Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №32 за 2021 рік

16 s. · 41 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 2 z 41 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Co żywi twój naród?

Ciężka jest praca skierowana na formowanie jednolitej Ukraińskiej Na- Georgij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. Musimy być świadomi tego, że jakikolwiek sojusz z moskwicinami na przestrzeni wieków kończył się fatalnie dla Ukrainy, wpędzając ją w ślepy zaułek w kwestii zdobycia przez nią narodowej niepodległości. Po analizie etnocydowych represji, cyrkularzy wałujewskich i ukazów emskich, stalinizmu, totalnej rusyfikacji i wykorzeniania ukraińskości po drugiej wojnie światowej stają się zrozumiałe przyczyny istnienia we współczesnej Ukrainie tak licznego moskwofilskiego elementu. Przecież każdy antyukraiński akt towarzyszył wzmocnieniu we wszystkich sferach życia czynnika rosyjskiego. Kiedy w pracy F. Sawczenki „Zakaz ukraińskości 1876 r.” został po raz pierwszy opublikowany pełny tekst ukazu emskiego zgodnie z „Osobyj Sowieszczaniem”, to zaznaczono tam (jako „ogólną zasadę”), że na Ukrainie trzeba mianować tylko nauczycieli z Moskowii, wysyłając Ukraińców do pracy w rosyjskich okręgach. Praktycznie odbywało się legitymizowane zasiedlanie Ukrainy nauczycielami-moskwicinami, co trwało do czasów odzyskania Niepodległości. Wymowne są dokumenty przechowywane w Charkowskim Narodowym Uniwersytecie im. W. Karazina (Sekretny donos gubernatora Baggowuta 1914 r.), w którym w pierwszym punkcie określono: „Przyciągać na stanowiska nauczycieli tylko samych wielkorusów”. A kończy się dokument tym, że „na różne stanowiska nie należy dopuszczać ludzi, którzy kiedykolwiek mieli styczność z ukraińskimi dążeniami”. We wszystkich czasach ukraińskiej niewoli rosyjskie reżimy kolonialne za najważniejszą sprawę uważały wykorzenienie świadomości narodowej. Wielki pedagog narodowy i oświatowiec B. Hrinczenko pisał, że nasze dzieci w takich warunkach „przekształcają się w ludzi bez swojej ojczyzny, historii, jego ojczyzna zastąpiona jest wielkoruską…. W nowej książce do klasowego czytania domowego historii poświęcona jest 51 strona, a o Ukrainie ani słowa… Nawet jedyny urywek z „Kateryny” Szewczenki i to w tłumaczeniu na rosyjski”. Wysnuwa on logiczny wniosek (pedagogiczny, społeczny, polityczny) dotyczący niemożności wychowywania młodzieży w szacunku do Ukrainy, rodzinnego kraju, kiedy „rozpoczynamy znajomość ze swoją Ojczyzną w obcym (rosyjskim) języku, który niczym nie jest z nią związany, żadnym słowem, żadnym obrazem. Nigdy taka znajomość nie dotknie serca dziecka, nie zmusi jej kochać rodzinny kraj!”. Niestety, taka polityka (z rzadkimi wyjątkami) trwała jako straszny lingwocydowy eksperyment nad narodem ukraińskim w okresach caratu, eseresowszczyzny, a nawet w tymczasowym okresie „wyzwoleńczej” denikinowszczyzny, kiedy pod koniec lata 1919 roku, pisze inny znany uczony-pedagog Hryhorij Waszczenko, zająwszy część Ukrainy, generał Maj-Majewski wydaje rozkaz utrzymywania tylko szkół z rosyjskim językiem wykładowym, próbując zlikwidować szkołę ukraińską i zawrócić ją na stare moskiewskie tory. Wspominam Waszczenkę, znaczącego dla Ukrainy pedagoga i działacza społecznego, któremu do dziś nie ma należnego miejsca w edukacyjnym panteonie już niepodległego państwa, by stwierdzić: jego myśl i słowo są niezwykle ważne dla czasów obecnych. Waszczenko wysoko niósł ideały walki o swoją kulturę narodową, język, szkołę, a dlatego cenił twórczość i działalność „znanego ukraińskiego patrioty, pisarza B. Hrinczenki, pedagoga-Ukraińca K. Uszynskiego, sławnego filologa O. Potebni, którzy gruntownie udowodnili, że normalny rozwój kultury narodu może odbywać się tylko na podstawie języka narodowego. Kiedy zaś naród traci swój język, on się rozkłada”. Zakończenie na str. 2 cji, kiedy prześladuje nas wizja Ukrainy w sferze orbity moskiewskiej polityki. Ta nieleczona choroba duszy rosyjskiego imperialno-niewolniczego narodu wgnieździła się, niestety, także w zniewolonej, służalczej naturze „małorusa” i szczerego ukrainożercy, otwartego rusofila i zdrajcy, których utrzymuje, karmi, wychowuje nasza ziemia. Kiedy analizujemy chronologię rosyjsko-moskiewskich wojen przeciwko Ukrainie, to ilościowe różnice w interpretacjach o 24. czy 28. wojnie już nie są tak istotne na tle tej wiecznej (nie „trzydziestoletniej”) wojny przeciwko tożsamości narodowej Ukraińców, którą od stuleci prowadzi ordyńska satrapia niezależnie od zmieniających się reżimów politycznych. Ponieważ wszystkie one były totalitarne, cezaropapistyczne, ludobójcze. I dajmy wreszcie spokój tej chaotycznej fantasmagorii, która wycieńcza ukraińskość „narodnicką” nadzieją-ideą, kultywowaną swego czasu przez siły socjalistyczne, liberalne, autonomistyczne, o zdolności Rosji do „zainfekowania się” demokracją. 10-11 SERHIJ PRYS UCHIN 12-13 TARAS ŻYRKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Co żywi twój naród?», s. 1

Co żywi twój naród?

Zakończenie. Początek na str. 1. Wtedy nasuwa się uzasadnione pytanie do wszystkich tych, którzy bezpośrednio i pośrednio kształtują kulturę narodu, dysponując państwowymi (narodowymi!) zasobami, środkami wpływu, władzą. Dlaczego często już w niepodległej Ukrainie w praktyce wdrażano nie wyżej nakreślone wartości, lecz obce wyznaczniki dla społeczeństwa, środowiska młodzieżowego, edukacji, wychowania?! Wydaje się, że odpowiedź na to dał jeszcze na początku XX wieku I. Franko, który w liście do M. Pawłyka pisał, że będziemy „poznawać krzywdy jeszcze i z tego powodu, że te funkcje w obrębie naszego narodowego ciała będą pełnić ludzie obcych narodowości na naszą szkodę”. A przykładami tej szkody jest zgubna działalność obcych lub „swoich” sprzedajnych mankurtów, którzy byli u steru władzy państwowej. Bo czym innym tłumaczyć fakty pojawienia się w nowszych czasach na ukraińskich placach, ulicach symboli i pomników Katarzyn, Stalinów, Stołypinów, Żukowów i innych katów narodu ukraińskiego; dlaczego część ukraińskich szkół używała do nauki elementarzy Federacji Rosyjskiej; jaki cel prześladowała ukraińska władza, gdy na Krymie funkcjonowało zaledwie 7 ukraińskojęzycznych szkół (z 600!) i jedyna ukraińska gazeta „Proświty” – „Krymska switłycia”; dlaczego bez przeszkód wydawano przez odpowiednie ministerstwa licencje na otwieranie rosyjskich uczelni wyższych i ich filii, które pracowały według standardów obcego (wrogiego) nam państwa; dlaczego odpowiedzialne stanowiska państwowe zaczęli zajmować (według Franki) okupanci-obcoplemieńcy, wyrządzając niepowetowaną szkodę bezpieczeństwu narodowemu Ukrainy; dlaczego „gastrolerzy-ruskomircy” bez przeszkód w czasach wojny kręcą się po Ukrainie; dlaczego wystąpienia i działania o charakterze antykonstytucyjnym wielu deputowanych, urzędników, kierowników instytucji państwowych, pracowników mediów, kadry profesorsko-wykładowczej pozostawały „niezauważone”, nie otrzymując należytej oceny prawnej za separatyzm, ukrainofobię, zdradę, podsycanie napięć międzynarodowych i międzywyznaniowych; dlaczego rezydenci rosyjskich służb specjalnych zostali deputowanymi, ministrami, „ukraińskimi” biznesmenami, otrzymując przy tym tryzubowy paszport obywatela Ukrainy „za szczególne zasługi...”. Przed kim i czym „zasługi”? Za co taką „łaskę” i zniewagę znosić na ojczystej ziemi? Zaprawdę, tutaj nie może być żadnych kompromisów. Tym bardziej z wrogiem, który nie pogodził się z obiektywnością istnienia SAMODZIELNEJ UKRAINY. Jestem pewien, że tajne (i nie tylko) kremlowskie struktury łamią obecnie głowy nad problemem: jak zdołała (po czterech wiekach ujarzmiania przez Moskali) Ukraina odnowić państwo swoich przodków. Wyszukują one nowe hybrydowe technologie (wojskowe, humanitarne, ekonomiczne, światopoglądowe, informacyjne), aby utrzymać nas w orbicie konającej imperium zła. Jednym ze strategicznych kierunków walki z Ukrainą jest mobilizacja różnej maści „piątokolumnowców” wewnątrz kraju. Ich nawet nie trzeba szukać, bo ta plaga wypełzła po Majdanie znów na powierzchnię. Jak pisze poetka ze Sławuty A. Hrycajuk: „Korzeń toczy robak, jeszcze i zmęczenia nie zna”. Oto w tym cała istota i przyczynowość obecnej sytuacji. Dlaczego nie zaznają krzywdy ci, którzy są winni ludobójstw, represji, „legitymizacji” zbrodni, podważania bezpieczeństwa narodowego, swobodnie spacerując do dziś w dzielnicy rządowej Kijowa? Jednocześnie wolontariuszy, wojowników, obrońców Ojczyzny, którzy ofiarnie bronili (bronią) wolności i niepodległości Ukrainy, rzuca się (latami) za kraty. Nie chce się wierzyć, że ten antyukraiński „opór” będzie kontynuował tak swobodne i bezkarne rozgospodarowywanie się na Ukrainie. Dopóki?.. Oczywiście, dopóki ukraiński ruch światopoglądowo nie pozbędzie się „moskowszczyzny” i nie uświadomi sobie, z jakimi ideałami budować perspektywę przyszłości „w swoim domu”. O tym zadaniu narodowym pisał w okresie walk narodowowyzwoleńczych (1919 r.) W. Łypynśkyj: „Tylko bezgraniczną miłością do ukraińskiej idei narodowej i do państwowej jako politycznego uosobienia pełnej wolności narodowej, tylko ZJEDNOCZENIEM absolutnie wszystkich uczciwych sił narodowych wokół wewnętrznej pracy dla tej idei można będzie z 40 milionów ciemnych, samopożerających się niewolników wychować bohaterów, którzy zbudują Ukrainę”. Ale bieda nie tylko w wychowaniu narodu, bo trzeba go jeszcze rodzić i pomnażać. Zaznaczę, w cytowaniu Łypynśkiego jest jeden bardzo zauważalny fakt – wspomina się o 40 milionach w ówczesnej powojennej Ukrainie. Od tego czasu minęło ponad sto lat i populacja świata wzrosła z 2 do prawie 8 miliardów, a na Ukrainie, przeciwnie – doszło do katastrofalnego jej zmniejszenia. Widocznie komuś opłaca się taka tendencja demograficzna, ponieważ łatwiej kolonizować terytorium, kupować za bezcen ziemię bez nadmiarowej populacji. Na Ukrainie wydarzyła się i wydarza tragedia demograficzna, dlatego dziwne, że ani Rząd, ani Rada Najwyższa, ani RBNiO nie rozpatrują tego problemu jako najważniejszego składnika bezpieczeństwa narodowego. Wóz nadal stoi w miejscu. A co do innego strategicznego zadania – wychowania, to zrozumiałe, tym bardziej dla świadomej części społeczeństwa, że ludźmi, obywatelami, patriotami nie rodzą się, nimi stają się, wychowując się. I kiedy przed krajem stanęły złożone wyzwania, to nie wypada odwracać uwagi na jakąś mizerię, zwłaszcza w tych sferach, gdzie kształtuje się kapitał ludzki. Dzisiaj, na przykład, w edukacji ostro stoją pytania: niska jakość dyscyplin humanistycznych kształtujących człowieka i naród (już nie mówiąc o matematyce); znaczna degradacja wiedzy uczniów wiejskich; osłabienie procesu wychowawczego, niedostępność dla wielu wysokopłatnej edukacji pozaszkolnej; ignorowanie kluczowych zasad równości i dostępności do jakościowej edukacji; niedostateczna profesjonalność i zmotywowanie kadr pedagogicznych oraz wiele innych. Mimo to, wciąż nie o to troszczy się oficjalnie. Tak, w przestrzeń informacyjną wrzuca się to „dyskusję” wokół czerwonego atramentu, który jest używany podczas sprawdzania prac uczniowskich, to zagadujemy nowymi-starymi normami dotyczącymi form oceniania wiedzy. Bardzo zauważalna jest tendencja unikania rozpatrywania tych fundamentalnych wartości, jakości standardów edukacyjnych, wymiarów światopoglądowych, na podstawie których ma być wychowywana przede wszystkim młodzież. Stają się „modne” do głupoty podrzucane tezy w rodzaju „edukacja poza polityką”, „polityka do progu uniwersytetu” i tym podobne. Zwróćmy uwagę – nie politykierstwo, a właśnie polityka, kultura polityczna i obywatelska okazują się zbędne dla szkoły, uniwersytetu. Daremnie. Utrwalony sowiecki pogląd na wychowanie, który przewiduje kształtowanie osobowości w przestrzeni kilku tożsamości, mentalności, „internacjonalności”, ale bez dumy narodowej, ducha obywatelskiego, kultury politycznej, edukacji, pozostawia młodzież przy rozbitym korycie. Wiedzmy, że wrogie siły nie śpią. W Rosji naród buduje się na zagrażających naszej państwowości spersonalizowanych ideałach. Dane socjologiczne potwierdzają, że tam najbardziej autorytatywnymi dla ogółu społeczeństwa są Stalin, Lenin, Piotr I, Puszkin, Putin. Obecnie 48% Rosjan, a młodzieży znacznie więcej, „ubóstwia” Stalina, podczas gdy jeszcze dekadę temu ten wskaźnik wynosił 26%. Mało tego, wespół z ludożerczynią Katarzyną, Stołypinem, „krzyżodzierżcą” Mikołajem II, Żukowem, katami, którzy „najedli się” krwią Ukrainy, proponują oni Ukraińcom uznanie tego „wspólnego” szeregu „bohaterów”. Narzucono nam, a część społeczeństwa jednak to przełknęła, surogatową dyskusję wokół Szewczenki i Bielińskiego, Mazepy i Piotra krwawego, Petlury i Szczorsa, Szuchewycza, Bandery i Watutina, Żukowa… Ale sprawiedliwym i prawdziwym dla nas w stosunku do postaci historycznych jest tylko jedno kryterium – oddanie Ukrainie. Innego nam nie dano. Jego w trudnych czasach sowietyzmu stworzył W. Sosiura w „Mazepie” jako kluczową, niezwykle znaczącą ocenę-ideę, ideał dla obecnego i przyszłych pokoleń Ukraińców, wzniośle i mocno deklarując: „za suwerenność Ukrainy / Walczył on i w tym miał rację”. Swoim patriotyczno-lirycznym śpiewem o I. Mazepie przewrócił światopogląd, świadomość i samopoczucie ukraińskości. I powoli „mazepinizm” z niezasłużonej hańby przerodził się w odznakę, w symbol, w polityczny sztandar narodu. Ukraiński Człowiek, Naród, Państwo formowały się zawsze bardzo skomplikowanie, przez długi czas, drogą niewiarygodnych wysiłków, dzięki ofiarności, pracy, walce, heroizmowi, samowyrzeczeniu. Przecież, aby stać się Narodem, trzeba stworzyć wspólny cel, mieć wspólną historię, kulturę, tradycję, otrzymać w spadku sławę przodków, a także – pragnąć wspólnej przyszłości. Tylko taki naród jest zdolny „urodzić” aksjomat – chcieć razem żyć i samostanowić w przestrzeni światowej jako jedność. Rzeczywiście, zbudować solidarną działalność można tylko na podstawie wspólnych wartości, ideałów, celu. Nie da się tego osiągnąć w warunkach podwójnej (potrójnej) tożsamości, różnokierunkowych strategii światopoglądowych. Są fundamentalne wartości, poza którymi niemożliwe staje się istnienie konkretnego narodu. Wśród nich – Język, Pamięć Narodowa. Właśnie one są tym spoiwem, które utrzymuje Naród przed rozpuszczeniem się wśród innych. Bo każdy naród jest otoczony kręgiem swojego ojczystego języka, mówił O. Potebnia. Wychodząc poza granice tej zakreślonej galaktyki, znika. Te osobne rozmyślania zmuszają do bardziej odpowiedzialnego postrzegania znaczenia ukraińskiej tożsamości jako podstawowej wartości zachowania Państwowości. Jednocześnie należy uświadamiać sobie, że niemożliwe jest tworzenie Ukraińskiej Tożsamości i Ukraińskiej Państwowości poza Ukraińskim Językiem. Dlatego dziwię się, oburzam, złoszczę, kiedy tego nie rozumieją „swoi”, niby wykształceni ludzie. Nie warto dyskutować z nieprzyjaciółmi i zatwardziałymi ukrainofobami. Próżno. Mądrzy ludzie mówią: „Na to nie ma rady”. Jednak ostatnio poruszyło mnie odezwanie się pewnej znanej „prawniczki” (członkini CKW, zastępczyni szefa Administracji Prezydenta kilku prezydentów), w którym było tak wiele żółci wobec obecnej (wystarczająco jeszcze słabej) ukrainizacji. Jakich tam tylko słów nie użyto! Przytoczę tylko niektóre: „To protest przeciwko współczesnemu makkartyzmowi po ukraińsku! … A co za marazm dzisiaj wygadywano z wezwaniami, by język rosyjski przemianować na moskiewski! A tych, którzy rozmawiają po rosyjsku, wysyłać do Rosji! … Dach odjeżdża, patrzcie, żebyście nie zachłysnęli się własną nienawiścią i wąskohłowością! Ten pełnomocnik – on w ogóle jest zrównoważony?”. Co to jest? Poziom właśnie takiej „kultury”, (nie)świadomości, flirtowania, sprzedawania się, „małorosyjskości”… Możliwe. Ale najwyraźniej wspomniane jest pewnym przekrojem, indykatorem oceny tego środowiska, które usiłuje nazywać się inteligencją. Przy tym, jak zawsze, na wszelkie sposoby handlują Szewczenką, przyplatając Jego Słowo do zmalałych dusz, które przywykły (a im to z jakiegoś powodu odbierają) „uszlachetniać się” plejadą wysokiej rosyjskiej sztuki „nikołajewów”, „pugaczowów”, „sierowów”, „krutych”… A tu proszę – trzeba wykonywać Ustawę Ukrainy dotyczącą ochrony języka ukraińskiego, i to jeszcze z takim, jak „poprawnie” wyraziła się ta pani, „niezrównoważonym pełnomocnikiem”, nieuczciwie cytując Szewczenkowe „cudzego uczcie się”. Dobrze nasłuchawszy się tych „życzeń”, chciałoby się tylko przypomnieć autorce opusu osobne myśli „cudzych” na temat ukrainizacji Ukrainy – znanych na świecie współczesnych naukowców, dziennikarzy, mężów stanu. Reprezentują oni etnowspólnoty anglosasów, żydów, gruzinów. Tak, słynny ze swoich naukowych historycznych dociekań Timothy Snyder zaznacza: „Jestem za ukrainizacją. Uważam, że powinien istnieć język, którym mówi się w polityce i życiu społecznym i tym językiem powinien być UKRAIŃSKI. Gdyby to zależało ode mnie, to w życiu społecznym byłoby więcej ukraińskiego, żeby między sobą ukraińscy dyplomaci mówili po ukraińsku, a nie po rosyjsku. Żeby ukraińscy nauczyciele na przerwach komunikowali się po ukraińsku, a nie po rosyjsku. Żeby ukraińscy politycy mówili między sobą po ukraińsku. Żeby prezydent na spotkaniu z ukraińskim biznesem mówił po ukraińsku”. Od siebie tylko przypomnę, że za plecami Putina często „miga” popiersie Piotra I, a więc nie powstają żadne pytania. Polityka żandarmów będzie kontynuowana. Ale Ukraińcom ważne jest, kto stoi jak posąg za plecami naszych zwierzchników, żeby zrozumieć „dokąd idziesz, Ukraino?”. Bo czasami wystarczy tylko jedna nominacja szefa Administracji (Biura) Prezydenta, żeby społeczeństwo przejrzało i nie leciało na fałszywy ogień. Autorytatywna dziennikarka Anne Applebaum w 2014 roku, na początku rosyjskiej agresji, wydrukowała w ukraińskich wydaniach materiały, w których twierdzono, że „Nacjonalizm (nie rosyjski szowinizm) – to właśnie to, czego potrzebuje Ukraina… Bo demokracja ponosi porażkę, kiedy obywatele nie wierzą, że o ich kraj warto walczyć”. Dlaczego głodem w 1932–33 latach zamorzono miliony ukraińskich chłopów, – kontynuuje ona. Dlatego że Stalin bał się siły wiejskiego nacjonalizmu. Wreszcie, znany gruziński polityk-reformator i mąż stanu Kacha Bendukidze podkreślał, że reformy w państwie mogą zrobić tylko nacjonaliści. Anne Applebaum dodaje, że „tylko maleńka grupa nacjonalistów na Ukrainie, których możemy zgodzić się nazywać patriotami, stanowi jedyną nadzieję kraju, by uniknąć apatii, drapieżnej korupcji i, w końcu, rozczłonkowania”. Można urządzać bezpłodne dyskusje wokół tego (dla mnie nie kontrowersyjnego) tematu, jednak nigdzie prawdy nie ukryjesz. Pierwszymi od początku rosyjskiej agresji poszli na front z Majdanu, bezstrasznie broniąc Ukrainy, właśnie nacjonaliści. Dlatego zwracam się do moralizatorów-antyukrainizatorów: nie trzeba paradnych słów, nie dotykajcie Ukraińskiego Języka, bo za Szewczenkowym Słowem, „biada wam będzie”. Humanitarniej byłoby podobnym kibicom fanklubu „ruskiego miru” wspomnieć tych młodych ludzi, jeszcze dzieci, których zabijali i zabijają w Donbasie, na Krymie za język ukraiński, za miłość do Ukrainy, w szczególności młodego Stepana Czubenka („Narodowego Bohatera Ukrainy”) za to, że chciał być Ukraińcem. A ruskomirscy mordercy (pogodin, moskalow, suchomłynow) do dziś spacerują po Moskowii. Albo chociaż kiedyś spróbować obronić (jako prawniczka) tych naszych rodaków w Federacji Rosyjskiej, którzy nie mają żadnej placówki przedszkolnej, szkoły, biblioteki, centrum kulturalno-oświatowego, nie mówiąc już o wyższych uczelniach, i którzy często w warunkach putinowskiej totalitarnej „demokracji” boją się nazywać siebie Ukraińcami. I zanim z taką gorliwością będzie się przejmować cudzym (rosyjsko-moskiewskim), „uczcie się” swojego, rodzimego, pamiętając znamienne słowa poety Wiktora Baranowa: „Ukraińcy moi!... / Można żyć i jako chochoł, i nie zgorzknie od tego chleb. / Tylko kto kiedyś niebo nachyli nad Waszymi mogiłami, / Jeśli nie zdradzona przez Was, znieważona przez Was Ukraina?...” Można, nawet dozwolone jest dla wewnętrznie niechlujnych, chełpić się samomądrością, samoutalentowaniem, być orędownikiem ego-wolności i wszechświatowości, stawiając sobie chimeryczne postumenty samowielkości. Pustka pustek, nicość. Bo kto zignorował wieczne wartości, które żywią i uduchowiają twój Naród, ten znika, niezdolny BYĆ. Przecież jest tylko jeden prawdziwy ziemski sprawca twoich czynów i losu. Pamięć. PAMIĘĆ NARODOWA. Heorhij FILIPCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Z nich najbardziej znaną jest postać Wasyla Wereszczaki, który wraz ze swoim ojcem Hryhorijem służył w jednej sotni pod dowództwem Mychajła Chmielnickiego. Wśród rejestrowych kozaków tej samej sotni był także syn M. Chmielnickiego Bohdan – przyszły hetman Ukrainy. Młodych kozaków Bohdana i Wasyla połączyła silna przyjaźń, co najwyraźniej zadecydowało o losie tego ostatniego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Tłumaczenie częściowe: inna część tego materiału jest na razie pokazana po ukraińsku

Niepodległość: od źródeł do współczesności (wydarzenia, fakty, losy)

Alla Wereszczahina, Borys Wereszczahin, zasłużeni działacze sztuki Ukrainy W swojej chacie własna i prawda, I siła, i wola... Taras Szewczenko Ukraina – prastary, potężny, miłujący wolność kraj ze stałą ideą narodową, wysokim poziomem wykształcenia i kultury, ze swoim najcenniejszym skarbem duchowym i potężnym amuletem – językiem. Minęły trzy dziesięciolecia, odkąd spełniło się odwieczne marzenie Ukraińców: w przestrzeni światowej powstało nowe suwerenne państwo. Akt proklamacji niepodległości Ukrainy uwieńczył wiekowe dążenia naszego narodu do samostanowienia. Dumnie załopotał niebiesko-żółty Sztandar, który jako wielowiekowa ukraińska flaga uosabia piękno i wielkość ojczystej ziemi, ciągłość tradycji państwowotwórczych Ukrainy. Z pełną mocą zabrzmiała wcześniej zakazana pieśń „Jeszcze nie umarła Ukraina”, która przez ponad stulecie była wyrazicielem patriotycznych uczuć Ukraińców, prawdziwym symbolem wolności i godności. Nieprzypadkowo od dawna uważana była za uroczysty hymn narodu, a wraz z uzyskaniem niepodległości otrzymała status Hymnu Państwowego. Powrócił z niebytu prastary symbol Trójząb – znak państwa równoapostolskiego księcia Włodzimierza Wielkiego, stając się Małym Godłem Państwowym odrodzonej Ukrainy. Przez ten czas w społeczeństwie zaszły znaczące zmiany. Określono główny wektor oraz postulaty społeczno-politycznego, państwowego, narodowo-kulturowego, naukowego i edukacyjnego postępu kraju, który dokonał swojego cywilizacyjnego wyboru na podstawie ogólnoludzkich wartości. Niedawno obchodzono 25-lecie uchwalenia Konstytucji Ukrainy. Lecz pamiętamy, z dumą uświadamiamy sobie i szczycimy się tym, że źródła Ustawy Zasadniczej naszego państwa biorą początek jeszcze od 1710 roku – czasu przyjęcia wiekopomnej Konstytucji hetmana Filipa Orlika, która była jedną z pierwszych w Europie! Właśnie stamtąd rozciągają się ku nam życiodajne korzenie zasad demokratycznych, które znalazły swoje odzwierciedlenie w tym unikalnym ogólnoukraińskim akcie politycznym. Przecież on, wyprzedzając czas, po raz pierwszy spośród krajów europejskich (gdzie istniały monarchie absolutne), faktycznie proklamował Ukrainę niepodległą republiką, kształtując nowatorskie poglądy społeczno-prawne. Dzisiaj z naszej odnowionej ziemi znikają symbole byłego totalitarnego kraju, jego ideologia i narracje, a wraz z nimi pomniki wodzów-ludożerców, którzy plądrowali Ukrainę, krzywdzili jej wiarę i język, niszczyli najwyższe dobra materialne i duchowe, zabijali najlepszych synów i córki. Zamiast tego powracają z przeszłości przemilczane i zniekształcone wydarzenia, przekręcone fakty, ożywają niesłusznie zapomniane imiona tych, którzy w różnych czasach walczyli o soborną Ukrainę, o jej sławę i wolność, tworzyli jej historię, wysławiali język, troskliwie zachowywali złoty fundusz ukraińskości w dalekich światach, kładąc fundamenty państwowej samodzielności. Przypomnijmy, dla przykładu, choćby takie postacie historyczne, jak Włodzimierz Chrzciciel, Jarosław Mądry, D. Halicki, K. Ostrogski, P. Mohyła, B. Chmielnicki, I. Wyhowski, I. Mazepa, P. Połubotok, P. Orlik, P. Skoropadski, M. Michnowski, S. Petlura, A. Liwycki, O. Szulhyn, I. Łypa, W. Hołubowycz, M. Hruszewski, W. Wynnyczenko, M. Szapował, P. Bołboczan, N. Machno, S. Jefremow, D. Doncow, A. Szeptycki, A. Wołoszyn, J. Konowalec, M. Sciborski, S. Bandera, R. Szuchewycz, K. Osmak, J. Stećko oraz wielu innych rodaków, wśród których byli także wybitni uczeni i politycy, artyści i przedsiębiorcy-mecenasi, wojskowi i przedstawiciele duchowieństwa. Wszyscy oni, wyznając bezgraniczne oddanie fundamentalnym ukraińskim wartościom oraz ideałom wolności, stawali się prawdziwymi przewodnikami narodu. Na większości tych imion leżało surowe tabu, usuwano je z pamięci kilku pokoleń Ukraińców, wykreślano z życia duchowego społeczeństwa. Dlatego i dzisiaj pozostaje jeszcze niemało stron historii, kultury, religii, które wymagają odnowienia, prawdziwego przemyślenia, oczyszczenia z ideologicznych mitologemów oraz głębokiego badania. Nie będziemy akcentować uwagi na współczesnych wydarzeniach, pewnych osiągnięciach, są one znane, przecież to nasz czas, żyjemy w jego wirze i swoimi działaniami lub bezczynnością wpływamy na dalszy los kraju. Zauważmy, że niepodległość nie została podarowana, nie spadła jak gwiazda z nieba. Państwo nie powstało na pustym miejscu. Droga Ukrainy do wolności była długą, ciernistą, bolesną, częściowo i krwawą. A los wymagał od bojowników o nią zarówno bezgranicznej miłości do matki-ojczyzny, jak i żarliwej oddaności oraz poświęcenia w imię wiary w przyszłość ukraińskości. ...Na ręczniku twojego losu Wiele czarnych wyhaftowano krzyży, Pośród których na niteczkach z krwi Trzyma się nasz ukraiński ród. (Łarysa Kozyniuk) Ukraińska ideologia państwowotwórcza ma głębokie korzenie. Cała wielowiekowa historia Rusi-Ukrainy jest w istocie historią walki o samodzielność i tożsamość ukraińskiego narodu. Czyż można więc wyobrazić sobie istnienie współczesnej Ukrainy bez genetycznego związku wielu pokoleń – wiekopomnego Chrztu państwa kijowsko-ruskiego, książąt-budowniczych, którzy, umacniając państwowość od wewnątrz poprzez wiarę, edukację i naukę, bronili jej przed wrogami, ustanawiali przyjazne stosunki z wieloma krajami europejskimi. Albo, powiedzmy, bez Księstwa Halicko-Wołyńskiego oraz Wielkiego Księstwa Litewskiego, które także stały się ważnym etapem ukraińskiego postępu ku państwowej niepodległości. A czy uformowałby się ukraiński suwerenny kraj bez Kozaczyzny, Siczy Zaporoskiej (z jej demokratycznymi zasadami), Hetmanatu, bez wydarzeń Rewolucji Ukraińskiej i działalności Ukraińskiej Republiki Ludowej, formacji zbrojnych Strzelców Siczowych, bohaterów spod Krut oraz długotrwałego desperackiego oporu wobec rosyjskich okupantów, który stawiali powstańcy Chołodnego Jaru, wojownicy OUN, UPA, czy bez tych, którzy walczyli przeciwko stalinowskiemu Hołodomorowi, Wielkiemu Terrorowi lat 37-38, bez ukraińskiego ruchu szestdziesiatnyków, Ludowego Ruchu... Nie będziemy zapominać także o wybitnej roli wielu ośrodków religijnych, instytucji kulturalno-oświatowych, edukacyjnych, stowarzyszeń ideologicznych, organizacji wojskowych, bractw i towarzystw, które na pewnych etapach naszej historii stały na straży interesów narodu ukraińskiego, zyskując w społeczeństwie potężne znaczenie społeczne i patriotyczne. Wśród nich warto wyróżnić ponad 150-letnią działalność bodaj najmasowej organizacji społeczno-politycznej „Proświta”, która obok podnoszenia poziomu edukacji i kultury Ukraińców, kształtowania ich świadomości narodowej, stawiała opór polityce rusyfikacji, broniła dążenia narodu do powrotu do tradycji państwowości. Wyjątkowe miejsce w naszej historii zajmuje Olbrzym Ukraińskiego Ducha, Światło Ukraińskiego Narodu i genialny Prorok – Wielki Kobziarz, który uświęcał drogę Ukraińców do wolności i godności. Imię Tarasa Szewczenki stało się symbolem Ukrainy, symbolem walki o utwierdzenie jej ideologii, postępowych poglądów na budowę suwerennego demokratycznego społeczeństwa. Właśnie twórczość poety stała się potężnym bodźcem odrodzenia narodowego i duchową bronią w latach zmagań wyzwoleńczych. O długotrwałej walce O niepodległość Ukrainy napisano wiele badań. Jednak nigdy nie jest ich za wiele. Teraźniejszość, jak już wspomniano, wciąż wymaga szerokiego naświetlenia minionych wydarzeń, aby po uświadomieniu sobie wszystkich błędów i pomyłek, które hamowały nasz postęp, a częściowo hamują go do dziś, jasno dostrzec drogę, którą kraj powinien podążać do wspólnoty europejskiej. W ramach jednego artykułu nie sposób wszechstronnie ukazać źródeł i etapów kształtowania się samodzielności narodu ukraińskiego. Dlatego, nie roszcząc sobie pretensji do wyczerpania i pełnego zgłębienia tego głębokiego tematu, spróbujemy zwrócić uwagę na poszczególne wydarzenia historyczne, fakty i losy tych, którzy prowadzili Ukrainę do celu, na przykładzie ziemi sumskiej – naszego ojczystego kraju. To właśnie tutaj rodziło się, krzepło, nabierało skrzydeł i wylatywało z rodzinnego gniazda niejedno pokolenie naszego dawnego kozackiego rodu. Na tej ziemi od wieków pobudza wyobraźnię starożytny Putywl, stoi dumny Głuchów – kozacka stolica, a zarazem potężny ośrodek kulturalno-oświatowy i artystyczny, w którym zawsze tętnił duch wolności i nie gasło pragnienie wyzwolenia się spod moskiewskiego jarzma. Oczywiście, wolnościowe dążenia Ukraińców i aspiracje państwowotwórcze niezwykle irytowały carską Rosję z jej ordyńską despotycznością. Wszystkie działania Moskali były skierowane na całkowite zniewolenie Ukrainy, likwidację Siczy Zaporoskiej oraz jednego z jej heroicznych ośrodków, który uformował się i prężnie działał na Ukrainie Słobodzkiej. Tak oto, z niechlubnej woli Katarzyny II, uwięziono ostatniego atamana koszowego P. Kałnyszewskiego – wielkiego Ukraińca, działacza politycznego, kulturalnego i religijnego, człowieka o wysokim intelekcie i niezwykłej odwadze. Ostatnie 25 lat swojego życia (a jako jednemu z wybitnych postaci dane mu było żyć w trzech stuleciach: 1691–1803), ataman spędził w nieludzkich warunkach klasztoru sołowieckiego, gdzie znalazł swój wieczny spoczynek. W Twierdzy Pietropawłowskiej zakończyła się ziemska droga hetmana nakaznego Ukrainy P. Połubotka, który próbował przeciwdziałać kursowi Piotra I na likwidację autonomii Ukrainy. Z tych samych powodów popadł w niełaskę caratu hetman Ukrainy K. Rozumowski, który doprowadził do wydania carskiego ukazu o zakazie rozszerzania poddaństwa na Ukraińców. Udało mu się uniknąć aresztowania (prawdopodobnie jako bratu O. Rozumowskiego – faworyta cesarzowej Elżbiety), jednak został odsunięty od władzy z zakazem odwiedzania Ukrainy przez 11 lat. Być może komuś wyda się zbyteczne przypominanie wydarzeń z odległej przeszłości i sławnych postaci bojowników o Ukrainę, jednak to właśnie wtedy kładziono drogowskazy na ścieżce do narodowej samoidentyfikacji i państwowego samostanowienia. Pozwolimy sobie dołączyć do grona tych imion również przedstawicieli naszego rodu Wereszczaków (Wereszczahów), którzy na pewnym etapie walki o zdobycie przez Ukraińców niepodległości oddali swoje życie. Wśród nich... Miną lata i Wasyl stanie się jednym z działaczy służby wywiadowczo-obserwacyjnej swojego pobratymca B. Chmielnickiego, bez której niemożliwa byłaby niezawodna ochrona rodzinnej ziemi i istnienie samej Ukrainy. Z czasem los przywiódł go do Polski, gdzie otrzymał wysokie stanowisko kamergera na dworze królewskim. Mając dostęp do tajemnic polskiego Sejmu i dokumentów Wielkiej Rady Królewskiej, Wasyl przekazywał hetmanowi niezwykle ważne informacje o zamiarach Polski wobec Ukrainy. Z czasem został zdemaskowany, uwięziony i skazany na śmierć (Skrypnyk O., Ukraiński ślad w wywiadzie, Kijów, „Jarosławiw Wał”, 2000). Materiały historyczne wydobyły z półek archiwów na światło dzienne imię jeszcze jednego naszego przodka – Prokopa Wereszczaki, który obok I. Wyhowskiego, M. Krywonosa i I. Bohuna należał do najbliższych współpracowników B. Chmielnickiego. P. Wereszczaka utrzymywał przyjazne stosunki z metropolitą kijowskim, halickim i całej Rusi P. Mohyłą, wojewodą kijowskim A. Kisielem oraz metropolitą Sylwestrem Kossowem. Przez pewien czas Prokop mieszkał w Monasterze Michajłowskim. Podczas przeprowadzania „czarnej rady” i czytania ugody hadziackiej z Polską, która faktycznie denuncjowała artykuły marcowe Chmielnickiego z 1654 roku i oznaczała wyjście Ukrainy spod protektoratu Moskwy, doszło do starcia z prorosyjskimi siłami, w którym zginęło wielu Kozaków. Wśród nich było dwóch pułkowników kozackich – Stepan Sułyma i Prokop Wereszczaka. O tamtych dawnych wydarzeniach przypomina znak pamięci w formie krzyża, ustawiony w miejscu pochówku tych sławnych Ukraińców we wsi Hermanówka w obwodzie kijowskim. Nie jest zbyteczne podkreślenie, że Stepan Sułyma (podobnie jak hetman Iwan Sułyma) jest przodkiem genialnego kompozytora XX wieku I. Strawińskiego. Rodzina artysty szczyciła się swoimi dawnymi kozackimi korzeniami. Jednak nie wszystkim wiadomo, że nazwisko artysty było podwójne – Sułyma-Strawiński. Kiedy Rosja zaanektowała część Polski, zmuszono go do rezygnacji z pierwszej części (Sułyma). Pełne nazwisko udało się przywrócić dopiero synowi kompozytora, Światosławowi, który stał się znanym pianistą. Ciekawe, jak w historii przeplatają się epoki, losy, polityka i sztuka. Przy ul. Luteranskiej 16 (wówczas ul. Grafska) w Kijowie mieściła się wielka posiadłość rodziny J. Sułymy (obecnie znana kijowianom jako „dom z duchami”). Na fasadzie innego budynku przy tej samej ulicy w 2019 roku zainstalowano tablicę pamiątkową z płaskorzeźbą I. Strawińskiego, która informuje, że przez pewien czas przebywał tu sam artysta. Ciąg dalszy na str. 4

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

artystów europejskiego formatu – kompozytorów D. Bortniańskiego, M. Berezowskiego, malarzy W. Borowikowskiego, D. Lewickiego moskale chętnie zaliczali do przedstawicieli swojej kultury. naszej niedalekiej przeszłości. K. Ciołkowski, chociaż i pro- Ałła Wereszczagina, Borys Wereszczagin

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Niepodległość: od źródeł do współczesności (wydarzenia, fakty, losy)», s. 3

Tłumaczenie częściowe: inna część tego materiału jest na razie pokazana po ukraińsku

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Незалежність: від джерел до сьогодення (події, факти, долі)

Продовження. Початок на стор. 3 Не можна оминути увагою і діяльність українських меценатів та благодійників, які відігравали важливу роль в історії нашої країни, збереженні та розбудові української нації. Своєю наполегливою працею, з незламною вірою в майбутнє України, вони закладали політичні, соціально-економічні, культурно-просвітницькі, духовні підвалини суспільства. Їхнім коштом будувались промислові центри, лікарні, освітні заклади, мистецькі осередки, поставали величні храми. Значний внесок у цю справу зробила й Сумщина, насамперед родини Алчевських, Терещенків, Харитоненків, Ханенків, Миклашевських. Їх справді титанічну працю сьогодні важко переоцінити. Чільне місце серед цієї когорти благодійників за правом належить родині Терещенків, яка значну частину своїх статків віддавала на благочестиві справи. Хіба можна, до прикладу, уявити Київ без пам’ятника Б. Хмельницькому, Володимирського собору? А це ж на кошти Николи Артемійовича Терещенка, одного з найбагатших підприємців Російської імперії, здійснено розписи, виготовлено срібний престол та позолоту бань цієї величної споруди. Постав за його фінансової підтримки й своєрідний символ Києва – пам’ятник гетьманові Богдану. Приваблює киян та гостей міста ошатна будівля Н. Терещенка, в якій тепер знаходиться Національний музей Тараса Шевченка. Залишились у спадок й інші установи, відомі киянам за їх нинішнім призначенням: Київський національний університет театру, кіно і телебачення ім. І. К. Карпенка-Карого, Національний транспортний університет, Інститут епідеміології та інфекційних хвороб ім. Л. В. Громашевського НАМН України, Інститут психології ім. Г. С. Костюка НАПН України. Долучився коштами Терещенко й до будівництва колишніх споруд Політехнічного інституту, Художнього музею, Комерційного училища (Київська книжкова фабрика), Троїцького народного дому (Київський національний академічний театр оперети), Покровської церкви на Солом’янці, Собору св. Миколая у Покровському жіночому монастирі... Всього й не перелічити. Значну благодійну роботу проводив у Києві і його рідний брат Федір. Опікуючись бідними, він відкривав притулки, зокрема будинок безплатних квартир для бідних вдів. Склав значні пожертви на спорудження на Подолі Введенської та Йорданської церков, художнє оздоблення церкви Другої київської гімназії. А для своєї великої картинної галереї збудував розкішний особняк на Олексіївській вулиці (зараз Терещенківська), де здійснював перші публічні огляди. Саме на основі його особистої колекції, а також частини живописної колекції брата Николи та племінника Івана було створено Київський державний музей російського мистецтва. Діти Н. Терещенка продовжили родинні традиції. Так, син Іван став фундатором Київської рисувальної школи М. Мурашка, забезпечував її фінансування як провідного центру українського живопису. Окрім великого зібрання російського малярства, мав колекцію стародруків, старовинної зброї, залишив власні кошти на створення Київської академії мистецтв. Його брат Олександр теж брав активну участь у благочинних проєктах батька: став одним із засновників київського відділення Російського музичного товариства, зібрав значну колекцію українських старожитностей. Завдячуючи старшій дочці М. Терещенка Варварі та її чоловікові Богдану Ханенку – промисловцю-меценату, колекціонеру творів мистецтва, археологу, нащадку древнього козацького роду (одним з його предків був гетьман Правобережної України Михайло Ханенко), ми й сьогодні милуємось чудовим живописом у київському музеї мистецтв, названого на честь подружжя. За заповітом чоловіка Варвара подарувала тодішній Академії Наук сімейну колекцію, одну з найбільших серед приватних зібрань Європи. Поховано Варвару Ханенко на цвинтарі Видубецького монастиря поруч із чоловіком. Не стояв осторонь від доброчинної діяльності і М. Терещенко, онук Николи Артемійовича – високоосвічена особистість. Михайло володів тринадцятьма мовами, мав різносторонні знання й захоплення: від літератури і мистецтва до юриспруденції і фінансової сфери. Чимало зусиль та власних коштів благодійник спрямовував на розвиток культури, мистецтва та освіти. Він був одним із засновників Київської консерваторії, опікувався Першою київською гімназією. Під час Першої світової війни фінансував шпиталі для військових, створив та утримував на Ярославому Валу в Києві великий лазарет для поранених. У березні-жовтні 1917 року обіймав посаду міністра фінансів, а згодом – міністра закордонних справ Тимчасового уряду. Разом з О. Керенським та І. Церетелі вів перемовини з Центральною Радою щодо надання Україні широкої автономії. Довгі десятиліття не згадувалась родина Андрія Миклашевського, засновника першого на Лівобережжі порцелянового заводу – справжнього осередку самобутньої української культури. Сюди за досвідом приїздили інженери, архітектори, художники та інші фахівці з різних країн, а вироби заводу зайняли почесне місце в багатьох колекціях світу. Один з пращурів Андрія, Михайло Миклашевський, був військовим (стародубський полковник) і державним діячем часів Гетьманщини, меценатом. Його коштом постав один з шедеврів українського бароко – Георгієвський собор у Видубецькому монастирі, де він і похований. Родинний герб полковника до нашого часу можна побачити на трапезній монастиря, а також на Лядських воротах у столиці України (Майдан Незалежності), хоча й потрапив він туди випадково. Дочка А. Миклашевського Марія пов’язала свою долю з Петром Сагайдачним, вихідцем з відомого гетьманського роду, й стала матір’ю Павла Скоропадського – гетьмана української держави, генерал-лейтенанта, отамана Українського Вільного Козацтва. Російська імперія впродовж багатьох століть, спотворювала саму сутність українства, не гребуючи водночас ніякими методами. Проте вона ніколи не забувала поживитися її матеріальними та духовними цінностями. Тут все йшло в хід: від відвертої брехні щодо висвітлення знакових подій, крадіжок історичних, культурних надбань – аж до привласнення імен наших видатних українців. Як зазначає історик Олександр Палій, почалася така агресивна брехня та суцільна фальсифікація з давніх-давен, ще з викрадення Боголюбським Вишгородської ікони Божої Матері (в Третьяковській галерії вона представлена під назвою Володимирської), з украденої в Руси назви для своєї Московії, з міфів про заснування Москви та про шапку Мономаха (,,шапку-монголку”, яку московити видавали за шапку візантійського царя Мономаха, а її просто не могло бути в імператора), про Івана Грозного, начебто ,,князя всієї Русі”... Ця імперська звичка настільки увійшла в їх кров, що сьогодні ,,брати” зазіхають вже й на постаті Володимира Хрестителя, Г. Сковороди, І. Котляревського, Т. Г. Шевченка... Та найголовнішим є те, що Московія, спотворюючи минуле й переінакшуючи дійсність, використовує ,,змінену реальність” з метою маніпуляції свідомістю задля живлення свого імперського панування. Талановитих українців, які створювали своєрідну духовну ауру своєї нації, без докорів сумління зухвало іменували російськими, пізніше совєцькими. Ось, скажімо, кілька прикладів з того яскравого сузір’я. Великих українських Свого часу за зразком українського стилю козацького бароко в Москві почав формуватися архітектурний стиль, який вони називали ,,московським бароко”. Насправді ж його автором є український архітектор Іван Зарудний. Саме він безпосередньо й впроваджував стиль у забудову міста. З’явився на світ знаменитий архітектор у Києві, навчався в Києво-Могилянській академії, потім в Італії вивчав європейське декоративне мистецтво. Повернувшись до України, йде на службу до канцелярії гетьмана Мазепи, котрий відгукнувшись на прохання Петра I, направив Зарудного до Москви, де він і створив свої шедеври. Із відомого українського козацького роду походив знаний скульптор І. Мартос (автор пам’ятника Мініну та Пожарському в Москві). Народився він у містечку Ічня, що на Чернігівщині, його батько був сотенним отаманом. Першим мистецьким вчителем Івана став його дядько – відомий різьбяр іконостасів. Скульптор, якого в Московії образливо називали ,,хохлом”, подарував своїй Україні пам’ятник Дюку де Рішельє, встановлений на Приморському бульварі Одеси, виготовив надгробок гетьману Кирилові Розумовському в Батурині. Як відомо, правнук гетьмана Кирила Розумовського, знаменитий поет Олексій Костянтинович Толстой визнавав себе українцем та зберігав пам’ять про свого славного прадіда. Поет любив Україну і вболівав за її долю. Та найдужче він любив рідну Стародубщину (найпівнічніші українські етнічні землі), де провів кращі роки свого життя. Олексій Толстой стверджував, що історія України і Московії не є тотожною, оскільки Україна бере коріння від давньої Києво-Руської держави, а Російська імперія, з її жорстокою авторитарною царською владою, постала від Золотої Орди. Поховано його в с. Красний Ріг поруч із дерев’яною Успенською церквою, побудованою прадідом. Цілком слушно виникає риторичне запитання: а чи не легко ми віддали на вівтар російської культури й ім’я М. Гоголя – великого українця? Або того ж А. Чехова, який мав українське коріння і народився в Таганрозі – українському місті, вкраденому Москвою в України. Його бабуся – Єфросинія Шимко спілкувалася з дітьми своєю рідною мовою – українською. У родині співали українських пісень, читали українські книжки. Та врешті-решт й сам письменник, постійно говорячи про своє українське коріння (,,У моїх жилах тече українська кров...”), навіть у тодішньому перепису населення вказав свою національність як ,,малорос”. Підкреслюємо це либонь для того, аби ще раз нагадати про роль українців у становленні російської культури, адже її до 18 сторіччя фактично не існувало. Тому не є випадковістю, що значна частина російських письменників-класиків насправді були українцями... А ось вже інший приклад з нажив усе життя в Росії, надзвичайно пишався своїм походженням (з роду славетного козацького полковника С. Наливайка). Додамо сюди відомих українців – унікальних фахівців у галузі космонавтики Ю. Кондратюка, С. Корольова, В. Глушка, чиї імена в довідкових джерелах СРСР (тепер й російських) позначалися без національної приналежності – совєцькі. Водночас чомусь ,,забули”, що саме у совєцькій в’язниці протягом шести довгих років перебували (і працювали!) С. Корольов та В. Глушко... Пригадаймо також і вихідців безпосередньо із Слобожанщини. Тут починається родовід І. Мечникова – блискучого вченого, лауреата Нобелівської премії. Глибоке козацьке коріння мав В. Вернадський, академік, Голова комісії Міністерства освіти та мистецтв в уряді УНР, перший Голова-президент Української Академії Наук, засновник української національної бібліотеки (нині носить його ім’я). Нащадком слобідського козака на прізвисько Ріпа був і видатний художник І. Рєпін. Малий Ілля з дитинства всотував у себе дух українства: історію народу, соковиту палітру фарб милої серцю природи, народного побуту, звичаїв та обрядів. Під час навчання в Петербурзькій академії мистецтв був членом українського земляцтва, брав активну участь у громадськокультурному житті України. Українська тематика, що стала яскравою сторінкою його малярської спадщини, посідала в творчості художника особливе місце. Згадаймо хоча б його неперевершене колоритне полотно ,,Запорожці пишуть листа турецькому султанові”, яке геніально відтворює волелюбний дух козаків, їх лицарську вдачу, товариськість, природній український гумор. Один з варіантів цієї картини викупив Олександр III, заплативши за неї 35 тисяч рублів. Величезні гроші того часу! Міцна дружба поєднувала Рєпіна з багатьма діячами української культури – М. Кропивницьким, А. Праховим, М. Мурашком, Д. Яворницьким, М. Ге, М. Пимоненком. Однією з останніх робіт художника-реаліста стала картина ,,Гопак”. У листі до Д. Яворницького Рєпін характеризує картину як ,,красиву, веселу”, що виразно та яскраво передає ментальність українського народу. Останні роки митець проживав у Фінляндії, після здобуття країною незалежності. До Росії повертатись відмовився, тому в’їзд в Україну йому було заборонено. Та палку любов до батьківщини Рєпін зберіг до кінця життя. Помер живописець у своїй садибі ,,Пенати”, де його за власним бажанням поховали в парку без труни, а на могилі висадили дерево... Як відомо українське малярство 19–20 сторіч розвивалось в умовах колоніальної політики Російської імперії, тож багато митців, українців за походженням, чи тих, хто народився в Україні, зараховували до російського мистецтва. Далі буде.
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

szowinistyczne nawiasy kwadratowe, w które próbowała je wcisnąć jeszcze „Ftoraja”? Jeśli te dwa języki to jedno i to samo, to po co drukować opus „Najważniejszą cechą imiesłowów jest to, że w języku ukraińskim nie są używane tak zwane imiesłowy czynne czasu teraźniejszego” (3, s. 147). Jaka jest potrzeba nazywania tego nauczyciela-tancerza (czy tancerza-nauczyciela) headlinerem? W języku angielskim jest to derywat słowotwórczy, utworzony za pomocą sufiksu sprawczego -er praindoeuropejskiego pochodzenia od złożonego rzeczownika head-line [ˈhedlaɪn] n 1. nagłówek gazety; 2. pl rad. krótkie streszczenie ostatnich wiadomości; 3. druk. żywa pagina; 4. mor. cumy dziobowe; headline [ˈhedlaɪn] v (past i p. p. headlined, pres. p. headlining) 1. dawać nagłówek; the event was ~d throughout the country wszystkie gazety kraju zamieściły wiadomość o tym wydarzeniu; 2. amer. pot. wykonywać główny numer programu. scare-headline [ˈskeɘˌhedlaɪn], gdzie słowo head „głowa” i jeszcze 29 znaczeń + line „wiersz, linia” i jeszcze 26 bliskich znaczeń rzeczownika i czasownika (AUS, s. 625–626, 820–821). Natomiast derywat head-liner [ˈhedˌlaɪnɘ] n – to pot. 1. popularny aktor, gwiazda ekranu (itp.); 2. popularna książka (AUS, s. 626), czyli w naszym kontekście słowo to zostało w ogóle użyte na siłę, bez tłumaczenia. Do ukraińskiej przestrzeni publicznej trafiło ono nie tyle ze sfery wydawniczej, jak widzimy to po podstawowym znaczeniu w języku angielskim „nagłówek artykułu”, „dawać nagłówek”, a przede wszystkim ze sfery show-biznesu, gdzie headlinerami (zamiast hedlinerami, ponieważ angielski dźwięk [h] w języku ukraińskim należy oddać przez g, a nie jak w języku moskiewskim przez ch) zaczęto nazywać zespoły muzyczne lub wykonawców, aby przyciągnąć uwagę znacznej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Kłamstwo w prawie

LIST CZYTELNIKA – DO DRUKU! Dmytro PYŁYP CZUK, pisarz, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Zapamiętajcie – ci, którzy pisali artykuł Putinowi: w XIX–XXI w. wydrukowano półtora tysiąca ukraińsko-rosyjskich i rosyjsko-ukraińskich słowników przekładowych. Ich wykaz znajdziecie w moim indeksie bibliograficznym „Słowniki języka ukraińskiego: 1596–2018” (Kijów: Centrum Wydawnicze „Proświta”, 2020. – 1072 s.). Niedawno sieć obiegło wideo z nauczycielami-tancerzami, którzy wykonywali taniec dla swoich uczniów-absolwentów wiejskiej szkoły w Majaczce w obwodzie połtawskim. Jednak uwagę przykuli nie nauczycielki-tancerki, a właśnie nauczyciel historii i prawoznawstwa oraz dyrektor szkoły Wasyl Masłej – jedyny mężczyzna wśród wykonawców prezentu dla swoich uczniów. Jak dla mnie, sedno nie tkwi w płci męskiej, a w błyskotliwym wykonaniu, które po prostu oczarowuje, choć, oczywiście, strasznie razi moskowskojęzyczność piosenki. Obserwując wirtuozerię wykonania, myślisz, że taniec – to doprawdy pionowe wykonanie naszych poziomych pragnień… Przynajmniej tak ekspresywnie przedstawił to swoimi ruchami sławny teraz dyrektor, którego nazwano i „tańczącym”, i „hedlinerem” – oto wam stop moskiewsko-angielskiego surżyku w głowach zniewolonych niby-Ukraińców, którzy taką manierę wypowiadania się uważają niemal za popisywanie się, bo „im bardziej po barbarzyńsku i grubiańsku bełkoczą, tym – myślą – są mądrzejsi. Ale oni nawet szczycą się tym, bo uważają, że jeśli nie rozumie ich prosty lud, to ich język jest bardzo głęboki”, – tak wyraził się Erazm z Rotterdamu w swoim klasycznym dziele „Pochwała głupoty” jeszcze w 1511 roku o zaciemnionych słowami teologach (6, s. 74). Zatem, nawet gdy zabierają się do opisania tańca, to języka nie porzucają, bo tylko on może przekazać nasz zachwyt, wstręt czy obojętność wobec zobaczonego. Nasi niektórzy niedouczeni dziennikarze z kanału 1+1 to, wydawałoby się, codzienne wydarzenie zwerbalizowali wcale nie tak ładnie i wytwornie, jak zatańczył nauczyciel i jak sam on mówi luksusową, źródlaną połtawską gwarą, a namieszali do swojego komunikatu moskiewsko-angielskiego surżyku: „Tańczący nauczyciel z obwodu połtawskiego wysadził Sieć. Hedlinerem wieczoru absolwentów został nauczyciel historii i prawoznawstwa Wasyl Masłej, jedyny mężczyzna wśród tańczących pedagogów” (8). Aktywne imiesłowy przymiotnikowe w rodzaju tańczący są niestandardowe w naszym języku, na co wskazuje jedna z prawodawczyń współczesnej normy językowej, wybitna ukraińska językoznawczyni. Słowa kremlowskiego dyktatora o tym, jakoby język rosyjski i ukraiński – to jeden i ten sam język, – to świadome kłamstwo w prawie, przeznaczone dla tych, którzy albo nigdy w życiu na żywo nie słyszeli tych dwóch języków (a takich – miliardy), albo są zaślepieni fanatyczną wiarą w moskiewski raszyzm. Jeśli to jeden i ten sam język, to dlaczego na świecie jest tyle dysertacji, słowników, innych publikacji, których autorzy bezbłędnie rozróżniają jedno od drugiego? Po co mnóstwo akademii i uniwersytetów, setki i setki (jeśli nie tysiące!) autorów brało się za układanie ukraińsko-rosyjskich i rosyjsko-ukraińskich słowników? Putin uważa wszystkich tych autorów za idiotów (???) czy on sam postanowił osiodłać idiotyczną ideę, choć genetyka, językoznawstwo, historia, etnologia, etnopsychologia oraz psychologia społeczna i polityczna dawno wyniosły te kwestie poza Putina, oprócz rosyjskiego, jeszcze w języku ukraińskim? Jeśli Rosjanie i Ukraińcy – to jeden naród, to kim jest Putin, który rzuca przeciwko Ukrainie – jako części „jednego” narodu – „Grady” i wszystkie inne „braterskie prezenty”? Ponieważ dla całej nieogłupionej ludzkości zbrodnie głównego raszysty są oczywiste i są one dość gruntownie dokumentowane, to tylko kwestia czasu, kiedy i w jakiej formie on oraz jego najaktywniejsi poplecznicy staną przed następną Norymbergą. części audytorium. Czyli hedlinery – to najbardziej oczekiwani uczestnicy widowiska – gwiazdy, które występują pod koniec koncertów. Z takim znaczeniem jednostkę leksykalną w języku angielskim odnotowuje się pod koniec XIX wieku, 1890–1895 r. z takimi najbliższymi synonimami: gwiazda, osobistość, bohater, imię, sława, ulubieniec, idol, supergwiazda, artysta, postać, gracz, złoczyńca, komik, wykonawca, luminarz, wybitny, wykonawca (9). Jednocześnie używanie tego słowa ze znaczeniem podstawowy, główny, pożądany, wiodący, gwiazdorski i in. rozpowszechniło się także na inne dziedziny artystyczne – literaturę, kino, malarstwo i in. Czyli w języku ukraińskim komunikat o tańcu nauczyciela i nauczycieli dla swoich uczniów w szkole na Połtawszczyźnie powinien brzmieć, dla przykładu, tak: „Tancerzowaty nauczyciel z obwodu połtawskiego wysadził sieć. Gwiazdą wieczoru absolwentów został nauczyciel historii i prawoznawstwa Wasyl Masłej, jedyny mężczyzna wśród pedagogów-tancerzy”. Nasza piękna rzeczywistość sama daje do rąk błyskotliwe wydarzenia z luksusowymi rodzimymi odpowiednikami. Tylko ślepi tego nie widzą, a głusi nie słyszą. Stąd anglo-moskiewski hybrydyzm. Literatura: 1. AUS – Słownik angielsko-ukraiński. Horot Je. I., Kociuk L. M., Malimon L. K., Pawluk A. B., pod og. kier. Je. I. Horot. Winnica: Nowa knyha, 2006. 1699 s. 2. Antonenko-Dawydowycz Borys. Jak mówimy. K.: Łybid, 1991. 252 s. 3. Wychowanec Iwan, Horodenska Kateryna. Morfologia teoretyczna języka ukraińskiego. K.: Pulsary. 2004. 398 s. 4. Karawanskyj Swiatosław. Poszukiwanie ukraińskiego słowa albo walka o narodowe „Ja”. K.: Akademija, 2001. 240 s. 5. Kuryło Ołena. Uwagi do współczesnego ukraińskiego języka literackiego. Kijów: Osnowy, 2004. 302 s. 6. Rotterdamczyk Erazm. Pochwała głupoty. Rozmowy domowe. K.: Osnowy, 1993. 317 s. 7. SUM – Słownik języka ukraińskiego: w 11 t. K.: Naukowa dumka, 1970–1980. 8. Tańczący nauczyciel z obwodu połtawskiego wysadził Sieć. 9. Headliner.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Protianglicyzm Iryny Farion 43. Hedlajner

zniszczona przez stalinowski reżim, Olena Kurylo (1890 – po 1946) w swojej kapitalnej i normotwórczej pracy „Uwagi do współczesnego ukraińskiego języka literackiego” (1923, 1925 r.): „Język ukraiński nie zna czynnych imiesłowów przymiotnikowych na -czy, -(w)szy, ani biernych na -my w takim tworzeniu i w takiej funkcji, w jakiej używa ich współczesny ukraiński język literacki, jak np.: ˂…˃ Wstrząsający przypadek. Dalekosiężna specjalizacja”. Następnie Olena Kurylo powołuje się na wybitnego historyka języka ukraińskiego, który stał u początków ukraińskiego językoznawstwa, Pawła Żyteckiego: „Co do czynnych imiesłowów przymiotnikowych, to w mowie ludowej zupełnie ich nie ma” (5, s. 18). Rozwija dalej tę myśl wybitny ukraiński pisarz i językoznawca, również dwukrotnie represjonowany przez moskiewsko-totalitarny reżim, Borys Antonenko-Dawydowycz (1899– 1984) w klasycznej pracy „Jak my mówimy” (1970 r.): „Pojawia się słuszne pytanie: czy ta osobliwość języka ukraińskiego – unikanie form czynnych imiesłowów przymiotnikowych – nie ogranicza naszych możliwości?” – i podaje przykład zamiany: „Nam trudno widzieć cię przykutym i cierpiącym” zamiast w języku ukraińskim: „Nam trudno widzieć cię przykutym i stradniczym” (2, s. 137). Ponad 20 sposobów zamiany czynnych imiesłowów przymiotnikowych, które znalazły się w naszym piśmiennictwie pod wpływem języka cerkiewnosłowiańskiego i moskiewskiego, podaje Swiatosław Karawański (1920–2016), zauważając, że „bogactwo języka ukraińskiego polega na tym, że ma tysiące sposobów na uniknięcie form jemu niewłaściwych” (4, s. 153), na przykład: koordynujący – trzeba koordynacyjny (4, s. 153–196). Zwłaszcza do słowa tańczący ten językoznawca – ponad 30-letni więzień moskiewsko-stalinowskich obozów koncentracyjnych i wygnaniec z Ukrainy, który przebywał poza jej granicami 68 lat – proponuje takie zestawy synonimów: który tańczy, roztańczony, zakręcony w tańcu, przywykły do tańczenia, chętny do tańców, tancerz, tancerzyna, tancerzyk, tanecznicki, w wirze tańca (4, s. 195). Zatem w podanym przykładzie należy użyć formy „tanecznicki nauczyciel” lub „nauczyciel-tancerz”, a nie moskiewsko-bułgarskiej kalki „tańczący” ˂ „tańcujuszczij”. Ponadto słowa tancerz w żadnym razie nie należy rozumieć wyłącznie jako tancerz zawodowy, o czym świadczy słownik objaśniający języka ukraińskiego: TANCERZ, -a, m. 1. Ten, kto bierze udział w tańcu, w tańcach. Karmeluk, zachwycony, obserwuje taniec, rzuca tancerzom i muzykom ochotę (Was., III, 1960, 190); Wirem pędzili w kole tancerze, puszczając na wiatr czuby i zrywając wesoły, buntowniczy hopak (Tułub, Ludołowie, I, 1956, 458). 2. Ten, kto potrafi i lubi tańczyć; amator tańców. Miał sławę wybitnego tancerza (Trubl., Mandr., 1938, 6); 26 obwodów Ukrainy wysłało na republikański festiwal ponad pięć tysięcy najlepszych swoich śpiewaków, tancerzy, muzyków (Rad. Ukr., 25.V 1957, 1). 3. Ten, kto stale lub zawodowo zajmuje się tańcem. Skomorochowie, muzykanci, tancerze, akrobaci i iluzjoniści byli bardzo charakterystycznym zjawiskiem dawnego życia ruskiego (Narysy star. ist. URSR, 1957, 524); Mnie [A. Buchmę] przyjęto do lwowskiego teatru… jako chórzystę i tancerza (Z głębin duszy, 1959, 7);// Artysta baletu. W ostatnich latach na scenie ukraińskiej pojawiło się wielu utalentowanych balerin i tancerzy (Myst., 4, 1965, 4) (SUM, t. 10, s. 36). O nienormatywności imiesłowów czynnych w naszym języku, z powołaniem się na Olenę Kuryło, traktuje fundamentalna praca gramatyczna Iwana Wychowanca i Kateryny Horodenskiej „Teoretyczna morfologia języka ukraińskiego”:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Jaka ona, świadomość?

Po pierwsze, jest ona kolonialna! Stan świadomości Ukraińca to ciągłe oglądanie się na coś, omawianie swoich problemów z kimś i uzgadnianie ich z „obcymi”. Musimy zrozumieć, że wszystko musimy rozstrzygać sami. Po drugie, nasi urzędnicy, władza państwowa, posługują się tym kłamstwem, które wyniesiono z sowieckiego kolonialnego chamstwa. Tolerancyjny Ukrainiec powinien nieustannie posuwać naprzód swoją prawdę. Oto straszliwy przykład. Dlaczego na ukraińskiej ziemi cerkiew moskiewska obchodziła chrzest „Rusi Kijowskiej”? Co to jest? To proces polityczny? Kto decyduje, jak obchodzić ukraińskie wydarzenie na ukraińskiej ziemi? Co tu mają do rzeczy Moskale? Państwo moskiewskie pojawiło się na świecie w XIII–XIV wieku, a chrzest naszych praojców nastąpił w X wieku. W jakim stanie psychicznym znajdowali się Ukraińcy podczas tej procesji religijnej, kiedy pod kierownictwem cerkwi moskiewskiej ruszyli w „pandemiczną” procesję? Kiedy wreszcie Ukraińcy „dojdą do pamięci”, czyimi są dziećmi? Minęło zaledwie 30 lat, a Ukraińcy zapomnieli o represjach, Hołodomorze, poniżeniu i udręce swoich ojców, albo nie wierzą, że ich rodaków na terytorium moskiewskim w obecnych czasach torturuje się za kratami, nie wierzą, że na ziemi ojczystej giną nasi rodacy, patrioci – ukraińscy obrońcy w wojnie z Moskalami. Czy to normalne? Kierują nimi jak cielętami na kijowskim prospekcie wrogowie, którzy w tym samym czasie ostrzeliwują żołnierzy na wschodzie naszego kraju. Kto pozwolił, zdradził, „przespał”, a potem – „przełknął” takie zbrodnicze realia? Ukraińcy od dawna powinni domagać się odpowiedzialności za obecność patriarchatu moskiewskiego na ukraińskiej ziemi. Dlaczego nie zauważamy kłamstwa, które towarzyszy życiu Ukraińców w miejscu pracy i poza nim? Przyjrzyjmy się: społeczne, sędziowskie, moralne niedomagania; zubożenie i obojętność narodu ukraińskiego; rozchwianie od wewnątrz państwowości naszego kraju – to wszystko podstawy kłamstwa, wrośniętego w nasze dusze. Dlaczego na wyborach głosujemy za najemnikami Putina, Janukowycza czy Miedwedczuka? Na wszelkich „wystąpieniach” modnie jest nie wstydzić się otwarcie mówić: „nie wymienię nazwiska” albo wypowiadać się z lekceważeniem wobec Ukraińców językiem agresora… Wiele pytań – dlaczego… Zasada: „jedno mówić, drugie myśleć, trzecie robić”. Należy natychmiast, patriotycznie i odważnie wykorzenić dwuznaczne stanowisko w ideologii narodowej i filozofii politycznej Ukraińców. Ważne jest, aby w tej podstępnej hybrydowej wojnie informacyjnej mądrze działać na wyprzedzenie. Nam kształtować własne życie, życie naszych dzieci i wnuków na własnej ziemi! Zespół niebojących się weteranów pracy, miasto Krzywy Róg

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

W Połtawskim Kolegium Wojskowym odbyła się wystawa o walce o niepodległość Ukrainy na początku XX wieku.

W Połtawskim Kolegium Wojskowym kadry podoficerskiej Wojskowego Instytutu Telekomunikacji i Informatyzacji imienia Bohaterów Krut zakończono ekspozycję wystawy „Ukraińska rewolucja 1917–1921: wymiar regionalny”. Wydarzenie edukacyjne poświęcono 30. rocznicy odzyskania niepodległości Ukrainy oraz 100. rocznicy Ukraińskiej rewolucji 1917–1921 lat. „W ciągu ostatnich dwóch miesięcy z inicjatywy dyrekcji kolegium oraz Połtawskiego biura Północno-wschodniego międzyregionalnego wydziału Ukraińskiego instytutu pamięci narodowej wystawę obejrzeli nie tylko wykładowcy i kadeci kolegium, ale także oficerowie i żołnierze 179. zjednoczonego centrum szkoleniowo-treningowego wojsk łączności Sił Zbrojnych Ukrainy. Teraz wystawa powędruje po hromadach Połtawszczyzny. Będziemy ją eksponować w lokalnych muzeach, bibliotekach, centrach kultury w celu szerzenia wiedzy o pierwszych zmaganiach wyzwoleńczych o niepodległość w XX wieku” – opowiedział regionalny przedstawiciel UIPN Ołeh Pustowhar. Specjaliści Instytutu pamięci narodowej poświęcili wystawę przebiegowi wydarzeń Ukraińskiej rewolucji 1917–1921 lat w różnych regionach. W szczególności na połtawskiej planszy mowa jest o odrodzeniu narodowym wiosną 1917 roku: licznych wiecach i zjazdach, wyjściu z podziemia ukraińskich organizacji; w kwietniu 1917 roku tysiące połtawian na Placu Soborowym uczciło pamięć Tarasa Szewczenki, a krajowy zjazd nauczycieli ogłosił początek ukrainizacji oświaty; wszędzie tworzone są komórki „Proświty”. Wystawa informuje o zajęciu Połtawy przez wojska bolszewickie w nocy 9 stycznia 1918 r., rozstrzeliwaniach ukraińskich działaczy, grabieżach miejscowej ludności. Wszędzie na Połtawszczyźnie Rosjanie rekwirowali żywność i wysyłali do „głodującej północy” Rosji. Wiosną 1918 r. Zaporoska dywizja Armii URL wyzwoliła Połtawszczyznę od bolszewików. Wojskowi – zwiedzający wystawę dowiedzieli się o burzliwym rozwoju oświaty na Połtawszczyźnie w czasach Hetmanatu Pawła Skoropadskiego (1918 rok): rośnie liczba szkół, bibliotek, kursów ukrainoznawstwa, „Proświt”. W grudniu 1918 roku na Połtawszczyźnie ustanawia się władzę Dyrektoriatu URL. Jednak wkrótce rozpoczyna się nowa ofensywa bolszewików, którzy 19 stycznia 1919 r. zajmują Połtawę. Pod pretekstem konfiskaty broni czerwonoarmiści urządzali przeszukania domów, przemoc i grabieże. W lipcu-listopadzie 1919 r. Połtawszczyzna znajduje się pod władzą wojsk białogwardyjskich generała Denikina. Zarówno „czerwoni”, jak i „biali” Rosjanie niszczyli wszelkie oznaki ukraińskiego życia, dokonywali represji wobec ukraińskich działaczy. Mimo to 29 sierpnia 1919 roku odbyły się obchody 150. rocznicy urodzin Iwana Kotlarewskiego z udziałem ponad 20 tys. osób. W grudniu 1920 r. na tereny Połtawszczyzny po raz trzeci wkroczyły wojska czerwone. Ludność Połtawszczyzny cierpiała z powodu polityki „wojennego komunizmu” – kolektywizacja, rekwizycje żywności, terror. Połtawską planszę kończy chłopski antybolszewicki ruch powstańczy w latach 1920–23, który objął wszystkie powiaty Połtawszczyzny. Połtawskie biuro Północno-wschodniego międzyregionalnego wydziału UIPN. Maria SAWCZUK. Niedawno we lwowskim wydawnictwie „Misjonarz” ukazała się publikacja „Stefania Szabatura: życie, uskrzydlone dążeniem ducha”. U podstaw zbioru leżą wspomnienia o człowieku o niezwykłym losie – Stefanii Szabaturze, artystce o unikalnym talencie, szistdziesiatnycy, dysydentce, wieloletniej więźniarce politycznej radzieckich łagrów, obrończyni praw człowieka, członkini Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, aktywnej działaczce społecznej, deputowanej I demokratycznej kadencji Lwowskiej Rady Miejskiej, wieloletniej przewodniczącej Mariańskiego towarzystwa „Miłosierdzie”. Wspomnienia o S. Szabaturze – niezłomnej Ukraińce i bohaterce narodowej – przedstawione są w kontekście ówczesnej epoki totalitaryzmu, który prześladował i więził narodowo świadomych Ukraińców, którzy nie korzyli się, nie wyrzekali się swoich poglądów i ideałów, natomiast mieli heroiczne męstwo i postawę obywatelską w walce z systemem radzieckim, przeciwstawiali się mu siłą Słowa i Sztuki. I w tych ciężkich warunkach oni zachowali

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Życie uskrzydlone dążeniem ducha

swoje twórcze „ja” oraz wewnętrzną wolność. W wieku Chrystusowym artystka rozpoczęła swoją Drogę Krzyżową na Golgotę. Mimo to radziecki totalitarny reżim nie złamał jej niezłomnego ducha, pomimo ośmioletniego uwięzienia w mordowskich łagrach, niszczenia dzieł, prześladowań i szykan. Znaczący jest wkład S. Szabatury w okres odrodzenia państwowości Ukrainy oraz Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej. Właściwie wspomnienia ówczesnych podziemnych księży, takich jak ks. Matej Hawryliw oraz ks. Mychajło Wołoszyn, jaskrawo naświetlają ten okres (koniec lat 80. – początek lat 90. XX wieku). Oprócz tego przedstawiono wspomnienia ojców Mychajła Nyźkohuza, Zynowija Chorkawego, Sewastiana Dmytrucha. Wśród autorów wspomnień o artystce jest wielu więźniów politycznych, w szczególności Odarka Husiak, Olha Ilkiw, Petro Franko, Mykoła Horbal, Jurij Szuchewycz, Wołodymyr Marmus, Ihor Kałyneć, Wałentyn Moroz, Myrosław Marynowycz. Do wydania weszły także wspomnienia Romana Chorkawego, Marii Hel, Marii Procewiat, Wasyla Szpicera, Zynowija Salaka, Petra Szkrabiuka, Iwana Hreczki, Mykoły Kułyka, Jarosława Pitka, Łesi Stepowyczki, a także kolegów artystów – Romana Petruka, Andrija Bokoteja, Jarosława Macelucha, Marii Sawki-Kaczmar i in. udzielić pełnej informacji o płatności. Na szczególną uwagę zasługuje niezwykle interesujący pod względem treści wywiad ze Stefanią Szabaturą przeprowadzony przez Wasyla Owsijenkę – znanego dysydenta, obrońcę praw człowieka, członka Ukraińskiej Grupy Helsińskiej i długoletniego więźnia politycznego. Te wspomnienia to wymowna ilustracja ówczesnej epoki, której wyrazicielami byli szestdziesiatnyky, do których świetnego grona należy Stefania Szabatura – wielowymiarowa i integralna osobowość. Swego czasu w kijowskim wydawnictwie „Smołoskyp” ukazały się dwie publikacje o artystce – „Stefania Szabatura: wybrana paleta barw z mozaiki życia i twórczości” (2016) oraz album jej dzieł „Stefania Szabatura: niezłomny duch twórczości” (2017). Wszystkie trzy wydania tworzą spójny obraz Niezłomnej Ukrainki i wspaniałej artystki o niezwykłym talencie – Człowieka, który zdołał w swoim sercu zachować ofiarną miłość do Boga, Cerkwi i Ukrainy. SA „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności jest wypełniany przez płatnika tak, aby W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Czortkowskie Kolegium Humanistyczno-Pedagogiczne – 500 hrywien. 2. Kozak Serhij Borysowycz – 1000 hrywien. 3. Tkaczenko Anatolij Hryhorowycz – 300 hrywien. 4. Melnyczenko Wołodymyr Juchymowycz – 1000 hrywien. 5. Juchno I. O. – 200 hrywien. Apel

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Czas wyjść ze swojej „mydlanej bańki”

Anastasija DYNIAK, studentka wydziału dziennikarstwa Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki Żyjemy w czasach technologii, kiedy każda informacja może z łatwością rozlecieć się w ciągu kilku minut. Media społecznościowe, telewizja, platformy internetowe przenikają nasze życie i zasiadają w głowie. Zaczynamy zapominać o krytycznym myśleniu, które jest jednym z najważniejszych składników obiektywnej opinii publicznej, i poddajemy się wpływom. Ludzie nawet nie zauważają, z jaką szybkością może się zmieniać ich zdanie. Nowa publikacja ulubionego blogera w mediach społecznościowych, komentarz prowadzącego poranny show w radiu czy przypadkowo usłyszana fraza pasażera w marszrutce – wszystko to oraz jeszcze niezliczona ilość innych rzeczy przenika do naszej świadomości z prędkością światła i ma swój wpływ. Jeśli człowiek nawet filtruje otrzymywane informacje, to nie może w pełni uchronić się przed cudzym wpływem. Wszystkiego nie da się kontrolować i nie trzeba: komunikacja jest nieodłącznym składnikiem opinii publicznej. Trzeba nauczyć się słuchać innych, analizować, myśleć i wyciągać wnioski, a co najważniejsze – umieć bronić swoich przekonań i zasad moralnych. Ile osób – tyle opinii. Nie sposób przypadkowo zebrać w jednym pokoju stu ludzi o jednakowych poglądach, tak się nie zdarza. Ciekawe jest też to, że ludzie nie dzielą się na tych, którzy są „za” i „przeciw” – wszystko nie jest takie proste. Każdy ma swoje przekonania, idee, argumenty i „ale”. I musimy nauczyć się przyjmować cudze poglądy, nie bać się demonstrować własnych, umieć obiektywnie oceniać sytuację i przyznawać się do swoich błędów. Na nieszczęście ludzie często nie dążą do tego, by zrozumieć siebie nawzajem, argumenty nie działają, a wszelkie próby rozwiązania problemu tylko rozpalają jeszcze większy konflikt. Trudno w to uwierzyć, ale wciąż nie cichną gorące spory o Ustawę Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, którą mamy wykonywać. Są jednak ludzie, którzy kategorycznie się z tym nie zgadzają i nadal krzyczą o uciskach języka rosyjskiego oraz o konieczności nadania mu w Ukrainie statusu państwowego. Do takich „kibiców” należą przede wszystkim działacze z „Platformy Opozycyjnej – Za Życie”, „Partii Szarija”, a także wielu „Sług Narodu”. Moje stanowisko obecnie jest niezwykle jasne. Jednak do tego doszłam nie od razu. Przyznaję: zajęło mi sporo czasu, zanim zajęłam ukraińskie narodowe stanowisko. Dziś wstyd mi, że tak długo nie mogłam zrozumieć swojego stosunku do języka ukraińskiego. A teraz szczegółowiej o każdym etapie kształtowania mojej myśli dotyczącej języka i obywatelskiej postawy. Pierwszy etap: obojętność. Nie do końca rozumiałam zamieszania wokół tematu językowego, jego aktualności. Żyliśmy tyle lat i, jak mi się wydawało, wszystkim było obojętne, a tu komuś nagle przyszło coś do gło-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Moi wychowawcy językowi

Wychowawca to człowiek, który Ta barwna mowa rozbrzmiewała w Ołes Honcar miał rację: W Samborskim Pedagogicznym- „Bóg stworzył narody różnymi

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Życiodajne ukraińskie słowo dziennikarza Zynowij BYCZKO, NSŻU

Studenci III roku wydziału dziennikarstwa Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki opanowują dyscyplinę „Intelektualno-psychologiczne zasady funkcjonowania środków masowej komunikacji”. Podczas zajęć wykładowych i praktycznych wyjaśniają, jak powstaje i rozwija się opinia indywidualna i publiczna. Opierając się na pracy angielskiego działacza politycznego i historyka Jamesa Bryce’a (1838–1922) „The American Commonwealth” („Amerykańska republika”) oraz badaniach ukraińskiego uczonego Stepana Siropolka, studenci przygotowują własne materiały dziennikarskie, w których ujawniają cztery etapy moralno-psychologicznego procesu kształtowania własnej opinii o tym czy innym fakcie, wydarzeniu, zjawisku, osobowości (polityku, działaczu społecznym, pisarzu, uczonym itd.). Takie podejście metodologiczne daje studentom możliwość uświadomienia sobie, że kompetentne odzwierciedlenie i kształtowanie opinii indywidualnej i publicznej to dwustronny proces psychologiczno-pedagogiczny, w którym centralną, organizującą osobą jest dziennikarz. Przecież dziennikarz przestaje być prawdziwym dziennikarzem, jeśli traci duchowe, narodowo-moralne punkty odniesienia. słowo – i się zaczęło. Od dzieciństwa żyłam w całkowicie rosyjskojęzycznym środowisku. Rozmawiałam po rosyjsku (tak jak moi rodzice, przyjaciele i wszyscy, którzy mnie otaczali). Język ukraiński słyszałam tylko w szkole na lekcjach i, być może, czasami przy kasie w sklepie, kiedy pytali, czy nie potrzebuję reklamówki. Nie miałam uprzedzeń o „języku wsi” czy czymś podobnym, ale nie widziałam sensu radykalnie zmieniać tego, do czego ludzie przywykli i wychodzić ze strefy swojego codziennego komfortu. Drugi etap: rozdrażnienie. Zaczęła się największa fala dyskusji na temat języka państwowego. Politycy w programach telewizyjnych jeden głośniej od drugiego udowadniali swoje „za” i „przeciw”. Dyskutowano o tym wszędzie i z czasem temat nabrał szalonego rezonansu. Dlaczego więc przerodziło się to w moje rozdrażnienie? Bo nie uważałam, że język jest teraz najważniejszym problemem naszego kraju. Na Wschodzie Ukrainy trwa wojna, a my kłócimy się o taką drobnostkę, jak język ukraiński. Jaka różnica, w jakim języku rozmawia człowiek, jeśli kocha swój kraj? I takie moje podejście trwało bardzo długo. Język rosyjski, piosenki rosyjskich wykonawców na playliście i marzenie, by pospacerować ulicami Sankt Petersburga. Wszystko to wydawało się zbyt normalne, choć kocham Ukrainę i rozumiem, że Rosja jest agresorem. Problemu dla mnie nie istniało. I wytrącali mnie z życiowej równowagi ludzie, którzy robili z funkcjonowania języka ukraińskiego wielką tragedię. Trzeci etap: zrozumienie. Ponad rok mieszkałam we Lwowie, ale kontynuowałam komunikację po rosyjsku. Teksty, nawiasem mówiąc, na zlecenie też pisałam po rosyjsku. Złościło mnie, gdy ludzie zwracali mi uwagę i prosili, by rozmawiać po ukraińsku. Nie podobało mi się łapanie na sobie krzywych spojrzeń, kiedy na przystanku rozmawiałam z przyjaciółką przez telefon albo pytałam o coś konsultanta w supermarkecie po rosyjsku. Teraz nie mogę powiedzieć, co stało się punktem zwrotnym, ale zaczęłam zauważać wiele rzeczy, które mnie denerwowały, drażniły. Przewijam w pamięci taśmy wideo, gdzie słyszę brednie o rosyjskim „starszym bracie”, gdzie kolejna siedemnastoletnia „liderka opinii” w wywiadzie mówi o tym, że Rosjanie i Ukraińcy zawsze byli i będą jednym narodem; albo gdy stołeczni mędrcy opowiadają, że ukraiński to język wieśniaków. Wszystko to zaczęło wywoływać we mnie rozdrażnienie i jednocześnie pewne zrozumienie problemu. Nie na darmo mówią: „Aby zniszczyć naród, trzeba zniszczyć język”. Na to przez wieki była skierowana polityka w carskiej Rosji i Związku Radzieckim. Bardzo powoli zmieniała się sytuacja w odnowionej niepodległej Ukrainie. Nawet zaczynałam rozmawiać po ukraińsku, ale dalej niż próby to nie zachodziło. Ciężko pokonać siebie i nawyki, z którymi żyjesz od urodzenia. Jednak zaczęłam widzieć problem i rozumieć, że trzeba go rozwiązywać. A to już był niesamowity postęp. Czwarty etap: postrzeganie. Potrzebowałam niewiele czasu od momentu przejścia do czwartego etapu kształtowania stanowiska, aby zebrać swoje myśli do kupy i wyciągnąć wnioski. Coraz częściej starałam się rozmawiać po ukraińsku. Było to niezwykłe, czułam się bardzo niekomfortowo i byłam przekonana, że z boku brzmi to po prostu okropnie. Ciężko przychodziła mi wymowa niektórych słów i w swojej głowie kontynuowałam budowanie zdań po rosyjsku. Na wszystko potrzeba czasu. I potrzeba go było mniej, niż oczekiwałam. Teraz komunikuję się wyłącznie po ukraińsku, nawet ze swoimi rosyjskojęzycznymi przyjaciółmi. Nie przechodzę na rosyjski w miejscach publicznych i proszę pracowników sfery obsługi, by rozmawiali ze mną po ukraińsku. Przestałam pisać teksty po rosyjsku Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor i całkowicie zrezygnowałam z rosyjskiego kontentu. Pewnego dnia wypisałam się od wszystkich rosyjskojęzycznych blogerów i, wiecie, wiele nie straciłam. Moje przekonania zmieniły się tak bardzo, że teraz wstydzę się wspominać swoje myśli, które opisywałam na początku. Czy można to nazwać świadomością? Myślę, że tak, można, i jestem niesamowicie szczęśliwa, że doszłam do ukraińskości. Bezsprzecznie, musiałam pokonać swoją granicę komfortu i zwykłego życia, ale teraz rozumiem, że było to psychologiczne zwycięstwo nad sobą. Zmieniłam stosunek do wielu rzeczy. Teraz uświadamiam sobie: to, co uważałam za drobnostkę, wcale nie jest drobnostką. Z takich drobnostek składa się wszystko, co jest wokół. Być może moje uświadomienie sobie właściwego i ważnego postrzegania ukraińskiej istoty przyszło do mnie trochę za późno, ale mimo wszystko to się stało. Wzbogaciłam się duchowo. Wniosek. Kwestia funkcjonowania języka ukraińskiego na Ukrainie i opinie ludzi do tej pory mogą radykalnie różnić się od moich przekonań, ale musimy dojść do wspólnego ukraińskiego. Wybaczcie, nie rozumiem ludzi, którzy ignorują ukraiński i krzyczą o ochronę rosyjskiego, jakoby trzeba go chronić przed zagrożeniem, nadać status oficjalnego (państwowego) na Ukrainie. Chcecie rosyjskiego języka państwowego – jedźcie tam, gdzie otrzymacie to, czego pragniecie. Kiedyś szukałam usprawiedliwienia dla zrusyfikowanych ludzi, ale najważniejsze to rozwinąć pragnienie, a staniesz się moralnie czystym Ukraińcem. Kochać swój kraj – to kochać jego język, ale to już kwestia świadomości każdego człowieka. Chce się wierzyć, że już niedługo będziemy mogli ruszyć z martwego punktu zastoju i rozwiązać ten problem na zawsze. Język ukraiński zapanuje we wszystkich komórkach państwowej, społecznej, edukacyjnej, kulturalnej, sportowej działalności. przebywa ze swoim protegowanym 24 godziny na dobę. W tym skomplikowanym świecie zawsze z głębi duszy będę dziękować wszystkim moim wychowawcom, którzy kultywowali we mnie najszlachetniejsze na Ziemi geny – niesamowitą miłość do ojczystego języka ukraińskiego. w kołysankach mojego dzieciństwa, nią rozmawiali moi przodkowie. Język ukraiński jest językiem komunikacji moich rodziców. Nauczyli mnie go kochać, nie zaśmiecać plugastwem. To język, którym posługuję się codziennie i jestem dumny, że jestem Ukraińcem. Dla każdego człowieka język ojczysty to coś szczególnego i indywidualnego. Każdy język jest niepowtarzalny i melodyjny. Właśnie od języka zaczyna się człowiek. Za to, że ukształtowałem się jako filolog, językoznawca, przede wszystkim klękam przed moją pierwszą nauczycielką – Jewheniją Petriwną Marij. To ona odkryła przede mną tajemnicę czytania, kontemplacji bezkresnego językowego Wszechświata. W szkole średniej do mojego ukształtowania przyczyniły się nauczycielki-filolożki Nadija Jakiwna Krawczenko i Klara Łazariwna Kacman. Kiedy pasałem krowę, a chłopcy bawili się w palanta, w nożyki, to ja czytałem, uczyłem się wierszy na pamięć. “Aby wychować człowieka o wysokim intelekcie, pięknego i bogatego emocjonalnie, nauczyciel nie może obejść się bez książki, bez całego świata obrazów artystycznych. Książka to wielka siła, to prawda, ale w rękach dobrego nauczyciela, wiemy to, ta siła się podwaja. Chwała temu nauczycielowi, który na całe życie zaszczepia młodemu sercu miłość do dzieła artystycznego, do jego prawdy, do jego piękna”. w szkole pedagogicznej moją miłość do języka wzmacniali nauczyciele Jewhenija Ołeksijiwna Nowykowa, Kostiantyn Wasylowycz Czerniajew. Kostiantyn Wasylowycz śmiało zapoznawał nas z utworami M. Draj-Chmary, S. Semenki, J. Płużnyka, S. Płaczyndy. Nigdy nie zarośnie chwastem niepamięci jasna tęcza o uniwersyteckich mentorach-językoznawcach. Tutaj wychowywałem się w plejadzie lingwistów światowego poziomu. Profesorowie Iwan Iwanowycz Kowalyk, Julian Kostowycz Redźko, Mychajło Mychajłowycz Szkilnyk, Iwan Zynowijowycz Petłycznyj, Teodozij Mychajłowycz Woznyj, Iryna Josypiwna Oszczypko, Tamiła Iwaniwna Pańko, Jewhenija Martyniwna Czerniachiwska-Posaćka, Sofija Semeniwna Dydyk, Petro Petrowycz Kostruba – panteon miłośników mądrości, patriotów, bojowników o słowo. i równymi. On obdarzył każdego z nas nie tylko rozumem, ale i przeznaczył być przedstawicielem tej czy innej nacji, narodu, ze swoim językiem i kulturą narodową” (Nurmahomed Hadżiachmedow). Orientacja na skandale, sensacje, strach, śmierć, seks, śmiech i pieniądze – to błędne orientacje, bo skierowane na degradację człowieka, wspólnoty, społeczeństwa. Każdy środek masowego przekazu wybiera swoją koncepcję funkcjonowania, ale wszystkie materiały gazetowe, telewizyjne i radiowe, komunikaty w sieciach społecznościowych (informacyjne, analityczne, artystyczno-publicystyczne) powinny sprzyjać intelektualnemu, narodowemu, duchowemu, moralnemu, estetycznemu wychowaniu czytelników, widzów, słuchaczy. Tworząc swoje materiały, studenci pogłębiają wiedzę teoretyczną o tym, że opinia publiczna jest wielopodmiotowym złożonym tworem realnej świadomości, to – emocjonalno-wolicjonalny, moralno-psychologiczny stan pluralistycznego społeczeństwa. Zapraszam do zapoznania się z rozważaniami studentki Anastasiji Dyniak o samoświadomości ukraińskiej tożsamości narodowej. Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

W Kordyszowie na nielegalnej pozycji od 1944 roku przebywa członkini stanicznej organizacji OUN i kierowniczka młodzieżówki Myroniuk Ulyta, wiek 25 lat. Miejsca jej pobytu w chwili obecnej ustalić nie udało się”. Ściśle tajne, do naczelnika wydziału „A” zarządu MGB w obwodzie tarnopolskim majora towarzysza Gorszenina, miasto Tarnopol. „Proszę sprawdzić i powiadomić, czy nie figurują u was w ewidencji operacyjnej i czy nie znajdują się w sieci agenturalno-informacyjnej: Kostiuk Marfa, Kostiuk Iwan, na moją Ojczyznę, z której zostałam zabrana. Adres mojej ojczyzny na odwrocie: obwód tarnopolski, rejon szumski, wieś Kordyszów. O to prosi Was wdowa ze swoimi sierotami, z szacunkiem. Do tego: Kostiuk”. „Do tarnopolskiego naczelnika wydziału specprzesiedleńców, od Marfy Kostiuk. Prośba. 22 października 1947 roku mnie z 2 małoletnimi dziećmi ewakuowano z Kordyszowa na Sybir, gdzie męczę się do dnia dzisiejszego. Przyczyna wysiedlenia jest mi nieznana. A w związku z tym proszę Was, towarzyszu naczelniku, wstawcie się za mną, Marfą, o powrót na naszą ojczyznę, skąd zostaliśmy ewakuowani, do mojego rodzinnego domu. Jak byłam posłuszna w domu każdej, od wielkiej do małej władzy Radzieckiej, państwu, tak i tutaj nie ma najmniejszego zastrzeżenia co do mojej pracy, wszystko wykonuję sumiennie, z wdzięcznością od tutejszego kierownictwa, oni sami radzą prosić Was. A w związku z tym proszę, wstawcie się Wy za mną o powrót na moją ojczyznę pod adresem: obwód tarnopolski, rejon szumski, wieś Kordyszów, 2 maja 1951 roku. Prosząca Marfa Kostiuk”. Wszystkie prośby Marfy zostały odrzucone. Z czasem listy zaczął pisać jej syn Iwan Kostiuk. „10 marca 1956 roku. Do naczelnika UMWS obwodu tarnopolskiego od obywatela Kostiuka Iwana, miasto Osinniki, obwód kemerowski. „Proszę o Waszą pomoc i zdjęcie mnie i mojej rodziny z ewidencji specosiedlenia, jako że nie mam aż tak ważnych powodów, przez które muszę przebywać w ewidencji. W 1947 roku zostałem wraz z rodziną wysłany do obwodu kemerowskiego, gdzie mieszkam i pracuję przy kopalni „Kapitalnaja I” trustu „Mołotwuhilla”. Przy wysyłce, a także w komendanturze powiedziano mi, że wysłany zostałem rzekomo przez swoją ciotkę, Babij Ulytę. Myślę, że wysłany zostałem omyłkowo, nasza rodzina nie ma własnej winy. Całe nasze życie, zarówno w obwodzie tarnopolskim, jak i w mieście Osinniki, upływa tylko na pracy, dlatego proszę doprowadzić sprawę zdjęcia z ewidencji do pozytywnych rezultatów i powiadomić mnie”. Specosiedlenie – była to praktycznie strefa bez prawa wyjścia poza granice terytorium. Na każde wyjście w razie najwyższej konieczności trzeba było pisać listy-prośby. Oto niektóre z nich. „Do speckomendanta. Proszę o Wasze pozwolenie na wyjazd do miasta Stalinsk do szpitala. 16 kwietnia 1954 roku”. „Do speckomendanta. Podanie. Proszę o Wasze pozwolenie na wyjazd do miasta Stalinsk do apteki po lekarstwa, z tego powodu, że tutaj tych lekarstw nie ma. 16 marca 1954 roku”. „Podanie. Proszę o Wasze pozwolenie na wyjazd na urlop do Komi ASRR do miasta Workuta, jako że tam przebywa mój ojciec (ojczym. – Aut.), i nie wypuszczają go na połączenie życia rodzinnego, dlatego proszę pozwolić mi w czasie urlopu odwiedzić ojca. 3 lipca 1955 roku”. Na każdą osobę, niezależnie od wieku, założona była sprawa osobowa, która z każdym rokiem „puchła” od ogromnej ilości papierów, dokumentów, zaświadczeń, podań. Każdy przesiedleniec musiał meldować się co miesiąc, na każdego założona była sprawa, wklejona fotografia, autobiografia, charakterystyka. „Autobiografia. Ja, Kostiuk Marfa Mykytiwna, ur. w 1909 r., urodzona we wsi Kordyszów, rejon szumski, obwód tarnopolski, z rodziny chłopów-średniaków. Od szóstego roku życia zostałam sierotą. Ojciec zmarł, mieszkałam przy matce do 18 lat. W 1927 r. wyszłam za mąż, a w 1930 roku zmarła moja mama. Mieszkałam z mężem i swoimi dziećmi — synem i córką,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

«Kobieca sprawa» Marfa Kostiuk: „Wypełniałam wszystkie prawa władzy, więc dlaczego ja, biedna wdowa, mam cierpieć w syberyjskich chruszczobach z dziećmi-sierotami?”

Halyna DACIUK, dziennikarka Anatolij ŁUKASZCZUK, historyk Martocha rozczyniła dzieżę, bo skończył się chleb. Ciasto podnosiło puszyste ciało i pachniało w całym alkierzu. W jej chacie stał „garnizon”, nasłany na wieś jak Boża kara. Węszyły, wypytywały i przygotowywały, widać, straszną intrygę. Martocha wierzyła, że jej nie ruszą, bo siostra Ulyta dawno mieszka osobno i męczy się na „nielegałce” nie wiadomo gdzie. A jaką karę mogą ponieść Iwan z Halą, siostrzeńcy Ulyty, 12 i 17 lat? Ale chleba tego dnia nie upiekła. I już nie upiecze w swojej chacie nigdy. – Zbieraj się! – krzyknął garnizonowiec, który jeszcze wczoraj zajadał w tej chacie chleb i wszystko, co było. Na spakowanie dali jakąś godzinę, a Martocha latała to do obrazów, to do dzieży. Tak niczego porządnie i nie wzięła ze sobą. Ile potem nie jechałaby w towarowym wagonie, przed oczami będzie majaczyć pełna dzieża z ciastem, które będzie wylewać się przez drewniane brzegi, a ona z całych sił będzie upychać je z powrotem i nie będzie mogła złożyć w całość. Wysiedlą ich jako „rodzinę aktywnej uczestniczki OUN”: siostrę Marfę (1909), siostrzeńców Iwana (1929) oraz Halę (1935) – na dwa lata (!) przed tym, jak złapią i aresztują samą uczestniczkę OUN, siostrę Martochy, Ulytę. Sprawę na rodzinę Myroniuk Ulyty założą 28 stycznia 1946 roku na podstawie doniesienia źródła agenturalnego „Orzeł”. „Donoszę do Szumskiego rejonowego oddziału NKGB o tym, że mieszkanka wsi Kordyszów Myroniuk-Babij Ulyta jest staniczną OUN wsi, przebywa na nielegalnej pozycji”. W następnym doniesieniu „Orzeł” informował, że „mieszkanka Kordyszowa Kostiuk Martocha jest łączniczką bandy z kierownikiem Poliszczukiem Petrem”. Dalej idzie notatka agenturalna o tym, że „w 1945 roku na mieszkaniu Parchomiuk Domki leczył się bandyta ze wsi Hołybisy Wołaniuk, leczyli go Łypka Olha i Myroniuk Ulyta, która przebywa na nielegalnej pozycji. Oprócz tego, Łypka i Myroniuk leczyły we wsi Hołybisy „Czajkę” – kierownika SB, który był ranny i leżał w chacie mieszkańca wsi Hołybisy Matwijiuka Makara. Jeśli iść ze wsi Kordyszów do wsi Hołybisy, on mieszka po prawej stronie, trzeci budynek. Makar w domu, pracuje w swoim gospodarstwie. Oprócz tego, ja sama widziałam i zgłaszałam, że we wsi Kordyszów mieszka punktowa łączniczka Pyłypczuk Jaryna, która przed wyborami była aresztowana przez organy MSW lub MGB, dokładnie nie wiem, i została zwolniona przez jakiegoś śledczego, który przebywał w okresie wyborów 1947 roku w garnizonie wsi Kordyszów. Ja również wiem, że Jaryna została zwolniona za 2 lub 3 litry samogonu. I w ten wieczór, jak była zwolniona, śledczy i naczelnik garnizonu wsi bawili u siostry Myroniuk Ulyty o imieniu Martocha. To było w styczniu lub na początku lutego 1947 roku”. Podpis – Ryżuk Hanna. Marfa (Martocha) jeszcze nie była oskarżona o żaden czyn, nie postawiono zarzutów i jej siostrze, uczestniczce OUN, ale informatorzy pisali doniesienia do RO NKWD. I już w tym doniesieniu mowa o tym, że siostry Myroniuk – Ulyta (uczestniczka OUN) i Marfa miały wspólne spotkania. Nawet jeśli przyjąć, że ich nie było, i tak ta informacja agenta „Orzeł” z czasem zadziała, by wysiedlić kobietę z dwojgiem dzieci na Sybir z piętnem „OUN”. 17 września 1947 roku do RO NKWD od etatowego informatora wpłynęło doniesienie agenturalne. „Informuję, że w Kostiuk Halina – mieszkańcy wsi Kordyszów. Naczelnik Szumskiego RO UMGB kapitan Kyryczenko”. Dzisiaj, po wielu latach, uderza, jak gęsto wieś była opleciona donosicielstwem i agenturą. Informatorzy, podając się za uczestników podziemia, znali najmniejszy krok organizacji. Na długo przed aresztowaniami każda uczestniczka znajdowała się w polu widzenia organów bezpieczeństwa. Uruchomiona enkawudowska maszyna walcem Kostiuk Halina, siostrzenica „Śnieżynki”, w Osinnikach, wysiedlona w wieku 12 lat celowo poruszała się po wsi, nie omijając żadnej rodziny i nazwiska. Jeszcze nie udowodniono winy Ulyty, a jej siostrę z dwojgiem dzieci NKWD już aktywnie przygotowywało do wysiedlenia. I nie było siły, która zatrzymałaby tę straszną maszynę. 28 września 1947 r. operpełnomocnik wydziału 2-N UMGB w obwodzie tarnopolskim porucznik Abyszew, rozpatrzywszy materiały sprawy ewidencyjnej nr 11916 na rodzinę aktywnej uczestniczki OUN-UPA Myroniuk Ulyty, Ukrainki, uznał, że będąc obywatelką ZSRR, zdradziła Radziecką Ojczyznę, dobrowolnie wstąpiła w szeregi OUN, pod pseudonimem „Śnieżynka”, zajmuje stanowisko stanicznej OUN, przebywa na nielegalnej pozycji. W skład rodziny wchodzą: siostra Marfa Mykytiwna, siostrzeniec Kostiuk Iwan, siostrzenica Kostiuk Halina, Ukraińcy. Wskazani członkowie rodziny mieszkali wspólnie z Ulytą do momentu jej odejścia do bandy. Na podstawie powyższego uważałbym, rodzinę aktywnej uczestniczki OUN-UPA Myroniuk-Babij zgodnie z rozkazem MGB ZSRR nr 00430 z 21 sierpnia 1947 roku wysiedlić w odległe miejsca Związku Radzieckiego, mienie skonfiskować”. Kończyli żniwa, jeszcze nie wiedząc o czekistowskim rozkazie. Tymczasem tajne dokumenty NKWD już ścieliły im mapę drogową na wieczne wygnanie ze wsi. „5 października 1947 roku pracownik UMGB USRR major Demydenko, rozpatrzywszy sprawę ewidencyjną nr 11916, uznał, że jest ona sporządzona zgodnie ze wskazówkami MGB ZSRR i MGB USRR i podlega skierowaniu na Specjalną Naradę MGB ZSRR”. „Ściśle tajne. Zaświadczenie. 21 października 1947 roku rodzina uczestnika OUN – bandytki, która znajduje się na nielegalnej pozycji Myroniuk-Babij Ulyty, w składzie siostry Kostiuk-Myroniuk Marfy, siostrzeńca Kostiuk Iwana, siostrzenicy – Kostiuk Haliny, – wysłana na stację Usiaty Kolei Tomskiej, eszelon nr 20043, naczelnik konwoju młodszy porucznik Kurylenko, jednostka wojskowa 7529”. W towarowych wagonach, jak zwykły ładunek, wieziono w głuchą zmarzlinę ludzi – dorosłych, całkiem starych i nowo narodzonych, wyrwawszy z rodzinnych korzeni, napisawszy przeciwko każdemu nazwisku kramolny wiersz – „Ukraińcy”, „OUN”. Z Zachodniej Ukrainy podczas operacji specjalnej w październiku 1947 roku wysłano dziesiątki tysięcy ludzi. Specjalna Narada przy Ministerstwie Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR z 24 stycznia 1948, rozpatrzywszy sprawę ewidencyjną nr 11916 UMGB obwodu tarnopolskiego Kostiuk-Myroniuk M. M., postanowiła: Kostiuk M. M., Kostiuk I. M., Kostiuk H. M., jako członków rodziny uczestniczki bandy OUN zesłać w obwód kemerowski na termin dziesięciu lat. Mienie skonfiskować”. 4 marca 1948 roku specjalną naradą przy MGB ZSRR zesłanie rodziny Kostiuk-Myroniuk M. M. zamieniono na „wysiedlenie na osiedle specjalne”. Tak Marfa (Martocha) znalazła się z dwojgiem dzieci w Osinnikach w obwodzie kemerowskim i od razu zaczęła pisać listy do najwyższych instancji, szukając sprawiedliwości. „Do naczelnika Zarządu MGB obwodu tarnopolskiego od obywatelki Kostiuk Marfy, podanie. W październiku 1947 roku zostałam wysłana z dziećmi przez organy MGB rejonu szumskiego obwodu tarnopolskiego w odległe obwody Rosji. Wysłana za siostrę Ulytę Mykytiwnę, która od 1933 r. ze mną nie mieszkała. Wszystkie państwowe zobowiązania wypełniałam w 100 Pod konwojem – na Sybir” Specjalna przesiedlenka Kostiuk Marfa (Martocha), siostra uczestniczki OUN Myroniuk Ulyty procentów. Dlatego proszę naczelnika zarządu MGB o zezwolenie na powrót do wsi Kordyszów. Proszę o nieodmawianie, 20 marca 1948 roku”. “Do Przewodniczącego Prezydium Rady Najwyższej ZSRR towarzysza Szwernika M.M. – od specjalnej przesiedlenki z obwodu kemerowskiego, Osinniki, ul. Komsomolska, barak nr 14, Kostiuk Marfy. “Wiele złożono na Pańskie imię próśb o ułaskawienie niewinnie wywiezionych nas w tajgę syberyjską. I do chwili obecnej – od Pana żadnej rezolucji, dlatego proszę Pana, Wielki Wodzu nasz, tow. Przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR, wyciągnij Pan do mnie, biednej wdowy, swoją rękę pomocy, racz Pan zdjąć mnie ze specjalnej ewidencji, abym wraz ze swoimi dziećmi nieletnimi była wolną obywatelką, na równi z innymi państwowymi obywatelkami-kobietami. Do tego Kostiuk, 2 września 1950 roku”. “Zarząd MGB w obwodzie tarnopolskim, 25 listopada 1950 roku, nr 17007, ściśle tajne, litera “A”, do naczelnika Osinnikowskiego Rejonowego Oddziału MGB obwodu kemerowskiego. “Po raz drugi prosimy powiadomić obywatelkę Kostiuk Marfę, ul. Komsomolska, barak nr 14, że wniosek Zarządu MGB obwodu tarnopolskiego został rozpatrzony i pozostawiony bez uwzględnienia. Datę ogłoszenia prosimy zgłosić do wydziału “A” Zarządu MGB obwodu tarnopolskiego”. 5 stycznia 1951 r. Kostiuk M. M. ponownie skierowała prośbę na imię Przewodniczącego Prezydium Rady Najwyższej ZSRR Szwernika N. M. “W 1947 roku 22 października mnie, biedną wdowę, z dwojgiem małych dzieci, wywieziono na Syberię. Wszyscy jesteśmy niewinni, trafiliśmy w nieszczęśliwym momencie, kiedy wywozili naszych współmieszkańców i przez złość przewodniczącego rady wiejskiej od razu i mnie, biedną wdowę, wciągnął. Nie ma na mnie winy żadnej. Mąż mój zmarł w 1944 roku. Dostawę, należną państwu, wykonałam ponad 100 procentów. W bandytyzmie z mojej rodziny, jasno po ich latach, nikt nie brał udziału, jednym słowem, ja ze swoimi dziećmi wykonywałam całe prawo władzy, a dlaczego mam cierpieć, biedna, w syberyjskich chruszczobach z sierotami – to mi wiedzieć nie pod siłę. A dlatego proszę Pana jako władzę państwową, towarzyszu Przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR, zrób Pan stosowne zarządzenie, zwróć Pan mnie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pracowała w gospodarstwie. W 1944 roku zmarł mąż i zostałam z dziećmi. W 1947 roku zostałam przesiedlona do obwodu kemerowskiego. Pracowałam w sowchozie. Nie byłam sądzona. Niepiśmienna. Bezpartyjna. 13 marca 1954 roku”. “Charakterystyka zawodowa wydana Kostiukowi Iwanowi Matwijowyczowi, w tym, że pracuje on w kopalni „Kapitalnaja-1” trustu „Mołotowugol” na stanowisku elektryka od 1947 roku do chwili obecnej. W czasie swojej pracy w wydziale gospodarki mieszkaniowej do pracy odnosi się uczciwie, sumiennie. W życiu społecznym bierze aktywny udział. Normy produkcyjne przekracza”. “Ja, Kostiuk Hałyna Matwijiwna, ur. 1935, urodzona we wsi Kordyszów rejonu szumskiego obwodu tarnopolskiego, z rodziny chłopów średniorolnych. Rodzina składała się z 4 osób: ja, ojciec, mama i brat. Ojciec w 1944 roku zmarł. W 1943 r. poszłam do wiejskiej szkoły. Ukończyłam 4 klasy, uczyłam się w piątej, i w 1947 roku zostałam przesiedlona do obwodu kemerowskiego razem z matką i bratem. Uczyć się nie miałam możliwości, ponieważ bolała mnie głowa. W 1951 r. poszłam do szkoły fabryczno-zakładowej, uczyłam się 6 miesięcy i obecnie pracuję w zarządzie budowlanym nr 6 jako malarka. 17 lutego 1954 roku”. “29 kwietnia 1953 roku, miasto Osinniki. Orzeczenie. Ja, pomocnik komendanta specjalnej komendantury MSW starszy porucznik Wagin, rozpatrzywszy materiały sprawy osobistej specjalnej przesiedlenki OUN Kostiuk Hałyny, ur. 1935 r., zamieszkałej w mieście Osinniki, – stwierdziłem, że Kostiuk została wysiedlona w październiku 1947 roku z terenu obwodu tarnopolskiego w wieku 12 lat, jako członek rodziny uczestnika bandy OUN, a w 1951 r. wzięta do ewidencji specjalnego osiedlenia. Biorąc pod uwagę, że w momencie wysiedlenia Kostiuk nie osiągnęła szesnastego roku życia i kierując się rozkazem MSW ZSRR nr 155 z 1 kwietnia 1950 roku, uważałbym za stosowne: Kostiuk Hałynę ze specjalnego osiedlenia zwolnić bez prawa zwrotu skonfiskowanego mienia i zamieszkania na terytorium obwodu tarnopolskiego. Sprawę osobistą przekazać do przechowywania do I wydziału specjalnego Zarządu MSW w obwodzie kemerowskim”. Córka została zwolniona, ale nie było do kogo wracać do Kordyszowa, bo mama Marfa z bratem Iwanem byli jeszcze specjalnymi przesiedleńcami. I musiała odbywać ich termin razem, aż do zakończenia… W 1956 roku (po 9 latach przebywania na Syberii) sprawa rodziny dotycząca zniesienia specjalnego osiedlenia zaczęła posuwać się do przodu. “21 marca 1956 r., do naczelnika Szumskiego Rejonowego Oddziału MSW, I wydział specjalny, kapitana Jarkowego. W związku z rozpatrzeniem kwestii zniesienia specjalnego osiedlenia dla Kostiuk-Myroniuk Marfy, Kostiuka Iwana, Kostiuk Hałyny, – proszę przesłuchać 2-3 świadków i wyjaśnić. Gdzie jest mąż Myroniuk Marfy – Kostiuk Matwij, czy rzeczywiście przebywał on w bandzie OUN i został zlikwidowany podczas przeprowadzania operacji czekistowsko-wojskowej? Ile miała dzieci i gdzie one są, kto oprócz męża był w bandzie OUN? Czy rzeczywiście siostra Kostiuk-Myroniuk M. M. – Babij Ulyta przebywała w OUN i gdzie ona obecnie przebywa? W składzie jakiej rodziny mieszkała Myroniuk-Babij przed odejściem do bandy OUN? Czy rzeczywiście syn Kostiuk M. M. – Iwan, ur. 1928, przebywał w bandzie UPA, w jaki sposób się zalegalizował? Powyższe należy potwierdzić zaświadczeniami rady wiejskiej i pełnomocnika KGB”. W Kordyszowskiej radzie wiejskiej sporządzono zaświadczenie na Kostiuk Marfę. “Mąż jej Kostiuk Matwij, urodzony we wsi Rochmanów rejonu szumskiego, w 1944 roku mieszkał we wsi Kordyszów. Po wyzwoleniu rejonu szumskiego od niemieckich okupantów, 24 marca 1944 roku przeprowadzano ogólną mobilizację do Armii Radzieckiej. Kostiuk M. H. od mobilizacji uchylał się i podczas przeprowadzania operacji wojskowej na chutorze Mychajliwka w kwietniu 1944 roku został zabity. Babij Ulyta rozeszła się ze swoim mężem Babijem Fedorem w 1940 roku i od tego czasu mieszkała wspólnie ze swoją siostrą Marfą do momentu swojego odejścia do bandy OUN, za co Kostiuk Marfa została wysiedlona w 1947 roku do odległych obwodów ZSRR wraz ze swoją rodziną. Co też poświadczamy: przewodniczący rady wiejskiej Jacyszyn, sekretarz Melnyk”. W kwietniu 1956 roku jako świadkowie zostali przesłuchani współmieszkańcy wsi. “Dzielnicowy pełnomocnik Szumskiego Rejonowego Oddziału MSW porucznik milicji Dowbijew przesłuchał obywatela Łukaszczuka Mefodija, ur. 1911. „Znam Kostiuk Marfę jako współmieszkankę wsi, która do 1947 roku mieszkała we wsi Kordyszów, a „Wszystkie dostawy ja wykonywałam…” następnie została wysiedlona z dwojgiem dzieci w odległe miejsca ZSRR za to, że jej rodzona siostra Myroniuk-Babij Ulyta przebywała w bandzie OUN. Po wyzwoleniu rejonu szumskiego od niemieckich okupantów, wszystkich mężczyzn w wieku poborowym w marcu 1944 roku wezwał rejonowy komisariat wojskowy, ale Kostiuk Matwij od poboru do Armii Radzieckiej się uchylał i w 1944 roku, nie pamiętam w którym miesiącu, podczas przeprowadzania operacji wojskowej we wsi Kordyszów Kostiuk Matwij zaczął uciekać ze swojego domu w pole, gdzie na chutorze Mychajliwka został zabity”. 14 kwietnia 1956 roku pełnomocnik Szumskiego Rejonowego Wydziału Milicji MSW porucznik milicji Dowbijew przesłuchał jako świadka obywatela Pałamarczuka Feofana, ur. 1923, który zaświadczył, że zna „obywatelkę Kostiuk-Myroniuk Marfę jako współmieszkankę wsi i jej męża Kostiuka Matwija Hurowycza, który urodził się w Rochmanowie i przyszedł w przyjmki do obywatelki Kostiuk Marfy jeszcze za pańskiej Polski, nie pamiętam kiedy. W 1944 roku w marcu przeprowadzano mobilizację mężczyzn do Armii Radzieckiej, gdzie powinien był stawić się Kostiuk Matwij. Ale on zaczął uchylać się od poboru do Armii Radzieckiej i w kwietniu 1944 roku podczas przeprowadzania operacji wojskowej we wsi Kordyszów Kostiuk Matwij ze swojego podwórza zaczął uciekać i na chutorze Mychajliwka został zabity”. Trzeba zauważyć, że po wyzwoleniu od nazistów Zachodniej Ukrainy, na całym jej terytorium, w tym w Kordyszowie, przeprowadzono straszną czekistowską czystkę ludności męskiej. Rozstrzeliwano wszystkich, których widziano w polach, nawet jeśli człowiek nie uchylał się od poboru, a po prostu siał zboże. Mąż Marfy, Matwij, o którym pisała, że zmarł, w rzeczywistości został rozstrzelany podczas takiej obławy. Jego syn Iwan po wielu latach opowiadał współmieszkańcowi wsi Klasztornemu M. M., że ojciec był pewien: nic złego się nie stanie. Zebrał się siać na Mychajliwce i wziął ze sobą syna. Czekiści zobaczyli ich z daleka, podchodząc, zrzucili ojca z wozu i rozstrzelali. Kiedy syn zapłakał i zapytał „za co”, enkawudzista powiedział: „Milcz, wyrodku, bo i ciebie to spotka!” „23 kwietnia 1956 roku pomocnik operpełnomocnika I wydziału specjalnego Zarządu MSW obwodu tarnopolskiego starszy porucznik Łukianczenko rozpatrzył wniosek osadnika specjalnego Kostiuka Iwana, w którym prosi on o anulowanie mu osadnictwa specjalnego, motywując tym, że został wysiedlony omyłkowo, osobiście w niczym nie jest winny. Na podstawie powyższego – uważałbym, we wniosku Kostiuka Iwana o anulowanie osadnictwa specjalnego odmówić, o czym powiadomić wnioskodawcę”. Zarząd MSW obwodu tarnopolskiego z 26 lutego 1957 r. nr 6/962 we wniosku Kostiuka I. M. o zdjęcie z ewidencji osadnictwa specjalnego odmówił. Taką samą prośbę wysłano do ministra spraw wewnętrznych USRR z 6 marca 1957 r. nr 6/962 – we wniosku odmówiono. Tymczasem Postanowieniem komisji Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 12 maja 1956 roku, na podstawie Dekretu Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 24 marca 1956 roku, Babij Ulycie, uczestniczce OUN, termin kary obniżono do granic odbytego, zwolniono ją z aresztu z zatarciem skazania. 18 maja 1956 roku z miejsc uwięzienia Babij Ulytę skierowano do miejsca osadnictwa specjalnego krewnych w obwodzie kemerowskim, gdzie wzięto ją do ewidencji osadnictwa specjalnego. Po 10 latach rozłąki, uwięzienia i wysiedlenia siostry Ulyta i Marfa spotkały się. Ale osadnictwo specjalne trwało, a droga do domu była znacznie trudniejsza niż na Sybir. Na podstawie Dekretu Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 7 stycznia 1960 roku, po 13 latach przebywania na Sybirze, 22 lutego 1960 roku Kostiuk Marfa i Kostiuk Iwan zostali zwolnieni z osadnictwa specjalnego. Kostiuk Hałyna została zwolniona 29 maja 1958 roku zgodnie z Dekretem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 28 marca 1958 roku, jako wysiedlona jako nieletnia. Rodzina zaczęła pisać listy z prośbą o zameldowanie ich na Tarnopolszczyźnie. „Do przewodniczącego komitetu wykonawczego Tarnopolskiej obwodowej rady deputowanych pracujących towarzysza Łysenki W. W. Kierujemy do Pańskiego rozpatrzenia wniosek byłego osadnika specjalnego Kostiuka I. M., który ubiega się o zameldowanie razem z matką Kostiuk M. M. w osadzie robotniczej Krzemienieckiej Cukrowni. Kostiuk Iwan i Kostiuk Marfa z osadnictwa specjalnego zwolnieni 22 lutego 1960 r., po czym przybyli w 1962 roku do Wołoczysk w obwodzie chmielnickim, gdzie mieszkali do chwili obecnej. W kwietniu 1964 roku Kostiuk Iwan Matwijowycz przeniósł się do pracy w Krzemienieckiej Cukrowni, gdzie jemu i rodzinie administracja zakładu przydziela mieszkanie. Aparat KGB i rejonowy wydział milicji rejonu krzemienieckiego w zameldowaniu Kostiuka Iwana i jego matki Kostiuk M. M. w mieście Krzemieniec odmawiają z powodów takich, że był osadnikiem specjalnym, po zwolnieniu był zameldowany w Wołoczyskach i nie ma potrzeby przenosić się. Żona Kostiuka – Łukaszczuk Lubow Matwijiwna i mąż matki Synenkin Iwan Illicz na osadnictwo specjalne nie byli wysiedleni i mieszkają razem z Kostiukiem Iwanem. Administracja Krzemienieckiej Cukrowni jako specjalistę przyjęła Kostiuka Iwana do pracy i ubiega się o jego zameldowanie z rodziną w mieście Krzemieniec. Przy wyłożonych wyżej okolicznościach UOOOP uważa prośbę Kostiuka Iwana i Kostiuk Marfy o zameldowanie w mieście Krzemieniec obwodu tarnopolskiego za zasadną”. Pod koniec lat 80. zaczęto wszczynać sprawy o rehabilitację represjonowanych. Podnoszono sprawy archiwalne, przesłuchiwano świadków. I wreszcie. Zgodnie z wnioskiem z wyników sprawdzenia archiwalnej sprawy ewidencyjnej nr 962 z 26 grudnia 1989 roku uważałbym: wysiedlenie Kostiuk Marfy Mykytiwny, Kostiuka Iwana Matwijowycza, Kostiuk Hałyny Matwijiwny uznać za nieuzasadnione. Zgodnie z wnioskiem archiwalnej sprawy ewidencyjnej nr 962 z 3 stycznia 1990 roku: uważałbym, że decyzja narady specjalnej przy MGB ZSRR z 4 marca 1948 roku w odniesieniu do rodziny Kostiuk Marfy podlega zaskarżeniu w trybie nadzoru w przedmiocie rehabilitacji. Prokuratura Ukraińskiej SRR do Kolegium Sądowego ds. karnych Sądu Najwyższego USRR z 4 kwietnia 1990 roku skierowała do rozpatrzenia pismo o Postanowieniu narady specjalnej przy MGB ZSRR z 24 stycznia 1948 roku w odniesieniu do Kostiuk Marfy, Kostiuka Iwana, Kostiuk Hałyny. Postanowieniem Kolegium Sądowego ds. karnych Sądu Najwyższego USRR protest pierwszego zastępcy Prokuratora USRR uwzględniono. Postanowienie narady specjalnej przy MGB ZSRR z 24 stycznia 1948 r. oraz 3 marca 1948 r. w odniesieniu do Kostiuk M. M., Kostiuka I. M., Kostiuk H. M. uchylić, postępowanie w sprawie umorzyć. Skonfiskowane mienie lub jego wartość zwrócić. Postanowieniem Sądu Najwyższego USRR z 26 kwietnia 1990 roku Kostiuk Iwan Matwijowycz został zrehabilitowany. P. S. Marfa z synem Iwanem powrócili na Tarnopolszczyznę. Mieszkali w Krzemieńcu. Syn Iwan ożenił się z Lubow Matwijiwną Łukaszczuk, pochodzącą z Kordyszewa. Na święta przyjeżdżali do rodzinnej wsi do rodziny. Dzisiaj i Martocha, i siostra Ulyta, i syn Iwan, i synowa Luba (odeszła 2 miesiące temu) – pochowani są obok siebie, na kordyszewskim cmentarzu, taka była ich wola. Hala nigdy więcej do wsi nie przyjeżdżała. Od dzieciństwa żyje ze mną historia o niej – Martoszynej Hali, którą wywieźli na Sybir, bardzo urodziwej dziewczynce, która była najlepszą przyjaciółką mojej mamy i cioci Wiery. Domy ich stały blisko siebie. „Taki Hala miała głos, że nie da się opisać! Bywało, wleziemy na drzewa, jak zaczniemy śpiewać na dwa głosy, – aż gaj szumi!”, – wspomniała jeszcze raz dzieciństwo moja chrzestna, ciocia Wiera, kiedy dowiedziała się, że piszemy o dalekich-bliskich wydarzeniach naszej wsi. (H. D.). W publikacji wykorzystano materiały sprawy archiwalnej: Archiwum Zarządu MSW Ukrainy w obwodzie tarnopolskim. – F. 47. – Spr. 1327-R. – 297 ark.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...wkrótce zabito go w Kijowie wiosną 1997 roku. Zespół stanowczo trzymał się swoich pozycji w najtrudniejszych dla nas czasach. Wszystkim, z którymi pracowałem obok, jestem głęboko wdzięczny do dziś. – Obwodowe i miejscowe „dorosłe” wydawnictwa partyjne w swoim czasie rozpoczęły kampanie przeciwko „nacjonalistom”, „banderowcom”, „antyradzieckim”. Reprezentowaliście stanowisko, które „starsi towarzysze” interpretowali często jako „nacjonalistyczne” i „antyradzieckie”. Co wpłynęło na politykę redakcyjną „Młodogwardiejca”? Czy może mieliście osobiste motywy, by przejść, powiedzmy tak, do opozycji wobec władzy? – Szczerze mówiąc, nie wiem, co można by nazwać osobistym motywem. Wychowałem się w dobrobytnej, według standardów lat 50.–70., rodzinie. Rodzice nie byli represjonowani, mieli stałą pracę. Dobrze się uczyłem. Pierwszego szoku doznałem w armii radzieckiej, która w wielu sprawach żyła według praw „strefy”, a nie tak, jak opowiadano nam na „lekcjach męstwa” w szkole. Już do połowy lat 80., kiedy zostałem dziennikarzem, wyjeżdżałem w delegacje, spotykałem się z setkami ludzi, słuchałem, co mówią, widziałem, jak żyją, nie w „telewizorze”, lecz naprawdę – w biednych wsiach, w nierentownych kołchozach, w zaniedbanych robotniczych osiedlach. Odwiedziłem praktycznie wszystkie największe kolonie karne i więzienia obwodu ługańskiego. W tym czasie czytałem już nieco z samizdatu. Zobaczyłem, że w życiu wszystko wygląda inaczej, niż mówi o tym oficjalna propaganda. I przyszło zrozumienie, że nie można godzić się z totalnym państwowym kłamstwem. I nie można samemu kłamać, mówiąc ludziom o czymkolwiek. Nie z jakichś tam wysokich motywów ideologicznych i osobistych, lecz dlatego, że byłoby to obrzydliwe. Obrzydliwe czysto po ludzku. Od razu powiem, że miałem szczęście: po mianowaniu mnie redaktorem wsparł mnie w całości zespół gazety, któremu na pierwszym wspólnym zebraniu nieformalnie przedstawiłem swój „program działania”. Był on zupełnie prosty: spróbować, na ile to możliwe, mówić prawdę. Taka oto polityka redakcyjna. – I dziennikarzom „młodzieżówki” się to udawało – mówić prawdę… – Dążyliśmy do dochowania prawdy. O tamtych czasach już opowiadałem w niedawno wydanym zbiorze „Dziennikarze i niepodległość”, który w zeszłym roku ukazał się drukiem dzięki staraniom jego autora i redaktora Jurija Bondarja oraz entuzjastów-producentów. Jeśli nie macie nic przeciwko, powtórzę niektóre rzeczy. – Tak, oczywiście. – Zatem w czasie, o którym mówimy, „Młodogwardiejec” stał się jedynym drukowanym wydawnictwem w całym obwodzie, na łamach którego do czytelników mogli zwrócić się przedstawiciele ukraińskich społecznych i oświatowych związków, przywódcy ówczesnych organizacji opozycyjnych wobec partii komunistycznej i po prostu wszyscy, komu, jak mówią, dopiekło i pękła cierpliwość. – I to, oczywiście, nie mogło ujść bezkarnie… – Dokładnie tak. I w końcu pękła cierpliwość miejscowym partyjnym i radzieckim przywódcom. Niemal po kilka razy w tygodniu udawałem się do obkomu KPU na wezwanie „ideologa” Wiktora Burakowskiego. Trzymał on w rękach świeży numer „Młodogwardiejca”, pokreślony czerwonym ołówkiem, i z wściekłością wykrzykiwał: „Что ты себе позволяешь?! Вы там в вашей редакции стали не только жовто-блакитными, но уже и червоно-чорными!” A na redakcyjnych „lietuczkach”, podczas omawiania przyszłych publikacji, nikt nie miał wątpliwości: my, żółto-niebiescy i czerwono-czarni, będziemy wspierać narodowo-patriotyczne dążenia na Ukrainie, w krajach bałtyckich, na Kaukazie… – A jakie były konsekwencje? – Po nieudanych próbach kierownictwa partyjnego zmiany polityki redakcyjnej 27 lutego 1991 roku zwołali wspólne plenum Ługańskiego obkomu KPU i komisji kontrolnej obwodowej organizacji partyjnej. W porządku obrad główne pytanie: o antypartyjną i antyradziecką platformę obwodowej gazety młodzieżowej. „Źródła” z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Swoi: jak podpierali ukraińskie niebo nad Ługańszczyzną

Do podjęcia tej pracy skłoniły mnie dwie książki: „Jak Ukraina traciła Donbas” (D. Kazanski, M. Worotyncewa) oraz „W izolacji” (S. Asiejew). W tej drugiej żyję do dziś i nie mogę dojść do siebie. W pierwszej uderzyło mnie, oprócz innych rzeczy, to, że na 300 stronach praktycznie nie znalazło się miejsce na wzmiankę o ukraińskich patriotach, którzy podpierali Ukrainę sobą tutaj, na Donbasie. W szczególności na mojej rodzinnej Ługańszczyźnie. Kompartyjnym i komsomolskim nomenklaturom, bandytom lat 90., marionetkowym „narodnym dwiżeniom Ługańszczyzny” – miejsce się znalazło… A może rzeczywiście nie było tu ani Ruchu, ani „Proświty”, ani w ogóle Ukraińców i Ukrainek, którzy przez ponad 20 lat stali – ramię w ramię – w obronie Ukrainy na tych ciernistych terenach? Stali aż do ostatniego w czasie wiecu w 2014 roku, kiedy pod pomnikiem naszego Szewczenki byli bici przez przywiezionych zza poriebrika gopników przy całkowitym milczącym przyzwoleniu lokalnej władzy... To znaczy, może rzeczywiście rację ma rosyjska propaganda, która dziesięcioleciami wmawiała moim ziomkom, że Donbas w żaden sposób nie jest Ukrainą?.. I powiedziałam: musisz mówić o nich, twoich pobratymcach i siostrach, których imiona są z tobą zawsze. O „Innych”, według trafnego i mądrego określenia Pawła Mowczana. Bo zapomnieć ich imiona to jak zgodzić się z wrogiem, że Donbas nie jest Ukrainą. Wybrałam formę wywiadu, bo żywa myśl i słowo z pierwszej osoby w tym kontekście wydają mi się potrzebniejsze niż jakikolwiek szkic biograficzny. I jeszcze: z tych rozmów, rozmyślań na głos, z tych jasnych, szczęśliwych, gorzkich i nieuleczalnie bolesnych wspomnień, mam wielką nadzieję, narodzi się Opowieść o prawdziwych Ukraińcach i Ukrainkach z mojej Ługańszczyzny. O Swoich. Dziękuję za wsparcie rodzimemu „Słowu Proświty”. Pamiątkowe zdjęcie. Redakcja „Mołodohwardijcia” niemal w pełnym składzie. Rok ogłoszenia niepodległości Ukrainy. Pośrodku – redaktor naczelny Serhij Shtańko. groźby i bezpośrednie prześladowania. I ani razu na stronę „partyjnych mentorów” nie przeszli nasi założyciele w osobie Ługańskiego komitetu obwodowego komsomołu. Niejednokrotnie komsomolscy przywódcy z powodu stanowiska gazety stawali „na dywaniku” u partyjnego kierownictwa, ale słabości nie okazali. W każdym razie pytanie jest zapewne zasadne. Bo komsomolcy też byli różni. W naszym przypadku okazali się normalni… – Gazeta była naprawdę fantastyczna. Wytrzymywała najwyższe wymagania co do jakości tekstów, zdjęć. I ona – była porządna. Robili ją porządni i fachowi ludzie, prawda? – Bezsprzecznie. Mnie – stażyście, a potem początkującemu korespondentowi – od pierwszego dnia pracy w redakcji pomagali dziennikarze z doświadczeniem: Roman Rybnikow, Wałentyna Kusznirenko, Ałła Antipowa, Anatolij Kobelniuk, Mychajło Solncew, wiele innych osób. Współmyślicielem stał się sekretarz odpowiedzialny gazety Wasyl Sokołenko. Była przyjaźń z Petrem Szewczenkiem, utalentowanym dziennikarzem i poetą, którego korespondentem agencji informacyjnej UNIAN, gazet „Mołod’ Ukrajiny”, „Rada”, „Deń”. Od 1997 roku – praca w Kijowie w stołecznych i ogólnoukraińskich wydawnictwach. – Za czasów Pana redaktorstwa „Mołodohwardijcia” znano jako gazetę opozycyjną wobec kompartyjnej władzy. A jednocześnie jej założycielem był obwodowy komitet komsomołu. Jak udawało się to łączyć? Komsomolskiemu kierownictwu nie chciało się śledzić, co drukuje się za „pieniądze partii”? Czy oni już przebrali się w tamtym czasie w „demokratyczne buty”? A może bawili się w demokrację do czasu, a potem wzięli was za gardło? – Możliwe, że ktoś się zdziwi, ale to było nie do końca tak. Raczej zupełnie nie tak. Czas, który poprzedzał ogłoszenie niepodległości Ukrainy, stał się dla gazety prawdziwym sprawdzianem wytrzymałości. Jeśli dawać dokładne sformułowania, zespół redakcji doświadczył poważnych represji ze strony obwodowego kompartyjnego kierownictwa. Po namowach i wezwaniach do powrotu „na właściwe pozycje ideologiczne” zaczęły się

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Olena Bondarenko „Inna” gazeta (Rozmowa z Serhijem Sztańko)

Pożółkła kartka nie wiadomo jak znalazła się wśród innych papierów. Jeden. „Młodogwardziec”, 1 października 1991 roku, numer 116. Pierwsza i druga strona. Reszta – zbiory, fotografie, książki – została tam. W rodzinnym mieście, które zagarnął wróg. Na tym skrawku gazety – same patriotyczne artykuły. „Wspólne oświadczenie obwodowych organizacji Ruchu Ludowego, Ukraińskiej Partii Republikańskiej i Partii Demokratycznego Odrodzenia Ukrainy. »Uważamy, że wszelkie próby zasiewania wrogości narodowej na Donbasie, poszczuwania Ukraińców i przedstawicieli innych narodowości jednych na drugich na gruncie wzajemnej nietolerancji, wykorzystywania w tym antyhumanitarnym celu kwestii języka i kultury – to gruba prowokacja, skierowana na niszczenie jedności Ukrainy…«” Tuż obok – oświadczenie deputowanych Siewierodonieckiej Rady Miejskiej (26 osób): „Uważamy, że samo postawienie kwestii utworzenia autonomii Donbasu… jest prowokacją, skierowaną na »rozczłonkowanie« jedynej i niepodzielnej republiki, by w poszczególnych jej regionach zachować bolszewicko-totalitarne reżimy. Skutki wcielenia tej idei będą tragiczne i nieprzewidywalne… Zwracamy się do Rady Najwyższej Ukrainy: niezwłocznie uchwalić ustawę, która kwalifikowałaby działania, skierowane na naruszenie integralności terytorialnej Ukrainy, jako antyludowe i zbrodnicze…” Artykuły Łarysy Zalywnej „Wyszli z okopów – wychodzą z podziemia” (pod rubryką „Uwaga, KPZR!”) oraz Jurija Kozowskiego „Nie zapomnimy?”… A to tylko na jednej kartce… A były jeszcze publikacje Ju. M. Kozowskiego o prawdziwej historii „Młodej Gwardii” (w naszym kraju – po prostu wybuch bomby!). I „Być narodem!” Iwana Nyzowego. I „Na Sicz. Do Ukrainy. Do nas” oraz „Czy nam jest potrzebna ta Ukraina?” autorstwa waszej skromnej rozmówczyni. I dziesiątki, jeśli nie setki – proukraińskich i po prostu ukraińskich publikacji… Ta gazeta, bez przesady, kształtowała narodowe i demokratyczne poglądy na terenie Ługańszczyzny. Celowo i konsekwentnie. Dziś rozmawiamy z ówczesnym redaktorem naczelnym „Młodogwardzieca” Serhijem Sztańko. – Panie Serhiju, jak trafił Pan do dziennikarstwa? – Przyziemnie, powiedziałbym. W każdym razie nie był to zawód, o którym marzyłem od dzieciństwa. Z wykształcenia nie jestem dziennikarzem: w 1980 roku ukończyłem wydział filologiczny Ługańskiego Instytutu Pedagogicznego imienia Tarasa Szewczenki. Po otrzymaniu dyplomu zdążyłem przez kilka tygodni popracować w jednym z górniczych technikum zawodowych. Potem – służba w wojsku. Wróciłem do domu, latem 1982 roku postanowiłem spróbować pisać do gazety. Do obwodowej „młodzieżówki” przyjęli mnie na stażystę, a wkrótce przyjęto mnie na etat jako reportera. W „Młodogwardzieścu” pracowałem dziesięć lat: korespondent, kierownik działu, zastępca redaktora, redaktor… – A po „Młodogwardzieścu”? – Byłem w Ługańsku własnym korespon-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

środowiska partyjnego ostrzegano mnie: „Przygotowywany jest wniosek o tym, że jesteś antyradziecki, antykomunistyczny i ukraiński burżuazyjny nacjonalista”. Właściwie takie same charakterystyki padały również na plenum. Poparli tę opinię przywódcy ługańskiego obwodowego Związku Dziennikarzy, a w prasie partyjnej Ługańszczyzny pojawiły się publikacje o „wrogiej działalności” zespołu redakcyjnego „Mołodohwardijcia” i jego redaktora. 1 marca 1991 roku, z rekomendacji plenum komitetu obwodowego, odbyło się posiedzenie prezydium komisji kontrolnej Ługańskiej organizacji miejskiej KPU. Porządek obrad już znany – o antyradzieckiej, antykomunistycznej i nacjonalistycznej pozycji redakcji obwodowej „młodzieżówki” oraz jej szefa. Z oficjalnym wnioskiem komisja nie zwlekała: „Poprzez gazetę czynione są próby skompromitowania polityki KPZR i polityki państwowej wobec komunistycznej perspektywy rozwoju społeczeństwa radzieckiego, zasiania nieufności do zdobyczy Października, Lenina. W grudniu (1990 roku – O. B.) gazeta publikuje antypartyjny dokument – „Odezwa deputowanego Rady Najwyższej Ukrainy, przewodniczącego Lwowskiej Rady Obwodowej W. Czornowoła do pracujących Ługańszczyzny”, który w istocie otwarcie podburza do obalenia władzy radzieckiej”... Reszta oskarżeń, wyłożonych na kilku stronach, nie różniła się od zacytowanych. „Jasna jest pozycja gazety także wobec uchwalenia nowego Traktatu Związkowego”, – dolewał oliwy do ognia politolog komitetu miejskiego KPU J. Kuzniecow, cytując nagłówki „Mołodohwardijcia”: „Czy bywa kolejka za niewolnictwem?”, „Akademik, który nazywamy Związkiem”… „I ani jednej publikacji za zachowaniem ZSRR!” – oburzał się obrońca „jednego i nienaruszalnego”. Wtedy w obronie redakcji „Mołodohwardijcia” stanęła wielka prasa młodzieżowa – ogólnozwiązkowa i republikańska. W delegację do Ługańska przyjechali korespondenci „Komsomolskiego znamieni” Władysław Perewozczenko i Iwan Iwanicki. Ich obszerna publikacja w dużej mierze zniweczyła plany wysokich ługańskich władz, które nie ukrywały gorącego pragnienia „nauczenia rozumu” niepokornej redakcji. – Ale potem gazetę mimo wszystko „zdławiono”. To była prawdziwa tragedia dla wszystkich ługańskich demokratów – i narodowych, i „ogólnych”. Jak do tego doszło? – To stałoby się w każdy sposób, a w konkretnym przypadku po prostu znaleziono formalny powód. W jednym z numerów gazety pojawiła się niewielka informacja: Październikowy sąd rejonowy miasta Ługańska odbiera na swoje potrzeby pomieszczenia dziecięcej szkoły muzycznej. Sędziowie oświadczyli, że to „obraża ich cześć i godność”. Wszakże o jakiej czci można mówić, kiedy i ich pozew do sądu wyższej instancji, i sam tak zwany proces, i ostateczny werdykt były cynicznym pogwałceniem ustawodawstwa… W rezultacie na redakcję nałożono karę, której zapłacenie było nierealne. Nie pomogły także odwołania do instancji apelacyjnych: swoi swoich obrażać nie chcieli i pozostawili decyzję bez zmian. Sprawa „Mołodohwardijcia” była jedną z pierwszych prób zniszczenia opozycyjnego wydawnictwa za pomocą niesławnego artykułu, który przewidywał karanie pozwanego ogromnymi karami za „obrazę czci, godności i reputacji zawodowej”. Ofiarami stało się wiele niezależnych, uczciwych wydawnictw. W szczególności – znana gazeta „Czas/Time” (szef redakcji – Wiaczesław Czornowił, redaktor naczelna – Ołena Bondarenko)… – A jaka, według Pana, była ówczesna ogólna sytuacja na Ługańszczyźnie? Co stanowiło społeczeństwo? – Oceniając sytuację w Ługańsku i ogólnie w regionie, w jednej z publikacji nadałem jej, słowami radzieckiego „klasyka” literatury dziecięcej, taką charakterystykę: „A iz naszego okna płoszczad’ Krasnaja widna”… Nie wątpiłem: jeśli nawet na całym świecie zrezygnują z ideologii komunistycznej, ona wciąż będzie panować na Ługańszczyźnie – w „najczerwieńszym” obwodzie Ukrainy. Wydawało się, że właśnie tam gotowi są przenieść Kreml i mauzoleum wraz z wypchanym „wodzem światowego proletariatu”. Wydarzenia końca lat osiemdziesiątych i początku dziewięćdziesiątych, a i późniejsze, poczynając od 2014 roku, to jaskrawo potwierdziły… Wielkie miasta przemysłowe były od dawna zrusyfikowane, język ukraiński na Ługańszczyźnie słyszano chyba tylko w murach instytutu pedagogicznego, i to jedynie w audytoriach ukraińskiego oddziału wydziału filologicznego. Większość dzieci po raz pierwszy poznawała ukraiński w szkole, kiedy zaczynały go uczyć się jako języka pomocniczego do rosyjskiego. Jedynie we wsiach na północ od Ługańska mówiono w ojczystym języku, nie utożsamiając się z „rosyjskimi” miastami. W rozmowie z wieśniakami można było usłyszeć: „To wy o tym Wasylu, co wyjechał na kopalnie do Donbasu?”. Wygląda na to, że praktycznie nikt z „przeciętnych” mieszkańców Ługańszczyzny nie wiedział, co robić z „tą niepodległością”. Wielkie kierownictwo trzymało się znanej i drogiej im ideologii komunistycznej i imperialnej, co, jak widać, nie wywoływało żadnego oporu ze strony „szerokich mas pracujących”. Na potwierdzenie tego przypomnę, że w lipcu 1994 roku, kiedy wydawało się, że wszystko i wszystkim w związku z Kompartią było już jasne, przewodniczącym Ługańskiej Rady Obwodowej wybrano Petra Kupina – pierwszego sekretarza organizacji obwodowej KPU. Oto i cała sytuacja w ługańskim społeczeństwie. Ze wszystkimi konsekwencjami… – Co mimo wszystko było dla redakcji najcięższą próbą? – Zapewne wydarzenia związane z pojawieniem się tak zwanego GKCzP (po ukraińsku DKNS – Państwowego Komitetu Stanu Wyjątkowego). Wtedy partyjni i radzieccy naczelnicy demonstrowali nieukrywaną radość, czując bliski rewanż. Pilnie zwoływali narady, otwarcie ciesząc się z zakończenia gorbaczowowskiej „odwilży”... Pamiętam poranek, kiedy w redakcji spotkał mnie sekretarz odpowiedzialny Wasyl Sokolenko. – Oto, popatrz – wyciągnął spory zwój papieru. – Z teletypu otrzymałem. – To co to jest? – Rozkazy i zarządzenia DKNS. Wiadomo, że z adnotacją „do obowiązkowej publikacji”. Co z tym będziemy robić? – zapytał przygnębiony. – A co robić? Niech oni te rozkazy wsadzą sobie w…! – wyraziłem swoją opinię. – A ty póki co wyrzuć je do śmietnika. Bez nas w „Prawdzie” wydrukują. Wasyl odetchnął z ulgą: – Ot i ja tak uważam. „Historyczne” ukazy poleciały do kosza na śmieci. Oczywiście wydrukowały je i „Prawda”, i wszystkie nasze gazety rejonowe, miejskie i obwodowe. Nie obyło się bez anegdotycznych sytuacji: niektóre z tych, które wychodziły tygodniowo, wysłały materiały z wyprzedzeniem, „uszczęśliwiając” czytelników tymi „dokumentami” już kilka dni po tym, jak DKNS szczęśliwie skonał. Ale w dniu pojawienia się DKNS nikt nie wiedział, czym wszystko się skończy. My w redakcji pilnie zebraliśmy naradę, a ja, żeby nikogo nie narażać, zaproponowałem każdemu określenie własnego stanowiska, aż do tego, by wyłożyć je protokolarnie. Chętnych do zadeklarowania poparcia dla puczystów nie było. Zamiast ich zarządzeń napisałem do numeru niewielki materiał, w którym poinformowałem: redakcja tego „państwowego komitetu” za legalną władzę nie uważa. Tak „Mołodohwardijec” stał się jedyną w obwodzie gazetą, która zignorowała ukazy DKNS, odmawiając ich drukowania. W tamtych dniach w moim gabinecie nie milkł telefon. Podtrzymywali na duchu wszyscy, którzy szanowali stanowisko redakcji. Otwarcie grozili „odpowiedzialni towarzysze”, natchnieni zmianą władzy: „No co, poskakałeś? Wszystko, zgniła demokracja się skończyła, teraz ustanowimy porządek. Za wszystko będziesz odpowiadał, a za antykomunistyczną postawę – szczególnie”. Jeden z najbardziej oddanych członków czy to komitetu obwodowego, czy miejskiego partii, już nie pamiętam, całkiem poważnie mi oświadczył: „Dzisiaj-jutro ty i tobie podobni będziecie wisieć w Ługańsku na latarniach!”. Ale nie tak się stało, jak on sobie życzył… – Czy później jakoś krzyżowały się wasze drogi z tymi, którzy prześladowali redakcję? – Celowo spotkań nie szukałem. Zresztą po co? Oni i tak niezdolni byli do zmiany. Ale o niektórych epizodach mogę opowiedzieć. Po krachu DKNS jego zwolennicy wszelkimi sposobami próbowali się usprawiedliwić, uniknąć odpowiedzialności „za wspieranie próby zamachu stanu”. Robili to, jak zwykle, tępo i bez pomysłu. Na przykład w wyniku „zasadniczego” śledztwa specjalnej komisji, która wyjaśniała, czym zajmowały się organy władzy w terenie podczas puczu, poinformowano, że te same organy „zorganizowały” (?!) w gazecie „Mołodohwardijec” publikację... „przeciwko puczystom”! – Prawie wszystkie te postacie przystosowały się do nowych warunków. Niektórych widzimy we władzy i dzisiaj… – Tak właśnie jest. Wspominam jeszcze jeden przypadek. Już nie było Związku Radzieckiego, a mnie przyszło w sprawach dziennikarskich zajść do miejskiego komitetu wykonawczego. Znajduję potrzebny gabinet i widzę za stołem poważnego urzędnika państwowego, w którym rozpoznaję byłego heroicznego bojownika z antyradziecką, antypartyjną i nacjonalistyczną redakcją „Mołodohwardijca”. – Powiedzcie, to teraz tutaj siedzą banderowcy? – pytam. – Co? Jacy jeszcze banderowcy?! – No, zwyczajni. W całym mieście tylko nad wami i nad radą obwodową są niebiesko-żółte flagi. Ot ja i pomyślałem… Uczciwe oblicze „patriotycznego” urzędnika w sekundę stało się czerwone: – Wam, zdaje się, w innym miejscu należałoby wyjaśnić, co i jak trzeba myśleć! Flaga – to państwowy symbol, a nie obiekt do drwin. I jeszcze trzeba szczegółowo zbadać, kto wy taki!.. – Jak dobieraliście „trzon” autorów? Autorzy sami szli do was, czy kogoś i redakcja zapraszała? – Wielu przyszłych autorów specjalnie nie zapraszaliśmy. Ludzie widzieli gazetę, czytali, przekonywali się, że na jej łamach można mówić o rzeczach, które wciąż były pod zakazem w innych lokalnych mediach. Czytelników przyciągały publikacje Jurija Kozowskiego, Wałerija Sniehirjowa, Łarysy Załywnej, Mykoły Kozyriewa. Niemały rezonans wywoływały też Pani, pani Oleno, publikacje. Oprócz tego mieszkańcy obwodu z materiałów w „Mołodohwardijcu” wiedzieli o tym, co mówili wcześniej i mówią współczesnym Wiaczesław Czornowił, Łewko Łukjanenko, bracia Horyni, inni obrońcy praw człowieka i liderzy ruchu narodowo-wyzwoleńczego. – Przy gazecie działało stowarzyszenie literackie imienia Wołodymyra Sosiury. Opiekował się nim utalentowany ukraiński poeta Iwan Nyzowyj. Na łamach „MG” wiele było też utworów autorów-początkujących. Przeważnie – z ukraińskimi wierszami. Więc gazeta dawała skrzydła jeszcze i poetom. Swoją drogą, i moje wiersze po raz pierwszy drukowano w „Mołodohwardijcu”. Wsparcie ukraińskich literatów – to też polityka redakcyjna? – Ja nie wiem, czy nazwać to polityką, czy jakoś inaczej, ale uważaliśmy takie publikacje za ważne. Słowo literackie i, w szczególności, poetyckie wcześniej poddawane było surowej cenzurze. Dawaliśmy możliwość wypowiedzenia się ciekawym autorom, nie narzucając im obrzydłej partyjnej ideologii. Przyznam, byłem dumny z tego, że w naszej gazecie drukowali się Wasyl Hołoborodko, Wasyl Starun, Iwan Nyzowyj, już wspomniany Petro Szewczenko (Biływoda). Czasami to było jedyną możliwością tych i innych autorów dotarcia do ludzi ze swoim słowem, jakkolwiek górnolotnie by to nie brzmiało. – I ostatnie, panie Serhiju. Wiem, że pisze pan opowiadania. A nie myślał pan napisać o swojej redakcji? Przecież dobrze pan zna jej życie, pamięta i wesołe, i smutne, i to jasne, co towarzyszy panu już wiele lat. – Pamiętników jakoś nie planowałem jeszcze. Może poczekam do swoich dziewięćdziesiątki. A jeśli poważnie, to jestem bezgranicznie wdzięczny ludziom, z którymi miało mi się szczęście pracować i przyjaźnić, bez których nie ukształtowałbym się zawodowo. Oni są mi drodzy i bliscy. Wielu, ku wielkiemu żalowi, już nie ma wśród żywych. Często i ciepło ich wspominam. A napisać o redakcji? Kto wie, może kiedyś to się stanie. A może napisze ktoś inny. Czemu by nie?.. 8 sierpnia 2021 roku. Z oryginału “wyroku” prezydium komisji kontrolnej Ługańskiej organizacji miejskiej KPU. 1 marca 1991 r. “Bорьбу познавшим борцам за коммунизм”... Jeden z symboli “czerwonego” Ługańska. Stelę starannie odrestaurowali obecni separatyści.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Filozofia uniwersytecka w Ukrainie (XVIII–XIX w.)

Serhij PRYS UCHIN, doktor filozofii, wykładowca Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej. Pod koniec XVIII i na początku XIX w. Ukraina podążała drogą transformacji życia socjokulturowego, przezwyciężania pozostałości społeczeństwa feudalnego oraz kształtowania się stosunków kapitalistycznych. Postępował również rozwój myśli filozoficznej na uniwersytetach w Charkowie, Kijowie, a z czasem także w Odessie. Przykładem służy przyjazd z Niemiec do Ukrainy znanego filozofa procesów społecznych, kategorią jest „rozwój” („prawo rozwoju”). Człowiek w swoim rozwoju przechodzi trzy etapy – zwierzęcy, naturalny i moralny. Przejście od jednego etapu do drugiego zależy od społeczno-kulturowych przesłanek rozwoju wspólnoty ludzkiej, na przykład zgodności z normami i wymogami prawa naturalnego, które określa treść praw i procesu tworzenia państwa (które muszą odpowiadać rozumności i praktycznej celowości). Jego zdaniem wszystko, co nie jest logiczne i rozumne w procesie tworzenia państwa, jest niepotrzebne i powinno zostać zanegowane, zniszczone (na przykład despotyzm). Szczególnie interesujące były rozważania J. Schada na temat miejsca i roli narodu w historii konkretnego ludu i państwa. Narody różnią się specyfiką w edukacji uniwersyteckiej rozpowszechniają się i są propagowane idee materializmu przyrodniczo-naukowego, reprezentowane przez stanowisko filozofów M. Lubowskiego, P. Łodija, O. Kozłowskiego i in. Wizytówką tego okresu ukraińskiej myśli filozoficznej był również romantyzm filozoficzny, który znalazł swoje odzwierciedlenie w działalności Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Wiadomo, że założycielami bractwa od początku byli M. Kostomarow, profesor adiunkt Uniwersytetu Kijowskiego, M. Hułak, kandydat prawa pracujący na Uniwersytecie w Petersburgu, W. Biłozerski, nauczyciel z Połtawy, P. Kulisz, nauczyciel gimnazjum z Petersburga, T. Szewczenko, artysta Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, O. Nawrocki, student Uniwersytetu Kijowskiego, oraz jego krewny O. Markowycz, M. Sawycz, ziemianin z Połtawszczyzny, H. Andruzki, student Uniwersytetu Kijowskiego, D. Pyłczykow, nauczyciel z Połtawy, I. Posiada, student Uniwersytetu Kijowskiego. Filozoficzno-polityczne uzasadnienie zadań programowych bractwa zostało wyłożone w „Księdze narodzin narodu ukraińskiego” oraz „Statucie Słowiańskiego Bractwa Cyryla i Metodego”, przygotowanych głównie przez M. Kostomarowa, w „Notatce” W. Biłozerskiego, pracy M. Sawycza „O emancypacji kobiet”, w projekcie konstytucyjnym H. Andruzkiego „Osiągnięcie możliwego stopnia równości, wolności głównie na ziemiach słowiańskich” i in. Większa część „bractwowców” broniła liberalno-umiarkowanych stanowisk politycznych, które opierały się na uznaniu nieprzeciętnego znaczenia religii chrześcijańskiej i idealizmu, ich pokrewieństwa z głównymi dogmatami chrześcijaństwa oraz jego nauką moralno-etyczną. Bronili oni zasad

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Podstawa religijnej świadomości ludzkiej

roda znajduje się w sercu człowieka: religia nie jest czymś obcym dla duchowej natury, ona utrwala się na naturalnym gruncie. Słusznie, że objawienie przekazuje człowiekowi prawdy niedostępne jego rozumowi, lecz równie słusznie, że człowiek nie jest zwierzęciem, którego jedynie Bóg poucza; sama dusza nosi w sobie zarodki i skłonności do tej nadzwyczajnej nauki. To, że mimo to nie możemy odnaleźć tych zarodków i skłonności w sferze wyobrażeń i pojęć, to, że objawiają się nam jako coś, czego nie da się opisać ani zdefiniować, jako prawdziwe uczucie nieskończonego tylko w sercu – to można przyjąć już bez żadnego dowodu”7. zasady chrześcijańskiego providencjalizmu4, chrześcijańsko-słowiańskiego mesjanizmu oraz ideologię chrześcijańskiej demokracji. Mniejsza część – radykalnie nastawieni przedstawiciele Bractwa, wśród których byli Taras Szewczenko, Mykoła Hułak, Iwan Posiada, Oleksandr Nawrocki – reprezentowała rewolucyjno-demokratyczne skrzydło Bractwa, sympatyzowała z ideami materializmu, antyklerykalizmu, w swojej wizji procesu historycznego wychodziła z uznania decydującej roli mas ludowych, konieczności rewolucji i zniszczenia wyzysku człowieka przez człowieka, wprowadzenia powszechnej edukacji i tym podobnych. Pomimo wielokierunkowości filozoficznych i społeczno-kulturowych strategii i taktyk rozwoju Ukrainy, zaproponowanych przez uczestników Bractwa, wykrystalizowało się wspólne zadanie: reformowanie samodzierżawia, likwidacja pańszczyzny, zjednoczenie wszystkich narodów słowiańskich w jeden federacyjno-parlamentarny związek, federalizacja imperium moskiewskiego na rzecz słowiańskiego patriotyzmu, chrześcijańskiego mesjanizmu Słowiańszczyzny, który miał stać się wzorem działalności politycznej dla innych ujarzmionych narodów Imperium Rosyjskiego, nadanie każdemu ludowi i narodowi gwarantowanej autonomii i tym podobnych. Ideologia radykalnie nastawionych członków bractwa była uzasadniana i upowszechniana przede wszystkim przez przedstawicieli prorosyjskich nurtów filozoficznych i zazwyczaj stanowiła mieszankę wulgarnie materialistycznych i wulgarnie socjologicznych koncepcji, nierzadko nihilistycznych, z tendencją do wyjaśniania większości procesów społeczno-politycznych wyłącznie jako skutku zjawisk i procesów biologiczno-fizjologicznych. W pewnej opozycji do ukraińskiej filozofii romantyzmu, a co za tym idzie do reformatorsko nastawionego skrzydła Bractwa Cyryla i Metodego, funkcjonowały poszczególne nurty oświeceniowe, reprezentowane w ukraińskiej filozofii przez stanowisko M. Drahomanowa, który początkowo był sympatykiem reformacyjnego romantyzmu, a następnie stał się aktywnym zwolennikiem filozofii bezwzględnego pozytywizmu i racjonalizmu, przykładem negatywnego stosunku do religii, nosicielem ideologii liberalizmu, propagatorem kosmopolityzmu itd. Zdaniem historyka filozofii D. Czyżewskiego podobne przejawy ukraińskiego antyromantyzmu stały się świadectwem głębokiego kryzysu ukraińskiej filozofii w ogóle. Dążenie do przezwyciężenia kryzysu ukraińskiej filozofii, do wznowienia postępu ukraińskiego romantyzmu filozoficznego jako

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

„Serce jest skarbcem i nośnikiem wszystkich cielesnych sił człowieka”. „Serce jest centrum życia duszy i ducha człowieka. Tak, w sercu zapoczątkowuje się i rodzi determinacja człowieka do tych czy innych czynów; w nim powstają różnorodne zamiary i pragnienia; jest ono miejscem woli i jej dążeń”. „Serce jest centrum wszystkich poznawczych działań duszy”5.

Johanna Baptisty Schada (1758–1834)1, który przepracował na Uniwersytecie Charkowskim ponad 10 lat, wykładając logikę, historię i estetykę, a także był kierownikiem katedry filozofii spekulatywnej i praktycznej. W swoich wykładach zaznajamiał ukraińskich studentów z osiągnięciami filozofii europejskiej (przede wszystkim niemieckiej) (naukami J. Fichtego, I. Kanta, G. Hegla, F. Schellinga i innych), co sprzyjało kształtowaniu własnej postawy światopoglądowej u słuchaczy jego kursów. Najbardziej przychylnie w środowisku uniwersyteckim przyjęto naukę Friedricha Wilhelma Schellinga, który prezentował idee europejskiego romantyzmu. Podczas pracy dydaktycznej w Charkowie J. Schad wydał po łacinie „Logikę czystą i stosowaną” (1812), która zawierała krótki wykład jego stanowiska filozoficznego, „Prawo naturalne” (1814) z mową o „uwolnieniu Europy od Napoleona” wraz z rozważaniami na tematy filozofii społecznej. Filozof uważał, że główną kategorią w poznaniu są warunki ich formowania (klimatyczne, obyczajowe, kulturowe, cielesne, duchowe itd.). Postęp ludzkiej historii zależy od interakcji społecznych składników społeczeństwa, jak i harmonizacji relacji międzynarodowych. Taka postawa filozofa sprzyjała kształtowaniu świadomości narodowej młodych Ukraińców i wywołała ostre niezadowolenie rządu carskiego, który zaproponował filozofowi opuszczenie granic Imperium Rosyjskiego w ciągu 24 godzin. Wśród sympatyków filozofii niemieckiej na Ukrainie był także pierwszy rektor Uniwersytetu Kijowskiego M. Maksymowycz (1804–1873) — swego czasu uczeń utalentowanego wychowanka Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Danyła Kawunnyka-Wellanskiego. W swojej pracy „Rozważania o naturze” Maksymowycz przeanalizował filozoficzne zasady harmonizacji serca i rozumu, posługując się dorobkiem badań etnograficznych i folklorystycznych nad ukraińską kulturą duchową, w szczególności relacją między ukraińskim a rosyjskim folklorem pieśniowym. Jednocześnie na uniwersytecie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

„Objawienie chrześcijańskie mówi nam,

że miłość jest źródłem wszystkich prawdziwie moralnych czynów. Ponieważ to nauczanie o podstawowym zjawisku moralnym, z którego jak ze źródła wywodzą się wszystkie inne zjawiska moralne, pozostaje w jasnym i przyczynowym związku z biblijnym nauczaniem o sercu, to mamy nadzieję, że i ono z kolei może zostać uzasadnione z zasad filozofii moralnej w taki sam sposób, jak nauczanie o sercu zyskało mocne podstawy w psychologii”6.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

rozwiązanie praktycznych zadań socjokulturowych spadło na barki najsłynniejszych rodzimych filozofów, teologów, przede wszystkim przedstawicieli Kijowskiej szkoły religijno-filozoficznej, na przykład S. Hohotskiego, O. Nowyckiego i in., wśród których pierwszym z pierwszych nazywano uczonego, filozofa, teologa, prawosławnego mistyka Pamfiła Jurkewycza. Wiadomo, że Pamfił Jurkewycz (1826–1874) urodził się w rodzinie prawosławnego księdza. Kształcił się w Połtawskim Seminarium Duchownym, a następnie w Kijowskiej Akademii Duchownej, w której pozostał pracować po jej ukończeniu. Tutaj wykładał filozofię i uzyskał stopień magistra nauk filozoficznych. W 1858 r. został profesorem nadzwyczajnym, a w 1861 r. został mianowany na stanowisko profesora na Uniwersytecie Moskiewskim. W latach 1863–1873 był dziekanem wydziału historyczno-filologicznego Uniwersytetu Moskiewskiego. Zdaniem niektórych historyków filozofii, w tamtym czasie Jurkewycz okazał się bodaj jedynym w całej Rosji fachowo przygotowanym wykładowcą, by zająć katedrę uniwersytecką bez wcześniejszego stażu zagranicznego. Głównymi dziełami, które reprezentują poglądy filozoficzne P. Jurkewycza, były „Idea” (1859 r.), „Materializm i zadania filozofii” (1860 r.), „Z nauki o ludzkim duchu” (1860 r.), „Serce i jego znaczenie w życiu duchowym człowieka według nauki słowa Bożego” (1860 r.), „Dowodzenie istnienia Boga” (1861 r.) itp. Te i inne dzieła Jurkewycza jakby podsumowują rozwój filozofii romantyzmu („filozofii serca”) w ramach tradycji ukraińskiej filozofii klasycznej. Rozmyślając nad istotnymi charakterystykami istniejącej rzeczywistości, Jurkewycz wyróżniał trzy sfery jej możliwego przejawu: „królestwo idei”, albo „królestwo wiecznej prawdy” (świat noumenalny na wzór świata idei Platona); „królestwo rozumnych istot”, albo jedynie za pomocą ludzkiego serca – „filozofii serca” (historyczne i logiczne przedłużenie „kordocentryzmu” Hryhorija Skoworody) – nieodłącznie od metod chrześcijańskiego mistycyzmu. Jego poglądy stały się fundamentem refleksji filozoficznej takich utalentowanych przedstawicieli Kijowskiej szkoły duchownej, jak M. Bierdiajew, W. Zieńkowski, a także znanych rosyjskich metafizyków W. Sołowjowa, braci Trubieckich i innych. ——————————— 1. Urodzony w Bawarii Johann Schad był wychowankiem seminarium jezuickiego i księdzem klasztoru benedyktynów w Banz. W wieku 40 lat porzucił życie zakonne, uzyskał stopień doktora filozofii na Uniwersytecie w Jenie. Po jego ostrej krytyce (satyrze) życia zakonnego był zmuszony uciekać z klasztoru i na zaproszenie hrabiego Seweryna Potockiego przyjechał do Charkowa wykładać filozofię i inne dyscypliny filozoficzne. 2. Romantyzm filozoficzny stał się swoistym ruchem antyoświeceniowym, który odzwierciedlił rozczarowanie możliwościami rozumu i nauki w procesie historycznym. Świat okazał się niepodległy rozumowi, a rzeczywistość społeczna — wroga naturze człowieka. W poszukiwaniu wyjścia z sytuacji kryzysowej romantyzm zwraca się ku tradycji ludowej, zbiorowej mądrości narodu, historycznej przeszłości, wartościom kultury religijnej. Ukraiński romantyzm filozoficzny był naznaczony nieodłącznym związkiem z filozofią idei narodowej, dążeniem do połączenia problematyki antropologicznej i społecznej z ideami chrześcijaństwa. 3. Bractwo Cyrylo-Metodiańskie powstało w 1845 r. i przetrwało do 1847 r., w jego skład wchodziło 12 osób i około jeszcze 100 osób sympatyków, którzy utrzymywali z nimi przyjazne stosunki. 4. Prowidencjalizm — teologiczna koncepcja historii jako opatrzności Bożej. 5. Cyt. za: Historia filozofii Ukrainy: Chrestomatia: Podręcznik / Opracowali M. F. Tarasenko, M. J. Rusyn, A. K. Byczko i in. – Kijów: Łybid, 1993. – S. 341. 6. Cyt. za: Historia filozofii Ukrainy: Chrestomatia: Podręcznik / Opracowali M. F. Tarasenko, M. J. Rusyn, A. K. Byczko i in. – Kijów: Łybid, 1993. – S. 347. 7. Cyt. za: Historia filozofii Ukrainy: Chrestomatia: Podręcznik / Opracowali M. F. Tarasenko, M. J. Rusyn, A. K. Byczko i in. – Kijów: Łybid, 1993. – S. 346. 8. Cyt. za: Historia filozofii Ukrainy: Chrestomatia: Podręcznik / Opracowali M. F. Tarasenko, M. J. Rusyn, A. K. Byczko i in. – Kijów: Łybid, 1993. – S. 343. 9. Cyt. za: Historia filozofii Ukrainy: Chrestomatia: Podręcznik / Opracowali M. F. Tarasenko, M. J. Rusyn, A. K. Byczko i in. – Kijów: Łybid, 1993. – S. 341–348.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

“Serce jest punktem wyjścia wszystkiego, co dobre i złe w słowach, myślach i czynach człowieka, jest dobrym i złym skarbem człowieka… Serce jest tablicą, na której wyryte jest prawo naturalne i moralne”. “Wreszcie serce jest centrum życia moralnego człowieka. W sercu łączą się wszystkie stany moralne człowieka”. “W sercu człowieka znajduje się podstawa tego, że jego wyobrażenia, uczucia i czyny nabierają osobliwości, w której wyraża się właśnie jego dusza, a nie inna, i nabierają takiego osobistego, prywatnie określonego kierunku, z mocy którego są one przejawami nie ogólnej istoty duchowej, a odrębnego żywego, rzeczywiście istniejącego człowieka”. “Wyraźmy ostatecznie naszą myśl o znaczeniu zasad i ogólnych

reguł rozumu w dziedzinie moralności za pomocą ewangelicznego obrazu, który ze względu na swoją precyzję zawsze będzie budził zdziwienie u obojętnego obserwatora: dla żywej – a nie tylko wyobrażonej – moralności potrzebny jest kaganek i oliwa… W zależności od tego, jak w sercu człowieka wyczerpuje się oliwa miłości, kaganek gaśnie: zasady moralne i idee ulegają zaćmieniu i w końcu znikają ze świadomości. Ten stosunek między kagankiem a oliwą – między głową a sercem jest najzwyklejszym zjawiskiem w moralnej historii ludzkości”9. jedynie szansę pełnego poznania. Innymi słowy, istnieje możliwość uzyskania przybliżonej odpowiedzi na pytanie, jakimi są ludzie ze swojej natury w danym momencie czasu, ale sam rozum nie może dać odpowiedzi na pytanie, jakim ma być poszczególny człowiek w przyszłości. Wiedzę dotyczącą istoty człowieka i perspektywy jego dalszego istnienia może dać tylko ludzkie serce. “Filozofia serca”, nauka o ludzkim sercu, nabrała u P. Jurkiewicza mistyczno-praktycznego znaczenia. Myśliciel podkreślał, że ludzkie serce jest źródłem duchowości, działań i czynów osoby. Za pomocą serca sprawdza się wyniki poznania otaczającego świata pod kątem prawdziwości oraz ich praktycznej celowości. Od serca zależy urzeczywistnienie wolności woli. W ten sposób wolne serce staje się koniecznym warunkiem poprawnego myślenia oraz prawdziwego poznania otaczającego świata. P. Jurkiewicz twierdził, że moralny postęp ludzkości rozpoczyna się w ludzkim sercu od powstania uczucia do Boga. Rozumiał Boga jako konkretną rzeczywistość i proponował chrześcijanom postrzegać świat jako swoistą hierarchię, na czele której stoi Bóg. Pełne i zakończone poznanie Boga jest niemożliwe. Człowiek może jedynie zbliżyć się do jego adekwatnego poznania za pomocą trzech wysiłków poznawczych: 1) serdecznego uczucia, 2) dobroczynnej filozofii, 3) mistycznego oglądu (spirytualistycznego światopoglądu), który, w jego opinii, jest syntezą wszystkich dróg poznania istoty Boga i świata w ogóle. Dla przezwyciężenia sprzeczności świata materialnego, przeciwdziałania złu na poziomie społeczeństwa i osoby Jurkiewicz proponuje posługiwać się zasadami i wymogami chrześcijańskiej moralności. Głównym wymogiem ludzkiego współżycia staje się uspokojenie jako nieprzemoc wobec innych ludzi, dlatego i przeciwdziałanie złu odbywa się paradoksalnie. Teolog zaproponował przeciwdziałać złu poprzez rezygnację z aktywnej “zewnętrznej” walki – jego zdaniem, opór wobec zła jest możliwy tylko poprzez uspokojenie, na wzór chrześcijańskiego pokoju z bliźnimi, ale walka ze złem rozpoczyna się nie od przemocy nad innymi, a od moralnego samodoskonalenia duszy, od umiejętności wsłuchania się we własne sumienie i działania na korzyść dobra. P. Jurkiewicza uważa się także za fundatora Kijowskiej szkoły filozoficzno-prawnej. Idee państwowo-prawne wyłożył przede wszystkim w kursach wykładów z “Historii filozofii prawa” (1872, 1873 r.) oraz “Filozofii prawa” (1872, 1873 r.), w których naświetlał problematykę filozoficznego teologicznego rozumienia państwa i prawa, rozwoju ducha narodowego i moralności, struktury społecznej społeczeństwa w kontekście praw człowieka, poruszał kwestie edukacji prawniczej itp. Ciekawie jest wiedzieć, że P. Jurkiewicz w drugiej połowie swojego życia był nie tylko znanym filozofem-teologiem, ale i wybitnym wykładowcą dyscyplin filozoficznych. Jego wykłady i wystąpienia publiczne cieszyły się wielką popularnością, o czym świadczyły entuzjastyczne recenzje historyka W. Kluczewskiego oraz filozofa-metafizyka W. Sołowjowa, którzy w swoim czasie byli studentami Jurkiewicza i jego sympatykami. Ale z czasem znaczna część studentów uniwersytetu zdradziła światopoglądową pozycję wykładowcy i stanęła po stronie nieprzejednanych krytyków jego metafizyki. Jednocześnie rosyjska prasa liberalna rozpoczęła nagonkę na filozofa, oskarżyła go o metafizyczną pozycję, która rzekomo była światopoglądowo wroga interesom pozytywistycznie nastawionej publiczności studenckiej i sprzeciwiała się popularnej w tamtym czasie pracy M. Czernyszewskiego “Zasada antropologiczna w filozofii”. Czernyszewski nie zatrzymał konfliktu, co więcej, kontynuował moderowanie nagonki na P. Jurkiewicza. Dyskusję naukową zastąpiono gołosłowną krytyką, wyzwiskami i kłamstwami, atakami na osobowość. Jeszcze później do konfliktu ze studentami doszła osobista tragedia: w 1873 roku zmarła jego żona, a sam Jurkiewicz ciężko zachorował z powodu samotności i braku zapotrzebowania. W 48 roku życia filozof zmarł, został pochowany na cmentarzu Monasteru Daniłowskiego w Moskwie. Istnieją wszelkie podstawy, by wnioskować, że bodaj najsłynniejszy ukraiński filozof-teolog P. Jurkiewicz fenomenalnie zakończył okres klasycznej rodzimej filozofii, tworząc własną filozoficzną koncepcję ludzkiej duszy, mikrokosmosu, poznać istotę których, jego zdaniem, można było

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

„Jeśli prawda trafia nam do serca, to staje się naszym dobrem, naszym wewnętrznym skarbem. Tylko o ten skarb, a nie o abstrakcyjną myśl, człowiek może wejść w walkę z okolicznościami i ludźmi; tylko dla serca ważny jest czyn bohaterski i poświęcenie”8.

świat realnego ludzkiego życia i wreszcie „królestwo złudnego istnienia cielesnego świata” (świat fenomenalny). Świat ludzkiego bytu jest wynikiem sprzecznego oddziaływania wcześniej wymienionych składników. W pełni pojąć naturę ludzkiego bytu nie jest możliwe, ponieważ rozum daje innych ludzi, którzy wnoszą w ludzkie wzajemne relacje miłość, przyjaźń i współczucie. W ten sposób chrześcijańska miłość, ludzka przyjaźń i współczucie stają się fundamentem, na podstawie którego ludzie otrzymują godne i szczęśliwe życie. Szczególnie znaczące były rozważania Pamfiła Jur-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Taras Żyrko: „Tworząc spektakl – tworzymy nową cywilizację”

W Kijowskim Akademickim Warsztacie Sztuki Teatralnej „Suzirja” odbyła się premiera spektaklu „Awaria”, stworzonego na podstawie utworów Friedricha Dürrenmatta, który poświęcono stuleciu urodzin tego artysty. Reżyserem-inscenizatorem jest narodowy artysta Ukrainy Taras Żyrko. Dzisiaj pan Taras jest gościem „SP”. – Proszę opowiedzieć o nowym spektaklu. – Zamysł powstał około 15 lat temu. Gdy tylko zapoznałem się z tą fabułą – zaczęła we mnie rezonować. W dziwny sposób przypomniały się lata dziecięce, a były to czasy „sowka”. Wtedy temu, kto wyłamywał się z ogólnego standardu, narzucano poczucie winy, a żeby je zrekompensować, trzeba było stać się niezauważalnym, jak wszyscy. Dlatego wybrałem zawód wolnego człowieka, bo Teatr wymaga czegoś odwrotnego – musisz się wyróżniać. Choć w tym tkwi paradoks, bo raczej nie znajdzie się inna sfera ludzkiej działalności, w której człowiek byłby tak zależny od takiej ilości różnorodnych czynników. Ale dziecięce odczucia czegoś nieznanego były dość silne. Trudno było zrozumieć, dlaczego jedne rzeczy robić można, a inne – nie. Na przykład, dlaczego utwory Szewczenki drukowano, jednak niektórych kategorycznie nie można było czytać na wieczorach literackich. I takiego czegoś w tamtym imperium zła i kłamstwa było „pod dostatkiem”. Zwłaszcza dla młodego człowieka, który wybiera sobie imperatywy i któremu trudno rozeznać się w potokach kłamstwa. Właśnie tak dzieje się z bohaterem spektaklu, który początkowo nawet nie domyśla się swojej winy. Znowuż przypominają się owe dziecięce odczucia, kiedy nie wiesz, z czego jesteś winny. A po przekroczeniu pewnej granicy wieku zaczynasz podsumowywać i przystępować do spowiedzi – co ty przez swoje życie zrobiłeś. Ja sam próbowałem się w sobie rozeznać i choć podobnej historii w mojej biografii nie było, to przecież nie ma człowieka, który by żył i nie zgrzeszył. I pytałem siebie, czy jest we mnie Traps, a jeśli tak, to jaki jest jego ciężar właściwy w mojej własnej fabule. Reżyserzy często rozwiązują swoje światopoglądowe pytania na jakimś materiale. Kiedy dystansujesz się lub, przeciwnie, projektujesz na swoje życie jakąś historię i widzisz to w innej płaszczyźnie, wtedy wiele staje się zrozumiałe. Około 11 lat temu zaproponowałem tę inscenizację Teatrowi Franki ówczesnemu kierownikowi artystycznemu, ś.p. Bohdanowi Stupce. Wtedy ta idea go zainteresowała. Ale choroba i śmierć Bohdana Sylwestrowicza odroczyły spektakl, a przy następnym kierowniku nie było już możliwości powrotu do tej idei. Jeśli u reżysera pojawił się zamysł i przyszły spektakl „kiełkuje” w nim, a on nie może go zrealizować, to ten zamysł zaczyna go pożerać i niszczyć, dopóki spektakl nie ujrzy sceny. To bardzo bolesny proces. Do tego świadomość, że cenny czas upływa i nie doda ci się ani dnia, ani sekundy, ale wręcz przeciwnie... Zwróciłem się do kierownika artystycznego Kijowskiego Akademickiego Warsztatu Sztuki Teatralnej „Suzirja” p. Ołeksija Kużelnego z propozycją wystawienia „Awarii” na scenie jego Teatru. Wydała się interesująca i rozpoczęliśmy pracę. Już od samego początku pojawiło się odczucie, że w moim spektaklu będą kobiety. Pierwsza sztuka była pisana przez Dürrenmatta dla teatru radiowego, a po szalonym sukcesie stworzył on inne warianty już dla Teatru dramatycznego, które nosiły na sobie piętno kontynuacji, ulepszenia etc. Pierwsza sztuka w światowej krytyce ma definicję intelektualnej uczty, którą bezsprzecznie jest. I właśnie wrażenie z niej popchnęło mnie do idei spektaklu. Ale sześciu mężczyzn na scenie „Suzirji”? I zdecydowałem, że to będą kobiety! Nie, nie powiem, że nie uzbiera się sześciu aktorów-intelektualistów w Kijowie, wystarczy ich nawet u Frankowców na dwa składy. Jednak sama idea „Suzirji” wymaga czegoś innego. Dlatego powstał zamysł spotkania aktorów i aktorek z różnych Teatrów, manier, tradycji. Ale takie rzeczy łatwiej wymyślić niż zrealizować. Próby, spektakle, tournée, zdjęcia, choroby, okoliczności rodzinne... I gdyby nie Jewhen Nyszczuk, który błyskotliwie zagrał rolę Alfredo Trapsa i wziął na siebie ciężar organizacji procesu prób i koordynacji, to nie wiem, jak bym sobie z tym poradził. Zatem sędzia, prokurator, adwokat i kat stali się kobietami, tworząc wraz z pokojówką zdumiewający damski kwintet. Ale zmieniając płeć, w żaden sposób nie zmieniłem autorskiej fabuły, zachowując linię główną. Choć tekst trzeba było przemyśleć na nowo, bo prokurator i sędzia – kobieta, to nie sędzia i prokurator – mężczyzna. Kobiecy kontent pociągnął za sobą wiele innych pytań i problemów, których nie było w oryginale. Mimo wszystko relacje między mężczyznami to jedno, a między mężczyzną i kobietą – zupełnie co innego. Zwłaszcza w płaszczyźnie, w której rozgrywają się wydarzenia spektaklu... Podkreślam – odbywa się sąd nie po prostu nad jednostką, a właśnie nad mężczyzną, którego sądzą kobiety. Sąd, gdzie przedstawiono cztery typy kobiet i kobiecego niezadowolenia mężczyznami. U Autora próba bohatera rozeznania się ze swoim życiem prowadzi do tego, że Alfredo odbiera sobie życie. Najwyraźniej w wyniku „samoanalizy” po raz pierwszy obudziło się sumienie, a takie rzeczy zawsze zdarzają się niespodziewanie. Do tego na przynęcie uhonorowania Trapsa jako konstruktora genialnej zbrodni, firma prawnicza podnosi go do poziomu Osobowości, którą on, zwykły zjadacz chleba, nigdy się nie czuł. A wszystko razem z hojnym nalewaniem alkoholu doprowadziło do takiego epilogu. Tak się złożyło, że kilku moich przyjaciół również wykonało ten straszny krok. Jako chrześcijanin wyznaję pogląd, że taki finał jest wielkim grzechem i słabością, a w żadnym wypadku nie heroizmem. Trudno opisać, co stało się po samobójstwie z ich bliskimi i rodziną. Straszna katastrofa, która do dziś leży niesamowitym ciężarem na wszystkich. Scena ze spektaklu „Awaria” Żadnego potępienia, ale niewypowiedziany krzyk, który zastygł w sercu i czasie... dlatego nie chciałem jeszcze w Teatrze mnożyć tego smutku. Przyznam, nie jestem zwolennikiem dydaktycznego Teatru. Chociaż Teatr już samym faktem wpływu i swoją naturą poucza, wszak pokazuje, jakim było życie, jest, a co najważniejsze – mogłoby być. Dlatego wybieram ten wpływ, który daje człowiekowi szansę na powrót, szansę na skruchę i przebaczenie, szansę na to, by naprawić błędy. Chociaż w życiu naprawić dnia czy miesiąca nie sposób. Ale w Teatrze możliwe jest wszystko. I szansa dana jest nie tyle temu bohaterowi, który, według tekstu ś. p. Jarosława Stelmacha: “jak anioł śpi, zrobiwszy dobry uczynek”. W tym momencie akcja zwalnia i widz, który widział całą historię, ma możliwość wszystko przypomnieć sobie, przemyśleć i zrozumieć, czy warto takiemu człowiekowi iść dalej tą drogą, czy nie. I postawić “przecinek” w zdaniu: “Stracić nie można ułaskawić”. Zatem zakończenie spektaklu zależy od tych, którzy siedzą na widowni. Podczas pierwszych pokazów widzowie mu wybaczali. I tutaj zadziałała charyzma i czar wykonawcy. Ale w spektaklu jest też wariant kary, który zagramy, jeśli tak zdecyduje widz. – Co może Pan powiedzieć o wykonawcach? – Jewhen Nyszczuk (Alfredo Traps) nie potrzebuje żadnej prezentacji – wszyscy go dobrze znają. Już samo imię wystarczy, by widz przyszedł na spektakl. Ale Jewhen nigdy nie korzysta z wczorajszego i już zdobytego, a stale pracuje dla czegoś nowego i jeszcze nieopanowanego. Chociaż wydaje mi się, że takiej złożoności roli jeszcze nie miał i stało się to bezspornym trofeum w jego aktorskim portfolio. Aktorka Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki Tetiana Ołeksenko-Żyrko z natury jest osobą bardzo łagodną i delikatną, a rola prokurator Kummer wymagała bardzo poważnego wywodu, przekonującości i myśliwskiego kunsztu. Było ciekawie, jak aktorka poradzi sobie z tak niełatwym zadaniem. I, jak dla mnie, wykonała go po prostu błyskotliwie i jednak upolowała Trapsa. Sędzia – Ołena Uzluk, potężna aktorka z Kijowskiego Akademickiego Młodego Teatru. Stworzyła groteskowy i szorstki wizerunek bezkompromisowej pracownicy uczciwego sądu, który “gdzieś przecież taki naprawdę jest”? A głębia osobistego dramatu jej sędzi dodaje głębi i wyrazistości postaci. Bardzo ciekawa aktorka, którą od dawna obserwuję, Anżelika Hyrycz z Kijowskiego Akademickiego Teatru na Lipkach, grająca Adwokata. Niewiarygodnie atrakcyjna, z chytrością w głębi duszy, jak zresztą każda kobieta, która pilnuje swojego interesu. Stworzyła kontrowersyjny i głęboki wizerunek, w którym wszystko jest niejednoznaczne, a czasem, co niezwykle rzadko można spotkać na scenie – paradoksalne. Odkryciem stała się Wira Mazur z Teatru Franki. U autora postać Kata przez całą sztukę pije i objada się z towarzystwem, chichocze, a potem prowadzi skazanego do celi śmierci. Rola – znak bezsłowny. U mnie ta kobieta stała się byłą żoną dyrektora firmy i kochanką bohatera, przez którą ten osiągnął swój cel. Zaplątana historia, ale Wyższa Sprawiedliwość w jej osobie znajduje każdego człowieka, w każdym miejscu. Gra swoją rolę poprzez przeciwieństwa, tworząc niewiarygodną huśtawkę zdarzeń i uczuć. Jeśli do wyżej wymienionych ról zapraszałem wybrane aktorki, to na rolę młodej pokojówki Simony – było kilka pretendentek. Ale najlepiej udała się współpraca właśnie z Kateryną Szenfeld z Teatru na Podolu. Pojawiła się na pierwszej próbie już z pełną znajomością tekstu i gotowością do wszelkich zmian i zwrotów. Postać jej bohaterki jest jeszcze czysta i niezaangażowana w żadną “jurysprudencję”, gotowa do poświęcenia. Katusia przekazała to, co rzadko zdarza się na scenie i nazywa się “oddechem Julii”. Automechanik, onże Portier, onże apostoł Piotr – figura, która pojawia się na początku i w finale i proponuje system współrzędnych, w którym wydarzy się spektakl. Tę rolę wykonują Łeś Zadniprowśkyj z Teatru Franki i Wołodymyr-Iwan Żyrko, student z kursu maestro Ołeha Szawarskiego w KNU TKiT im. Karpenki-Karego. Są różni zarówno pod względem doświadczenia, jak i wieku. Łeś ze swoją szlachetnością, majestatem i tajemniczością podaje wielowymiarowość i wieloznaczność roli, którą tworzy. Gdzie wchodzi w siłę miara osobowości. W tej roli Łeś proponuje system współrzędnych, w którym wydarzy się spektakl. I młody artysta, który dopiero zaczyna aktorską podróż, Wołodymyr-Iwan zdobywa doświadczenie, chociaż po raz pierwszy wyszedł na scenę w wieku półtora roku w spektaklu “Jezus – Syn Boga żywego”. Potem ze swoją Mamą – Tetianą Ołeksenko i Anatolijem Chostikojewem w spektaklu “Kin IV”, później była “Szakun-tala”, “Sziola”, “41-y”. A w nowej pracy przyszły aktor uczy się rozdzielać siebie w przestrzeni i czasie. Jeśli początkowo jest to tajemniczy portier, to w finale – ten, który przynosi zbawienie. Scenograficzne rozwiązanie spektaklu wykrystalizowało się jeszcze siedem lat temu. Moi Nauczyciele zawsze mówili, że koniecznie trzeba ufać Autorowi i wtedy on, być może, pozwoli Tobie dołączyć do Jego radości. U Dürrenmatta cała akcja dzieje się przy stole. Postacie dużo jedzą, piją i decydują o losie gościa. Palisada ze schodkami i drzwiami staje się tą pułapką, która przyjąwszy w siebie Alfredo, przekształca się w stół, w który on wszedł i nie będzie mógł z niego wyjść. Tak się złożyło, że ta wizja przekształconego stołu ukazała mi się w niemal gotowej postaci. Nieznaczne korekty robiliśmy już w fantastycznej firmie “Alwis”, która wykonała dekorację. Kompozytorem i autorem wideo został Roman Hrynkiw, z którym stworzyliśmy lejtmotyw drogi i cywilizacji spektaklu. Temat miłości napisał niezwykle utalentowany aktor, poeta i kompozytor Ołeksandr Waśkowski jeszcze 39 lat temu. Artystką od kostiumów została studentka Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy, wychowanka Serhija Masłobojszczykowa Anastasija Małyszewa, która zaproponowała wiele ciekawych pomysłów, które, niestety, przez nasze możliwości finansowe trudno było wcielić w spektaklu. A żeby bohaterki miały kostiumy w różnym kolorze, ale jednakowym kroju, wymyśliła aktorka Tetiana Ołeksenko. Ubiór – jak korporacyjny mundur, który nosi grono ludzi, połączonych wspólnym celem i zadaniem. Plastyczne rozwiązanie stworzył Ołeksij Sklarenko, z którego Matką pracowaliśmy jeszcze w Teatrze Młodego Widza we Lwowie. Ołeksij jest bardzo interesujący jako choreograf, aktor i reżyser. Radzę wszystkim obejrzeć jego spektakl “Matka Courage” w Kijowskim teatrze na Lipkach. I, chociaż praca nad spektaklem trwa jeszcze do dziś, ale czuję wielką ulgę od tych “porodów”, do których szedłem w totalnej samotności ponad dziesięć lat. Przychodzi uświadomienie tego Pańskiego miłosierdzia, które daje wszystko tobie potrzebne właśnie w tym momencie, kiedy jest potrzebne. Trzeba tylko wytrwać i pracować, wierzyć i pracować. Myślę o tym, czy mógłbym podołać takiemu projektowi 10 lat temu, czy byłbym w takiej kondycji, jak dzisiaj Jewhen Nyszczuk. Nabyte przez te lata doświadczenie dało niezwykle wiele Jewhenowi i jako osobowości, i jako aktorowi. To samo można powiedzieć i o innych wykonawcach. – Czy ma Pan plany jako reżyser? – Dzisiaj w moim reżyserskim portfelu jest pięć eksplikacji spektakli, które są gotowe do pracy. To i małe formy, i projekty dla dużej sceny. Już zacząłem pracę nad Mychajłem Kociubynskim w Narodowym Centrum Sztuki Teatralnej im. Lesia Kurbasa. Będzie to sztuka z kilku opowiadań klasyka, spojonych w jedną kompozycję. Dalej – wielka praca według Tarasa Szewczenki, która będzie składać się z dwóch utworów Kobziarza. Do wszystkich przyszłych wystawień scenografia została już stworzona w makietach. Pan daje nam zdumiewające doświadczenie. Jeśli nie teraz, to potem ono z pewnością okaże się stosowne. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

ЗЗууссттррііччааййттее ДДооввббууш шаа ввооссеенниии

Події відбуваються у Карпатах на початку ХVІІІ століття. Жорстке правління польської шляхти змушує гуцулів тікати в гори. Двоє братів, Олекса та Іван Довбуші, опиняються поза законом і стають опришками. У пошуках помсти панам за вбивство батьків Довбушів брати перетворюються на ворогів: один прагне грошей, другий – справедливості. Гуцули починають повстання, яке очолює Олекса. Шляхта робить усе можливе, аби знищити Довбуша, але йому вдається їх перехитрити. І розрослася легенда про карпатського лицаря. Легенда, що надихає покоління тих, хто бореться за свободу рідної землі. Про силу і любов Олекси Довбуша, про зраду і кривду. Про те, як він жив і обманув смерть… – Ми працювали з неймовірною командою сильних і талановитих людей, – зазначив продюсер стрічки Максим Асадчий. – За ці три роки знімальна група, як і герої нашого фільму, проявила міць характеру, незламність духу і відданість своїй справі. Ми взяли на себе масштабні завдання і довели, що українське кіно готове до викликів такого рівня. Окрема подяка Держкіно України й усім нашим партнерам, завдяки яким цей проєкт вистояв навіть у ті часи, коли здавалося, що рушиться все навколо. Локації цьогорічного фільмування стрічки були дуже різноманітними: павільйони Національної кіностудії імені Олександра Довженка, історико-архітектурна пам’ятка “Київська фортеця”, Національний музей народної архітектури та побуту України в У межах виставки демонструються фільми модерної художниці-постановниці Майї Симашкевич, які відкрили світові Україну і вплинули на розвиток світового кінематографа, всесвітньовідомі фільми, створені у співдружності з режисерами-новаторами. Авторка ідеї та кураторка виставки – Галина Процев’ят, завідувачка відділу історії кіно. Допомагав у художньому оформленні виставки живописець, художник театру і кіно, член НСХУ та НСТДУ Ігор Білецький. У межах виставкового проєкту Галина Процев’ят запросила на кураторську екскурсію, під час якої розповіла про унікальну кінографіку та сценографію Майї Симашкевич 1920-х-1940-х років. Пропонуємо увазі читачів ще деякі тези, озвучені пані Галиною під час екскурсії: “Видатна художниця-модерністка Майя Симашкевич зробила вагомий внесок у пластичний український кіносвіт і сценографію. Це перша жінка-художниця “з гніздов’я Курбаса” (І. Драч), ім’я якої з’явилося на театральних та кіноафішах. Запланована 5 років тому виставка “Пластичний кіносвіт Майї Симашкевич” сьогодні відкриває цикл заходів напередодні 100-річчя Музею театрального, музичного та кіномистецтва України, який був заснований у 1923 році з ініціативи Леся Курбаса. Саме цього року Майя Симашкевич, учениця професора В. Меллера, приходить працювати до мистецького об’єднання “Березіль”. Як згадувала сама Майя Миколаївна у своїй автобіографії, після відкриття Української Академії Мистецтв (18.12.1917) вирішила туди вступити, аби “займатися улюбленою справою”. Після успішного складання екзаменів її беруть до майстерні Федора Кричевського. Після відкриття театрально-декоративного факультету вона продовжує працювати і навселі Пирогів (Київ), село Дерев’яне під Обуховим (Київська область), околиці села Микуличин на Івано-Франківщині, місто Збараж на Тернопільщині. А останній знімальний день проходив на натурному майданчику Кіностудії FILM.UA. Протягом цього блоку загальна кількість знімальної команди склала близько 120 осіб. До масових сцен було залучено понад 1500 людей. Режисер стрічки Олесь Санін – митець, який уміло гуртує навколо себе найкращих професіоналів, мотивує та надихає на творчі перемоги. Своїми фільмами Олесь розповідає дивовижні історії про сильних персонажів. “Мамай” (2003), “Поводир” (2014), “Переломний момент: Війна за демократію в Україні” (2016) вже зайняли місце у скарбниці українського кінематографа і стали внеском у становлення національної свідомості українців. – Дорогі мої друзі і колеги, моя командо вітрильника з назвою “Довбуш”. Ми нарешті закінчили зйомки фільму, – наголосив Олесь Санін. – За весь цей тривалий період разом із вами пройшли десятки штормів, але побачили неймовірні місця. Ми не спали десятки ночей, але дивувалися неймовірним світанкам. Працювали з актора ми, яких Господь наділив талантом проживати вигадане нами життя. І щоразу дивувалися їх ньому перевтіленню в героїв, яких самі придумали, намалювали, одягнули, озброїли і поставили в кадр. Ми пережили ковідний штиль, але знову зібралися і кожен показав новий щабель нашої майстерності в професії. Маємо надію на те, що всі наші зусилля не марні, надію, що наш фільм сподобається глядачеві, а наші думки, наша творчість, воля і віра хоч трохи зроблять людей кращими. Творча група підготувала цілу низку сюрпризів, які будуть розкриватися протягом промокампанії стрічки. Аби їх не пропустити, потрібно стежити за новинами на офіційних сторінках фільму “Довбуш” у соціальних мережах. Виробництвом картини займається компанія PRONTO FILM за підтримки Державного агентства України з питань кіно і Міністерства культури та інформаційної політики України. Генеральний партнер проєкту – телеканал “Україна”. Національний спонсор стрічки – ТМ “Львівське”, що здійснює широкомасштабну підтримку промоакції та релізу фільму. Головні ролі у фільмі виконують: Олекса Довбуш – Сергій Стрельников, Іван Довбуш – Олексій Гнатковський, Марічка – Дар’я Плахтій, Пшелуський – Матеуш Косьцюкевіч, княгиня Яблуновська – Агата Бузек, опришки – Петро Жирун, Павло Жирун, Дмитро Вівчарюк, Роман Ясиновський, Ростислав Держипільський, Дзвінчук – Олександр Мавріц. Також серед творців “Довбуша” – сценаристи: Пол Волянський, Олесь Санін, Василь Портяк та Максим Черниш; композиторка Алла Загайкевич; художники-постановники Олександра Дробот та Юрій Григорович; художниці з костюмів Гала Отенко та Марія Керо; художниця з гриму Ірина Солодовська; постановники трюків: Петро Треско, Руслан Горілий та Петро Жирун. На екранах України стрічка з’явиться восени цього року. “Кармелюк”, створені Майєю Симашкевич і завізовані автографом славетного Василя Кричевського. Вони досить точно відповідають історичній епосі. По суті художники працювали не лише над створенням костюмів, а й над створенням образів історичної картини. Згодом вона бере участь у створенні першої кольорово-звукової картини, яка вийшла на екрани – “Майська ніч” за М. Гоголем, зрежисованої М. Станковичем (1940). (Збереглися раритетні 4 ескізи до цього фільму). Паралельно йшла спільна творча робота ще з одним режисером-новатором Ігорем Савченком над створенням фільму “Вершники” (1939) за Ю. Яновським. Фото робочого моменту і два збережені ескізи експонуються. У 1940 році М. Симашкевич разом з режисером І. Ігнатовичем розпочали роботу над створенням художньої картини “Борислав сміється” за І. Франком. Зйомки фільму перервала Друга світова війна. Єдиний збережений кадр фільму представлений на виставці. Вцілілі тогочасні ескізи і деякі відновлені художницею у 1950-х роках вперше представлено аудиторії. У 1945 році Майю Симашкевич призначають головною художницею новоствореного музично-драматичного театру імені І. Франка у Станіславі (нині Івано-Франківськ), де вона ставить “Назара Стодолю” Т. Шевченка. Ескізи декорацій і костюмів до вистави також можна побачити на виставці. З 1946-го художниця працює тільки в театрі. Вочевидь, мріяла повернутися до роботи в історичному кіно. Свідчення цьому – численні ескізи до різних історичних епох, деякі представлені на виставці”. Сторінку підготував Едуард ОВЧАРЕНКО Завершилися зйомки наймасштабнішої української стрічки “Довбуш” режисера Олеся Саніна. За словами авторів картини, фільм “Довбуш” – це взяття нової висоти в історії української кіноіндустрії, втілення амбітної мрії про українське масштабне глядацьке кіно.
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Plastyczny świat kina Mai Symaszkewycz

W Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej Ukrainy otwarto jubileuszową wystawę retrospektywną „Plastyczny świat kina Mai Symaszkewycz”, która prezentuje najpełniejszą obecnie w Ukrainie kolekcję unikalnych materiałów archiwalnych: szkice, rękopisy, projekty, zdjęcia, związane z historią ukraińskiej sztuki filmowej lat 1929–1941, częściowo z historią działalności twórczej Zjednoczenia Artystycznego „Berezil” Łesia Kurbasa w okresie 1923–1928 oraz historią muzyczno-dramatycznego teatru imienia Iwana Franki w mieście Stanisławów (obecnie Iwano-Frankiwsk) w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej. Halyna Procewiat prowadzi kuratorskie oprowadzanie, kształcąc się w pracowni Wadyma Mellera, który był nosicielem nowoczesnego ekspresjonizmu. Na wystawie zaprezentowano dyplom Monachijskiej Akademii Sztuk Pięknych (1909–1910) W. Mellera. W. Meller był głównym scenografem w Zjednoczeniu Artystycznym „Berezil”, dokąd angażował na praktyki swoich studentów, o czym opowiadają prezentowane na wystawie rękopisy M. Symaszkewycz. Przy „Berezolu” stworzono pracownię makiet pod kierownictwem W. Mellera, gdzie M. Symaszkewycz, W. Szklaiew i inni, oprócz tworzenia dekoracji do wszystkich inscenizacji W. Mellera, otrzymywali indywidualne zadania artystyczne, w szczególności tworzenie szkiców kostiumów i afiszy. Na wystawie zaprezentowano ówczesne prace Mai Symaszkewycz. W 1926 roku „Berezil” przenosi się do Charkowa, przekształconego w stolicę Radzieckiej Ukrainy. Tutaj M. Symaszkewycz kontynuuje rozpoczętą w Kijowie współpracę z reżyserem-nowatorem F. Łopatynskim. W 1928 roku realizują inscenizację filmu historycznego „Sawa Czałyj” według Iwana Karpenki-Karego. Zaprezentowane na wystawie dwa szkice do „Sawy Czałego” wykonane są w manierze modern-ekspresyjnej, stylistycznie bliskiej szkicom nakręconej później „Kolijiwszczyny” (1933) I. Kawaleridzego. Według wspomnień Mai Mykołajiwny, po premierze „Sawy Czałego” wyjechali pracować do Odeskiej fabryki filmowej. Według słów F. Łopatynskiego, „tworzyć ukraińskie kino”. Tutaj nakręcili dwa filmy: „Sędzia Rejtanesku” (1929), którego libretto oparto na niektórych epizodach biograficznych z życia reżysera F. Łopatynskiego, oraz historyczno-biograficzny obraz „Karmeluk” (1931) z S. Szahajdą w roli Ustima Karmeluka i Z. Pihułowycz w roli Oleny. (Niestety, materiały o tworzeniu tych filmów w muzeum się nie zachowały, ale na wystawie dostępny jest pokaz filmu o bohaterze Ustimie Karmeluku). W 1932 roku Iwan Kawaleridze zaprasza Maję Symaszkewycz do stworzenia historycznej epopei filmowej „Kolijiwszczyna”. Razem z reżyserem i operatorem M. Topczijem tworzy plastyczny świat szewczenkowskich „Hajdamaków”. Obraz zachwyca nowymi formami wyrazu i ekranowej obrazowości. W strasznych czasach Hołodomoru artyści pomagali swojemu narodowi zachować pamięć historyczną. Po wejściu na ekrany „Kolijiwszczyny” Iwan Kawaleridze angażuje artystkę do inscenizacji pierwszej dźwiękowej opery filmowej „Natalka Połtawka” (1936) I. Kotlarewskiego. Ten film pojawił się na ekranach w szczytowym momencie stalinowskiego terroru i ukraińskiej denacjonalizacji. W 1938 roku reżyser Heorhij Tasyn kręci film „Karmeluk” według W. Suchodolskiego. Otwarcie wykorzystuje on niektóre rozwiązania reżyserskie F. Łopatynskiego z zakazanego „Karmeluka” (1931). Film dekorowała scenografka Maja Symaszkewycz razem z artystą-konsultantem filmu Wasylem Kryczewskim. Bardzo cennymi dla historii ukraińskiego kina są zachowane i przekazane do Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej Ukrainy szkice kostiumów do filmu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

o co od dawna zabiega kierownictwo Akademii Tańca przed Kijowską Miejską Administracją Państwową. Zatem ostateczna decyzja należy do deputowanych KMAP. A już po zakończeniu koncertu na scenę Narodowej Opery Ukrainy wyszli wszyscy uczestnicy tego wspaniałego widowiska choreograficznego, jak również sami pedagodzy i kierownictwo Akademii Tańca im. S. Lifara w osobie jej dyrektora, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Wiaczesława Kołomijca, przewodniczącego Rady Naukowej, kierownika katedry dyscyplin choreograficznych i artystycznych, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Andrija Liahuszczenki oraz żony fundatora Akademii Tańca, członka korespondenta Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy Jurija Staniszewskiego – Tetiany Schwaczko, zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy, którzy wręczyli studentowi Akademii Tańca Ołeksijowi Szwydkiemu stypendium imienne Jurija Staniszewskiego jako najlepszemu uczniowi tej prestiżowej placówki edukacyjnej za najwyższe wyniki w nauce. Liczna stołeczna publiczność, na stojąco, jeszcze długo nie wypuszczała ze sceny swoimi szczodrymi oklaskami ulubionych młodych artystów i ich pedagogów – znanej na Ukrainie i daleko poza jej granicami Kijowskiej Miejskiej Akademii Tańca imienia Serża Lifara.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

W niewoli muzy Terpsychory Z okazji 20-lecia Akademii Tańca im. S. Lifara

Niedawno Kijowska Miejska Akademia Tańca im. Serża Lifara przy wsparciu stołecznego Departamentu Kultury przeprowadziła na scenie Narodowej Opery Ukrainy koncert sprawozdawczy uczniów i studentów, radując koneserów sztuki choreograficznej nowymi osiągnięciami twórczymi. Wołodymyr KORNIJCZUK, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Ponieważ trzyczęściowy koncert sprawozdawczy rozpoczął się inscenizacją wybitnego ukraińskiego baletmistrza Pawła Wirskiego „Marynarze” (muz. J. Łapinskiego), to i ja chciałbym w przeglądowym ćwiczeniu zwrócić uwagę przede wszystkim na prace studentów specjalizacji „choreografia ludowa” (pedagog – zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Nesterow). W ciągu ostatniej dekady ten utalentowany wykładowca wyodrębnił się w niezwykle wyrazistą osobowość twórczą jako pedagog ze swoją specyficzną wizją choreograficzno-koncepcyjną i charakterystycznym stylem prezentacji nowych prac koncertowo-inscenizacyjnych, które wyraźnie rysują się na tle twórczości jego kolegów z Akademii Tańca, w szczególności takich mistrzów-pedagogów specjalizacji „choreografia ludowa”, jak zasłużony artysta Ukrainy Wadym Sabodasz, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Łarysa Hełun oraz wykładowcy Natalija Hołowko i Julija Bobrownyk. Bezpośrednim dowodem na poparcie tych słów służą takie jego prace, jak „Mongolska statuetka” S. Halperina (choreografia I. Mojsiejewa) w wykonaniu studentki IV roku specjalizacji „choreografia ludowa” Switłany Menczury, która zaprezentowała widzowi zdumiewającą i filigranowo oszlifowaną w każdym szczególe plastykę. Albo jego nowa praca inscenizacyjna „Pasodoble” (choreografia O. Krapiwina) czy taniec argentyńskich pasterzy „Gaucho” (choreografia I. Mojsiejewa), gdzie wybrednego stołecznego widza zachwycają nie tylko kontrastowe stroje ludowe i żywiołowa rytmika, ale i czarujące górskie krajobrazy, przypominające nam Karpaty. I całe to porywające widowisko towarzyszy licznym okrzykom: „Brawo!”. Takie same parametry profesjonalne potwierdza również jego kolejna inscenizacja argentyńskiego tańca „Malambo” (w tej samej choreografii do muzyki ludowej w opracowaniu A. Husi), która od pierwszych akordów zniewala widza egzotyczną rytmiką, temperamentną prezentacją tej kompozycji i błyskotliwym wykonaniem technicznym, gdzie każde solowe wejście wirtuozowsko demonstruje wyrafinowaną technikę i wyrazisty artyzm sceniczny. Podobną falę owacji wywołał także taniec „Zakochany żołnierz” E. Cannio (choreografia M. Béjarta), gdzie solo wykonał student czwartego roku Witalij Herasymenko, który „usunął” swoim wykonaniem wszelkie gatunkowe oznaki farsowego żartu. Lecz największą zasługę pedagogiczną O. Nesterowa należy przypisać jego arcydzielnej inscenizacji „6 tańców” W. A. Mozarta (choreografia J. Kyliána), która jest na wskroś przesiąknięta iskrzącą ekscentryką i wymowną pantomimą, niezwykle imponującymi widzowi swoją ekspresyjną plastyką, rytmiką i błyskotliwą techniką wykonania. I wszystko to – proszę zauważyć! – rozwiązane jest w wyrazistej żartobliwo-parodystycznej formie, którą dyktuje zarówno wybrednie egzaltowana muzyka genialnego Austriaka Wolfganga Amadeusza Mozarta, jak i samo wykonanie tańców przez studentów IV roku specjalizacji „choreografia ludowa”. Wszak w tej kompozycji „obecne” są i żart, i klaunada, i ekscentryka, i parodia, i wielojęzyczna pantomima: cały ten uniwersalno-gatunkowy konglomerat pomaga utalentowanym wykonawcom wszechstronnie odtworzyć zarówno epokę mozartowską, jak i obecny w niej teatr „komedii masek” (dell’arte). Osobno chciałbym podkreślić, że w ciągu całego mojego pięćdziesięcioletniego „pobytu” jako zawodowego choreografa w dziedzinie muzy Terpsychory, podobnie doskonałej kompozycji dawno nie widziałem: w tym właśnie zawiera się wielka zasługa pedagoga Ołeksandra Nesterowa jako oryginalnego i niestereotypowo myślącego choreografa. Tę samą plejadę figlarno-charakterystycznych tańców kontynuowała również zasłużony pracownik kultury Ukrainy Łarysa Hełun, która w swoim nowym żartobliwym tańcu ukraińskim „Czumańdrycha” wystąpiła przed nami jako utalentowany baletmistrz i jako „autor-poszukiwacz” muzyki ludowej do tej kompozycji, co niezwykle wzbogaciło komediowy taniec, który z kolei wywołał u widzów falę owacji, podobnie jak jej dziewczęcy żywiołowy taniec „Kariczka”. I kilka słów o finale niezapomnianego gali-koncertu, który warto rozpocząć od jego „preludium”. Przed pokazem końcowego obrazu choreograficznego „Czerwona kalina” P. Wirskiego do muzyki I. Iwaszczenki w interpretacji studentów I–IV roku specjalizacji „choreografia ludowa” pod kierunkiem wykładowcy Nataliji Hołowko, spiker ogłosił, co następuje: wkrótce w Kijowie ma pojawić się bulwar imienia wybitnego ukraińskiego baletmistrza Pawła Wirskiego. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2021 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 74

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 UAH 43 kop. na pół roku 115 UAH 58 kop.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 61 hrywien 29 kopiejek.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 225 hrywien 96 kopiejek.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn