stało się brzemienne w skutki. Uważam Petrosjana za swojego nauczyciela i mentora. Dzięki niemu osiągnęłam to, co dzisiaj mam. Ufam jego twórczemu smakowi, jest niesamowicie interesującą twórczą osobowością, ma swój styl. Bardzo dobrze czuje materiał i postać. Aktor jest dla niego na pierwszym miejscu. Dawydowi trzeba po prostu zaufać i robić wszystko to, co proponuje. Lubi, gdy między nim a aktorem odbywa się dialog, tak idą twórcze poszukiwania. Wszystkie cztery moje role w jego spektaklach są bardzo różne. Jeśli we wspomnianej już „Bunie” gram babcię, to w „Wojnie” – 14-letnią dziewczynkę z problemami psychicznymi. „Kasandra”, której premiera odbyła się w minionym sezonie teatralnym, to także trudny materiał. A nasza pierwsza wspólna z Dawydem praca na scenie Teatru Franki to „Ziemia”. Gram w parze z Iwanem Szarunem, wykonuję rolę Rachiry. Staram się odejść od stereotypowego widzenia tej postaci. W naszej interpretacji ta para to niedopieszczone kiedyś dzieci ze swoimi problemami. Działają tak czy inaczej nie dlatego, że są źli. W rzeczywistości ci bohaterowie pragną szczęścia. – W spektaklu „Wierzba” według dramatu-feerii Łesi Ukrainki „Pieśń lasu” (reżyser Serhij Masłobojszczykow), gdzie gra Pani Mawkę, szczególnie uderzyło mnie rozwiązanie scenograficzne. – Na scenie widzimy tartak, las jest już porąbany. Ścięli dąb, o którym mówi wuj Lew. Wszędzie trociny, słychać głos pił... To nie jest do końca tradycyjna „Pieśń lasu”, do której wszyscy przywykliśmy. Staram się uczynić inną także swoją bohaterkę. To nie jest podręcznikowa liryczna bohaterka, która stała się ofiarą, w mojej interpretacji to wcale nie jest ofiara. – Jeśli w większości spektakli zaczęła Pani pracować od dnia premiery, to w inscenizacjach Petra Ilczenki „Rodzina Kajdaszów” oraz „Szelmenko-lokaj” – to są wprowadzenia. Czy specyfika pracy nad spektaklami różni się w jakiś sposób? – Kiedy wprowadzają cię do spektaklu, pojawia się pewien strach. Bo wchodzisz do spektaklu, który ma już swoją historię, w którym jest pewne grono ludzi grających w tym spektaklu od dawna. W 49. numerze gazety pisaliśmy o premierze spektaklu „Beztalanna” w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki. Rolę Warki w tym spektaklu odgrywa Chrystyna Fedorak. Dzisiaj Chrystyna jest gościem „Słowa Proświty”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Pieśni i los Iwana Mykołajczuka

Miejska męska kapela akademicka imienia Lewka Rewuckiego zaprezentowała premierę spektaklu muzyczno-literackiego „Iwan Mykołajczuk. Skrawki pieśni i losu”. Do udziału w projekcie zaproszono legendarne trio „Złote klucze” w składzie ludowych artystek Ukrainy Mariczki Mykołajczuk, Niny Matwijenko oraz Wałentyny Kowalśkiej. Tego wieczoru słuchacze mieli okazję nie tylko usłyszeć znaczące dla wybitnego aktora i reżysera pieśni, ale także poznać wiele mało znanych kart jego biografii twórczej. Program rozpoczęto ulubioną pieśnią Iwana Mykołajczuka „Teren, maty, koło chaty”. To właśnie miłość do muzyki ludowej, według wspomnień Iwana Mykołajczuka, stała się decydująca przy wyborze zawodu. „Pasłem owce, aż nagle usłyszałem gruzińską pieśń „Suliko” z kołchozowego głośnika. Tak bardzo mnie ona poruszyła, że niemal tego samego dnia potajemnie przed rodzicami pojechałem do Czerniowiec z zamiarem uczenia się na artystę” – wspominał Iwan. Utalentowany bukowiński student zaczął występować w filmach od drugiego roku studiów. Pierwszymi pracami w kinie były dla niego role w filmach „Cienie zapomnianych przodków” oraz „Sen”. Podczas wieczoru zabrzmiała pieśń „Lełeczeńky” do słów Dmytra Pawłyczki i muzyki Ołeksandra Biłasza z filmu „Sen”. Jedyną osobą, która pozostawała z Iwanem zarówno w smutku, jak i w radości, w czasach triumfów i bolesnych niepowodzeń, była ukochana Mariczka. Między nimi istniała jakaś mistyczna więź. Nawet na odległość czuli siebie nawzajem. Kiedy Iwan kręcił film w Bułgarii, wypadło mu kilka wolnych dni. Zlekceważywszy odpoczynek na Złotych Piaskach, postanowił pojechać do domu, ale o jego zamiarze w domu nie wiedziano. Jakież było zdziwienie Iwana, kiedy od dotyku palców uznanego Mistrza, ludowego artysty Ukrainy Romana Hrynkiwa na strunach tego unikalnego instrumentu po studiu Domu Nagrań rozlała się srebrzysta muzyczna koronka, która napełniła dusze słuchaczy świątecznym nastrojem. Czuło się, że występuje bandurzysta ze światowym nazwiskiem, który brał udział w nagraniu albumu Yehudiego Menuhina i koncertował razem z Alem di Meolą. Śpiewała wspaniała żona Romana Hrynkiwa – Łarysa Dediuch, a także grali Ołeksij Korczahin (szwi, duduk, flet, bansuri) oraz Ihor Kowalczuk (wiolonczela). Wieczór rozpoczęto kolędą „Szczo to za predywo”. Ten oraz wszystkie inne utwory zostały przedstawione w autorskiej wizji pana Romana, do tego wzmocnione energią uczestników koncertu. A kontynuowano go kolędami „Czudesna zirka” oraz „Oj na riczci, na Jordani”. Występy utalentowanych wykonawców przeplatały się z opowieściami o nich prowadzącej koncert, znanej radiowej prezenterki Hałyny Babij. Roman Hrynkiw – zdobywca Grand Prix Międzynarodowego konkursu imienia Hnata Chotkewycza, absolwent Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, uczył się u słynnego bandurzysty, profesora Serhija Basztana. Roman to nie tylko wirtuoz bandury. On całe życie na peronie zobaczył Mariczkę, która przyszła go powitać! Okazało się, że tak za nim zatęskniła, iż postanowiła na oślep pojechać na dworzec, mając nadzieję na jego powrót. Mariczce i Iwanowi uczestnicy koncertu zadedykowali pieśń „Temna niczka, temna” z filmu „Taka piznia, taka tepla osiń”. Iwan grał na cymbałach, bajanie i skrzypcach. A jak cudownie śpiewała jego rodzina! „Kiedyś Anatolij Awdijewski był u Mykołajczuków w domu, w wiosce Iwana – wspomina Mariczka Mykołajczuk – wszyscy śpiewali. A potem zaśpiewała rodzina! Na cztery głosy! Anatolij Tymofijowycz był zszokowany, nie mógł dojść do siebie. Potem mówił: „Słyszeliście, jak śpiewają Mykołajczukowie? Absolutnie bez wykształcenia muzycznego”. Muzykę do swoich filmów Iwan dobierał sam. Ukraińska pieśń ludowa była składową jego twórczości, więc brzmiała w filmach jako nieodłączna część wewnętrznego świata osobowości. Jednym z takich wyrazistych utworów jest pieśń „Jszły korowy iz dibrowy” z filmu „Wawilon XX”, która również została zaprezentowana w programie. W filmie „Propala hramota” Borysa Iwchenki Iwan Mykołajczuk wystąpił nie tylko jako wykonawca głównej roli, ale także współautor scenariusza i współreżyser. Dobierał do filmu muzykę i śpiewy. Wśród nich była pieśń „Hojda, hojda, hoj” (muzyka H. Menkusz, słowa W. Iwanyszyna). Iwan bardzo kochał swój kraj – Bukowinę, Karpaty. I dowodził, że wszystko zaczyna się od Karpat. Po tym, jak usłyszał jakąś nowinkę, lubił powtarzać: „U nas, w Karpatach, to już było”. Właśnie z karpackiego kraju pochodzi pieśń „Tam za lisom, za łuhom” (film „Taka piznia, taka tepla osiń”). Kiedy kręcono film „Propala hramota”, Iwan trzy dni poświęcił na epizod z pieśnią „Rozprjahajte, chłopci, konej!”. Nie odpowiadało mu ani szybkie tempo, ani rozpaczliwie zuchwały charakter wykonania. „Co jest wesołego w tej pieśni? Tutaj jest jakaś wielka pomyłka, a ukraińska pieśń musi zaczynać się od „Oj” – mówił. Było niezwykle słyszeć takie słowa, ponieważ wyrobił się pewien stereotyp. Ale kim są ci chłopcy? To emisariusze, którzy przyjechali z Siczy werbować młodzież do wojska. I ten młody chłopak już wyraził zgodę, dlatego szedł kopać studnię, aby zostawić po sobie pamięć we wsi, bo całkiem prawdopodobnie mógł zginąć w boju. Więc staje się zrozumiałe, dlaczego dziewczyna nie wzięła pierścionka i nie podała wiaderka. Uczestnicy koncertu, oczywiście, nie mogli nie wykonać tej szeroko znanej pieśni. Filmy Mykołajczuka, tak jak filmy Paradżanowa, są przede wszystkim dla Ukraińców – nie po prostu mieszkańców Ukrainy, ale dla ludzi, którzy są częścią tej kultury i przyjmują ją całym sercem. Aby te filmy zrozumieć, przyjąć, pokochać, trzeba mieć romantyczne usposobienie, rozumieć, co pozostało poza kadrem... Właśnie taką głęboką i przejmującą jest pieśń „Czujesz, brate mij” z filmu „Taka piznia, taka tepla osiń”. Iwan Mykołajczuk (z Jurijem Illienką) został współautorem scenariusza filmu „Bilyj ptach z czornoju oznakoju”. W fabule o rodzinie Dzwonarów częściowo wykorzystano historie jego rodziny z Bukowiny w latach 1937–1947. Iwana nie zatwierdzono do roli Oresta, którą pisał dla siebie, ale którą błyskotliwie zagrał nieznany wtedy jeszcze Bohdan Stupka. Po raz pierwszy w radzieckim kinie jednym z głównych bohaterów stał się bojownik Ukraińskiej Powstańczej Armii, który wypowiada niebezpieczne na tamte czasy słowa: „Ja jestem gospodarzem tych gór i ja wydaję tutaj rozkazy. Ja – Hucuł! I wola moja, jak te góry – wysoka! Jak ten Czeremosz – szybka i dumna!”. Słowa bohatera wzmocniła pieśń z tego filmu „Oj, u switi wełyczeznim”. Ludowy artysta Ukrainy Fedir Stryhun wspomina: „Razem z Iwanem zagraliśmy w sześciu obrazach, instrumenty harmonijnie łączą się z bandurą, nawet kiedy brzmią kołomyjki. Podczas koncertu brzmiały różnorodne kolędy o Bożym Narodzeniu, wśród nich – światowe, które już uważamy za swoje. Na przykład słynna austriacka kolęda Franza Grubera, napisana w 1818 roku. A już w latach 20. XX wieku na Ukrainie były jej nuty i tekst w języku ukraińskim. Uczestnicy koncertu wykonali kolędy „Na nebi zirka”, „Nebo jasne zirky wkryły” oraz mało znaną, którą przejęli od jednej rodziny z Tarnopolszczyzny. Po kolędach – oczywiście, nach. Zaprzyjaźniliśmy się od razu. Chyba przez wspólnotę zainteresowań i myśli. A także przez pieśni… Dużo we dwoje śpiewaliśmy. Zaczynałem jakąś pieśń ja, on od razu podchwytywał. Zaczynał on – podchwytywałem ja. Na zdjęciach, podczas przerwy lub jakichś opóźnień, szliśmy śpiewać do lasu lub na pole. Głos Iwan miał niezbyt silny, ale głęboki, duszny”. Jedną z jego ulubionych pieśni była “Tam, de Jatran kruto w’jet’sia” z filmu “Propala hramota”. Trio “Zołoti kluczi” narodziło się w domu Mykołajczuków, Iwan został jego ojcem chrzestnym. “Siedzieliśmy przy stole, jedliśmy kolację – opowiada Wałentyna Kowalśka. – Iwan powiedział: “No, dziewczyny, co my będziemy tak siedzieć, zaśpiewajmy”. I Mariczka zaczęła swoim aksamitnym głosem: “Oj, popid haj zełenenkyj”. Wtedy weszłyśmy my z Niną Matwijenko i kontynuowałyśmy: “…brała wdowa lon dribnenkyj”. Jedną zwrotkę zaśpiewałyśmy i zaczęłyśmy patrzeć na siebie. Byłyśmy trochę zdziwione, jak to nam tak wychodzi? A Iwan w ogóle zaczął krzyczeć: “Dziewuchy wy moje…” Pieśń “Oj haju, mij haju, haju zełenenkyj”, która swego czasu została wykorzystana w filmie “Taka piznia, taka switła osin”, zabrzmiała i na tym koncercie. Widzowie mieli okazję usłyszeć w wykonaniu Miejskiej Akademickiej Męskiej Kapeli imienia Łewka Rewućkiego pieśni: “Oj letili żurawli”, “Hej, Iwane”, “Iszło diwcia łuczkamy”, “Ta każut ludy, szczo win p’je”, “Oj zibrałysia orły”, “Tancjuwała ryba z rakom” oraz inne. Premiera muzyczno-literackiego spektaklu “Iwan Mykołajczuk. Kłaptyky z pisen’ i doli” odbyła się na scenie Kijowskiego Akademickiego Teatru Ukraińskiego Folkloru “Berehynia”, położonego przy ulicy, która nosi imię znanego aktora. Mamy nadzieję, że ten spektakl pokażą także na innych scenach, aby mogli go zobaczyć kijowianie i goście stolicy. szczedriwky “W panśkij horodi” oraz “Pawyczka chodyt’”. Zarówno na Ukrainie, jak i na całym świecie, Bożego Narodzenia nie sposób sobie wyobrazić bez “Szczedryka”. Nawet jeśli jest wykonywany pod innymi nazwami, to wciąż jest to “Szczedryk” M. Łeontowycza. Zabrzmiały fantazje na temat “Szczedryka” także tego wieczoru. A zakończył się koncert “Rizdwo z banduroju” kolędą “Nowa radist’ stała”, którą utalentowani artyści zaśpiewali razem ze słuchaczami. Zdjęcie Eduarda MEŻUŁA Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Bożonarodzeniowa podróż z bandurą

W studiu koncertowym Domu Nagrań Radia Ukraińskiego niedawno odbył się koncert „Boże Narodzenie z bandurą”. stara się udoskonalać naszą archaiczną, a zarazem zawsze nowoczesną bandurę. Pracował nad tym w Toronto (Kanada), we własnej pracowni w Kijowie, studiował grę na bandurze w USA. Przełomowe okazało się jego poznanie z czernihowskim mistrzem Josypem Mentejem. Udoskonalony przez nich instrument muzyczny nazywa się bandurą Stradivariego. Jak wyjątkowo brzmi ten instrument, słuchacze mogli się przekonać, słuchając kompozycji „Przedzwon”. W „Bożym Narodzeniu z bandurą” wystąpiła wierna towarzyszka, współpracowniczka, żona Romana Hryńkiwa, Larysa Dedjuch, absolwentka Narodowej Akademii Muzycznej. Podobnie jak mąż, grać na bandurze uczyła się u Serhija Baszteana, a śpiewu – u znanej śpiewaczki, dawniej solistki Narodowej Opery Ukrainy, profesor Klawdiji Radczenko. Pani Larysa jest laureatką międzynarodowych i ogólnoukraińskich konkursów, obecnie docentką Narodowej Akademii Muzycznej. W jej wykonaniu zabrzmiała kolęda „Śpij, Jezu, śpij”. A dalej – muzyka instrumentalna i nowe fakty z życia Romana Hryńkiwa. Stale bada historię bandury, zawsze promuje ten instrument muzyczny na świecie. W jednym z wywiadów muzyk powiedział: „Na freskach Soboru Świętej Zofii w Kijowie, a ta świątynia sięga korzeniami XI wieku, znajduje się już wizerunek bandurzysty i bandury. To oznacza, że już wtedy na niej grano”. Mimo wszystkich prób i usiłowań zniszczenia tego instrumentu muzycznego, pomniejszenia jego znaczenia, bandura dziś brzmi ze sceny. Pan Roman po raz kolejny udowodnił znaczenie i niezniszczalność tego instrumentu muzycznego, wykonując wraz ze swoimi druhami „Improwizację”. Kolejnym uczestnikiem koncertu – Ihor Kowalczuk – również jest absolwentem Akademii Muzycznej im. Piotra Czajkowskiego. Obecnie jest pierwszą wiolonczelą Opery Kijowskiej (Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży). Niezwykłego wschodniego kolorytu temu koncertowi dodał multiinstrumentalista Ołeksij Korczahin. Udowodnił, że armeńskie i indyjskie instr-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w których siedzą w szarawarach i popijają pierogi samogonem. Widzimy lekceważący stosunek do ukraińskich tradycji, ukraińskiej kultury i niezrozumienie tego, że to właśnie kultura trzyma naród i państwo. Zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Wiktor Stepurko zwrócił uwagę na to, że żyjemy w czasie syntezy sztuk. Dlatego naturalne jest, że na otwarciu wystawy artystów brzmi muzyka, słowo literackie. Wyraził życzenie, aby wystawy artystyczne odbywały się również w murach Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy. Na otwarciu wystawy wystąpili dyrektor Dyrekcji Wystaw Ihor Wołoszczuk, prezydent Rady Afrykańskiej na Ukrainie Diallo Issas, zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Funduszu Kultury imienia Borysa Olijnyka Andrij Horczakow oraz dyplomata Jurij Łazuto, przy którego aktywnym wsparciu w Niemczech odbyło się siedem wystaw ukraińskich artystów. Bohater Ukrainy Anatolij Pałamarenko powitał uczestników wystawy słowem niezapomnianego, genialnego artysty, reżysera filmowego, pisarza Ołeksandra Dowżenki (wykonał fragment jego autobiograficznej „Zaczarowanej Desny”), a znany piosenkarz Serhij Fajfura podarował jedną ze swoich autorskich piosenek. Jedną z atrakcji tego dnia stał się performans, zorganizowany przez artystę Filipa Czornobrowa. Jak wyznał twórca, kiedy kończy pracę nad swoim nowym obrazem, to świętuje jego urodziny. W dniu otwarcia Ogólnoukraińskiej wystawy bożonarodzeniowej minął 41 rok od czasu, gdy zakończył pracę nad przedstawionym tu obrazem, poświęconym kijowskim podolskim motywom. Obecny na performansie zasłużony artysta Ukrainy Petro Zykunow zaznaczył, że namalowany dzisiaj obraz już jutro staje się naszą historią.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Artyści świętują

Eduard Owczarenko Zdjęcia autora – Dziś przeżywamy niełatwe czasy, ale najważniejsze, że się zjednoczyliśmy – podkreślił przewodniczący Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy Kostiantyn Czerniawski. – Chcę życzyć, aby w każdej ukraińskiej rodzinie panował pokój, zgoda i dobro, a współczesna ukraińska sztuka dawała ludziom radość. Aby nasi twórcy mieli możliwość pokazywać całemu światu, jak utalentowana, piękna i szczera jest ukraińska dusza. Tego dnia wielu artystów otrzymało nagrody. Honorowym dyplomem Związku za udział w działaniach z okazji otwarcia Ogólnoukraińskiej wystawy bożonarodzeniowej, popularyzację ukraińskiej kultury, wysoki profesjonalizm, wieloletnią działalność twórczą oraz wybitne osiągnięcia artystyczne nagrodzono studio wokalno-chóralne przy Narodowym Chórze imienia Hryhorija Weriowki. Za nieoceniony wkład w rozwój ukraińskiej sztuki oraz rozwój edukacji artystycznej na Ukrainie najwyższym wyróżnieniem-nagrodą NZAPU – medalem „Za osiągnięcia twórcze” – nagrodzono zasłużoną artystkę Ukrainy, rektor Kijowskiej Państwowej Akademii Projektowania i Sztuki Oksanę Połtaweć-Hujdę. Ogłoszono jeszcze jednego laureata – Wiktora Konowała, wieloletniego przewodniczącego Kijowskiej organizacji NZAPU, który za owocną pracę twórczą i aktywną postawę obywatelską otrzymał medal „Za osiągnięcia twórcze”. W tym roku mija 30 lat od dnia założenia twórczo-artystycznej bazy plenerowej. Bazę tę stworzył człowiek, który od wielu lat opiekuje się założoną przez siebie Makarowską galerią obrazów – Anatolij Marczuk, zasłużony artysta Ukrainy, wspaniały organizator, działacz społeczny, którego nagrodzono medalem „Za osiągnięcia twórcze”. Oksana Połtaweć-Hujda jest przekonana: – To wspaniale, że mamy Narodowy Związek Artystów Plastyków Ukrainy, taką grupę, taką wspólnotę, po to, aby tworzyć sztukę. Artysta nie może być sam sobie. Wsparcie kolegów, zdrowa konkurencja są niezbędne dla rozwoju ich twórczości. Chciałoby się życzyć, aby Związek przetrwał, a państwo zwracało na nas uwagę i wspierało. Tylko twórczością, sztuką Ukraina może pokazać się na świecie, aby zobaczył on wysoką duchowość, nadzwyczajne piękno tradycji, które wypracował nasz naród na przestrzeni wieków. – Pandemia próbuje zapędzić człowieka w kozi róg – zaznaczył Wiktor Konował. – Ale przetrwać pomagają nasze tradycje artystyczne. Mimo wszystkich ograniczeń zdołaliśmy przeprowadzić tę wystawę. Sztuka to potężna siła, która pomaga nam zwyciężać. Anatolij Marczuk podkreślił, że tego wieczoru w Centralnym Domu Artysty zebrała się prawdziwa ukraińska elita, mistrzowie różnych dziedzin sztuki, których nazwiska znane są daleko poza granicami naszego kraju. – Znamy problemy artystów, są one bliskie także nam, pisarzom – wyznał przewodniczący NZPU Mychajło Sydorzewski. – Solidaryzujemy się z wami i jesteśmy gotowi włączyć się do wspólnej walki o godne życie. Wszyscy jesteśmy zjednoczeni sztuką, rozumiemy, jak ważna jest kultura, atakowana dziś z różnych stron. Z jednej – to nasz egzystencjalny wróg Rosja, z drugiej – synowie „sowka” i wnukowie „russkiego miru”, których tak wielu jest wokół nas, poczynając od najwyższych szczebli władzy. To ci, którzy nie rozumieją, czym jest ukraińska kultura, tradycja narodowa. A jeszcze ci, dla których ukraińska kultura to chatka ze słomianą strzechą, przy W Centralnym Domu Artysty NZAPU otwarto Ogólnoukraińską wystawę bożonarodzeniową, na której zaprezentowano prace najlepszych współczesnych ukraińskich artystów, stworzone głównie w ostatnich latach. Świątecznego nastroju na otwarciu wydarzenia dodał występ uczestników studia wokalno-chóralnego przy Narodowym Akademickim Ukraińskim Chórze Ludowym imienia Hryhorija Weriowki, którzy odtworzyli ukraińskie tradycje ludowe i obrzędy. Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 2 2 Koszt przedpłaty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 66

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 28 UAH 14 kop. na pół roku 152 UAH 84 kop.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 79 hrywien 42 kopiejki.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 11 miesięcy 276 hrywien 54 kopiejki.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn