Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №39 за 2021 рік

16 s. · 40 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 40 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

«Arystokratyczna Ukraina»: siła tradycji i dynamika teraźniejszości

Halyna DACIUK, dziennikarka Po raz piąty w historyczno-kulturalnym kompleksie „Zamek Radomysl” odbył się Ogólnoukraiński festiwal mody etnicznej „Arystokratyczna Ukraina”, zapoczątkowany przez gospodynię Zamku, zasłużoną lekarkę Ukrainy Olgę Bohomoleć. Festiwal został pomyślany w celu popularyzacji produkcji ukraińskich projektantek i amatorek, które wykorzystują w swojej pracy motywy etniczne. Co roku święto wplata jakąś nową barwę, dodaje nowe akcenty, włącza nowe uczestniczki i uczestników. I w tym roku tętniło tu tradycyjne, a zarazem niepowtarzalne widowisko piękna, szlachetności, twórczości, które połączyło dawną historię ukraińskiego stroju i współczesne spojrzenie na kulturę ukraińskiej mody. Przez pięć lat Ogólnoukraiński festiwal mody etnicznej „Arystokratyczna Ukraina” urozmaicał wydarzenia, formy, zapraszał nowe projektantki, ale nienaruszalną pozostała zasada, którą ustanowiła założycielka Olga Bohomoleć: wśród modelek, które prezentują odzież współczesnych ukraińskich projektantów, są żony i matki wojskowych oraz bojowników ochotniczych batalionów, którzy zginęli, broniąc Ukrainy przed rosyjską agresją. Bo właśnie dzięki nim przeprowadzenie tego festiwalu stało się możliwe. Wydarzenie rozpoczęło się od duchowego Hymnu Ukrainy „Boże wielki, jedyny…” w wykonaniu Halyny Dowbysz – laureatki literacko-artystycznej nagrody im. Łesi Ukrainki z 2020 roku w kategorii „Kultura muzyczna i kunszt wykonawczy”. W tym roku została zaproszona do grona honorowych członków Towarzystwa Muzycznego Giuseppe Verdiego w mieście Guadalajara (Meksyk) w charakterze międzynarodowego nauczyciela. Tym uroczystym akcentem została nadana tonacja festiwalu – szlachetność, piękno, duchowość, tradycja. Różnorodność form, kolorów, stylów, rozwiązań, duża liczba projektantek i uczestniczek, gości, którzy odwiedzili Zamek, zaświadczyły, że Festiwal rozwija się, staje się wydarzeniem o skali ogólnoukraińskiej i ma potężną perspektywę kulturową. „Arystokratyczna Ukraina” zainspirowała bardzo wielu ludzi. Witając uczestniczki i uczestników święta, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Indii na Ukrainie pan Partha Satpathy powiedział, że kobiety w Indiach również mają tradycyjny strój – sari, a dzisiaj widzi, jak bogate dziedzictwo etniczne mają ukraińskie kobiety. I to robi wrażenie! I dobrze, gdy tradycja łączy się ze współczesnością – wtedy ma ona przyszłość. W festiwalu wzięły udział zarówno indywidualne mistrzynie, jak i marki designerskie. Żytomierskie Muzeum Krajoznawcze zaprezentowało wzory ukraińskiej odzieży etnicznej, którą nosiły nasze prababcie w drugiej połowie XIX – na początku XX wieku. Na wybiegu w sali koncertowej Muzeum jedna po drugiej prezentowane były kolekcje, zmieniały się projektantki, modelki, ale niezmiennym pozostawał zachwyt nad widzianą różnorodnością. Anna Bratasjuk tworzy ekskluzywną odzież i akcesoria ręcznej roboty. Ten styl można charakteryzować jako „elegancką etnikę”. Kolekcje Anny prezentowane były zarówno na Ukrainie, jak i w Kanadzie, Wielkiej Brytanii, na Litwie, w Las Vegas (stan Nevada, USA). Pani Anna podkreśliła, że jej dążeniem jest stworzenie stylowych i harmonijnych kobiecych wizerunków, które mają odpowiadać zarówno współczesnym trendom modowym, jak i tradycjom narodowym. Ważnym elementem odzieży i akcesoriów jej kolekcji jest ekologiczność. Oznacza to danie drugiego życia już noszonej odzieży i stworzenie nowych tkanin na bazie ekologicznie czystej produkcji. Pani Anna wykorzystuje wełnę, jedwab, len, pokrzywę. W wytwarzaniu odzieży jest dużo pracy ręcznej. I oczywiście miłości, z którą tworzy projektantka, będąc przekonaną, że uczucia, które wkłada modelerka, rozgrzewają nie tylko ciało, ale i duszę tych, którzy będą nosić te rzeczy. Zakończenie na str. 15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Apel

do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Hołomsza Mykoła Jarosławowycz – 2000 hrywien. 2. Fyryajewa Oksana Wałerijiwna – 500 hrywien.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Na tym gruncie aktywnie prowadzono informacyjne zombifikowanie ludności oraz personelu Sił Zbrojnych Ukrainy, który próbowano „wychowywać” na utrwalonych sowiecko-imperialnych „wartościach”. Ukraina stała się ofiarą najpierw informacyjnej, a później także militarnej agresji. Okazała się ona, niestety, całkowicie bezradna wobec wrogiej kampanii informacyjnej oraz cyberataków na oficjalne instytucje. Jeszcze bardziej nieprzygotowani na to byli mieszkańcy Krymu i Donbasu. Utrata Krymu i części Donbasu potwierdziła nie tylko imperialną agresywność „pozornego” brata – Rosji, ale także ukazała nieudolność państwowej polityki informacyjnej Ukrainy. Trudno bowiem skutecznie bronić własnej suwerenności, ukraińskiej państwowości i integralności terytorialnej, jeśli na Krymie, począwszy od 1991 roku, zamiast prowadzenia systemowej ukraińskiej polityki humanitarnej, zaczęto rozwijać i wdrażać idee obcego państwa oraz ideologię „ruskiego miru”. Choć rosyjskiej polityce „miękkiej siły” na Krymie przypisywano wszystkie neokolonialne cechy, to do 2014 roku Ukraina nie otworzyła tam ani jednej ukraińskojęzycznej uczelni wyższej, a Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy w tym okresie nieuzasadnienie i w pośpiechu wydawało licencje rosyjskim uniwersytetom w Sewastopolu. Szkolnictwo wyższe, podobnie jak średnie, przedszkolne i pozaszkolne, było całkowicie rusyfikowane pod względem języka nauczania i treści. Zamykano nawet jedyne niskonakładowe ukraińskojęzyczne czasopisma, w tym „Krymską Switłycię”. Krymski rynek produktów książkowych, gazet i czasopism oraz audycji radiowo-telewizyjnych, za milczącą zgodą mężów stanu Ukrainy, był totalnie okupowany przez sąsiedni kraj, który przygotowywał agresję, zabijając ukraińską duszę i resztki tożsamości narodowej. Obecni deputowani z Sewastopola przyznają, że główna przyczyna „sukcesu” aneksji Krymu przez Rosjan polega na tym, że „Rosja inwestowała znaczne środki w edukację i kulturę Sewastopola, co odegrało wielką rolę w przyłączeniu Krymu do Rosji”. Wspomniane fakty przypominają o przesłankach, które doprowadziły do utraty suwerenności i integralności terytorialnej państwa. Rozpad i chaos następują bowiem wtedy, gdy władza przestaje troszczyć się o ludzkie dusze, stan świadomości narodowej oraz ich kulturę polityczną i obywatelską. Ukraina zdołała bowiem zapewnić funkcjonowanie na Krymie zaledwie 7 ukraińskojęzycznych placówek (na 600 szkół). Na Krymie i w Donbasie doszło do całkowitego „oczyszczenia” z czynnika ukraińskiego za milczącą zgodą władz i polityków, a często także przy ich wsparciu. Warto stale przypominać (jako lekcję), że w ostateczne zniszczenie przestrzeni kulturowo-edukacyjnej (ukraińskiej!) na Krymie zaangażowana była przede wszystkim biurokracja władzy. Nawet wielokrotne apele opinii publicznej o wsparcie jedynej ukraińskojęzycznej gazety krymskiej „Krymska Switłycia” pozostawały bez odpowiedzi. Podobne przykłady są dokonanym faktem braku zrozumienia strategicznej ważności ukraińskiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Informacja: drogi do prawdy i zwycięstwa…

Niedawno przyjęta przez Rząd strategia bezpieczeństwa informacyjnego Ukrainy do 2025 roku jest skierowana na przeciwdziałanie zagrożeniom wewnętrznym i zewnętrznym, ochronę suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy. Właśnie w takim kontekście odbywała się dyskusja na zeszłotygodniowej konferencji w Ogólnoukraińskim Towarzystwie „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Skutecznie przeciwstawić się ekspansji informacyjnej Moskwy można tylko wtedy, gdy temu zadaniu zostaną podporządkowane wszystkie niezbędne zasoby państwowe i społeczne. I chociaż wszyscy pragniemy stanu normalnego życia, to w bliskiej perspektywie nie może to nastąpić, ponieważ na naszej ziemi, obok nas, znajduje się wróg, który próbuje zrealizować swoją imperialną ideę – likwidację ukraińskiej Państwowości, zrusyfikowanie ludności i zniszczenie ukraińskiej Tożsamości. Georgij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. Od 2014 roku Ukraina prowadzi krwawą walkę o swoją niepodległość przeciwko moskwitom, tracąc 7% terytorium; liczba ofiar wynosi ponad 42 tysiące Ukraińców, z których zginęło prawie 15 tys. osób; zniszczono i wywieziono z Donbasu do Rosji 27% potencjału przemysłowego kraju. Ukraina poniosła straty na sumę ponad 100 mld dolarów USA, co stanowi około 20% PKB. Takie straty potencjału ludzkiego, politycznego, ekonomicznego są krytyczne dla każdego narodu, jednak Ukraina wytrwała, broniąc suwerennego prawa do własnej Wolności. Jednak rażącym dysonansem wydają się wyniki sondażu socjologicznego z 2021 roku, kiedy w ósmym roku wojny 41% Ukraińców pozytywnie odnosi się do Rosji, a 17% nie ma zdania. Nasuwa się odpowiedź dotycząca przyczyn takiego stanu. Oczywiste jest, że „ruskomirstwo” głęboko zakorzeniło się w duszach znacznej części naszych obywateli. Wielu z nich, choć nie uważa się za „rassiejjan”, to jednak nie pragnie identyfikować się jako Ukraińcy, nostalgicznie wspominając ZSRR, Stalina, „pieśni naszej młodości”, przejawiając nietolerancję wobec wszystkiego, co ukraińskie, poza, być może, tradycyjnymi hałuszkami, hopakiem i „niesie Halia wodę”. Bieda nie tylko w tym, że z taką mentalnością żyją obywatele starszego pokolenia. Nie mniej ostre problemy istnieją w środowisku młodzieżowym. Świadczy o tym całkiem „świeże” publiczne spalenie flagi państwowej Ukrainy na Dniepropietrowszczyźnie przez 15-letnią uczennicę przy śmiechu jej znajomych, dokonanie podobnego czynu kryminalnego w obwodzie zaporoskim, kiedy młodzieniec stał się „bohaterem” sieci internetowej, a mieszkaniec Mariupola urządził sesję zdjęciową, paląc flagę Ukrainy, rozpowszechniając ją na Instagramie. Takie fakty nie są odosobnione i świadczą o nieprawidłowościach w naszym społeczeństwie, poczynając od rodziny, szkoły, uniwersytetu, środowiska społecznego, przestrzeni informacyjnej, kończąc na korytarzach władzy. Przypominam wydany nakaz (obwodowego zarządu oświaty) na początku lat 90. XX wieku o obowiązkowym uroczystym podnoszeniu ukraińskiej Flagi i wykonywaniu hymnu narodowego we wszystkich placówkach oświatowych. Wkrótce ten zaszczytny rytuał stał się normą, potem znów następowały „odwroty”. Jednak nie spodziewałem się, że po trzech dekadach Ukraina będzie stykać się z tak haniebnymi zjawiskami znieważania symboli państwowych, tym bardziej w czasach wojny, która w różnych formach jeszcze długo będzie „hybrydyzować się” przez Moskwę, dopóki jej nie zjedzą imperialne wszy. Oceniając opublikowaną w lutym 2013 roku doktrynę polityki zagranicznej „doktrynę Gierasimowa” (szefa Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej), staje się jasne, że ta różnorodna walka będzie trwać, ponieważ konflikt międzypaństwowy rozpatruje (według ich definicji) działania wojenne w jednym rzędzie z politycznymi, informacyjnymi, ekonomicznymi, humanitarnymi. Wojna przeciwko Ukrainie w pełni potwierdziła agresywną istotę rosyjskiego planu. Doktryny wojenna i informacyjna, koncepcja polityki zagranicznej FR przewidują działania zarówno czynników wojskowych, jak i niewojskowych. Dlatego na długo przed aneksją Krymu i wojną w Donbasie przez Rosję została rozpętana wojna informacyjna, którą wróg traktował nie jako „podstęp wojenny”, a jako realną broń masowego rażenia ludzkiej świadomości, totalnie wpływając na mózg, psychikę, postawę, zachowanie człowieka i społeczeństwa, demoralizując ludność, wojsko, władzę, podważając siłę oporu. Wpływ informacyjny stał się głównym priorytetem polityki wojskowej i zagranicznej FR. Dla Ukrainy jest on głęboką, wielopoziomową i wieloczynnikową agresją kremlowską. Przecież jego strategicznym zadaniem było: a) osłabić Ukrainę w planie politycznym, informacyjnym, ekonomicznym, wojskowym, światopoglądowym; b) wykluczyć kwestię ukraińską z porządku dziennego społeczności światowej; c) okupować i skolonizować Ukrainę; d) zdemoralizować i zniszczyć wszelkie próby oporu Ukraińców przeciwko moskiewskiej ekspansji; nie dopuścić do wejścia Ukrainy do NATO i UE. Praktycznie pole informacyjne przekształciło się w decydujący czynnik strategicznej bitwy, potwierdzając tezę zagranicznych badaczy, że prawdziwie totalna wojna – to wojna za pomocą informacji. Czy można wtedy i obecnie skutecznie przeciwstawić się temu niebezpieczeństwu informacyjnemu, które zagraża samemu istnieniu Ukrainy jako państwa? Oczywiście, tak. Ale do tego konieczne jest radykalne zmienianie strategii i taktyki przede wszystkim polityki państwowej, zważając, że wojna informacyjna Rosji przeciwko Ukrainie prowadzona jest w kompleksie z humanitarną, światopoglądową, cybernetyczną, psychologiczną i religijną. Dotyka ona wszystkich żywotnie ważnych segmentów, skłaniając Ukrainę do ciągłego szukania odpowiedzi na wieczne hamletowskie pytanie „być albo nie być”. Ale przede wszystkim należy uwzględnić te gorzkie lekcje, które dane nam są już w czasach nowożytnych. Najpierw. Główną przyczyną bied i tragedii jest to, że w odpowiedzialnym okresie nasze „przednie szeregi” i władza okazały się zdradzieckie, kolaboranckie, prorosyjsko nastawione. Naród, mimo wielokrotnych desperackich prób, tak i nie zdołał wybrać władzy ukrainocentrycznej. Okres 2010-2013 oznaczał „moskwofilski” kierunek rozwoju państwa, które traciło suwerenność, ukraińskość, godność i wolność narodową. Wszystkie wyższe kluczowe stanowiska polityczne i bezpieczeństwa zajmowały prorosyjskie elementy, osłabiając Ukrainę militarnie, ekonomicznie, informacyjnie, mentalnie, kładąc podwaliny pod moskiewską okupację. Janukowycz, Azarow, Klujew, Portnow, Siwkowicz, Jakymenko, Kalinin, Tocki, Iljaszow, Lebiediew, Berezowski, Iljin, Tabacznik, Zacharczenko i wielu innych byli praktycznie tymi postaciami na Ukrainie, które na wszelkie sposoby sprzyjały realizacji zadań wspomnianej rosyjskiej „doktryny Gierasimowa”. Ukraina do końca 2013 roku, dzięki prorosyjskim przywódcom, w pełni znajdowała się w kremlowskiej orbicie wpływów. Skutki zdrady „góry” obróciły się ogólnonarodowymi wstrząsami. Jednak mimo wszystko ta lekcja została przez nas słabo przyswojona. Przecież do dziś odrażający rosyjscy „agenci” nigdzie nie wyemigrowali, a otwarcie na wysokich szczeblach, ukrywając się za rzekomo obywatelskimi, społecznymi hasłami, kontynuują działanie na Ukrainie przeciwko ukraińskiej państwowości. „Nowińscy”, „medwedczuki”, „derkacze”, „dubińscy”, „murajewy”…, którzy nie uznają rosyjskiej agresji, aneksji Krymu, praw Ukraińców do swojego Kościoła i Języka, posiadając strategiczne aktywa, w szczególności informacyjne, niemal bez przeszkód realizują „ruskomirską” propagandę. I sprawa wcale nie wyczerpuje się jedynie zakazem poszczególnych „moskiewskoruporowych” kanałów telewizyjnych. Bo czyż szereg „suflerów” rosyjskiej propagandy w rodzaju kanału „nasz” i innych nie znajduje się pod względem poziomu swojego ideologicznego „bełkotu” w szeregach kremlowskich „wygnańców”? Za to właściciel i rzecznik tego samego kanału poszedł jeszcze dalej. Jego (murajewowskie) billboardy „tu nasza ziemia”?!?, rozrzucone po całej Ukrainie, zuchwale wystawiono nawet przed punktem kontrolnym wywiadu zagranicznego. A co my? Kontynuujemy oburzać się i „drapać po głowach” razem z naszą pobłażliwą i „tolerancyjną” Radą Narodową do spraw telewizji i radiofonii. Ale wiedzmy: sfery wojskowa, polityczna, gospodarcza, kulturalno-oświatowa i religijna koncentrowały się na Moskwie właśnie dzięki antyukraińskiej polityce informacyjnej (zewnętrznej i wewnętrznej). Nawet branża obronna na Ukrainie, która była niszczona przez udawane reorganizacje i redukcje, doświadczała dezinformacyjnej ekspansji, aby stępić uwagę społeczną. Jakie zło towarzyszyło takiej informacji, można się przekonać, zapoznając się z materiałem analitycznym „Sukces czy porażka ukraińskiej walki od 2014 r. do dziś”. Wskazano tam, że „w latach 2010–2014 wyprzedano 477 czołgów (Bundeswehra w 2015 r. liczyła zaledwie 225 czołgów); 330 jednostek BMP, BTR; 94 samoloty i bezzałogowce, 145 śmigłowców; broni strzeleckiej – prawie 740 tys. jednostek; uzbrojenia rakietowo-artyleryjskiego – prawie 6 tys.; samochodów – 3016”. Zdezorientowani byli również przyszli oficerowie w uczelniach wojskowych, ponieważ we wszystkich dokumentach dyrektywnych Rosja była wykluczona z wykazu prawdopodobnych przeciwników. Zamiast tego włączano tam USA i inne kraje NATO. Dlatego, kiedy na wschodnich rubieżach pospiesznie rozformowywano ukraińskie jednostki wojskowe, to w ukraińskim społeczeństwie ledwie tlił się lokalny opór wobec tej antypaństwowej polityki. Był on nawet mniejszy niż antynatowskie wiece „babć” w Odessie czy Sewastopolu. Rosja, planując wojnę przeciwko Ukrainie, informacyjnie, politycznie, organizacyjnie pracowała nad osłabieniem potencjału Sił Zbrojnych Ukrainy, MSW, SBU; uwzględniała „wschodni” wektor orientacji znacznej liczby rosyjskojęzycznej ludności; korzystne dla siebie warunki wojskowo-polityczne, gospodarcze, informacyjne. Na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

narodowego produktu w przestrzeni informacyjnej, zarówno świadectwem zdrady, świadomego sabotażu ze strony prorosyjskich „agentów” przy władzy. Ponieważ społeczna (konstytucyjna) potrzeba kształtowania wartości ukraińskiej tożsamości narodowej była ignorowana, to zamiast tego kontynuowano „małpowanie” ideologii „russkiego mira”. Taka zgubna polityka humanitarna charakteryzowała działalność (bezczynność) organów władzy we wszystkich sferach życia społecznego. Całkowity głód informacyjny na ukraińskie słowo, książkę, gazetę, czasopismo, radio i telewizję, skrajnie niezadowalająca praca „polityczno-wychowawcza” w środowisku struktur siłowych doprowadziły do tego, że na Krymie w 2014 roku dwie trzecie wojskowych zdradziło Ukrainę, przechodząc na stronę wroga. Obecnie Rosja nadal zwiększa wojnę informacyjną przeciwko Ukrainie, corocznie wydając ponad 1,3 mld euro na wsparcie państwowych mediów, które prowadzą antyukraińską kampanię informacyjną (16 ogólnorosyjskich, około 120 satelitarnych i kablowych kanałów telewizyjnych, 7 kanałów telewizyjnych nadających za granicą, około 180 regionalnych oraz 30 kanałów telewizyjnych małych miast i wsi). Budżet kanału telewizyjnego „Raša Tudej” i agencji „Rossija siegodnia” wynosi 440 milionów dolarów, co jest 109 razy większe niż wsparcie państwowych mediów na Ukrainie. Przypomina się, jak jedyny ukraiński państwowy kanał „UA: Perszyj” w 2018 roku odłączano z powodu niedofinansowania. Odpaństwowienie mediów według „ukraińskiego wariantu” wyrządziło nieodwracalną szkodę społeczeństwu, bezpieczeństwu kraju i interesom narodowym. Przestrzeń informacyjna została zajęta przeważnie przez oligarchów i obcokrajowców, którzy dyktowali swoje „zasady i wartości”. Czy Ukraina jest zdolna przeciwstawić się agresji informacyjnej Rosji, niemal przemieniwszy się w żebraka proszącego o jałmużnę, którą mogą dać lub nie prywatne media Kołomojskiego, Firtasza, Achmetowa, Pinczuka, Surkisa, Szufricza, Murajewa, Żewago i innych!? Oczywiście, że nie. Ich większość firm nadal prowadzi biznes w Rosji, będąc założycielami i członkami rosyjskich organizacji komercyjnych, pośrednio tolerancyjnie i uprzejmie odnosząc się do tych, którzy mordują Ukraińców. Coś w rodzaju zasady pokojowego współistnienia i reżimu największego sprzyjania. Rosyjski biznes dziś reprezentowany jest przez 104 filie rosyjskich firm. W 2020 roku na Ukrainie działało 12 970 firm, które miały rosyjskich założycieli lub beneficjentów. Ponad 12 tysięcy z nich posiada udziały w ukraińskich firmach. A teraz spróbujmy odnaleźć w tym splocie fetyszu pieniędzy, grabieży, kapitałów choćby jakiś ślad wsparcia dla tworzenia ukraińskiego narodowego produktu, programów radiowych i telewizyjnych, zwłaszcza: „Kultura”, „Edukacja”, „Historia Ukrainy”, „Biblioteka wojownika”, innych programów kształtujących człowieka, czasopism w rodzaju „Słowa Proświty”. Nie ma mowy! Oligarchat i obcokrajowcy, którzy ograbiają naszą ziemię i ludzi, nigdy nie będą w tym pomocni. Przecież nikomu nie jest potrzebny lud wykształcony, wychowany, świadomy, bo takich trudno uczynić poddanymi. Tylko półwykształcenie, kształtowane w ich eterze „wartościami” w rodzaju życzeń cioci Moti, która uważała, że „lepiej być gwałconą dziesięć razy, niż raz ukrainizowaną”. Dlatego gdy dziś „reformatorzy zła” próbują ograniczać kanały podobne do „Kultury” w Ukraińskim Radiu i Telewizji; mianują „kaznodziejami” i prowadzącymi programy społeczno-polityczne na wiodących kanałach „rosyjskojęzycznych” (z formy i treści); do śmieszności zmniejszają państwowe wsparcie dla twórczych związków narodowych Ukrainy; sięgają po historyczne budynki (Dom Nauczyciela, Dom Kina, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy); doprowadzają wydawnictwa do żałosnego poziomu (0,3 książki na mieszkańca), to trzeba mówić narodowi prawdę. Taka polityka informacyjna i kulturalna współczesnej nieudolnej biurokracji zadaje Ukrainie nie mniejszego ciosu niż rosyjscy zabójcy informacyjni. „Wymywanie” kultury odbywa się w pionie – od Kijowa do najodleglejszej wsi. O tym bardzo przekonująco mówiła na wspomnianej już konferencji Ludmyła Bosyk – przewodnicząca wołodymyreckiej rejonowej Proświty w obwodzie rówieńskim, dziennikarka, wolontariuszka, żona Wojina. Jej niedawna podróż na front wschodni świadczy o skrajnie niezadowalającej sytuacji z zaopatrzeniem żołnierzy w ukraińskie gazety, czasopisma i książki, podczas gdy audycje radiowe i telewizyjne są zagłuszane i zastępowane rosyjskimi, a w domach w tym samym czasie zamykane są biblioteki, rodzice i dzieci desperacko stawiają opór, by ocalić szkołę artystyczną. Proświtianie Siewierodoniecka zaznaczają, że w Ługańskim Państwowym Uniwersytecie Spraw Wewnętrznych im. E. O. Didorenki studenci wyrażają życzenie otrzymania książek klasyki ukraińskiej, ponieważ jakościowo opanować język ukraiński można jedynie czytając Szewczenkę, Łesię Ukrainkę, Franka, współczesnych pisarzy. Ma rację znany muzyk, pedagog, Narodowy Artysta Ukrainy, przewodniczący kijowskiej Proświty Kyryło Stećenko, który na konferencji poświęconej bezpieczeństwu informacyjnemu stwierdził, że nieukraińska Ukraina zawsze będzie pochłaniana przez Rosję, którą Stepan Wołkowećkyj proponuje nazywać jedynie Moskowią. Całym narodem trzeba uświadomić sobie, ...że wojna informacyjna ze strony Rosji będzie stawać się coraz okrutniejsza i będzie ukierunkowana na podważanie moralnego, patriotycznego ducha obywateli oraz zdolności obronnej Ukrainy. Dlatego nie dajmy w Ukrainie żadnych szans „zlegalizowanemu” oligarchatowi, „świadomemu” kolaboracjonizmowi, nadskakującej zdradzie, tęskniącej za przeszłością sowieckości, aby żyło im się długo i nie smucili się. Nam nie po drodze z tymi, „którzy omijają krzyż...”. O tej drodze ukraińskości ku prawdzie w sposób pełen uczucia powiedziała poetka Majdanu Ludmiła Łoś: „Więc budźmy się, bo my już jesteśmy. / I nikt nie zatrzyma naszego postępu”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Jak wygrać wojnę informacyjną?

Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło konferencję online na temat: „Wojna ukraińsko-rosyjska. Polityka informacyjna i zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy”. Prezentujemy najważniejsze fragmenty wystąpień jej uczestników. Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: „Temat pełnej niepodległości Ukrainy nie zostanie rozwiązany, dopóki nie rozwiążemy kwestii bezpieczeństwa informacyjnego. Co przeszkadza dzisiaj w realizacji już istniejących ustaw, tych norm konstytucyjnych, które zostały już dawno sformułowane? Jeszcze ćwierć wieku temu przyjęto Konstytucję Ukrainy. Ale nie rozwiązuje się najważniejszej kwestii, która dotyczy sfery informacyjnej Ukrainy. Sfery, która dzisiaj w 90 procentach kontrolowana jest przez tych, z którymi dzisiaj ogłoszono wojnę – oligarchów. Praktycznie wszystkie kanały informacyjne należą do nich. A ta niewielka część sfery informacyjnej, która należy do państwa, nie jest wystarczająca, aby wpływać na sytuację. Przeglądając nasze poprzednie konferencje, nie mogłem nie zwrócić uwagi na tezę, którą wygłosił członek zarządu „Proświty” Jurij Badzio jeszcze w 2004 roku: „Ukraińska kwestia narodowa ma dzisiaj dwa wzajemnie powiązane aspekty: położenie ich i perspektywy Ukraińców. Haniebny stan niewoli i dyskryminacji narodu, półżywego istnienia ludu i perspektywę narodowej śmierci w razie konserwowania takiego stanu lub dosłownej integracji w inne wspólnoty wschodu czy zachodu”. Jeszcze wtedy pisał, że Rosja dla Ukrainy jest decydującym źródłem zagrożeń o skali strategicznej, aż do fundamentalnego – być albo nie być dla narodu ukraińskiego. I ta kwestia, którą dzisiaj rozpatrujemy, jest niezwykle ważna, zasadnicza i decydująca. To sfera informacyjna. Wszyscy, którzy dołączyli do dzisiejszej naszej rozmowy, uświadamiają sobie, jak bardzo jest ona strategiczna. Nieustannie staraliśmy się wpływać na sytuację. Przyjmowaliśmy odezwy, oświadczenia, przeprowadzaliśmy konferencje prasowe itp., ponieważ uświadamialiśmy sobie zagrożenia, które istnieją, które jeszcze nie zostały zdjęte z porządku dziennego. To zagrożenia dla naszego narodowego bytu. Jestem wdzięczny wszystkim, którzy dołączyli do tej rozmowy. Wasze propozycje, wasze uwagi, wasze postrzeganie dzisiejszej sytuacji są bardzo ważne dla nas”. Iwan CZYŻ, polityk, były przewodniczący Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy: „Głównym instrumentem zarówno tworzenia, jak i niszczenia państwa jest właśnie polityka informacyjna. Tak się złożyło, że kilka lat temu prowadziłem poważną dyskusję z naukowcami na temat konstytucyjnego prawa do rozpowszechniania informacji. Akcentowałem te momenty, które wyjaśniają, dlaczego tak daleko zaszliśmy w oddawaniu naszego pola informacyjnego. Dlaczego jest ono tak zaśmiecone, dlaczego zaśmiecone są dusze Ukraińców na wielu terytoriach? I dlaczego tak trudno nam przebijać drogę do wydawałoby się zrozumiałych rzeczy? Ukraina już 30 lat jest niepodległym państwem. Ale my do tej pory nie mamy koncepcji narodowej polityki informacyjnej. Chcę przypomnieć, że w 2003 roku składałem raport w Radzie Najwyższej Ukrainy w tej sprawie. Przeszła procedura słuchania i koncepcja została przyjęta w pierwszym czytaniu. Oczekiwaliśmy na drugie. Ale w tym czasie zaczęły już powstawać kanały oligarchiczne. Były jeszcze słabe, ale miały już lobby w Radzie Najwyższej. I tak zwana branża za pomocą lobbingu nie dopuściła do rozpatrzenia koncepcji narodowej polityki informacyjnej w drugim czytaniu. Po raz drugi powrócono do tego tematu w 2011 roku. Ale tak samo nie została przyjęta. Przez 30 lat nie zbudowaliśmy architektonicznego zespołu narodowej polityki informacyjnej. Od 1991 roku mamy wiele ustaw w sferze informacyjnej, inne dokumenty o tematyce informacyjno-prawnej. Ale one nie tylko nie wprowadziły porządku w polu prawnym, a wręcz przeciwnie, zasiały w nim chaos. Trochę historii. Jeszcze 6 czerwca 1991 roku Gabinet Ministrów rozpatrzył kwestię Państwowej Kompanii Telewizyjno-Radiowej. To stało się punktem wyjścia dla jej stworzenia. A w 1992 roku przyjęto ustawę o informacji, która jest podstawowa i działa do dziś. Od tego czasu ukraińska przestrzeń informacyjna kształtowała się dosyć świadomie. Aż dopóki nie przepadła już wspomniana koncepcja. Kiedy okrzepła tak zwana oligarchia przemysłowa, robiła wszystko, aby na wszelkie sposoby osłabić ten system, zabrać kawałki z pola informacyjnego państwa. Mówili, że przestrzeń informacyjna jest nieudolna, że trzeba do niej wpuszczać konkurentów. Już wtedy widziałem, do czego to zmierza. 11 czerwca w gazecie „Hołos Ukrajiny” opublikowałem duży materiał. Tam są tylko dwa akapity mojego autorskiego tekstu. A wszystko inne – to list do Wiktora Juszczenki, który w tamtym czasie był urzędującym prezydentem Ukrainy (wydawałoby się – najbardziej patriotyczny ze wszystkich naszych prezydentów). Tam była mowa o wszystkich tych ostrzeżeniach i zagrożeniach, które teraz przeżywamy. Aż do krymskich i sewastopolskich problemów, do tego, że straciliśmy przestrzeń informacyjną. Ogółem zaś w czasie, kiedy kierowałem Państwowym Komitetem Telewizji i Radiofonii Ukrainy, napisałem 15 listów do różnych instytucji państwowych i Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony, premiera itp. Żadnej reakcji. Te problemy, które stawialiśmy wtedy, dzisiaj stały się jeszcze bardziej aktualne. Myślę, że w czasie, kiedy trwa wojna hybrydowa, kiedy informacja wyprzedza ster, państwo powinno robić wszystko, aby dać opór, kontrargumentację. Pracować tak, aby słyszał nas świat, aby dotrzeć do serc tych ludzi, którzy pozostali na okupowanym terytorium. W 2009 roku, kiedy byłem kierownikiem komitetu parlamentarnego ds. wolności słowa, zaproponowałem do rozpatrzenia ustawę „O suwerenności informacyjnej Ukrainy”, która również nie została przyjęta. W rezultacie wygrywa kanał HIT – lodówka, internet, telewizor. Znajdujemy się w niezwykle zaśmieconej przestrzeni informacyjnej. A to jeszcze bardziej komplikuje naszą ukraińską perspektywę. Miałem okazję zapoznać się z bardzo potężnym materiałem Wołodymyra Horbulina, który był sekretarzem Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony. On w szczególności powiedział: „Zewnętrzna agresja Moskwy uwarunkowana jest wewnętrzną wrogością tego starożytnego i, najwyraźniej, nieudanego rozgałęzienia Rusi Kijowskiej…” Niezwykle udana rozprawa historyczna. Powinniśmy rozpowszechnić ją wśród ludzi, aby rozwiać mit. Dlatego że u nas nawet niektórzy historycy chcą odebrać Ruś Kijowską i mówią, że Ukraińcy tutaj skądś przyszli i próbują udawać naród państwowy. Musimy uświadamiać sobie, że to nasza ziemia i nie możemy oddać ani piędzi jej w umysłach naszych ludzi, a tym bardziej naszych terytoriów. Nadawanie publiczne nie może istnieć w takiej formie, w jakiej jest teraz. U nas obecnie odbywa się reforma administracyjno-terytorialna. Ale wspólnotom zabrano zasób informacyjny. My również opracowywaliśmy koncepcję odpaństwowienia mediów, ale nie w takiej formie, w jakiej istnieje teraz. Dokończenie na str. 4-5

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Jak wygrać wojnę informacyjną?», s. 3

Jak wygrać wojnę informacyjną?

Zakończenie. Początek na str. 3. Teraz jakiś lokalny kacyk, oligarcha płaci pieniądze i uzyskuje dostęp do informacji, a społeczność tego nie ma. Obwodowe państwowe kompanie telewizyjno-radiowe zostały sprowadzone do stanu zwykłych punktów korespondenckich. A na Nadawcę Publicznego, chociaż przeznaczane są duże środki, nie może on w pełni konkurować z oligarchicznymi kanałami. Będę robił wszystko, aby zmienić tę sytuację. Wszystkie kanały, które wykorzystują zasoby częstotliwości radiowych, należące do całego narodu ukraińskiego, powinny mieć status publiczny. Niech oligarchowie finansują Nadawcę Publicznego. Wtedy pojawi się u nas konkurencja w Nadawcy Publicznym, zorientowanym na państwo ukraińskie”. Leonid MUŻUK, reżyser filmowy, laureat Nagrody Szewczenki: „Im bardziej poruszamy się rzekomo w stronę państwa ukraińskiego, umocnienia jego niepodległości, tym w rzeczywistości mamy go mniej. Już ósmy rok trwa wojna, a w przestrzeni informacyjnej do tej pory nie podjęto radykalnych kroków. Wśród doniesień informacyjnych ostatnich dni jest akt terrorystyczny presji psychologicznej z jednej strony, a z drugiej – to po prostu przypadek kryminalny. Mam na myśli ostrzał samochodu, w którym był pomocnik prezydenta. Dzięki Bogu, ludzie pozostali żywi. A interpretują to wydarzenie różnie. Prezydent powiedział, że to słaba wskazówka tego, co nam zagraża, a będzie silna odpowiedź. Czy stoi za tym ślad oligarchiczny, czy okoliczności zewnętrzne – trudno powiedzieć. Ale to tak samo operacja wojny informacyjnej w postaci ataku terrorystyczno-psychologicznego. I jeśli wychodzić właśnie od frazy prezydenta, to odpowiedź musi być właśnie ze strony państwa. I państwo powinno opracować program bezpieczeństwa narodowego zarówno przeciwko zewnętrznemu agresorowi, jak i przeciwko wewnętrznemu. Co się tyczy wewnętrznego możliwego blokowania wpływu oligarchicznego, to być może rzeczywiście trzeba doczekać się przyjęcia odpowiedniej ustawy. Ale co do zewnętrznego, muszą być inne podejścia. My dzisiaj omawiamy kwestię wojny informacyjnej, w której nie mamy ani obrony, ani strategii, całkowicie usunięci od tego, by dawać adekwatną odpowiedź rosyjskiemu agresorowi. Niby staramy się dbać o to, żeby naszych ludzi nie obrabiano, nie siano chaosu wśród naszego narodu. A wróg w tej wojnie zajmuje strategiczną pozycję niszczenia państwa ukraińskiego. Jest on całkowicie zabezpieczony przed naszą adekwatną odpowiedzią na świadomość jego populacji, czyli na świadomość imperialnego kontyngentu narodu, który znajduje się w niewoli kolonialnej. Państwo Ukraina już od 30 lat przymierza się do zdefiniowania pojęcia „wróg-przyjaciel”. A wróg jest zorganizowany i na naszym terytorium formuje piątą kolumnę z systemem zakonserwowanych agentów. W tej wojnie może być tylko jeden zwycięzca. Ale ludzie nie otrzymują odpowiedniej informacji. Nawet ci, którzy są zaangażowani w aktywną kampanię wojskową. W ukraińskiej przestrzeni informacyjnej pracuje niemało moskiewskich dziennikarzy, którzy przyjechali tutaj z różnych powodów. I oni w naszej narodowej antenie w większości odrabiają temat przyjaźni narodów. I przy tym przygotowują świadomość Ukraińców na możliwą porażkę, której my, w ich ocenie, nijak nie unikniemy. Opowiadają, jak nam potem pojednać się z państwem, które wprowadzi reżim putinowski, i jak nam układać stosunki z Rosją. Ta koncepcja jest odrabiana na oligarchicznych kanałach, neutralizuje ideę narodową jako formę naszego państwowego istnienia. I na korzyść takiego poglądu my nawet organizujemy w języku rosyjskim kanał „Dom” dla terytoriów, które zostały siłą przyłączone do Rosji. Staramy się przywrócić do ukraińskiej państwowości mieszkańców tych terytoriów jako niewinnych ludzi, na których nie można polegać. W tym wtedy, kiedy potomkowie rosyjskich kolonizatorów w większości organizują tam opór. Oni działają tam całkiem efektywnie dzięki pomocy rosyjskiej agentury i rosyjskiej armii. Oni nie mogą nauczyć się języka ukraińskiego, a my będziemy łagodnym rosyjskim słowem podlizywać się im, żeby pozostali w Ukrainie i pojednali się. To błędna droga, która odwraca uwagę Ukrainy od zrozumienia tego, jak trzeba działać. A działać z wrogiem, który stosuje siłę, trzeba tylko siłą. Jeśli mowa o usunięciu tej części ludzi, na których zorientowany jest kanał „Dom”, to trzeba rozumieć strukturę tego kontyngentu – już faktycznie sformowanego oddziału, który pracuje na naszym terytorium według praw Federacji Rosyjskiej. I wydawać siłę oraz finanse na to, żeby rzekomo obrabiać w języku rosyjskim mózgi tych ludzi, jest w najmniejszym stopniu nieracjonalne. Niech już lepiej ten „Dom” z Ganapolskim i Kisielowem pracuje na terytorium Rosji i obrabia kazańskich Tatarów, którzy mają zastanowić się, w jakim państwie żyją. Tam jest bardzo dużo problemów, o których Ukraina nie mówi z racji swojej tolerancji. Ukraina cierpliwie czeka, aż wróg okaże nam łaskę. To, oczywiście, utopijna pozycja. Chociaż niektórzy uważają, że to, być może, najłatwiejsza droga do tego, by przyciągnąć elektorat na swoją stronę. W rzeczywistości dzisiaj sytuacja wymaga od władzy bardzo aktywnych i poważnych kroków, aby zabezpieczyć nasze terytorium przed możliwym konfliktowym oporem, który jest opracowywany przez strategów Rosji. Jeśli nie będziemy się przygotowywać, to dowiemy się o tym wprost za 2-3 lata. Oligarchiczne kanały telewizyjne bardzo często po prostu powielają te żądania, te wytyczne, nad którymi pracują w na Kremlu. Chwalą się, że wygrali u Ukrainy tylko część tak zwanej Noworosji. Niszczenia ułożonego systemu państwowego żadnymi innymi siłami informacyjnymi nie da się zastąpić. Nasz wróg jest uzbrojony w niewiarygodny wpływ na terytorium Ukrainy, w tym także piątej kolumny. Ma on program, który przekazuje przez nasze kanały informacyjne. A nasz żołnierz idzie na tę wojnę z gołymi rękami. Do tej pory nie stworzono programu dla udziału Ukrainy w tej wojnie informacyjnej. A żeby zwyciężyć, trzeba działać także na terytorium wroga. Usunięcie tego problemu, który istnieje dla Ukrainy w Donbasie, jest nam proponowane w dwóch kierunkach. Albo Ukraina całkowicie zrezygnuje z tych terytoriów, albo będzie cierpieć do czasu, aż Moskwa nie „nauczy” nas, jaką decyzję podjąć. W rzeczywistości na tym terytorium teraz niezbędne jest działanie według innego programu ze zrozumieniem tego, że jest część ludzi, których trzeba ratować, z którymi trzeba pracować. A jest część, których trzeba usunąć od możliwości wpływania na świadomość społeczną Ukrainy. Problem wojny informacyjnej – to analogia do praktyki zbrojnych operacji wojskowych, które są realizowane podczas zwykłej wojny. Kiedy wróg do ciebie strzela, trzeba dawać adekwatną odpowiedź. Ale my nie mamy z czego strzelać. Nasza ukraińska przestrzeń informacyjna jest wykrwawiona. A przestrzeń oligarchiczna nie jest ukraińską. Raczej jest to nawet system imitacji po to, żeby usunąć nas od rozwiązywania naszych problemów”. Stepan WOŁKOWECKIJ, przewodniczący Iwanofrankiwskiego oddziału WUT „Proświta”: „Poruszony dzisiaj temat jest niezwykle aktualny i ważny. Daleko nie wszyscy rozumieją, że Moskiewszczyzna-Rosja jest egzystencjalnym, historycznym wrogiem Ukrainy. A zatem, musimy zrobić wiele rzeczy. Po pierwsze – niewystarczająco naświetlamy historyczne korzenie naszego bytu. Moim zdaniem, które wyraziłem jeszcze w 2014 roku, należy nazywać Rosję Moskiewszczyzną. Przynajmniej dyskusja w tej kwestii mogłaby zostać przeprowadzona na poziomie ogólnoukraińskim. Chcę przypomnieć, że Taras Szewczenko nazywał Rosję nie inaczej jak Moskowią, a Rosjan – moskalami. Znany jest fakt historyczny, że do czasów Piotra I cały świat znał Rosję jako Moskowię i do 1721 roku nazywał ją tak. Na świecie istnieje taka praktyka, kiedy każdy naród nazywa inny tak, jak uważa za stosowne. My nazywamy kraj Niemcy, Rosjanie – Giermanija, a sami Niemcy – Deutschland. To samo dotyczy Gruzji, którą Anglicy nazywają Georgią, a sami Gruzini – Sakartwelo. Można o tym mówić także w kontekście Czarnogóry. Taką dyskusję warto rozwinąć po to, aby później została podjęta odpowiednia decyzja na szczeblu Rady Najwyższej Ukrainy”. Kyryło STECENKO, przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, artysta ludowy Ukrainy: „Już mówiono o tym, że kanał telewizyjny „Dom” zamierza walczyć o Ukrainę w języku rosyjskim. Tutaj bardzo ważne jest zrozumienie, że język i kultura ukraińska to nie tylko narzędzie, a faktycznie nasz cel strategiczny. Ten moment jest niedoceniany przez naszych ideologów, polityków. A ukraińscy wrogowie świadomie przeciwstawiają aspekty duchowe i materialne, które są integralne dla normalnego państwa. Jak już wielokrotnie pisałem w mediach społecznościowych, potrzebujemy silnej i ukraińskiej Ukrainy. Bo słaba Ukraina przegra w konfrontacji z Rosją, a nieukraińska Ukraina sama dobrowolnie stanie się częścią, włączy się w to imperium. Dlatego nie można dopuszczać, aby kwestie ukraińskiej kultury, języka, tożsamości przekształcały się jedynie w dodatkowe elementy. Nie można mylić celu strategicznego i praktycznego. Ta strategiczna cel, który czyni nas nami, to właśnie kultura i język. A terytorium i gospodarka (może komuś wydać się to paradoksalne) są już środkami i zasobami ochrony swojej ukraińskości. Dlatego, że jesteśmy wspólnotą i cenimy siebie jako wspólnota, bo ona jest ukraińska. Albo w jakichś okolicznościach historycznych staje się rosyjską. Dlatego kwestia fizycznego przetrwania może być w konflikcie z zachowaniem swojej tożsamości kulturowej. Nie można tępo przeciwstawiać jednego drugiemu, a trzeba umieć uzgadniać, rozdzielać na różne piętra ważności. Poziom strategiczny to najwyższy poziom; poziom taktyczny – drugi, a zasoby i środki – to trzeci poziom. Ten system działa, kiedy jednocześnie jest i cel strategiczny, i kunszt taktyczny, i posiadanie zasobów oraz środków. Właśnie wtedy ukraińska Ukraina może mieć przyszłość. Inne warianty – nieukraińska silna Ukraina przestaje być sobą. A ukraińska Ukraina, która nie jest zdolna się obronić, jeśli będzie nawet bardzo ukraińska – po prostu przegra w konfrontacji z silnym wrogiem. My, jako myśląca część narodu, jako część elity duchowej, bez wątpienia musimy wyjaśniać ważność każdego z tych elementów, ponieważ naród to system, a nie jakieś fragmenty czegoś. Taktyka zawsze musi być ofensywna. Poczytajcie prace jakiegokolwiek teoretyka wojen informacyjnych, gdzie powiedziano, że strona, która się broni, zawsze przegrywa. I naszym strategicznym błędem jest trzymanie się chłopskiej psychologii. Jest takie rosyjskie przysłowie: „Póki grzmot nie zagrzmi, chłop się nie przeżegna”. A my nie jesteśmy chłopami, my jesteśmy elitą. My jesteśmy potomkami Noego. A Noe przygotowywał się do tego, aby ratować wszystko, co żyje, przed potopem. On myślał strategicznie. A gdyby myślał sytuacyjnie, to byłby tak samo zagubiony, jak i wszystkie stworzenia, które on posadził na łódź. Aby zbudować wielką łódź, trzeba ją budować latami. Myślenie strategiczne pozwala stawiać priorytety, stworzyć hierarchiczną piramidę wartości, gdzie jest to, co najważniejsze, czym się nie handluje i nie wymienia. W wojnie informacyjnej wygrywa tylko ten, kto jest ofensywny. 1991 rok – Niepodległość, potem Pomarańczowa Rewolucja, Rewolucja Godności. Te szanse nie zostały wykorzystane. Nie można opracowywać rzeczy strategicznych wtedy, kiedy masz władzę. Trzeba je opracowywać, kiedy władzy nie ma. Tymi rzeczami można będzie skorzystać później, kiedy przyjdzie moment historyczny”. Olha KRIAŻYCZ, przewodnicząca Siewierodonieckiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, docent Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Dala: „Doskonale rozumiemy, że w żaden sposób nie skłonimy starszego pokolenia na stronę Ukrai-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nawet tutaj, na wyzwolonych terytoriach. Dlatego kładziemy nacisk właśnie na pracę z młodzieżą i właśnie w przestrzeni informacyjnej. Już trzeci rok tworzymy bibliotekę ukraińskiej książki na naszym uniwersytecie. Taką samą bibliotekę pomagamy stworzyć w Liceum Krzemienieckim. A całkiem niedawno rozpoczęliśmy prace nad stworzeniem biblioteki książki patriotycznej w Ługańskim Uniwersytecie Spraw Wewnętrznych imienia E. O. Didorenki. Okazuje się, że literatury pięknej na tym uniwersytecie w ogóle nie ma. Jest to po prostu nieprzewidziane w budżecie placówki. Wraz z moim kolegą-proświcianinem Andrijem Fominem przekazaliśmy kilka pakietów książek przyszłym policjantom. Zapytaliśmy ich, jakie jeszcze wydania chcieliby otrzymać, na co odpowiedzieli: “Dzieła literackie ukraińskich klasyków Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Iwana Franki. Chcemy, aby nasz język był poprawny. A tego można osiągnąć tylko za pomocą klasycznego słowa pisanego”. Chcemy prenumerować dla młodzieży czasopisma. Proszę również wszystkich ludzi dobrej woli, u których dzieła klasyków stoją na półkach, – przekażcie je nam, mamy deficyt tego wszystkiego”. Petro CZERNEHA, doktor nauk historycznych, profesor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa: “Musimy pamiętać, że naszym hasłem powinny być słowa: “Wieczny, odwieczny opór Moskwie”. Moskale nigdy nie życzyli Ukrainie szczęścia. Jeszcze począwszy od czasów Rusi Kijowskiej i, zwłaszcza, po rewolucji 1917–1918 lat. Hasłem moskiewskiego komunistycznego rządu było: “Nam potrzebna jest Ukraina bez Ukraińców”. Im nie są potrzebni Ukraińcy, im potrzebna jest ukraińska ziemia, jej bogate zasoby. I, oczywiście, te kadry, które będą na nich pracować, jeśli się zasymilują. Do tego musieli wznowić walkę informacyjną z nami. A nasza walka informacyjna powinna polegać na tym, aby ujawnić barbarzyńską treść moskiewskiej władzy, moskiewskiej ideologii. Iwan Ohijenko pisał: “Moskwa gnębi nam ciało i duszę”. Weźmy te słowa za nasze hasło. Cała polityka informacyjna dzisiaj powinna być skoncentrowana w radiu, telewizji, innych mediach właśnie pod takim hasłem. Pod tym hasłem ujawniamy także etnogenezę Moskali, jakiego są pochodzenia. U nas z nimi nie może być żadnej wspólnoty. Musimy zwrócić się do wszystkich organów władzy – prezydenta, ministerstw itd. Nam rzeczywiście muszą zwrócić nasze kanały. Na tych kanałach powinna toczyć się mowa o naszej niepodległości, naszej przyszłości, o naszym języku, o stanie naszej kultury. Powinni tam ujawniać naszego wroga – jego byt, jego odmienność od Ukraińców. Trzeba wreszcie zakazać kanału “Nas”. Ja już nie mówię o prasie. Musimy kształtować nienawiść do tego reżimu – moskiewskiego, carskiego, putinowskiego. Tak, jak to robią oni w swoich audycjach, że co słowo, to nienawiść do Ukrainy. Także musimy skończyć z oligarchami. Trzeba wspomnieć taktykę Roosevelta i Churchilla, którzy zebrali oligarchów i powiedzieli: “Pieniądze na obronę. Zwyciężymy – zwrócimy!” i zabrali im miliardy dolarów. A co dzisiaj robi władza? Boi się ukraińskiej jedności, uświadomienia konieczności walki z zaprzysięgłym odwiecznym wrogiem i dlatego prowadzi taką politykę. O Hołodomorze słyszymy tylko w ostatnich tygodniach listopada. A to powinna być cotygodniowa audycja. A także o tej samej wojnie, w której tyle straciliśmy, walcząc z hitlerowskim i stalinowskim reżimami. Naród tego wszystkiego nie wie”. Iwan WETROW, przewodniczący Rówieńskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta”, pierwszy prorektor Rówieńskiego Instytutu Kształcenia Ustawicznego: “Trzeba stawiać Ukrainę ponad wszystko. Nasze lobby prośwician powinno wreszcie mieć miejsce w Radzie Najwyższej Ukrainy. Wtedy pojawią się uchwały, którymi będzie regulowana polityka informacyjna. Chciałoby się porozmawiać o książce. Rzeczywiście, w ostatnich latach znacząco poprawiło się drukarstwo. Ale wciąż odczuwa się brak literatury pięknej. Tutaj mówiono, że potrzebna jest ukraińska literatura piękna naszym przyjaciołom na wschodzie. Zrobimy wszystko, aby mieli jej więcej. Pomoże ona zahartować się w wojnie informacyjnej tym, którzy dzisiaj zakładają mundury i będą bronić naszej niepodległości. Bardzo ważne jest, aby o takich spotkaniach informowano z wyprzedzeniem. Mamy dobrych prelegentów, którzy opowiedzą o tych wydarzeniach, które miały miejsce na Zachodniej Ukrainie. W szczególności o heroizmie Ukraińców. Ta informacja, która dzisiaj jest przekazywana na wschód, jest przeważnie zniekształcona. Historycy powinni mówić o tym, powołując się na źródła literackie, wskazywać, gdzie znajduje się ta informacja. Trzeba, abyśmy przygotowywali takich prelegentów”. Ludmiła BOSYK, przewodnicząca Włodzimierzeckiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta”, dziennikarka gazety “Włodzimierzecki wisnyk”: “Od 2015 roku pracuję z wolontariuszami. Mój mąż jest żołnierzem kontraktowym. Bardzo dobrze znam ten temat. Miałam tego lata okazję przejechać się razem z wolontariuszami przez Donbas. Objechaliśmy praktycznie całą dostępną strefę wokół Doniecka. Odwiedzaliśmy jednostki wojskowe, cywilów. W Pokrowsku byliśmy w miasteczku religijnym, gdzie protestanci opiekują się uchodźcami ze strefy działań wojennych. A także w internacie w Żeleznem, gdzie opiekują się dziećmi. Sytuacja językowa i demograficzna jest po prostu katastrofalna. Jeśli mówić o wojnie informacyjnej, to my nie walczymy, a przegrywamy na wszystkich frontach. Ludzie nie mają ukraińskiej telewizji, radia, ukraińskiej prasy. Pozbawione są tego także jednostki wojskowe. Dlatego, że w Ługańsku i Doniecku stoją potężne zagłuszarki. Emitowane jest tylko wszystko rosyjskojęzyczne. Kiedy rozmawiam z mężem przez telefon, to włączam tryb głośnomówiący, aby on i wszyscy inni żołnierze, którzy znajdują się w ziemiance, słuchali nabożeństwa bożonarodzeniowego, innych ważnych dla nas rzeczy. Przyznał, że gdyby nie dzwoniła rodzina, to po tygodniu bojownicy zaczęliby słuchać tego, co mówi telewizja Rosji i wierzyć jej. Nasz wróg prowadzi bardzo potężną agresję informacyjną. Teraz odnośnie bibliotek. Na dzień dzisiejszy w jednostkach wojskowych weszło w dobry zwyczaj organizowanie kapliczek. Są takie kapliczki zarówno przenośne, jak i stacjonarne. Byłoby bardzo dobrze dać w nich chociaż po 10-15 egzemplarzy tej literatury, o której mówimy. Dzisiaj, w wyniku decentralizacji, praktycznie zlikwidowano system biblioteczny, inne placówki kultury na całej Ukrainie. W naszej gminie, na przykład, podjęto decyzję o likwidacji wszystkich placówek kultury, w tym także szkoły artystycznej. Podniosłam wielki rezonans, tą kwestią zainteresowała się prokuratura i decyzja została uchylona. Ale pracownicy biblioteczni pozostali tylko w centralnej gminie, innych zwolniono. A w szkole artystycznej faktycznie wyrzucono za drzwi dzieci z innej gminy. Jeśli wcześniej za naukę w tej szkole rodzice płacili około 160 hrywien miesięcznie, to teraz – 500. Nasi deputowani uważają tak: “Jeśli rodzice chcą elitarnych dzieci, to niech płacą”. Na kulturę w naszej gminie na rok przeznacza się tylko 3,5 miliona hrywien, a na aparat rady osiedlowej – 189. My nie mówimy o wojnie, my mówimy o agresji. Na wojnie etykę trzeba odsuwać, a być okrutnymi, kategorycznymi i bezpośrednimi. Pamiętamy, co robili z pisarzami, dysydentami. Jeśli wróg zwycięży, z nami będzie to samo, nas po prostu zniszczą. Jak już wspominałam, niedawno wróciłam z obwodu donieckiego. W Zaliznym przed wojną było 25 tysięcy mieszkańców. Teraz – około 5. Wszyscy żyli z kopalń. Teraz tego nie ma. Panuje tam wszechobecny alkoholizm, wszechobecna narkomania. Dziś trzeba zasadniczo stawiać te pytania. Obecnie, gdy trwa silna agresja informacyjna, potrzebny jest adekwatny opór z naszej strony. Mamy siły, zdrowie, możliwości, wiedzę. Musimy pisać, filmować, pokazywać to, co nagraliśmy. Musimy zajmować przestrzeń pozytywem. Tam, gdzie będzie puste miejsce, zajmie je negatyw”. Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”: „Musimy zrozumieć, że trwa nie tylko gorąca wojna, ale przede wszystkim wojna o serca i dusze ludzi. Bez wątpienia chcemy zwycięstwa w tej wojnie, chcemy uratować naszą Ojczyznę, naszych ludzi. Z drugiej strony – problem kontragitacji. Co możemy, co trzeba i jak przeciwdziałać agresji informacyjnej. Napisano tysiące artykułów, setki monografii, obroniono dziesiątki dysertacji na ten temat. Wystarczy brać i wcielać w życie projekty, które proponują naukowcy. Ale wiemy, kto doszedł do władzy. Na ile ci ludzie są wykształceni. I nie ma co liczyć na to, że wykorzystają ten materiał. Z drugiej strony rozumiemy, czyje interesy chroni i obsługuje nasza władza. Nie ma i nigdy nie będzie Ukrainy w ich sercach. Pierwszymi w Europie, którzy zastosowali wojnę informacyjną oraz polityczno-psychologiczną, byli Niemcy podczas I wojny światowej. I chociaż przegrali, lekcje nie poszły na marne. Przejęła je sowiecka Rosja. Wciela je w życie także dzisiaj. Próbuje się nas przekonać, że wpadliśmy w epokę sowietocentryzmu. A jeśli tak, to istnieje państwo, które wszystkich jednoczy. Wszyscy powinni jednoczyć się wokół Moskwy. Kto tego nie chce – ten jest wrogiem. W ten sposób Ukrainę traktuje się jako wroga, którego trzeba zniszczyć. To samo proponują zrobić w odniesieniu do całego reszty świata. Chciałbym podkreślić, że znany rosyjski historyk i filozof Wiktor Pietrow wyraźnie mówił o tym, że kiedy nadchodzi coś nowego, to za nim ciągnie się stare. Widzimy to również dzisiaj. Jestem przekonany, że zwycięstwo będzie nasze. Ale za jaką cenę? Podam przykłady. W strefie przyfrontowej wzdłuż obwodu ługańskiego zniszczono 13 bibliotek, książek nie ma. Obok potężne transmisje telewizyjne z Ługańska, gdzie siedzą okupanci. Co zrobiło państwo, aby zamknąć ten odcinek? Nic. Jedynie wolontariusze zainstalowali mało wydajne urządzenia, które zagłuszają sygnały płynące z Ługańska. To samo dotyczy strefy przyfrontowej od strony samego Doniecka. Ani na Ługańszczyźnie, ani na Doniecczyźnie nie kupicie ukraińskiej gazety, nie nabędziecie ukraińskiej książki. Jednak na okupowanych terytoriach wydaje się około 200 gazet i czasopism. W samym Ługańsku wychodzą 3 czasopisma dla przedszkolaków. I wszędzie zakazany jest język ukraiński, ukraińska książka. A co robi państwo, co robi Rada Najwyższa, Gabinet Ministrów Ukrainy, prezydent, aby do tego nie dopuścić? Niestety, wróg znajduje się nie tylko na granicy, ale także u nas w sercu, w naszej stolicy. I generuje to, co podaje nam wróg. Stoją przed nami niezwykle trudne zadania. Przypomnijcie sobie Tarasa Szewczenkę: „Nie ma na świecie Ukrainy, Nie ma drugiego Dniepru”. Prawda zawsze zwycięża. Musimy zrobić wszystko, aby nie tylko przetrwać w tym świecie, ale także stać się potężnym europejskim państwem”. Pawło MOWCZAN: „Rozpoczynaliśmy naszą rozmowę słowami Jurija Badzia. Chciałoby się nimi ją zakończyć: „Nie będziemy mieli przyszłości, jeśli nie zadeklarujemy swojego, w 100 procentach, prawa do wolności i nie zdołamy wcielić go we wszystkich sferach rzeczywistości. Przede wszystkim własnego ducha”. Od nas w znacznej mierze zależy, jaka będzie sytuacja. Nigdy nie zgodzimy się z tymi scenariuszami, które nam narzucają. Mogę podać dziesiątki przykładów, począwszy od decentralizacji, zamykania bibliotek, niewydawania książek. Doskonale rozumiemy, kto doprowadził do takiego poziomu. Nadal spekulują na temacie języka rosyjskiego. Bo chcą zdobyć głosy, aby przedłużać swoje mandaty do władzy na Ukrainie. Ale tak nie będzie, bo jesteśmy my z wami”. W pracach okrągłego stołu wzięli również udział Mykoła Szkurko, przewodniczący Niżyńskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”; Ołeksij Szewczenko, przewodniczący Sumskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”; Heorhij Filipczuk, doktor nauk pedagogicznych, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Bukowińscy proświcianie w krajobrazie epoki

Ze sprawozdaniem z pracy Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki za lata 2018–2021 wystąpiła Switłana MASŁOWSKA, p.o. przewodniczącej organizacji społecznej „Czerniowieckie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Członkowie zarządu, rady, aktywni proświcianie przez 4 lata sprawozdawcze wnieśli – ktoś większy, ktoś mniejszy – wkład w rozwój bukowińskiej „Proświty”. To była nasza wspólna praca. Podziękujmy naszemu wieloletniemu kierownikowi Ostapowi Wasylowyczowi Sawczukowi za sumienność, mądrość, inteligencję i patriotyzm, za wieloletnią pracę na niwie oświeceniowej! Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki kierowało się przede wszystkim głównym dokumentem – Statutem i planami pracy, z których co nieco udawało się wykonać, ale wiele rzeczy nie zostało wdrożonych i miały na to wpływ obiektywne oraz subiektywne przyczyny, w szczególności pandemia. Ale, jednoznacznie, nigdy nie byliśmy obok problemów, wyzwań, konfrontacji, jeśli było to sprzeczne z naszym głównym zadaniem – jednoczeniem wokół idei narodowej, języka ukraińskiego, oświaty, kultury, duchowości. Na tle wojny rosyjsko-ukraińskiej, która trwa już ósmy rok, narzucania przez moskiewskiego agresora obcych idei, ich brudnych informacyjnych haseł propagandowych, jeszcze bardziej zaostrzają się problemy. Bukowińska „Proświta” biła na alarm, kiedy trzeba było podnosić się w obronie języka ukraińskiego (anulować osławioną ustawę Kiwałowa–Kołesniczenki) czy nowo utworzonego Prawosławnego Kościoła Ukrainy. Wysyłaliśmy liczne apele do władz obwodowych, Gabinetu Ministrów, Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej Ukrainy – z żądaniem zareagowania na bezprawie prorosyjskich sił w kwestiach języka i cerkwi. W 2018 roku „Proświta” stała się aktywnym orędownikiem prawdziwej Ukraińskiej cerkwi i była w liczbie pierwszych aktywistów podczas przechodzenia bukowińskich wspólnot spod wpływu patriarchatu moskiewskiego do Prawosławnego Kościoła Ukrainy. Przykro, że ten zryw zamarł wraz z przyjściem nowej władzy i obecnie kilka wspólnot religijnych obwodu, które większością głosów wyraziły chęć bycia na łonie Prawosławnego Kościoła Ukrainy, do tej pory modli się na ulicy. Ich wytrwałość zasługuje na szacunek i na wszelkie sposoby staramy się ich wspierać. W okresie sprawozdawczym, a nawet podczas pandemii, staraliśmy się nie naruszać stałych tradycji obchodów Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka (9 listopada) przy pamiątkowej steli kronikarzy Rusi-Ukrainy. Co roku w sierpniu zbieramy się przy pomniku bukowińskiego Kobziarza i nagradzamy laureatów nagrody imienia Jurija Fedkowycza (przy wsparciu naszego mecenasa pana Ołeksija Kaspruka). Dobra inicjatywa bukowińskiej „Proświty” została wprowadzona jeszcze w 2016 roku – pisanie ogólnoukraińskiego dyktanda Jedności Narodowej pod hasłem „Język – moja orędownicza sława”. Za okres sprawozdawczy przeprowadzaliśmy okrągłe stoły, konferencje w kwestiach zachowania języka ukraińskiego, cerkwi, kultury, literatury itp., których uczestnikami byli nie tylko proświcianie, ale także naukowcy, pedagodzy, inne organizacje społeczne Bukowiny, aktywni bukowińczycy. Rozważając temat „Cerkiew jako jeden z ważnych składników tworzenia Niepodległości Ukrainy”, Zastawniowska „Proświta” swego czasu zainicjowała procesję do Wasłowiwskiego Monasteru Przemienienia Pańskiego, wzniesionego na miejscu narodzin pierwszego metropolity Bukowiny i Dalmacji Jewhena Hakmana. Dzisiaj jest to wydarzenie ogólnoobwodowe, ponieważ pielgrzymami są mieszkańcy z całej Bukowiny. Swoją drogą, w kwietniu tego roku udało nam się zorganizować uczczenie pamięci Jewhena Hakmana offline i online. Do konferencji online dołączyli przedstawiciele duchowieństwa obwodu, proświcianie z innych obwodów. Bukowińska „Proświta” zawsze była aktywną uczestniczką konferencji online, które prowadził Zarząd Centralny „Proświty” w Kijowie. Ogólnie członkowie naszego zarządu biorą udział we wszystkich wydarzeniach o znaczeniu państwowym. Jesteśmy dumni z solidnego wydawnictwa „Proświta Bukowiny” i wznowienia „Ruskiej besidy”. Pomimo tego, że nie otrzymaliśmy finansowania na czasopismo „Bukowińska jaskółka”, wydajemy je. Dziękujemy naszej odpowiedzialnej sekretarce Marii Pelech za jej wytrwałość w tworzeniu czasopisma dziecięcego wbrew problemom, a także za rubrykę „Proświtańskie horyzonty” w gazecie „Bukowyna”. Nawiasem mówiąc, w ogólnokrajowym konkursie „Język ukraiński – język jedności” za ukrainocentryczną treść czasopisma „Bukowińska jaskółka” obwodowa „Proświta” otrzymała dyplom 1. stopnia. Dzisiaj warto oddać sprawiedliwość naszym niezmiennym, wiernym partnerom – bibliotekom, a zwłaszcza – obwodowej imienia Mychajła Iwasiuka. Serdecznie dziękujemy pani Natalii Filak, Marii Dowhań i wszystkim pracownikom, z którymi wspólnie organizujemy niemało wydarzeń oświeceniowych. Także szczere podziękowania za współpracę dla Narodowego Uniwersytetu im. J. Fedkowycza, w szczególności pani Tamarze Marusyk i Switłanie Herehowej oraz uniwersytetowi medycznemu – pani Ninie Zorij. Naukowe, pedagogiczne, oświeceniowe konferencje online – to także nieodłączny rodzaj działalności, szczególnie rozpowszechniony w okresie pandemii. O pracy organizacji rejonowych WYŻNICA. Ten rejon zawsze był flagowcem inicjatyw oświeceniowych. W szczególności w konferencjach online, które organizowali Dmytro Nykyforiak i Ludmyła Berdiuk w ciągu ostatnich pół roku, udział brali pedagodzy, bibliotekarze, młodzi wyżniczanie. HŁYBOKA. Ten rejon uważany jest za potencjalnie oświeceniowy. Konferencja z okazji 150-lecia Łesi Ukrainki – to była nowość, impreza nasycona poznawczo, niezwykła, z zaangażowaniem przedstawicieli Kijowa i Wschodu Ukrainy. Zgromadzenie to ciekawie zorganizowały pani Ołeksandra Wozniak i Ołena Riepina. ZASTAWNA. Założony festiwal dawnej pieśni imienia Jewhenii Jaroszynskiej „Bukowina autentyczna”, niestety, i w tym roku się nie odbędzie. Wymaga on dużych nakładów, a jeśli będzie kwarantanna – pieniądze, które zdobywamy niełatwo, po prostu przepadną. Zastawniowska „Proświta” ma założoną nagrodę artystyczną im. Mykoły Iwasiuka, światowej sławy artysty, którego radziecka machina represyjna zniszczyła w 1937 roku. Wręczenie nagrody przeprowadzamy zawsze (jeśli kwarantanna – na ulicy, przy pomniku artysty). W tym roku licznie uczczono 80. rocznicę tragedii na rzece Dniestr (most Kostryżiwka-Zaliszczyki), gdzie zaangażowanych było około 500 osób, w tym wielu młodych ludzi. Marsz pamięci organizujemy razem z uczestnikami działań bojowych na Wschodzie Ukrainy i wolontariuszami bardzo często (w rocznicę Euromajdanu, Bohaterów Niebiańskiej Sotni, w Dniu Niepodległości), flashmoby w Dniu Bohaterów Krut – w styczniu, przy pomniku Szewczenki – w marcu, w rocznicę Wiecu Bukowińskiego – Dla optymalnej skuteczności i naświetlania działalności proświtańskiej angażować środki masowego przekazu, przedstawicieli partnerskich stowarzyszeń społecznych. Dla poprawy działalności w odległych rejonach obwodu wznowić projekt „Desant Proświtański”. W ostatnich latach „Proświta” Bukowiny, jak i Ukrainy w ogóle, wiele traci przez „starzenie się” składu członków naszego towarzystwa. Stawiamy przed sobą jedno z głównych zadań: aktywizować pracę młodej „Proświty”, włączając do jej działalności młodych naukowców, studentów, specjalistów, wolontariuszy, uczestników działań bojowych na Wschodzie Ukrainy, uczniów szkół oraz średnich specjalnych zakładów nauczania. Na konferencji sprawozdawczo-wyborczej Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki na przewodniczącą Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia OT „Proświta” wybrano W. M. Kytajhorodską, zasłużonego pracownika kultury, laureatkę odznaki „Złote pióro Ukrainy”, znaną pisarkę i dziennikarkę. Szczerze gratulujemy Wirze Mykytiwnie tak wielkiego zaufania proświtan!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Z Rezolucji konferencji sprawozdawczo-wyborczej organizacji społecznej „Czerniowiecki Obwodowy Związek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa »Proświta« im. Tarasa Szewczenki” z dnia 17 września 2021 roku

Wychodząc z realnych wyzwań i zagrożeń, przed którymi stanęła Ukraina: agresja wojskowa Moskowii, istnienie w kraju i na Bukowinie wewnętrznych sił antynarodowych, uczestnicy konferencji deklarują gotowość do dalszego skonsolidowanego działania z organizacjami oświatowymi rejonów obwodu i zjednoczonych wspólnot terytorialnych, a także ze wszystkimi narodowo-patriotycznymi organizacjami społecznymi obwodu czerniowieckiego. Głównymi założeniami oświatowymi działalności „Proświty” pozostaje nadal realizacja idei narodowej, budowa państwa narodowego i silnego społeczeństwa obywatelskiego. W imię zachowania i rozwoju tożsamości narodowej, duchowej i politycznej konsolidacji narodu ukraińskiego będziemy kontynuować budowanie autorytetu i centralnej roli języka ukraińskiego, wspieranie Prawosławnego Kościoła Ukrainy, suwerenności przestrzeni kulturowo-informacyjnej na Bukowinie, ukrainocentrycznej polityki władz naszego regionu, europejskości rozwoju i bezpieczeństwa państwa. Strategicznym zadaniem dla ruchu oświatowego było i pozostaje kształtowanie świadomości narodowej społeczeństwa obywatelskiego. Posiadając ogromne doświadczenie, wprowadzić sprawdzoną przez Zastawnieńską „Proświtę” nową formę organizacji wydarzeń oświatowych w świątyniach Prawosławnego Kościoła Ukrainy. Jednym z głównych zadań nowego składu Zarządu i Rady „Proświty” w zakresie niedopuszczenia do redukcji placówek kulturalno-artystycznych uważać przywrócenie zamkniętych bibliotek i systemów bibliotecznych jako jednego z głównych partnerów w działalności oświatowej regionu. Stworzyć przy placówkach kulturalno-artystycznych centra oświatowe dla współpracy z twórczą elitą regionu w zakresie zachowania i reprezentacji narodowej pamięci historycznej, dorobku kulturowego, czczenia bohaterów Majdanu, Operacji Połączonych Sił, harmonijnego rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w listopadzie. Są to obowiązkowe działania, które nie zależą od pandemii, ponieważ odbywają się na ulicy, gdzie prowadzimy otwarty dialog, do którego dołącza się coraz więcej osób. Nowa forma pracy oświatowej to organizacja wydarzeń w świątyniach Prawosławnego Kościoła Ukrainy. To skuteczne. Zastawińska „Proświta” wraz z duchownymi PKU oraz z obwodową organizacją Związku Pisarzy Ukrainy (przewodniczący Wasyl Dżuran) zorganizowały je trzykrotnie. Mamy też niemało problemów. W ciągu ostatnich 4 lat nie udało nam się nawiązać współpracy oświatowej z kolegami z besarabskiej części obwodu (rejon sokiriański, chocimski, kelmieniecki). To, jak to mówią, nieorane pole. Trzeba tam jechać, gdyż żywego kontaktu nic nie zastąpi. Na przeszkodzie może stanąć kwarantanna, ale trzeba się spotykać. Tak samo trzeba nawiązywać kontakty, ściślej współpracować z uczelniami Bukowiny, zakładami przemysłowymi, organizować spotkania twórcze, poetyckie, pisarskie. Ludzie tego potrzebują. Młoda „Proświta”. To problem nie tylko Bukowiny. Przez wiele lat nie odmładzaliśmy naszej organizacji. To dopiero przed nami. Jak? Propozycje można wnosić choćby dzisiaj, zwłaszcza do planu naszych dalszych działań. Jedną z metod jest pisanie projektów dotyczących rozszerzenia sfery działalności obwodowej „Proświty”. Z tym może poradzić sobie aktywna, postępowa młodzież Bukowiny. Zadań mamy bardzo wiele. Plany – nawet na bliską perspektywę – trudno przewidzieć. Ale będziemy starać się nadal być flagowcem w sprawie zachowania ukraińskiego słowa, kultury, duchowości, naszych tradycji, zwyczajów – wszystkiego, co potwierdza naszą tożsamość. Właśnie tymi zasadami w swojej pracy obwodowa „Proświta” kieruje się i obecnie. Dziękuję wszystkim aktywnym członkom zarządu, rady za zrozumienie i osobisty wkład w rozwój „Proświty” na Bukowinie w okresie sprawozdawczym. A nowemu kierownictwu szczerze życzę uwzględnienia wszystkich luk w naszej pracy, zintensyfikowania jej, a ponadto – zapału, sukcesów i wysokich wyników.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Stwórzmy armię „Proświty”

Wira KYTAJHORODSKA, pisarka, przewodnicząca obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Mamy oponentów. Jest ich wielu, są różni pod względem wieku, płci, statusu społecznego, wykształcenia i miejsca zamieszkania. I twierdzą oni: „Proświta” na dzień dzisiejszy przeżyła się, to rudyment działalności społecznej, bo wszyscy już wszystko o wszystkim wiedzą. Wszyscy są już oświeceni nowymi technologiami, sieciami społecznościowymi, środkami łączności, cyfryzacją i okrążeniem przestrzeni światowej. Zatem co nowego i ciekawego (zwłaszcza dla młodzieży) może dać stary pociąg, załadowany przestarzałymi książkami i czasopismami, przysypanymi kurzem starymi historiami o naszej historii? Ale gdyby w 2014 roku nasi ochotnicy i wolontariusze, którzy stanęli w obronie granic Ukrainy, zwątpili w sens walki, Putin z Żyrinowskim spacerowaliby we dwójkę zarówno po stołecznym Chreszczatyku, jak i po ulicy Hruszewskiego, a nawet po ulicy Olhy Kobylańskiej w Czerniowcach. A to, że od ponad trzech stuleci musimy bronić się przed bezczelnymi koczownikami, to, że powchodzili oni do wszystkich naszych drzwi siłowych, obronnych, władzy i religijnych – to skutek tego, że oświaty brakowało, było jej za mało, a prośwician w osobach pisarzy, naukowców, artystów, duchownych niszczyli ci sami koczownicy w pierwszej kolejności. Zdrowe i niepokorne geny skłoniły w dalekim 1868 roku do zjednoczenia się właśnie młodzież studencką i oświeconą młodą generację naukowców do moralnego i duchowego czynu. W warunkach cesarskiego i moskalofilskiego oblężenia zjednoczyli się z ambitnym celem – zjednoczyć ukraińskość od Karpat po Kubań. Wykształcić w sobie obywatelski i narodowy pierwiastek. Oto jaki był ich cel. Został on zrealizowany częściowo. I nie szybko. I nie wszędzie. Ale wpływy, ruchy, wysiłki postępowej proświciańskiej elity zyskały ogólnoukraińską skalę i przez cały czas swojego istnienia czyniły konsekwentną, wytrwałą, przekonującą, ukraińską sprawę. W czasach radzieckich „Proświtę” bardzo zręcznie zastąpiono towarzystwem „Znannia”, do którego obok komunistycznych ideologów zapisano uczoną i artystyczną kohortę znanych i wpływowych ludzi. Ale towarzystwo zmuszone było koncentrować się głównie na radzieckich dogmatach, na podmienianiu oświaty, historii i religii. Co mamy dzisiaj? Kiedy jest własne państwo, były własne granice, klejnoty, dobry wkład znów-że postępowej narodowej elity, potężne i wybrane społecznościowe ośrodki (czynniki społeczeństwa obywatelskiego). Wydawałoby się: proświciańskie pole zaorane, ziarno w rolę wsypane, tylko dobrego duchowego deszczu – i wykiełkuje bezkresne pole intelektualnie, moralnie, politycznie gotowej gildii, gwardii, armii ukraińskich patriotów. Ale, parafrazując wielkiego Iwana Frankę, trzeba stwierdzić: za każdym węgłem ukraińskiej chaty czy cerkwi wyglądają moskiewskie gęby, odziane kto w mundury siłowików, kto – wojskowych, kto w sztyblety deputowanych i ministrów, kto – w świętoszkowate sutanny. I w naszej chacie, i w naszej władzy, i w naszej świątyni oni gospodarują, czyli czynią zamęt. Dlaczego tak dzieje się z roku na rok, z stulecia na stulecie? Bo wśród Ukraińców wielu jest powołanych, a mało wybranych – i do władzy, i do dóbr społecznych, i do duchowych źródeł. Mało – za mało oświeconych, tych, którzy znają prawdę i potrafią, pragną, zmuszają się ją wypowiedzieć, dążą do bycia usłyszanymi. Nie wystarcza tej krytycznej kwoty, która mogłaby przeważyć wrogie wobec ukraińskości wpływy. nastroje, czyny. W swoim czasie ukraińskie rodziny, zamordowane zsyłkami, wielkimi głodami, więzieniami, rozstrzeliwaniami, niekończącymi się prześladowaniami, nie wydały odpowiedniej liczby potomstwa. Po prostu nie urodziły. I oto rezultat: w porywach 25 procent umysłowo, mentalnie, duchowo zwartego społeczeństwa. Zatem mówię wszystkim naszym oponentom: „Proświta” nie przeżyła się, nie przeminęła, nie odeszła w niebyt, nie zdziadziała. Jest ona dzisiaj tak samo aktualna, jak wtedy, w latach 70. XIX wieku: na ostrzach dwóch imperiów, na stosie łasych i zręcznych szowinistów wszystkich czasów i narodów. Kiedyś znany nam wszystkim Kostantyn Tomaszczuk mawiał: „Biada temu narodowi, który zmuszony jest bać się wpływów obcych kultur”. Ale my staliśmy się narodem, który zmuszono bać się obcego bezkulturia, czarnej nawały, wiarołomstwa. Zatem dzisiejsze zobowiązania funkcjonalne „Proświty” to nie tylko obrona języka ukraińskiego, lecz obrona prawdy historycznej o Ukrainie i Ukraińcach, obrona naszego politycznie zmotywowanego Ukraińca i jego sojusznika, obrona interesów ekonomicznych Ukraińców, ukraińskiej przestrzeni edukacyjnej, społeczny ruch wokół każdego okradzionego i oszukanego przez oligarchów i władze, władze oligarchów Ukraińca, obrona każdej kulturowej i genetycznej cząsteczki ukraińskości, miażdżonej przez hordy zdobywców, przybłędów i ignorantów, obrona Ukraińskiego Kościoła i świątyń, zbudowanych mozolami i dziesięciną z marnych, lecz tak szczerze oddanych zasobów naszych ludzi, którzy budowali dom Boży dla Niego samego, dla siebie i dla swoich potomków. Oraz obrona przestrzeni informacyjnych, zapchanych i zastraszonych przez genetycznych modyfikatorów w postaci humorystycznych męskich i żeńskich kwartałów, mydlanych serialowych baniek, rozkręconych i rozreklamowanych magnacików, którzy nie niosą w sobie nic dobrego, mądrego, wiecznego, a jedynie wstrząsają powietrzem. Dla istnienia, przetrwania i trwałości takich projektów oponenci i wrogowie ukraińskości wydają miliony srebrników i te wysiłki niemal się zwracają. Ponieważ naród konsumuje to, co mu oferują. A kiedy w eterze nie ma niczego innego, bo inne (czyli swoje, rodzime) nie ma dostępu ani do scenicznych aren, ani do kamer telewizyjnych, ani do kin, to publiczność połyka to, co jest, a młoda publiczność niczego więcej nawet nie zna. Zatem poza tym, że istnieje już światowa pajęczyna, sieć i zbiorowy rozum potrafi znaleźć cokolwiek i gdziekolwiek, informację w biegu i w locie, to poszukiwanie wciąż musi być przytomnie zmotywowane, oświecone mądrością, filtrem, ogólnoludzkimi wartościami, sumieniem, a nie po prostu instynktami. Tam, gdzie nie ma wykształcenia i oświecenia, działają jedynie podstępne zamiary i czyny. Dlatego proświcianie obecnie muszą być stuosobowi, zjednoczeni, wysłuchani. Muszą być pewni swojej misji zapewniania ekologii ukraińskiego wszechświata we wszystkich jego parametrach i wielkościach. Moi koledzy w okresie bukowińskiej proświciańskiej kadencji zrobili wiele ważnych, zauważalnych rzeczy. Mowa o tym zarówno w jubileuszowej monografii na 150-lecie naszej Proświty, jak i w zbiorach, książkach, artykułach naszych współczesnych, i w wolontariackich wyjazdach na wojnę, i w zwykłych niezauważalnych dniach powszednich, kiedy żyjesz i oddychasz po to, aby nie umarła sprawa twoich współmyślicieli po tamtej stronie i po tej stronie twojego czasu, darowanego przez Boga. Obecnie zapraszam swoich współmyślicieli, przyjaciół, kolegów, wszystkich, w których żyłach płynie ukraińska krew, w których sercu jest państwo Ukraina, do jednoczenia się w proświciańską armię. Aby przeciwstawić się kombinowanej wojnie wewnątrz kraju, aby żadni putiny, kisielowy i pieskowy nie przywłaszczali sobie księcia Włodzimierza Wielkiego i księżnej Olgi, aby nie wymyślali nam jeszcze jednej nazwy państwa i nowych zasad pisowni, aby nie dzielili państwa na części i nie preparowali naszych granic, nie trzymali w więzieniach ochotników ATO, nie chowali portretów bohaterów Majdanu po kątach, aby nie patrzeć im w oczy. Na razie to jeszcze nie wszystko. Będziemy tworzyć dziennik naszej „Proświty” razem, dziękując tym, którzy byli przed nami, i mając nadzieję na tych, którzy przyjdą później.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Czernihowskiej „Proświcie” zabroniono korzystać z lokalu

Rankiem 9 września w budynku, w którym mieści się towarzystwo „Proświta” przy ul. Chlibopekarskiej 10, wymieniono zamki i zamknięto drzwi. Według słów przewodniczącego czernihowskiej „Proświty” Ołeksandra Szewczenki, dokonała tego służba egzekucyjna w obecności przedstawicieli zarządu mienia komunalnego rady obwodowej oraz policji. Teraz „Proświta” nie będzie mogła korzystać z tego lokalu. Dlaczego tak się stało – wyjaśniali dziennikarze „Suspilnego”. Według Ołeksandra Szewczenki czernihowskie zjednoczenie obwodowe Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki miało ulgi w opłatach za wynajem lokalu. Towarzystwo płaciło określony procent wartości rynkowej wynajmu – zazwyczaj jeden do trzech procent, a osobno – koszty komunalne. Zgodnie z ostatnim porozumieniem czynsz wynosił 0,01%, czyli nieco ponad 18 hrywien miesięcznie. Tyle „Proświta” płaciła przez ostatnie trzy lata. Decyzję w tej sprawie podejmują deputowani rady obwodowej na sesji, ustalając opłatę na rok. Jednak w 2020 roku uzgodniono cenę ulgową na trzy miesiące. „Pisaliśmy pisma, wnioski. Odpowiedzi nie było. To znaczy, że ani nam nie odmawiano, ani nie wnoszono decyzji pod obrady sesji” – powiedział Ołeksandr Szewczenko. Na czas kwarantanny pozwolono w ogóle nie płacić za lokal, ale począwszy od czerwca 2021 roku ustalono koszt wynajmu jak dla przedsiębiorstwa komercyjnego – 18 700 hrywien plus opłaty komunalne. „Jak nam opowiedziano w kuluarach, przygotowano decyzję o tym, aby przyznać „Proświcie” cenę ulgową na stałe. Deputowani zagłosowali. Ale nie weszła ona w życie, bo, jak nam wyjaśniono, ta decyzja nabierze mocy prawnej na podstawie nowej umowy. Nowej umowy podpisać nie możemy, bo wszędzie nam odpowiadają – przecież macie długi” – powiedział Szewczenko. Długi wynoszą obecnie prawie 60 tysięcy hrywien. Ołeksandr mówi, że wielokrotnie prosili o ich umorzenie. Według zastępcy naczelnika zarządu mienia komunalnego rady obwodowej Serhija Swyrydowa, „Proświta” mogłaby do dziś wynajmować lokal przy Chlibopekarskiej w korzystnej cenie. W tym celu należało przerejestrować umowę w związku ze zmianami w ustawodawstwie. Jak powiedział w komentarzu dla „Suspilnego” Serhij Swyrydow, jeśli wcześniej prawo pozwalało zmniejszać czynsz w ramach przedłużenia już istniejącej umowy, to Ustawa Ukrainy „O wynajmie mienia państwowego i komunalnego”, która weszła w życie 1 lutego 2020 roku, wymaga jej ponownego zawarcia. „Wielokrotnie, od lipca 2020 roku, zwracaliśmy się do nich, rozmawialiśmy z ich kierownikiem, Ołeksandrem Szewczenką, żeby przyszli i podpisali nową umowę. Wyjaśniano im, co trzeba zrobić. Przyznano by im takie warunki, o jakie prosili, na okres pięciu lat. Ale Szewczenko wtedy powiedział, że nie będzie się tym zajmował. No i my przecież nie możemy złożyć za niego podpisu” – mówi Swyrydow. 12 kwietnia Sąd Gospodarczy obwodu czernihowskiego zaspokoił pozew czernihowskiej prokuratury rejonowej „o ściągnięcie 68 394 hrywien 03 kopiejek oraz zobowiązanie do zwrotu mienia”. Czyli do głównej sumy długu dodano jeszcze ponad dziesięć tysięcy hrywien VAT na korzyść Zarządu mienia komunalnego Czernihowskiej Rady Obwodowej. Jednak suma ta wzrosła do 191 571,50 hrywien. Taką liczbę podaje zarząd mienia komunalnego rady obwodowej na swojej stronie na Facebooku. Rzecznik prokuratury obwodowej Wałerij Łytowczenko w komentarzu dla „Suspilnego” zaznaczył, że termin umowy najmu zakończył się w październiku 2020 roku. Od tego czasu narosła taka suma. „Po zakończeniu terminu umowy, który upłynął w październiku ubiegłego roku, umowy nie przedłużono, zadłużenia nie spłacono i mienia nie zwrócono. W maju decyzja nabrała mocy prawnej, nie była zaskarżana. W decyzji zaznaczono, że pozwany nie stawił się w sądzie. Dlatego pozew został zaspokojony”. „Przeprowadzono działania związane z przymusowym zwrotem nieruchomości z najmu czernihowskiego zjednoczenia obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, które znajduje się w mieście Czernihowie przy ulicy Chlibopekarskiej 10” – czytamy w komunikacie zarządu. Strona Svoboda.fm (na podstawie materiałów „Suspilne Czernihów”)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

W Honczarówce pogratulowano jubileuszy Marii Sznajder-Seniuk

Oleg OLEKSIUK, kierownik projektu „Duma Chersońszczyzny” W ramach projektu „Duma Chersońszczyzny” w Chersońskiej Obwodowej Książnicy im. Ołesia Honczara odbyło się twórcze spotkanie z zasłużoną artystką Ukrainy, działaczką społeczną Marią Sznajder-Seniuk. Maria Nestorówna Sznajder-Seniuk urodziła się 9 czerwca 1936 roku we wsi Koblin w rejonie młynowskim obwodu rówieńskiego. W 1956 roku ukończyła Lwowską Szkołę Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej (pedagodzy: W. Cziun, N. Sukaczowa, W. Czerkasow i K. Zwirynski). Posługując się tradycyjnymi środkami wyrazu, artystka zawsze poszukuje nowych, niezaangażowanych ideowo motywów tkactwa dywanowego. Jej twórczość jest przepojona życiodajną siłą przyrody Ukrainy. Dekoracyjna świąteczność, wyrafinowana lekkość, poetycka alegoryczność wyróżniają jej tematyczne dywany i gobeliny spośród prac innych mistrzów Północnego Przyczarnomorza. Jej prace „Chciałabym stać się pieśnią”, „Maruśka Czuraj”, „Hrehoriy Skoworoda”, „Jakby pisanka wieś”, „Syn ziemi”, „Przez tysiąclecia”, „Wejdźcie do Świątyni” i „Siewca” pobudzają współrodaków do przemyślenia swojego bytowania na życiodajnej ziemi ukraińskiej. Już w 1971 roku Marię Sznajder-Seniuk przyjęto w szeregi Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Artystka pracuje nie tylko z dywanami i gobelinami. Jej pejzaże zasługują na osobne badanie. Malarstwo w obrazach Marii Sznajder-Seniuk śpiewa barwami, zachwyca i trzyma w niewoli piękna. Dlatego nie dziwi, że w 1992 roku Maria Nestorówna otrzymała wysoki tytuł „Zasłużonego Artysty Ukrainy”. Jest jedną z pierwszych na Cher- Maria POROCH, członkini Klubu Inteligencji im. I. Pelipejki oraz Rejonowej Organizacji „Proświta” W izbie Kosowskiej Centralnej Biblioteki, w przyjaznym gronie zebrali się ci, którym nie jest obojętne słowo ukraińskie – pisarze, członkowie Klubu Inteligencji, bibliotekarze Kosowskiej CMB – na spotkanie z znanym ukraińskim poetą, prozaikiem, członkiem NSPU, scenarzystą filmowym, wydawcą Wołodymyrem Szowkoszytnym. Moderator spotkania, Wasyl Szkurhan, przewodniczący kosowskiego oddziału NSPU, przedstawił zebranym gościa i opowiedział o wielostronnej osobowości Wołodymyra Szowkoszytnego, jego bogatym życiu twórczym i społecznym, owocnej działalności państwowej i politycznej. Z Chersońszczyzną wiąże się imię tej osoby, która jeszcze pod koniec lat 80. XX wieku weszła w szeregi Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Chersoniu i Ludowego Ruchu Ukrainy, a od 1992 roku – w działaczy Chersońskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Obecnie jest także aktywną członkinią Związku Ukrainek. Duch narodowej wolności jest wyczuwalny w wielu obrazach tej malarki pędzla. Prace Marii Sznajder-Senyuk cieszą się znacznym popytem wśród historyków sztuki i miłośników talentu artystki. Jej gobeliny można spotkać w wielu muzeach Ukrainy, Kanady i Stanów Zjednoczonych. W Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie eksponowany jest gobelin „Hryhorij Skoworoda”. Wiele jej prac znalazło swoje miejsce w Kijowskim Państwowym Muzeum Ukraińskiej Ludowej Sztuki Dekoracyjnej, Chersońskim Obwodowym Muzeum Sztuki im. Ołeksija Szowkunenki, Muzeum Literackim im. Borysa Ławreniowa oraz w budynku Chersońskiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki im. Ołesia Honczara. Wielokrotnie jej obrazy stanowiły ozdobę tego czy innego wydania literackiego i artystycznego. O tym mówił w swoim wystąpieniu także Honorowy Obywatel miasta Chersonia, zasłużony działacz sztuk Ukrainy, znany poeta Walerij Kulik. Wspomniał o swoim zbiorze poetyckim „W mareniu malw”, na okładce którego umieszczono reprodukcję obrazu pani Marii. Z wdzięcznością i szacunkiem dla artystki Walerij Pawłowycz odczytał swój nowy sonet – poświęcony jubilatce. W 2021 roku Maria Nestoriwna obchodzi nie tylko 85. rocznicę urodzin, lecz także 50-lecie przynależności do szeregów Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Widzowie mieli możliwość obejrzenia nowych płócien, które weszły do nowej indywidualnej wystawy obrazów Marii Szнайder-Senjuk „Zapach Jewszan-zillia”, która będzie eksponowana w sali katalogów obwodowej książnicy im. Ołesia Honczara do końca września. A nam pozostaje podziękować tegorocznej jubilatce, legendarnej artystce Marii Szнайder-Senjuk za to, że jest w naszym życiu, za to, że przyłączyła się do projektu „Duma Chersońszczyzny”. Życzymy wielce szanownej Marii Nestoriwnie wielu lat twórczego życia i bezcennego Bożego daru zdrowia!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Sto książek od Lubow Hołoty, czyli jak państwo zaopatruje biblioteki w książki?

Swietłana KORONENKO Dokładnie tyle egzemplarzy książki „Tam, gdzie nigdy” Lubow Hołoty wydawnictwo „Jarosławiw Wał” przekazało w ostatnich dniach do stu bibliotek Ukrainy – przeważnie wiejskich i miasteczkowych, a także do publicznych bibliotek dużych miast stolicy. Z autografem autorki. Jako prezent. Hojny, jak na dziś, prezent. A wszystko zaczęło się od reklamowej akcji wydawnictwa „Podarowujemy książkę bibliotece”. Postanowiliśmy podarować 10 książek Lubow Hołoty bibliotekom. Uruchomiliśmy akcję w sieci społecznościowej Facebook – i już tego dnia byliśmy zaskoczeni. Dosłownie w ciągu jakiejś godziny lista bibliotek, które chciałyby otrzymać taki prezent, urosła do kilkudziesięciu, a potem ich liczba rosła w postępie geometrycznym. Zadzwoniłam do Lubow Wasyliwny i zapytałam: „Co zrobimy?” Lubow Wasyliwna, nie zastanawiając się, powiedziała: „Podarujemy tyle, ile bibliotek poprosi!” Rozumiem, że to szczodrość duszy pisarki, dla której biblioteka jest miejscem świętym, jednak nakład nie jest nieograniczony. Zatrzymaliśmy się na 100 egzemplarzach. Ale liczba bibliotek na Fb z prośbą o podarowanie książki wciąż rosła i rosła… Gdy lista bibliotek, które prosiły o podarowanie prozatorskiej książki Lubow Hołoty „Tam, gdzie nigdy”, zbliżyła się do TRZECH SETEK, zamieściłam na Fb wpis: „Coś jednak jest nie tak w naszym królestwie... Wyobraźcie sobie: TRZYSTA bibliotek Ukrainy chce mieć dla swoich czytelników tę książkę! Autorka wyraziła zgodę i oczywiście książki wyślemy tym bibliotekom, które odezwały się w pierwszej setce, i już wysyłamy. Oznacza to, że istnieje aktywne zainteresowanie książką Lubow Hołoty! Ale dlaczego ta książka w swoim czasie nie została zakupiona, faktycznie została zignorowana przez państwo? W związku z tym chcę zapytać pracowników bibliotek, zwłaszcza bibliotek wiejskich i rejonowych (czy z OTH-owskich!) (takich jest na naszej liście najwięcej!): jak odbywa się uzupełnianie waszych zbiorów? Jak książki do was trafiają? Czy składacie zamówienia z konkretnych list książek, które wam proponują do wyboru, czy otrzymujecie to, co wam kupuje się bez waszej wiedzy? Mnie jako wydawcy to jest interesujące, ponieważ tak samo państwo odnosi się do książek innych autorów wydawnictwa „Jarosławiw Wał” – Michajła Słabosznyckiego, Pawła Mowczana, Iwana Korsaka, Petra Krałiuka, Borysa Humeniuka, Mykoły Tymoszyka, czyli nie kupuje ich dla bibliotek... Mogę ciągnąć ten spis dalej i dalej”. Więc jak i jakie książki trafiają dziś do bibliotek? Oto kilka odpowiedzi z Facebooka. Taisa Antoniuk: „Chciałabym mieć w swoich zbiorach takie książki, ale niestety uzupełnienia są bardzo skromne, nawet na periodyki nie przeznacza się środków. Uzupełniamy się dzięki akcji „Podaruj bibliotece książkę”. Olena Sydorenko: „Rzeczywiście coś jest nie tak w naszym królestwie... Biblioteki szkolne były uzupełniane książkami w odległych latach 70.–80. Coś otrzymaliśmy w 12. roku. Ale znowu była to klasyka. Otrzymanie książek współczesnych autorów jest niemal nierealne. Tak, można prosić o pomoc w wymianie zbiorów bibliotek, brać udział w akcjach w mediach społecznościowych. Przychodzą podręczniki, trochę metodyki. I to tylko w ostatnich latach. Dlaczego to bibliotekarz, a nie państwo, powinien myśleć o zaopatrzeniu w książki?! Obecnie biblioteki publiczne są w znacznie lepszej sytuacji niż my. U nas nie ma zamówień. Zwracaliśmy się do Instytutu Książki Ukraińskiej. Powiedziano nam, że opiekują się wyłącznie bibliotekami publicznymi. Dziękujemy, że ostatnio wydawnictwa zaczęły organizować akcje. Ale akcje to loteria. Prawie już nie zwracam na nie uwagi. Czego nam potrzeba? Wszystkiego, co współczesne, aktualne. Wszystkich wymienionych przez was poetów i prozaików. Nowych encyklopedii i słowników. I najważniejsze – państwowego programu zaopatrzenia bibliotek szkolnych. Nadija Asatrian: „Nasze prośby idą w nicość... W tym roku wyprosiłam w grupie „Książkowa tandeta” u nieobojętnych ludzi, przyszła klasyka i trochę współczesnej (dostawa – na mój koszt), ale to kropla w morzu... Wszystkie książki od razu rozeszły się po rękach (choć większość książek jest rosyjskojęzyczna), a w OTH w ogóle stoi kwestia zamknięcia bibliotek, a uzupełnienie tam już...” Komentarze do tych gorzkich słów bibliotekarzy, jak to się mówi, są zbędne. Dziś książka Lubow Hołoty „Tam, gdzie nigdy” została już otrzymana przez wszystkie biblioteki, które odezwały się w pierwszej setce. Dziękują nam serdecznie. Autorce też dziękują serdecznie. Książka trafiła tam, gdzie będzie czytana. Taki jeden pozytywny epizod ze współczesnej rzeczywistości książkowej Ukrainy. Ale wrażenie, że w naszym książkowym królestwie coś jednak jest nie tak, i to bardzo nie tak, nie opuszcza mnie…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Spotkanie z Wołodymyrem Szowkoszytnym

na cała epokę Niepodległej Ukrainy, a zarazem jest wybitną postacią w literaturze, aktywnym tłumaczem, redaktorem, wydawcą i krytykiem literackim. Kieruje wydawnictwem „Ukraiński Priorytet”, w którym ukazało się ponad trzysta tytułów prozy, poezji, publicystyki i literatury naukowej. Autor 25 książek prozy i poezji, scenariuszy filmów artystyczno-publicystycznych, trzech magnetofonowych albumów piosenek, za co otrzymał nagrody im. Bojczenki, im. Ostrowskiego, im. Łukasza, im. Czerewatenki, im. Mykoły Janowskiego; międzynarodowe nagrody im. Wasyla Stusa, „Triumf” im. Gogola, im. Pantelejmona Kulisza, im. Skoworody. Odznaczony medalem Iwana Mazepy. Interesujący jest jego dorobek twórczy: powieści historyczne „Krzyżowa droga”, „Biały kreczet”, „Burzowe wiatry”, zbiór poezji „Zapal świecę” znalazły się wśród liderów rankingu „Książka roku”, a trylogia „Krew – święta” była nominowana do Nagrody im. Szewczenki. Sam pisarz powiedział na ten temat tak: „Byłem nominowany, ale ówczesny komitet jej nawet nie przeczytał: było mi szkoda czasu, więc nagrodę literacką oddał komuś innemu. Ta książka jest podsumowaniem całego etapu mojej biografii twórczej i całego stulecia życia Ukrainy. Jestem dumny z tego, że zdołałem to zrobić”. Jasne, interesujące, bogate w liczne fakty było wystąpienie Wołodymyra Szowkowytnego. Dzielił się z obecnymi wspomnieniami o własnej drodze życiowej, o wydarzeniach podczas awarii w Elektrowni Atomowej w Czarnobylu, w Radzie Najwyższej, o przeniesieniu prochów znanych bojowników o wolność Ukrainy – Wasyla Stusa, Oleksy Tychego i Jurija Lytwyna z obozów permskich na Ukrainę, o spotkaniach i rozmowach z Łewkiem Łukianenką, o udziale we wszystkich Majdanach. Każdy fakt Wołodymyr Szowkowytnyj wzmacniał swoimi poetyckimi wierszami, które znalazły wdzięczny oddźwięk w sercach obecnych. Pisarz zaprezentował swoje utwory oraz różnorodną ukraińską literaturę wydawnictwa „Ukraiński Priorytet”, a mianowicie utwory Olhy Słonjowskiej, Lesia Kaczkowskiego, Alika Homelskiego, Serhija Fedaka, które można było nabyć. Półtoragodzinne wystąpienie miłośnicy literatury słuchali, wstrzymując oddech. Obecni otrzymali niezwykłe emocje z tego spotkania z człowiekiem, który całe swoje życie pracuje na niwie odrodzenia ukraińskiego wydawnictwa książkowego. Na zakończenie rozmowy ze słowami podziękowania wystąpiła dyrektorka Kosowskiej Centralnej Miejskiej Biblioteki Ljubow Kabyn, która na pamiątkę podarowała gościowi portret Wasyla Stusa, a także przewodnicząca Związku Ukrainek Anna Bohdan, która wręczyła kwiaty żonie Wołodymyra Szowkoszytnego – według jego słów „prawdziwemu diamentowi”, który znalazł na Kaukazie i strzeże jak źrenicy oka. Żegnając się po miłej rozmowie, wszyscy szczerze życzyli Wołodymyrowi Szowkoszytnemu zdrowia i powodzenia, a także dalszego zachwycania swoimi utworami ukraińskiego czytelnika.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

180. rocznica urodzin Anatola Wachnianyna (1841–1908)

Na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie odbyły się uroczystości upamiętniające Anatola Wachnianyna – kompozytora, pisarza, pedagoga, działacza społecznego, współzałożyciela i pierwszego prezesa towarzystwa „Proświta”, zorganizowane przez Lwowskie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Proboszcz cerkwi św. Trójcy we Lwowie, protojerej Stepan Kaszczuk, odprawił nabożeństwo żałobne i podkreślił: „Musimy znać i pamiętać sławnych, odważnych, zdolnych, utalentowanych mężów naszego narodu, naśladując ich przykład życia; uczyć się, pracować i służyć swojemu narodowi, aby nasz naród był duchowo bogaty, mądry, silny i szczęśliwy”. Prezes Lwowskiego Obwodowego Towarzystwa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Jarosław Pitko zaznaczył: „Wielostronna działalność twórcza Anatola Wachnianyna sprzyjała kształtowaniu tożsamości narodowej Ukraińców; poglądów niepodległościowych, rozbudzonych słowem Szewczenki”. Spośród wielu inicjatyw społecznych, aktywnej działalności społecznej i politycznej należy wyróżnić rolę Anatola Wachnianyna w utworzeniu w 1868 roku towarzystwa „Proświta” – unikalnej formy samoorganizacji Ukraińców w walce o państwo ukraińskie, o zdobycie jego niepodległości. Na Cmentarzu Łyczakowskim członkowie „Proświty” złożyli kwiaty na grobach pierwszego prezesa odrodzonej w 1988 roku „Proświty”, pisarza, Bohatera Ukrainy Romana Iwanyczuka oraz prezesa Towarzystwa w latach 1996–2000, pisarza Romana Łubkiwskiego. Biuro Prasowe Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Aktyw Lwowskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki oraz studenci Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Medycyny Weterynaryjnej i Biotechnologii im. S. Gżyckiego przy rodzinnym grobowcu Anatola Wachnianyna na Cmentarzu Łyczakowskim.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Niewytracone dialogi duchowości

Halyna STASIUK, kandydat nauk filologicznych, docent Iwano-Frankiwskiej filii Uniwersytetu „Ukraina” Dobrze zachowane i gruntownie przebadane archiwum pisarza to pięciopłatkowa rzadkość w realiach ukraińskiej, przez stulecia proskrybowanej kultury. Z reguły takie archiwa przechodziły przez wir wydarzeń osobistych i społecznych tylko dzięki bliskim, którzy z poświęceniem opiekowali się rękopisami, listami, dziennikami swojego wielkiego krewnego, chroniąc je przed czasem i politycznymi kataklizmami, aż do momentu przekazania tego skarbu do odpowiednich instytucji narodowych. Ale i wtedy takiemu archiwum musiało jeszcze poszczęścić się na swojego badacza. Tak ułożyły się też losy spuścizny epistolarnej i dziennikowej Iwana Czendeja: zachowana dzięki bliskim, w końcu doczekała się wnikliwego naukowego namysłu. W monografii doktora nauk filologicznych, profesora Sydora Kiralia „Iwan Czendej i kijowscy krytycy: dialogi epistolarne” objęto szeroką panoramę procesu literackiego na Ukrainie od lat 60. do czasów niepodległości przez pryzmat listów znanego zakarpackiego pisarza. Opierając się na osobistych świadectwach pisemnych Iwana Czendeja, znany badacz wydobył z mroku przeszłości nie tylko nieprzeciętną postać wielkiego mistrza słowa, ale i duchową atmosferę tamtego czasu. Ze stron gruntownej pracy wyłaniają się ludzie godni i odważni, ludzie czynu, którzy każdy z osobna i wszyscy razem, ryzykując życie w warunkach totalitarnego reżimu, posuwali sprawę niepodległości Ukrainy, posuwali codzienną, żmudną, często niewdzięczną pracą literacką, krytyczną, wydawniczą, ale właśnie nią torowana była droga do narodowego samostanowienia. Wiele z tych imion jest mało znanych ogółowi, jednak zachowane w epistolarium Iwana Czendeja, zasłużenie zabrzmiały ponownie dzięki znaczącemu współczesnemu badaniu: Wiktor Kostiuczenko (literaturoznawca, dyrektor wydawnictwa literatury dziecięcej „Weselka”), Kost Wołynśkyj (literaturoznawca, krytyk), Łeonid Kowalenko (literaturoznawca, krytyk) i inni. W korespondencyjnym kontakcie z autorem powieści „Ptaki opuszczają gniazda” ci działacze nauki i kultury jawią się jako żywi — ze swoimi życiowymi i zawodowymi problemami, sukcesami i porażkami, „chwilowymi” emocjami oraz wyraźnymi przekonaniami światopoglądowymi. I takie „uczłowieczenie” imion z historii we wspomnianej monografii dokonało się nie tylko dzięki wdzięcznemu materiałowi (osobiste zapisy adresata i adresatów), ale i dzięki darowi naukowca. Obiektywnie, argumentowanie, inkrustując myśl obszernymi cytatami z epistolarium i dziennika sławnego zakarpackiego prozaika, powołując się na wspomnienia współczesnych oraz materiały „spraw”, założonych przez odpowiednie sowieckie struktury na świadomych narodowo literatów, krytyków, redaktorów z szerokiego kręgu znajomości Iwana Czendeja i na niego samego, badacz zarchitektował prawdziwy obraz ówczesnej rzeczywistości społeczno-kulturowej, na tle której wyraźnie wystąpiły żywe twarze jej uczestników. Ten wektor studium ma nieprzemijające znaczenie dla młodego pokolenia literaturoznawców: dla zrozumienia specyfiki dyskursu kolonialnego, w którym żyli i tworzyli pisarze-„szestdziesiatnycy”. Inny ważny horyzont badania to analityka twórczej osobowości Iwana Czendeja. Pryzmat epistolarny pozwolił naukowcowi zbliżyć się do adresata jako do człowieka i autora, obejmując wielościenność tej niezwykłej postaci. Iwan Czendej w recepcji literaturoznawczej profesora Sydora Kiralia to nie tylko utalentowany pisarz, ale i człowiek wielkiego serca i wysokiego ducha. W monografii mowa jest i o specyfice procesu twórczego nowelisty, i o jego żmudnej pracy nad językiem utworów, i o niemal detektywistycznych historiach wydawania zarówno poszczególnych jego książek, jak i „tomików”, a także o głębokich wewnętrznych przeżyciach Iwana Czendeja z powodu niesprawiedliwości ocen krytycznych, problemów z publikacją, ciężkich życiowych stygmatów. Wytrzymać niełatwe próby, utwierdzić się w pozycji autora „wysokiej literatury” pisarzowi pomogły zarówno własne siły, jak i wsparcie „braci w duchu”; i to jeden z lejtmotywów badania: odkrycie wpływu na talent, jaki ma zrozumienie znaczenia tego talentu przez innych, postawienie pytania o „rozpoznanie” daru i jego wspieranie (to zawsze było problemem dla ukraińskiej mentalności, w areale której tylko nielicznym szczęściło się na swojego Wacława Moraczewskiego). Oprócz podniesienia „dziewiczych” tematów, złożonej (praca prozopograficzna z epistolarium i dziennikami wymaga niemałego taktu i delikatności) metody ich zgłębiania, sprawiedliwej obiektywności w naświetlaniu drażliwych momentów, potężnej analityczności, obszerności po raz pierwszy wprowadzonej do obiegu naukowego informacji, monografia „Iwan Czendej i kijowscy krytycy: dialogi epistolarne” ma jeszcze jedną ważną ozdobę — błyskotliwą stylistykę wykładu. Wysoka kultura autorskiego języka zachwyca i jest godnym przykładem do naśladowania. Można bez przesady twierdzić, że badanie profesora Sydora Kiralia o epistolarium Iwana Czendeja to praca-podstawa dla wszystkich przyszłych studiów w tym kierunku. nyszewskiego (1758 r.), które podarował cerkwi Świętej Trójcy we wsi Pustowijiwka na Sumszczyźnie, rzeczy osobiste wybitnych kobiet XIX wieku – Łesi Ukrainki, Marii Zańkoweckiej, Sofii Tobilewycz, rzeczy z osobistego archiwum Wasyla Stusa, graficzne autoportrety Kateryny Biłokur i wiele innych. „Każdy artefakt zaprezentowany na wystawie to treściwe zachowanie genezy ukraińskiej kultury. To nie tylko praca restauratorska, ale wielkie badanie naukowe, nad którym pracowali ludzie oddający serce, duszę, swój talent swojej pracy” – zaznaczył Wałerij Bitajew, wiceprezydent Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy. Wystawa potrwa do 10 października 2021 roku w salach wystawowych Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. Kiral S. Iwan Czendej i kijowscy krytycy: dialogi epistolarne: monografia. Kijów—Użhorod: TOV „RIK-U”, 2021. 432 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Memuary wybitnych Ukraińców, którzy otrzymali drugie życie

Maryna MARCZENKO, m. Kijów 180 odrestaurowanych przedmiotów związanych z życiem i twórczością ponad 50 wybitnych Ukraińców jest prezentowanych na wystawie „Duchowa wielkość: pamiątki wybitnych Ukraińców. Renowacja naukowa”, która trwa w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. Nad realizacją tego szeroko zakrojonego projektu pracowali specjaliści Narodowego Naukowo-Badawczego Centrum Restauracji Ukrainy oraz jego oddziałów we Lwowie, Odessie i Charkowie. Przyłączyło się 40 muzeów, rezerwatów, galerii Ukrainy i innych instytucji kultury. Projekt zrealizowano przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury. W ekspozycji przedstawiono odrestaurowane osobiste rzeczy wybitnych Ukraińców, którzy w ciągu XVIII–XX wieku odegrali decydującą rolę w historii i kulturze Ukrainy: Iwan Mazepa, Piotr Kałnyszewski, Iwan Skoropadski, Piotr Mohyła, Taras Szewczenko, Iwan Kotlarewski, Lesia Ukrainka i wielu innych. Pokazano również obrazy malarskie i graficzne artystów, dokumenty, fotografie, dożywotnie wydania autorów, zapisy nutowe, meble, książki z osobistych bibliotek, odzież, przedmioty codziennego użytku. Jednym z wyjątkowych eksponatów jest znany portret poety Wasyla Żukowskiego, dzieło Karla Brułłowa, który odegrał ważną rolę w życiu Tarasa Szewczenki i pomógł mu uzyskać wyzwolenie z poddaństwa. W czasie Drugiej wojny światowej portret bardzo ucierpiał. Latem 1941 roku muzeum Szewczenki przygotowywało do ewakuacji najcenniejsze eksponaty, wśród których znajdował się również ten portret. Przedmioty muzealne zostały zdemontowane, zapakowane i wysłane na brzeg Dniepru. Przez dwa tygodnie eksponaty pozostawały pod gołym niebem. W marcu 1942 roku komisja muzealników i restauratorów, dokonawszy przeglądu stanu zachowania ewakuowanych zabytków, stwierdziła, że portret Wasyla Żukowskiego ucierpiał chyba najbardziej z powodu silnego przemoczenia płótna. W 1948 roku, zaraz po powrocie eksponatów do Kijowa, portret przekazano do Centrum Restauracji. Tam systematycznie rozpoczęto wieloletnią pracę nad ratowaniem oryginału obrazu Karla Brułłowa. Ostatnie badanie dzieła wykazało, że dzięki talentowi i profesjonalizmowi kilku pokoleń artystów-restauratorów obraz znajduje się w nienagannym stanie zachowania. Na wystawie można zobaczyć także inne pamiątkowe przedmioty związane z postacią Kobzarza: szkatułkę, podarowaną mu przez Karla Brułłowa, pierścień Mychajły Łazarewskiego, w którym przechowywany jest kosmyk z wąsa Tarasa Grigoriewicza, „Portret Tarasa Szewczenki” Ilji Riepina – prezent dla Dmytra Jawornickiego, a nawet koszulę, w której poeta odbywał służbę wojskową. Swoją historię, jak każdy eksponat wystawy, ma też srebrny wieniec, podarowany Mychajłu Hruszewskiemu przez Naukowe Towarzystwo im. Tarasa Szewczenki w 1926 roku z okazji 60. rocznicy urodzin uczonego. Ten jubileuszowy dar po raz pierwszy został wystawiony na wystawie „WUAN na współczesnym etapie”, która otwarta została latem 1932 roku w Muzeum Ukraińskich Działaczy Nauki i Sztuki. Badając zbiory archiwalne, specjaliści Historyczno-Memorialnego Muzeum Mychajła Hruszewskiego od dawna natrafiali na ślad srebrnego wieńca, który ginął w dokumentach z początku lat 30., lecz nie wiedzieli dokładnie, gdzie jest przechowywany. Dlatego byli mile zaskoczeni, gdy po raz pierwszy zobaczyli odrestaurowany zabytek na wystawie. Uwagę zwiedzających przyciąga wspaniałe gabinetowe biurko z czerwonego dębu Symona Petlury, przy którym pracował podczas pobytu rządu Dyrektoriatu w Winnicy. Podczas renowacji w Kijowie eksponat znajdował się ponad dwa lata. Najtrudniejsze w pracy było zdjęcie kilku warstw farby z blatu, a także ponowne odtworzenie dwóch nóg stołu w kształcie lwów. Tę ogromną pracę wykonał Ołeksandr Zakusyło, artysta-restaurator Narodowego Naukowo-Badawczego Centrum Ukrainy. Kolejnym ciekawym eksponatem jest ikona „Św. Mikołaja Cudotwórcy” z ikonostasu soboru Bogojawleńskiego, wzniesionego na zlecenie i za własne środki Iwana Mazepy, którą nazywa się „mazepińską”. Według specjalistów ikona dobrze się zachowała, ale straciła swoją autentyczność – w XIX wieku została ponownie namalowana, choć przez profesjonalnych artystów. Postanowiono przywrócić zabytkowi pierwotny wygląd. W tym celu potrzebne były ogromne wysiłki restauratora, który pracował wyłącznie nad tym dziełem przez cztery lata, abyśmy mogli zobaczyć wizerunek świętego Mikołaja takim, jakim został stworzony w XVIII wieku. Wśród znaczących eksponatów wystawy jest także „Ewangelia” ostatniego hetmana Ukrainy P. Kal-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

usiedli, żeby przymierzać prezenty i się nimi cieszyć. W tym zamieszaniu jakoś nie zwróciłam uwagi na dość dziwną trójkę przy progu: dwie babuszki w domowych szlafroczkach i chłopca z ogoloną na zero głową, mniej więcej dwunastoletniego. To dwie sąsiadki-emerytki, jedna z wnukiem. O nich jeszcze opowiem, a chłopiec… – Antoni – to dobre dziecko. Ale nikt nie zajmuje się nim ani jego starszą siostrą. W ich domu ciągle są pijatyki i bałagan. Jedyna babcia Ljuba, z którą rozmawialiście, nie pije. Dzieci przez rok były w miejscowym przytułku. Ale, jak widzę, wyszły stamtąd w jeszcze gorszym stanie. Antoni stał się zamknięty w sobie. Mają ciągle wszy, dlatego strzyże się ich na zero. W niektórych przypadkach nie wiem, co robić z takimi dziećmi i jak im pomóc. A to właśnie jest ten przypadek – opowiada pani Tetiana. Ojciec Antoniego zmarł trzy lata temu, matka od dawna nie ma pracy, pije. Pracy nigdzie nie ma. Tu panuje całkowite bezrobocie. Stąd uciekają wszyscy, którzy mają dokąd. W Zaliznem zostało tylko jedna trzecia dawnej liczby mieszkańców. Jesienią babcia Ljuba kupiła Antoniemu za trzysta hrywien zimowe buty z imitacji futra. W nich chodzi do dziś, tylko że ma rozwiązane sznurowadła i odgarnięty język, żeby stopy mogły oddychać. Spodenki po siostrze. Milczący. Ale z żywymi oczkami – do podarowanych zabawek i słodyczy przylgnął od razu w progu. Prawie nie czyta. Słabo mówi. Dziecko wojny. „28 maja 2018 roku wróg po raz kolejny naruszył normy międzynarodowego prawa humanitarnego, ostrzeliwując pokojowych mieszkańców miejscowości Zaliznie, położonej w pobliżu Torećka. Około godziny 12.45, w wyniku trafienia wrogiego pocisku na podwórko jednego z domów mieszkalnych, zginęła 15-letnia dziewczyna, która w tym czasie przebywała na otwartym terenie” – tak pisano w komunikatach właśnie o miejscu oddalonym o sto metrów od szkoły-przytułku, gdzie tego dnia gościli wolontariusze. Kiedy się rozładowywaliśmy, usłyszeliśmy odgłosy wybuchów. Tetiana tylko rzuciła okiem w stronę dźwięków: „Znowu”. Mykoła Jurach i Oleh Mozul, doświadczony w rozpoznawaniu odgłosów walki, spojrzeli po sobie: „pod Horliwką, moździerz albo armata”. Miejscowi nawet nie zareagowali – przywykli nawet do gorszych rzeczy. „A eta mjelaczi! Niedawna lupili silna, daże nasi okna triaslis!” – komentują babcie. „A chto lupit tam?” – pytam. „Da nie znajem. A kakaja riznica?” – odpowiadają zaliznianki. Spora góra gostynców (nawet dziecięce łóżeczko!) dla dzieci z Zaliznego cieszyła oko dzielnie urządzonego wnętrza przytułku. Słoneczny uśmiech jego gospodyni Tetiany wzruszył nas, zmęczonych podróżników – na wniosek Wołodymyrecckiego wydzielonego oddziału organizacji społecznej „Związek Weteranów Uczestników ATO i Obrońców Ojczyzny” Tetiana Sołowjowa została odznaczona Znakiem Ludowego Szacunku, orderem „Siła kobiet”. I wszyscy razem zaśpiewali jej „Sto lat”, a ksiądz Taras Bajik i kapelan Mykoła Jurach modlili się za zdrowie gospodarzy i parafian przytułku. Około dziesięcioro maluchów, które w tym czasie tu były, z całych sił starało się powtarzać słowa ukraińskiej modlitwy za duchownymi, chwytając oczami każde słowo z ust gości-wolontariuszy, trzymając gostynce w objęciach. Na Donbasie słońce pokrowskie i zaliznieńskie zachodzi tak samo, jak na Polesiu wołodymyrecckie, dubrowickie czy sarneńskie. Nie obchodzi go, kogo ogrzewa – daje siebie wszystkim. Tak samo i wolontariusze – małe świetliki w strefie biedy, bez prawa do rozpaczy i bez prawa do wypalenia się. Podziękowania dla dobroczyńców, którzy pomogli zorganizować transport i udzielili wsparcia finansowego, materialnego i moralnego wolontariuszom w ostatniej podróży: Dobroczyńcy Wołodymyrecczyzny i Warasza: Natalka Poznjak-Chomenko, Ljubow Kowalczuk, Horoszko Jurij, Szepel Wasyl, Sołowej Anżela, Dembowska Natalia, Dawydowicz Alla, Petryk Kateryna, PP Tkaczuk Jurij, dyrektor „Imbeks”, Hiorhij Worobiej, dyrektor „Olimp”, Anatolij Symoniuk, dyrektor stacji paliw „Olas”, Wołodymyrec, DP „Region Inwest”, dyrektor Wiktor Krywko, PrAT „Rafałowski kamieniołom”, dyrektor Petro Bortnik, PP Serhij Oleszę, „Budhurtownia” z m. Warasz, PP Antoni Majewski, „Magnit” z m. Warasz, parafianie cerkwi Wozdwyżenia Krzyża Pańskiego we wsi Polyci, proboszcz ojciec Serhij. Ikony i pieniądze. Podziękowania dla brata broni Eduarda Oszyty z Polic oraz dla przewodniczącego afgańskiej organizacji weteranów z m. Warasz – Petra Szyrki, dyrekcji hurtowni „Północ-centr” z m. Sarny, PP Anatolijowi Jurachowi – za remont i części zamienne do pojazdu, Wołodymyrowi Melnykowi – za udostępniony pojazd. Wdzięczni za pomoc organom samorządu lokalnego Wołodymyrca i Warasko-Rejonowej Administracji Państwowej, mieszkańcom Dubrowicy, parafianom wsi Bereście i Kuraszu w powiecie sarneńskim, parafianom cerkwi Piotra i Pawła we wsi Kanonyczi, ojcu Andrijowi Jaszczukowi, parafianom cerkwi Świętego Mikołaja w Wołodymyrcu oraz ojcu Mychajłowi Lodzie, bratu z organizacji, kierowcy-wolontariuszowi Olehowi Mozulowi, a za modlitwę i błogosławieństwo – dziekanowi dekanatu warasko-ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Ukrainy Witalijowi Bodnarowi. Dobroczyńcy Dubrowickiego: Tymczasowy zespół „Szczedryk” – Olha Rudomska, Olena Wołoszyna, Iwan Korżyk, Anatolij Czmunewycz, Walentyna Osmyłowycz, Katia Torczyło, Iryna Ljulka, Zoriana Prawnyk, cerkiew Ewangelicznych Chrześcijan Bereście, duchowieństwo Kościoła Prawosławnego Ukrainy i dziekan Danyło Kowtasz, Olha Pinczuk, Witalij Twerdun, Iwan Kołotusza, Mykoła i Ljudmyła Roky.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Małe historie wielkiej biedy

Trzy tysiące kilometrów przez Ukrainę, mijając posterunki, pola minowe, mogiły obrońców i ruiny Doniecczyzny, przejechali wołonterzy z Polesia. Seria opowieści „Małe historie wielkiej biedy” autorstwa dziennikarki i wolontariuszki Ludmyły Bosyk z Wołodymyrca, publikowana na łamach „Słowa Proświty”: — Cztery ostatnie czerwcowe doby tego roku stały się dla mnie lakmusem, na którym sprawdziłam swoje postrzeganie rzeczywistości i prawdziwego stanu rzeczy w kwestii pokoju i wojny w Ukrainie. 2897 kilometrów – kółko-marsz-rzut z Wołodymyrca przez Dubrowicę aż na skrajne punkty wschodniej Ukrainy, w trzydziestostopniowym upale, w niesklimatyzowanym, wypchanym po brzegi „humanitarką” busie towarowo-pasażerskim, ale z dobrą ekipą wolontariuszy-fatalistów. Jak więc tam się żyje? Widzianą prawdę przepuszczałam przez siebie jeszcze trzy dni, jak mączkę przesiewaną przez sito. Nie jestem pewna, czy szarlotka-wizja jest nadziewana słodkim, ale to już mniejsza sprawa, smacznego… Ludmyła BOSYK, przewodnicząca Wołodymyrecko-Rejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Zdjęcia autorki Poza strefą rozpaczy U kogoś na półkach z książkami wciąż stoją przeczytane powieści wojenne, w których heroiczne Gastelli, komisarze i generałowie, żołnierze i sanitariuszki ratują życie bojowników, często zasłaniając ich sobą przed kulami. Czytając, łza się kręci w oku. I w pamięci zapisuje się fabuła bohaterstwa i wyczynu. To, co przeczytane, przeżywamy wraz z bohaterami – faktycznie żyjemy przeszłością. A los bohaterów mojej opowieści – Jeszcze nie napisana jest książka o współczesności, o najnowszej historii i wojnie obok, o rozpaczy i bólu strat, o losie i fatum, wobec których ludzie są bezsilni. Mówi się, że wojna nie ma kobiecej twarzy. Według mnie jednak wojna ma twarz każdego z nas – obojętną czy zaniepokojoną, w prochu schronu czy w ściśnięciu od ruin, bo wszyscy my, Ukraińcy, żyjemy pod jednym wojennym niebem! „Szara” nie jest szarą strefą. Hałdy Donbasu dla dubrowiczanki Switłany Prawnyk, galicyjskiego księdza Tarasa Bajka, sarneńczyka Wołodymyra Melnyka i jego braci broni z Wołodymyrca – uczestnika działań bojowych Ołeha Mozula i kapelana Mykoły Juracha – służą jako przyciski „alarmu”, włączające tryb uwagi, skupienia, niepokoju i gotowości na niespodzianki frontowej „szarej strefy”. A ona wcale nie jest szara! Kilkudziesięciohektarowe zielono-złote kwadraty słonecznika, jęczmienia, wybornej pszenicy, kukurydzy, obramowane pasami leśnymi. Pasami leśnymi, które w 2014, 2015, 2016, 2017, 2018… i gdzieniegdzie także dotąd stały się granicą życia dla setek ukraińskich obrońców. Wśród tych pasów leśnych do nieba wyrastają potworne hałdy z wieżami-żelastwami kopalń węgla, które nijak nie wpisują się w idyllę przyrody. – Te hałdy miejscowi nazwali „cyckami”, bo są symetryczne i stoją obok siebie. Ale to granica między spokojnym a okupowanym terytorium. Za nimi Donieck. Na nich już pozycje okupacyjnych wojsk. Te hałdy są oddalone od drogi o jakieś dwa kilometry. W każdej chwili może „przylecieć”. W czasie aktywnych działań bojowych zdarzało się, że i my wpadaliśmy pod ostrzał krzyżowy, bo biały „bus” namierzały obie strony. Ale nasi czasem o nas nie wiedzieli. A seperzy walili we wszystko, co się rusza – opowiada kierowca Mykoła Anatolijowicz, kiwając głową w stronę hałd. Mapa śmierci. Drogowskazy tabliczkami niebieskiej barwy informują: Donieck 16, 14, 8... Już i miejscowość widać z drogi. Krasnohoriwka, Awdijiwka, Bachmut, Wołnowacha, Kurachowe, Karliwka, Pokrowsk, Mariupol… Toczymy się szlakiem wojny i śmierci po żyznych, tłustych ziemiach Ukrainy, gdzie przy drogach przyciągają wzrok świeże granitowe czy bazaltowe kamienne pomniki ze spisami poległych Ukraińców w bojach o wyzwolenie swoich terytoriów z rąk najeźdźców-„braci”. Rozumiem, że w tej podróży-loterii można każdej sekundy trafić na „jackpot” fatum, ale współpasażerowie się śmieją – swojej kuli, miny czy pocisku nie usłyszymy. Już tysiąc razy to udowodniono, niestety. „No i macie poczucie humoru”, – mówię w odpowiedzi. – Tu w piętnastym do nas strzelali celnie. Jeeeeszcze jak lecieliśmy tą drogą pod ostrzałem! A ona cała w dziurach! Jak jeszcze nie rozwaliliśmy samochodu – cud jeden! Nasi chłopcy z posterunku dzwonią – to w was biją, to wasz biały bus? „W nas!”, – krzyczę do słuchawki i wrzeszczę jednocześnie ze strachu – opowiada, wpatrując się w donieckie pola przez okno samochodu, jakby w pamięć, Switłana Prawnyk. Wolontariuszuje Switłana od 2014 roku. Zna już wszystkie wejścia i wyjścia, wjazdy i wyjazdy w frontowej strefie. Razem z Mykołą Jurachem opiekują się żołnierzami i dziecięcymi przytułkami religijnymi w Zaliznem i Pokrowsku. O swoim zdrowiu milczy – do dzieci, do chłopców jeździ prawie co miesiąc. Dzieci wojny, rodziny wojny – to nowa, realna terminologia, jeszcze w pełni nieuświadomiona przez nasze syte społeczeństwo, przez nas. Pokrowsk. Do Centrum „Dziecięce Miasteczko” w mieście Pokrowsk wjechali tylko na pół godziny – wyładowali wielkie skrzynie z dziecięcym obuwiem, zabawkami, sukienkami, spinkami-kokardkami oraz paczki z produktami, sokami, konserwami. Maluchy-sieroty w wieku od półtora do dwunastu lat oraz rodziny uchodźców z niemowlętami i przedszkolakami znajdują tu tymczasowe schronienie i spokój. Leonid Łytowczenko, dyrektor przytułku – poważny, ale małomówny i niegadatliwy opiekun dużego gospodarstwa, już wysłał grupę dzieciaków na rehabilitację nad morze do pensjonatu w Nowej Jałcie, który faktycznie własnymi rękami wraz z dobroczyńcami podniósł z porzuconych ruin. Poleskich gości rozpoznają, maluchy garną się do kolan, bo wyżej sięgnąć nie mogą wzrostem. Chłopcy-Poleszucy biorą je na ręce i po ojcowsku bawią się i szczebiocą, wręczając drobne prezenty. A Switłana, jak wychowawczyni w obozie, już zbiera je wokół siebie i urządza przymiarkę butków, bluzeczek i kokardek-kanzashi. Kilka minut, tuzin szczerych uścisków, parę łyków wody i w drogę. Zaliznie. Przytułek od Cerkwi Bożej Ukrainy „Źródło życia”, którym opiekuje się Tetiana Sołowjowa, mieści się w starym budynku przedwojennej szkoły. Dopytuję – „przedwojennej, jakiej wojny?” Odpowiedź Tetiany – „tej”. Wspólnota religijna wynajęła od miasta ten budynek – odrapany i opuszczony, trochę go urządziła i oswoiła. Przychodzą tu miejscowe dzieciaki z babciami i opiekunami. Nie z rodzicami! Rodzice w większości zginęli, zmarli albo „puścili się w bок”. Po gościniec przyszła rodzina – trzy dziewczynki i młoda kobieta Hala. Pytam Halinę. Okazuje się, że młoda kobieta jest ciocią-mamą dziewczynkom. Rodzice przez wojnę stracili pracę i zaczęli brać narkotyki. Dzieci zabrały służby socjalne do miejscowego specjalnego przytułku. Chciała objąć nad siostrzenicami opiekę prawną – służby jej nie pozwoliły. Bo Halina jest bez męża. A jedyny syn jest narkomanem. Więc jej rodzina jest niegodna zaufania i nie ma praw do opieki. Ma natomiast prawo do adopcji. Powiedziano jej wprost – adoptuj wszystkie naraz. I tak została ciocią-mamą trzem siostrzenicom. Opowiada i płacze, bo jak wykarmić wszystkich bez pracy i dochodu? Z poleskich gościńców Tetiana Sołowjowa razem z Poleszukami napakowała rodzinie i jedzenia, i ubrań, i zabawek. Od razu na progu dziewczynki i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie). Zalać miasto lepkim smogiem, natrętnym neonem i zaprasować je “współczesnymi rytmami” – sprawa nietrudna, a oto zwrócić otoczeniu czyste powietrze, uzdrawiającą ciemność i ciszę… Zaprawdę, Chortyca – ponad wszystko”. “Człowiek i Wyspa” (zbiór wywiadów, oficjalnych listów, dokumentów, 2018) “Panie Ostapenko (z listu otwartego do obecnego kierownika rezerwatu), natychmiast zatrzymaj niszczenie łęgów! Łęgi Chortycy – w niebezpieczeństwie: setki tak zwanych “kajakarzy” szwendają się po jeziorach i cieśninach Wyspy, bezczelnie ignorując uwagi strażników rezerwatu, podczas gdy łęgi Chortycy – najcenniejsza część Wyspy – oficjalnie określono strefą absolutnego rezerwatu, dokąd wypoczywającym wchodzić, wjeżdżać i wpływać nie wolno. Czyżby o tym nie wiedział kierownik najbardziej unikalnego ośrodka rezerwatowego Ukrainy? Jako wieloletni badacz Chortycy, żądam zatrzymania niesłychanego samowolstwa”. “Skąd na Chortycy dęby?” (szkic dokumentalny, 2020) “Dębowe żołędzie zawsze przy mnie od tego dnia, jak mnie wygonili z rezerwatu. Zapoznawszy się z nieudolnym rozkazem nieudolnego ministra kultury (Jurija Bohuckiego. – Aut.), już po godzinie byłem w jarze Hanniwka. Nazbierałem pod dębem woreczek żołędzi, odliczyłem z nich dziewięć (sakralna cyfra) i włożyłem do kieszeni. Robiłem wszystko niemal instynktownie. Czy, jakby ktoś podpowiadał mi. A jeszcze… Ja jakby podświadomie wiedziałem: wszystko dopiero się zaczyna. Niespodziewane, a do tego brutalne zwolnienie nie wróżyło bezchmurnej pogody. Lecz ja miałem nadzieję… Wierzyłem w nieugiętość społeczeństwa, a zwłaszcza – konkretnym wpływowym osobom ze stolicy. Nie zapominałem, oczywiście, i o walidolu, lecz najpierw śmignąłem do Hanniwki. Bez wątpienia, później będzie nie tylko walidol, ale i waleriana z korvalolem, będzie “pogotowie”, nawet do nitrogliceryny się zbliżę, ale podstawę wszystkiemu dały żołędzie. Jestem o tym przekonany na wszystkie sto. Niezdarnie uchyliło się społeczeństwo, wstydliwie zdali “wpływowe osoby”, a dębowe żołędzie z Chortycy nie zdradziły. I nie zdradzają”. *** Na zakończenie powitajmy autora z poważnym jubileuszem i życzmy mu zdrowia, zgody i dobra. Przygotował Mykoła PASZCZENKO, m. Zaporoże

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Wybrała go Chortyca. Mozaikowy portret w epizodach literackich

Z 33 książek zaporoskiego pisarza Kostiantyna Suszka 12 poświęconych jest Chortycy. Świadczy to nie tylko o twórczych priorytetach autora, ale także zdradza stosunek do największej wyspy na Dnieprze. Mistycyzm? W żadnym wypadku. Przeczytajcie choćby te urywki – a przekonacie się o słuszności tego, co głosi nagłówek. O tym nigdy nie zaszkodzi wspomnieć, zwłaszcza w dniach, gdy autor kończy 75 lat. „Sam na sam z Chortycą” (szkice i poematy prozą, 1986) „Jeszcze w młodości przyszło mi objechać niemal całą Ukrainę, pobyć na Dalekiej Północy i na Syberii, w Azji Środkowej i Kazachstanie. Niezapomniane wrażenia z letniej tundry i jesiennej tajgi, wiosennego stepu i zimowych gór. Lecz oto co ważne: do poznania piękna i siły każdego z tych miejsc szedłem od zgłębienia dnieprzańskich, a zwłaszcza chortyckich łęgów, co wydarzyło się wcześniej; od zgłębienia rodzinnych łąk, stepów, jarów i uroczysk. Nie dlatego, że wszystko, co swoje, znajome, wydawało mi się piękniejsze i doskonalsze, lecz dlatego, że wszystko to, co znajome – jest bliskie. I nic innego, jak miłość do tego, co znajome, bliskie, wzywa nas w nieznane pustynie, w tundrę, w tajgę. Wzywa i cierpliwie czeka, kiedy my, zobaczywszy i poznawszy je, wrócimy z powrotem”. „Chortyca odkrywa tajemnice” (kwestionariusz, 1999) „W latach 80. ubiegłego wieku na Chortycy wciąż spotykano łosie. Kiedyś lubiły przypływać na wyspę z leśnictwa Krutojariwskiego, które znajduje się na przeciwległym brzegu Dniepru, lecz z czasem para osiedliła się na stałe. Wkrótce pojawił się u nich maluch, potem drugi, trzeci. Łosi zrobiło się pięć. Z 22 sztuk zarejestrowanych w obwodzie zaporoskim, pół tuzina na Chortycy – czyż to nie wynik, a co za tym idzie, dowód dobroczynnego wpływu rezerwatowego reżimu wyspy! Jednakże muzyka grała, niestety, niedługo. Jesienią 1990 roku z rąk kłusowników zginął pierwszy łoś. W kanale systemu nawadniającego znaleziono tylko odrąbane nogi i zdartą skórę. Po dwóch latach doprowadzono do śmierci drugiego łosia – z licznymi śrucinami z wiatrówki, które utknęły w skórze, biedne zwierzę znaleziono niedaleko bazy wypoczynkowej instytutu przemysłowego. Trzeci łoś zniknął bez śladu – ani rogów, ani kopyt, ani skóry. Para, która pozostała przy życiu, nie czekała na smutny los swoich współrodziców i pospiesznie przeniosła się na stały ląd”. „Wyspa Chortyca” (badanie historyczno-publicystyczne, 2001) „Nieustanne zagospodarowanie wyspy musi odbywać się poprzez odtwarzanie odwiecznego środowiska naturalnego. Jary, uroczyska, ocalałe i odtworzone kompleksy leśne, zagajniki, malownicze polany, tajemnicze ścieżki, szelest fal Dniepru – z tym wszystkim powinni obcować ludzie. Żadnej urbanizacji! W północnej części, tam, gdzie znajduje się stacja kolejowa „Zaporożska Sicz”, można urządzić duży parking, a dalej, po wyspie – pieszo. Albo – konno, na wołach czy na rowerach. W poszczególnych miejscach, powiedzmy, w ujściach jarów, niedaleko brzegu Dniepru, można pozwolić na rozbijanie namiotów, a na wyspie urządzić ruchome punkty gastronomiczne. Bliżej natury, do tchnienia heroicznej dawności! Włączenie w wieczne, wysokie, czyste! Zatem głównym pozostaje sam fakt istnienia Chortycy – cierpliwej, wytrwałej, zranionej, ale żywej. Główne, że żyje środowisko, które tyle wzięło na siebie, tyle pomieściło w sobie, żywa podstawa, na której tyle się wydarzyło w ciągu dziesięciu z okładem tysiącleci ludzkiej historii. Żywa aura, którą promieniuje zdumiewająca wspólnota skał i roślin, zwierząt i ptaków, ryb i owadów, powietrza i nieskażonych źródeł. Chortyca jest żywa, dopóki żyje Jej Natura (!!!), przed którą twórca Historii powinien pokornie, z ukłonem i z szacunkiem chylić głowę”. „Wybieram Chortycę” (powieść artystyczno-dokumentalna, 2004) „Z legitymacją inspektora społecznego ochrony przyrody w kieszeni i z pustą kaburą pistoletową przy pasie przez wiele lat obchodziłem wszystkie chortyckie łęgi i uroczyska, jednak większość moich tras zaczynała się od brodu Protowczego, przy jeziorze Osokorowym, gdzie też się kończyły. Było to coś w rodzaju rytuału – w ten sposób oddawałem hołd pozostałościom starożytnego osiedla, bo nie tylko znam prawdziwą wartość tej ziemi, ale i czuję ją. Zawsze wydawało mi się, że prawdziwe odrodzenie Chortycy musi zacząć się właśnie od Protowczego, ponieważ nigdzie indziej na wyspie Opatrzność nie splotła tak ciasno i organicznie Natury i Historii, jak tam. 1290 dni i 568 nocy mojego życia pozostało w chortyckich łęgach. Tam przeżyłem trzech dyrektorów rezerwatu, mam szczęście być współczesnym czwartego, dobrze znam ich szerokie uprawnienia, ale o wąskich możliwościach wiem jeszcze więcej. A dlatego na tle pewnego sceptycyzmu wobec perspektyw biednego rezerwatu, mam wszelkie podstawy, by być w tym względzie sceptykiem-pesymistą nr 1. Jednak nigdy nim nie zostanę. Nie wolno mi, nie mam prawa, zbyt głęboko zapamiętałem, jaki smutny los czeka naród, który traci swoje świętości. Nie wolno opuszczać rąk, i nie tylko mnie. Jak mawiał pewien wspaniały pisarz – świętej pamięci Oleg Kuwajew – ktoś przecież musi kurlikać”. „Ścieżka na Chortycy” (zbiór esejów, 2004) „Sasza (poeta Ołeksandr Ablicow. – Aut.) zamilkł, a mnie nagle ogarnął smutek. Nie przez Chortycę – ta rana jest u mnie niezagojona – żal mi się stało wszystkich, którzy są wokół. O nierozważnych kłusownikach, nie w porę romantycznie nastawionych wczasowiczach, którzy przez swoje bezdenne ignoranctwo krzywdzą Chortycę, nie mówię. Żal mi się stało tych, którzy gnębią ją świadomie. Którzy wznoszą na wyspie prywatne pałace. Którzy mają zamiar urządzić tam klub golfowy, aquapark, hipodrom. I – gdzie! Na ziemi, która jest wzorem samowystarczalności!!! Biedacy… Zamachują się na Świętość, której nic dodawać nie trzeba. Nie wolno! Po prostu – uwolnić od brudu i chodzić do niej w gości, i kłaniać się jej. Dwa tysiące z okładem hektarów – toż to kropelka z kropelek! My już kompletnie wszystko wokół opluliśmy, zadeptaliśmy, splądrowaliśmy, zasypaliśmy śmieciami, zaoraliśmy, zabudowaliśmy, utopiliśmy w szaro-zielonych śmierdzących falach sztucznych zbiorników wodnych, i Chortyca teraz – ostatni przyczółek. Nasze ratowanie. Rękojmia tego, że wciąż mamy szansę nie tylko pozostać ludźmi, ale w ogóle ocalić się na tej upokorzonej planecie. Tymczasem już zamierzają podzielić ziemię między zagranicznymi koncesjonariuszami, bo ci dają pieniądze na budowę mostów… Jeśli ten barbarzyński zamysł się ziści, Chortycy, a za nią i Ukrainie, koniec. Wyrządzone zło odbije się straszną karą”. „Sam na sam z Chortycą” (szkice i poematy prozą, wydanie 2., 2007) „Czym objawia się chortycki horyzont? Nie, nie odległą ścianą łęgów i nie grzbietem zastygłej na wzgórzu ściany lasu. Prawdziwy chortycki horyzont można ujrzeć tylko na otwartej przestrzeni. Nad pasem pozostałości dawnego stepu, które cudem ocalały. Zwłaszcza – w pełni lipcowego dnia. Pod osłoną lekkich, beztroskich chmurek. Horyzont tutaj jest tak bliski, tak kruchy i… ufny. Jak gdyby Chortyca wystawiła go umyślnie, aby stale przypominał człowiekowi: „Czy ty tutaj niczego nie naruszyłeś? Nie zaszkodziłeś? Nikogo nie poniżyłeś?”. Wszystko wokół takie dostępne, takie bezbronne… Mimowolnie oglądając się, z ulgą przekonuję się: „Chwała Bogu, zdaje się, nie naruszyłem, nie obraziłem”. “Niespokojna Chortyca” (powieść-przestroga publicystyczno-artystyczna, 2008) “Pod koła „Sensa” ścielą się ostatnie kilometry chortyckiej ziemi, którą już nie opiekuję się jako dyrektor rezerwatu. Czy coś się przez to zmieniło wokoło? Absolutnie nic. Właściwie, tak jak żadne zmiany nie zaszły w mojej duszy. Bo moje obcowanie z Chortycą nigdy nie było utrwalane na papierze. Nie zostało przypieczętowane żadną pieczęcią. A zatem przez nikogo nie może zostać anulowane. Bo to obcowanie jest od Boga, w moim sercu. I tam ono jest – dopóki serce bije. Zjeżdżamy z mostu Prieobrażeńskiego i, skręciwszy w prawo, pędzimy Nabrzeżem. Z przyzwyczajenia rzucam okiem na rozległe zbocza przy jarze Baszmaczka, które stąd dobrze widać. Nagle łapię się na myśli, że ten malowniczy stepowy zakątek wyspy właśnie minionego lata nie ucierpiał od pożarów, i na duszy robi się cieplej. Do widzenia, Chortytso!” “Chortyca – Wyspa Sanktuariów” (wydanie popularnonaukowe, 2013) “Chortycę zacząłem zgłębiać niemal jednocześnie ze zgłębianiem Świata Bożego. Po raz pierwszy stąpając po tej ziemi (dobrze pamiętam ten moment), poczułem pod stopami szczególną twardź, której ani przedtem, ani potem nie czułem nigdzie indziej, gdziekolwiek rzucał mnie Los. Dziwna rzecz, nie wiedząc jeszcze absolutnie nic o tym, co dzieje się pod Słońcem, nie mając najmniejszego wyobrażenia o zmaganiach Dobra ze Złem, moje dziecięce serce zbuntowało się przeciwko temu, co na Wyspie nagromadzili ludzie. Stare baraki, tęgie „fińskie domki”, wieże ciśnień i budki transformatorowe, wszelakie magazyny-ceichhauzy, warsztaty, łaźnie, obory, chlewnie i kurniki wraz ze szklarniami, nawet majestatyczne budynki szkoły i dworca na stacji kolejowej – wszystko to, co spokojnie odbierano na „wielkiej ziemi”, spotkane na Chortycy, najpierw wywoływało niepokojące zdziwienie, potem – ostre zakłopotanie. Dalej, z czasem i z czasem – zdecydowany, głęboko uświadomiony protest”. “Zaczarowana wyspa” (studium publicystyczne, 2016) “Z mojego mieszkania przy ulicy Ukraińskiej widać znaczną część Chortycy – od najwyższego punktu na Skifskim Stanie aż po pławniowy ogon. Późnym wieczorem, kiedy miasto rozbłyska światłami, staję przy oknie. Po lewej stronie i bezpośrednio przed budynkiem wyzywająco, chaotycznie, bezceremonialnie i zupełnie nieharmonijnie, a co najważniejsze – nienaturalnie – kłębią się reklamy, światła aut, oślepiająco świecą latarnie wzdłuż Nabrzeża. A na wprost wszystko zlało się w jednolitej ciemności, tam – Dniepr i Chortyca. Ani jednego światełka. Ani jednej niestosownej kropki i dźwięku. Ciemność, cisza i spokój. A wyspa przecież całkiem blisko! I po prostu nie chce się wierzyć, jak nam się poszczęściło swego czasu odwieść od niej nieszczęście, kiedy przez pławnie zamierzano przeciągnąć potężną autostradę. A ile przekleństw wysłuchaliśmy za to, że „dla jakichś tam dzików, saren, ptaszków i kwiatuszków utrudniamy ludziom życie, poniżamy ich”! Nie, to nie my, szanowni nasi zwolennicy, „utrudniamy”, nie my „poniżamy”, a technokraci wraz z tępymi, chciwymi władcami i gospodarzami. I ja chciwie wpatruję się w jednolitą, niczym pierwotną, tajemniczą i poruszającą ciemność, w której przycichła uratowana Wyspa… Nie spostrzegłem się, kiedy i zestarzałem się, a wciąż raduję się jak dziecko, już nie wpatrując się, a wsiąkając w życiodajną ciemność – choć tam jest cisza, choć tam nie sięgnęła zachłanna ręka technokraty. (Będziemy mieć nadzieję, że i nie sięgnie-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ukraińska filozofia drugiej połowy XIX – początku XX w.: pozytywizm i idee socjalizmu

Serhij PRYS UCHIN, doktor filozofii, wykładowca Kijowskiej Akademii Teologicznej. W drugiej połowie XIX w. ukraińska myśl filozoficzna postępowała, nabierając jakościowo nowej treści – w przestrzeni socjokulturowej formował się nowy i niepowtarzalny konglomerat wiedzy światopoglądowej, zorientowany na praktycznie celowe wyjaśnienie istotnych charakterystyk świata ukraińskiego bytu, miejsca i sensu życia poszczególnej osoby w nim. Bezsprzecznym przedstawicielem nowej ukraińskiej filozofii stał się T. Szewczenko (ur. 1814 r., wieś Moryńce, Czerkaszczyzna, zm. 1861 r.) – poeta, malarz, akademik Petersburskiej Akademii Sztuk (od 1860 r.), działacz społeczny i patriota. Taras Szewczenko jako jeden z fundatorów Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego do ostatnich dni swojego życia propagował i dążył do zrealizowania w życiu społecznym opracowanego przez siebie programu stworzenia międzynarodowej federacji słowiańskiej. Wiadomo, że światopoglądowa i społeczno-polityczna pozycja Szewczenki opierała się na idei chrześcijańskiego prowidencjalizmu, pod wyraźnym wpływem tekstów historiozoficznych (zwłaszcza „Historii Rusów”) dotyczących analizy podstaw socjokulturowego bytu Ukraińców, a także słowiańsko-polskiego romantyzmu A. Mickiewicza (1798–1855). Wszystko to ogółem dało Szewczence podstawy do sformułowania idei słowiańskiego mesjanizmu, którego wcielenie zagwarantuje wyzwolenie zniewolonych narodów carskiej Rosji. A dla Ukrainy jest to wyzwolenie od niewolniczej psychologii, nadmiernej tolerancji wobec niewoli, wobec grzechów społecznych, co stworzy możliwość uzyskania przebaczenia i dokonania przełomu w szczęśliwą przyszłość (Królestwo Niebieskie bez niewolnictwa i poniżania ludzkiej godności) przede wszystkim dla tych Ukraińców, którzy zostali już odkupieni swoim wielowiekowym cierpieniem. Perspektywy ukraińskiego narodotwórstwa, zdaniem Tarasa Szewczenki, zależały od mistycznej interakcji „i umarłych, i żywych, i nienarodzonych rodaków moich na Ukrainie i nie na Ukrainie” („Posłanie”, 1845 r.). Osobliwość Szewczenkowego określenia pojęcia „naród” polegała na tym, że negował on taką jego definicyjną charakterystykę, jak „państwowość”, natomiast istotną charakterystyką ukraińskiego narodu nazywał duchowość, od której zależy treść świadomości narodowej, a także przejawy ukraińskiej kultury ogółem. Według Szewczenki poznanie świata dokonuje się nie w sposób racjonalny, lecz egzystencjalny na podstawie i za pomocą emocjonalno-moralnych przeżyć (tradycja kordocentryzmu) oraz odpowiedzialności za wypowiedzenie prawdy lub jej świadome unikanie. Zdaniem Szewczenki życie w kłamstwie to jakby życie we śnie, wybrane niebycie, początek osobistej śmierci. Charakterystyki świata, w którym żyje człowiek, zależą od niego samego oraz jego odpowiedzialności przed Bogiem i ludźmi. Człowiek jest główną działającą osobą w historii ludzkiego bytu. Bóg nie pozostawia człowieka samego w pokonywaniu najniebezpieczniejszych kolizji świata, On naucza, jak prawidłowo i odpowiedzialnie korzystać z mądrości historii: przynajmniej samooczyszczeniem Ukraińców od panującego grzechu moskiewskiego molocha najpierw Słowem, Synem Bożym, a potem czynem i konkretną historią. Jako działacz społeczny i konsekwentny bojownik przeciwko społeczno-kulturowej ekspansji moskiewskiego samodzierżawia (narodowego ucisku narodu ukraińskiego) Szewczenko głosił ideę utwierdzenia narodowo samodzielnego ustroju państwowego na Ukrainie. Przyszłość Ukrainy wiązał z samorządnością narodu ukraińskiego, z kolegialną formą sprawowania władzy jako gwarancją ochrony Ukraińców przed zewnętrznymi i wewnętrznymi niebezpieczeństwami. W tomiku poetyckim „Kobziarz”: w utworach „Hajdamacy”, „Sen”, „Kaukaz”, „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim” Szewczenko objawił się jako jeden z nich w Petersburgu. Zgodnie z testamentem, po otrzymaniu wszystkich niezbędnych zezwoleń prochy Szewczenki zostały przewiezione na Ukrainę i 22 maja 1861 r. zostały pochowane ponownie na Górze Mnisiiej koło Kaniowa. Po zniesieniu poddaństwa (19 lutego 1861 r.) na Ukrainie zaktywizowało się życie socjokulturowe: wypowiadano wcześniej przemilczane żądania Ukraińców, na nowo zaczęto formułować ich interesy polityczne, przede wszystkim potrzebę praktycznej realizacji idei narodowej, ochrony kultury duchowej i języka ukraińskiego itp. Poruszona strachem władza monarchiczna skierowała swoją działalność na poszukiwania politycznego i ideologicznego przeciwdziałania nowo powstałym niebezpieczeństwom (na przykład ideom ukraińskiego ruchu niepodległościowego), rozpowszechniano mit o politycznej i duchowej niższości Ukraińców oraz ich nieuniknionej potrzebie dialogowania tylko z braćmi-Rosjanami itp. A już na początku lat 70. XIX w. w Kijowie zaczęły jednoczyć się i współpracować intelektualne (narodowo-patriotyczne) siły Ukraińców. Przykładem służyła działalność ukraińskich „Hromad”, w ramach których znajdowali schronienie i wsparcie prześladowani działacze rodzimej kultury, nauki, oświaty itp. „Hromady” stawały się centrami jednoczenia ukraińskich patriotów, działaczy społecznych i kulturalnych (wśród których byli W. Antonowycz, M. Drahomanow, P. Matećkyj, P. Czubynskyj, M. Łysenko, M. Staryćkyj i in.). Popularyzacji działalności „Hromad” sprzyjała ich działalność wydawnicza, w szczególności zapoczątkowany w celu szerzenia wartości światowej i rodzimej kultury, oświaty, nauki przez M. Kostomarowa i P. Kulisza druk czasopisma „Osnowa” (1881–1882). Aktualizacja ukraińskiego interesu narodowego wywołała ostrą reakcję moskiewskiego samodzierżawia w postaci celowego przeciwdziałania tendencjom niepodległościowym. Potajemnie został podpisany ukaz emski (1876 r.), który wzmacniał nie mniej reakcyjny „cyrkularz wałujewski” (1863 r.), zgodnie z którym „Hromady” na Ukrainie były rozwiązywane, a ich aktywni członkowie prześladowani i zmuszeni do emigracji za granicę. Za granicą z inicjatywy M. Drahomanowa i S. Podolynskiego zaczęło wychodzić drukiem nowe czasopismo – zbiór prac naukowych „Hromada” (1876 r.). W tamtym czasie M. Drahomanow zerwał już stosunki partnerskie z moskiewskimi intelektualistami z powodu niezgody z ich orientacją na wykorzystywanie terrorystycznych metod walki politycznej. Ponieważ wśród hromadowców szczególnym autorytetem i popularnością cieszył się M. Drahomanow, są wszelkie podstawy, by naświetlić rolę i znaczenie tej nietuzinkowej osoby dokładniej. Wiadomo, że Mychajło Drahomanow (1841–1895) – ukraiński uczony (filozof polityki), historyk, literat, urodził się w mieście Hadziacz na Połtawszczyźnie. Ukończył wydział historyczno-filologiczny Uniwersytetu Kijowskiego (1863), w latach 1864—1875 wykładał historię w swojej alma mater i prowadził aktywną działalność naukową oraz społeczną, był jednym z liderów kijowskiej „Hromady”. Po represyjnym zwolnieniu ze stanowiska docenta wyemigrował do Genewy (1876–1889). Stał się jednym z założycieli „Koła Genewskiego” – pierwszego zagranicznego ukraińskiego ośrodka socjalistycznego. Razem z M. Pawłykiem i I. Franką kierował radykalno-politycznym ruchem Galicji, opracowywał tematykę ukraińskiej idei narodowej (początkowo jako zwolennik ukraińskiego romantyzmu, a następnie jako jego krytyk i zwolennik filozofii pozytywizmu). Filozoficzne credo M. Drahomanowa: „W kulturze – racjonalizm, w polityce – federalizm, w sprawach społecznych – demokratyzm”. Pod względem swojej pozycji filozoficznej Drahomanow był zwolennikiem A. Comte’a, H. Spencera, P. Proudhona. Autor sporej liczby prac, wśród których szczególne znaczenie dla filozofii miały: „Słowo wstępne do Hromady” (1878 r.), „Szewczenko: ukrainofile: socjalizm” (1879 r.), „Stracony czas – Ukraińcy pod Carstwem Moskiewskim, 1654–1876” (1880 r.), „Wolny związek – wolna spółka” (1884 r.), „Dziwaczne myśli o ukraińskiej sprawie narodowej” (1891 r.), „Listy na Naddnieprzańską Ukrainę” (1893 r.). W tych i innych pracach M. Drahomanow dążył do uzasadnienia idei „bezpaństwowości” („beznaczaństwa”, czyli anarchizmu) w rozwoju społecznym – dobrowolnej asocjacji harmonijnie rozwiniętych osobowości. Drogą do tego jest federalizm z decentralizacją i samorządnością. Stąd jego sympatia do Szwajcarii i Anglii, do ich doświadczeń, przewagi wolności politycznych nad interesami klasowymi i ekonomicznymi, stawianie na uniwersalne wartości kulturowe, które wznoszą się ponad zadania narodowe. Chociaż M. Drahomanow umniejszał rolę tego, co narodowe i nie doceniał znaczenia relacji narodowych, podkreślał związek swoich idei z ukraińskimi tradycjami narodowymi. Losy Ukrainy wyjaśniał w kontekście ogólnoświatowego procesu socjokulturowego. Jednocześnie występował jako krytyk marksistowskiego podejścia do rozwiązania kwestii ukraińskiej, propagował ideę socjalistycznego ideału etycznego, który miał na celu stworzenie podstaw moralno-etycznego samodoskonalenia społeczeństwa, mogącego samodzielnie rozwiązywać sprzeczności społeczne i polityczne na zasadach sprawiedliwości społecznej itd.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

“…Szewczenko napisał swoje główne dzieła („Heretyk”, „Kaukaz”, „Posłanie”, „Psalmy Dawidowe”, „Wielki loch”, „Testament”), w których po raz pierwszy postawił wielkie problemy duchowe i zasady narodowe. Miłość do Boga i do brata swego. Wierność Ukrainie i pełna poświęcenia praca dla niej. Prawdziwość miłości i wiary, a faryzeizm religijny i patriotyczny – jako grzech śmiertelny przeciwko Duchowi. Odpowiedzialność za brak miłości, za obojętność wobec losu Ukrainy. Otwartość wrogości wobec wroga – „Walczcie – a zwyciężcie”. Całkowita niezależność duchowa: „Módlcie się do Boga jednego… A więcej nikomu na ziemi nie kłaniajcie się”…” (Jewhen Swerstiuk).2

dalej je przeżywać. Z pomocą Boga człowiek staje się nosicielem prawdziwej godności, ale pod warunkiem, że osoba potrafi cierpieć i sprawiedliwie przeżywać dramat własnego i społecznego życia. Przykładem służy doświadczenie prawdziwego patriotyzmu, umiejętność walki przeciwko złu (molochowi bytu) w samym sobie, umiejętność znajdowania równowagi tylko na korzyść dobra dla bliskich i krewnych oraz samego siebie, w ten sposób moralność ukraińskiego patriotyzmu staje się nieodłącznym czynnikiem rozwoju narodowego. Jednocześnie Szewczenko unaocznia brak jakiejkolwiek odpowiedzialności moralnej u „Moskowszczyzny” (Imperium Rosyjskiego), która jest bezsprzecznym złem, z jednej strony, a z drugiej – brak oporu na skolonizowanej przez Moskali Ukrainie, która wciąż pozostaje w stanie politycznego snu. W ten sposób zarówno pierwsi (niewolnicy, „Moskale”), jak i drudzy (pokorni i zniewoleni) są odstępcami od Boga. Taki stan rzeczy musi zostać przezwyciężony przez pierwszych filozofów polityki, szukających argumentów realizacji idei niepodległości i samodzielności Ukrainy. Całe swoje świadome życie Szewczenko wyrażał nienawiść do oficjalnej Rosji, jej ustroju politycznego za skrajny antydemokratyzm, za to, że moskiewska ideologia i kultura przez setki lat były narzędziem tłumienia woli narodowej i kultury duchowej Ukraińców. W utworach Szewczenki znajdujemy niemałą liczbę krytycznych uwag (narzekań) na „Moskali”, którzy w jego opinii są pierwotną przyczyną nieszczęść na Ukrainie1. Ostatnie lata życia T. Szewczenko spędził w Petersburgu. Zakończenie jego ziemskiej drogi było naznaczone chorobami, samotnością oraz egzystencjalnymi przeżyciami (ostatni wiersz „Czy nie porzucić nam, niebogo”, 14-15 lutego 1861 r.). Zmarł T. Szewczenko 10 marca (według starego stylu – 26 lutego) 1861 r. i został pochowany na Smoleńskim cmentarzu prawosławnym w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

duchowej kulturze drugiej połowy XIX w. zostały zaprezentowane twórczością Łesi Ukrainki (Łarysy Petriwny Kosacz-Kwitki) (1871–1913) – ukraińskiej poetki, literatki, działaczki społecznej, utalentowanej przedstawicielki rodzimej myśli filozoficznej. W swojej twórczości kontynuowała ona dziedzictwo filozoficzne H. Skoworody, uzupełniając je swoją oryginalną wizją filozoficzną, która otrzymała nazwę „filozofii przeżywania”. Przez przeżywanie Łesia Ukrainka rozumiała palącą potrzebę stoickiego postrzegania dramatyzmu ludzkiej egzystencji i uświadamiania sobie jej przejściowego charakteru. Stąd szczególna aktywność i ukierunkowanie działań oraz czynów jednostki w kryzysowych okresach jej życia, kształtowanie odpowiedniego sensu, który występuje jako rezultat aktu woli samego człowieka bez ingerencji sił nadprzyrodzonych. U podstaw wyrażonych przemyśleń poetki leżały idee europejskiego pozytywizmu, pewność co do poznawczych możliwości człowieka, etyka praktyczna i estetyka oraz optymizm historyczny. Wymowne stały się poglądy antropologiczne Łesi Ukrainki. Uważała ona, że istotę człowieka można zrozumieć jedynie poprzez jego osobiste charakterystyki socjokulturowe, wśród których najwyższe znaczenie ma godność ludzka (jako największa wartość ludzkiej egzystencji). Godność ludzka jest jakby odzwierciedleniem ducha Prometeusza, który pomaga jednostce określić sens życia. Godność staje się zasadą moralno-etyczną, od której rozpocznie się przezwyciężanie „psychologii niewolniczej” (niewolniczej uległości i destrukcyjnego przystosowania się do strasznej rzeczywistości). Idea prometeizmu o walkę o godność narodową znalazła swój wyraz w negacji przemocy i ucisku człowieka przez człowieka w jakiejkolwiek formie. Za pierwszy krok do przezwyciężenia „ducha niewolniczego” Łesia Ukrainka uważała konieczność zmiany warunków i okoliczności życia społecznego, które go rodzą. Stąd jej wezwania do przebudzenia ze strasznego „snu”, bezkompromisowej walki przeciwko zniewoleniu, uciskowi narodowemu itp. Poglądy etyczne i estetyczne Łesi Ukrainki były zorientowane na jak największe uwzględnienie charakteru ludzkiego. Głównym kryterium moralnego postępowania jednostki, która budzi naród do działania, nie jest bezmyślna orientacja na czyn rewolucyjny, a przeciwnie, na trzeźwe, racjonalne przemyślenie potrzeb społeczeństwa, zgodnie z którymi powstają przemiany rewolucyjne. U podstaw estetyki Łesi Ukrainki leżały idee jedności trzech wartości – ludowości, piękna oraz ideowości. Innymi słowy, twórczość artysty ma nieść piękno, marzenie, ideał. Wartości te są ogólnocywilizacyjne, walczą o nie wszyscy postępowi ludzie świata. Oto dlaczego sztuka ma spełniać określone funkcje wychowawcze w celu kształtowania aktywnej postawy człowieka. Jednocześnie poetka krytykowała teorię „sztuki dla sztuki”. Szczególną charakterystyką stanowiska filozoficznego Łesi Ukrainki był jej ostro krytyczny stosunek do religii i cerkwi. Poetka broniła stanowiska wojującego ateizmu, który nastrajał ją do wyciągania wniosków, że religię wymyślili ludzie, którzy nie potrafili wyjaśnić niezrozumiałych zjawisk przyrody. Jej zdaniem, fantastyczne wyjaśnienie przezwyciężenia niewolniczej egzystencji człowieka wymaga zniszczenia religii i cerkwi. Duch prometeizmu Łesi Ukrainki czynił ją bezkompromisowym krytykiem wszystkich tych okoliczności socjokulturowych (w tym także religijnych), które na 2. Cyt. za: Jewhen Swerstiuk. Inteligencja jako samoświadomość narodu / Swerstiuk J. O. Nie pokój, a miecz. Eseje. – Łuck: WMA „Teren”, 2000. – S. 40 3. Ukaz emski z podpisem rosyjskiego imperatora otrzymał swoją nazwę od miasta Bad Ems (Niemcy),

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

“Wszędzie płacz, i jęk, i łkanie, Nieśmiałe wołania, słabe, Na los próżne narzekania I czoła, schylone w żałobie. Nad dawną niedolą Ukrainy Żałujemy-tęsknimy w każdej chwili, Z płaczem czekamy tej godziny, Kiedy spadną kajdany z nas. Te łzy rozdrażnią rany, Zagoić się im nie dadzą, Zardzewieją od łez kajdany, Same zaś nigdy nie spadną! Po co daremne smutki? Wstecz nie ma dla nas powrotu! Bierzmy się lepiej do roboty, Zmagajmy się o nowe życie!”.8

jej zdaniem, niszczyły w człowieku najlepsze ludzkie cechy. Ostatnie lata życia Łesi Ukrainki minęły na podróżach i leczeniu za granicą (w Egipcie i na Kaukazie). Na początku lipca 1913 r. z powodu zaostrzenia choroby nerek Łesia Ukrainka zmarła w Surami (Gruzja) w wieku 42 lat. Na pogrzebie było obecnych trzech księży. Pochowano Łesię Ukrainkę na Cmentarzu Bajkowym w Kijowie. Grób Łesi Ukrainki jest pomnikiem narodowym. ————————————— 1. Cechą charakterystyczną twórczości Szewczenki jest odmowa używania oficjalnych (ogólnych) terminów geograficznych i etnograficznych „Rosja” i „Rosjanie”. Zamiast tego używa negatywnych leksemów „Moskowia” i „moskale”. Dla Szewczenki Moskwa nie była po prostu centrum sąsiedniego państwa, zawsze istniała jako centrum zła wobec Ukrainy, jest tym, co „męczy duszę”, „obcą ziemią”, „dalekim krajem”, „drugą stroną morza”, ponieważ dalekosiężność Moskwy od Ukrainy to charakterystyka egzystencjalna, a nie przestrzenna. Etnonim „moskal” jest używany przez Szewczenkę w jednym rzędzie z wrogami Ukrainy… Podobny negatywny stosunek ma Szewczenko do Petersburga. W jego poezjach nie ma ani jednej wzmianki o stolicy imperium pod jej oficjalnym mianem, dla Szewczenki Petersburg – to „gród na bagnie”, wzniesiony przez Piotra „na szlachetnych kościach kozackich” („Sen”). Moskwa, moskale, moskiewski duch zagrażają rozwojowi życia na Ukrainie, deformują ukraińską duchowość i niszczą ukraińską tożsamość narodową. [Cyt. za: Historia filozofii. Słownik / Pod red. W.I. Jarosowcia. – K.: Znannia Ukrajiny, 2006. – S. 1175]. w którym w tamtym czasie przebywał Aleksander II, zabraniał wwozić na terytorium Imperium Rosyjskiego z zagranicy książki napisane w języku ukraińskim, wydawać w języku ukraińskim oryginalne utwory i tłumaczyć z języków obcych jakiekolwiek teksty, w tym także nuty; drukować książki w języku ukraińskim; wystawiać przedstawienia teatralne i urządzać koncerty w języku ukraińskim oraz z ukraińskim repertuarem; nauczać w języku ukraińskim w szkole podstawowej… W 1878 r. na kongresie literackim w Paryżu M. Drahomanow ostro potępił ukaz emski, występując w obronie języka i kultury ukraińskiej. 4. Filozofia pozytywizmu — założona przez A. Comte’a („Kurs filozofii pozytywnej”, 1842 r.) koncepcja, zgodnie z którą prawdziwa wiedza o świecie jest wynikiem konkretnych nauk, oczyszczonych z humanistycznych (metafizycznych) interpretacji, które, w jego przekonaniu, są bezpodstawne i nieprawdziwe. 5. Fizykalista — przedstawiciel stanowiska filozoficznego, zgodnie z którym każdy byt jest przedłużeniem właściwości fizycznych, czyli cały świat tworzą tylko obiekty fizyczne. Fizykalizm nazywa się jeszcze szczególnym materializmem, który rozwinął się z nauk fizycznych, dlatego operuje nie tylko czysto filozoficznym pojęciem materii, ale także fizycznymi pojęciami „siła”, „energia”, „przestrzeń”, „czas” itd. 6. Dokładniej o życiu i dorobku twórczym S. Podolynskiego zob.: „Podolynskyj S. A. Wybrane utwory / Opracowanie: L. Ja. Kornijczuk. – K.: KNEU, 2000. – 328 s.; z il. 7. Cyt. za: Podolynskyj S. A. Wybrane utwory / Oprac.: L. Ja. Kornijczuk. – K.: KNEU, 2000. – S. 14. 8. Łesia Ukrainka. Wszystkie utwory w jednym tomie / Przedm. M. Łytwynecia. – K. Irpień: WTF „Perun”, 2008. – S. 21.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

“…istnieje względna wartość dodatkowa i absolutna — czyli taka, która nie tylko nie wyczerpuje się, a przeciwnie, zwiększa się i rośnie”. “Względna wartość dodatkowa powstaje z pracy — kosztem absolutnej… …Jesteśmy skłonni myśleć, że wartość dodatkową należy nazywać energią postępu. Jest to twórczy proces słońca. I to nie tylko słońca, a Wszechświata — jego promienistej substancji, która we wszystkich religiach świata nazywana jest Bogiem. I, ogólnie rzecz biorąc, słusznie nazywana…” “…Energia postępu jest fizycznym odpowiednikiem absolutnej wartości dodatkowej. Jeśli brakuje jej produkcji — państwo z całą nieuchronnością zmierza ku swojej zgubie. I tym szybciej, im intensywniej rozwija się przemysł…”.7

W 1889 r. Drahomanow przyjął zaproszenie na stanowisko profesora Wyższej Szkoły w Sofii (Bułgaria) (Wyższa Szkoła z czasem stała się uniwersytetem). W Sofii Drahomanow zmarł i, zgodnie z testamentem, został pochowany według obrządku protestanckiego na miejscowym cmentarzu katolickim. Później na murku jego pomnika wyryto: “Wielkiemu liderowi społecznemu od ukraińskich emigrantów”. Pobratymcem M. Drahomanowa był Serhij Podolynski (1850–1891) – ukraiński uczony, filozof-fizykalista5, działacz społeczny, jeden z pierwszych rodzimych polityków. Urodził się we wsi Jarosławka w powiecie zwinogródzkim guberni kijowskiej. Wyższe wykształcenie zdobył na Uniwersytecie Kijowskim na wydziale prawnym, z drugiego wykształcenia – medyk. W 1876 r. obronił rozprawę doktorską. Od początku działalności społeczno-politycznej podzielał i popularyzował idee marksistowskie, popierał tezę o konieczności wyzwolenia ludzi pracy od kapitalistycznej eksploatacji, ale tylko drogą pokojową, wykorzystując integracyjny potencjał hromady jako bardzo ważnej formy życia ludzkiej wspólnoty. Podolynski sformułował własną wizję treści ukraińskiej idei narodowej, zgodnie z którą zorganizować postęp gospodarki można jedynie poprzez przezwyciężenie dezintegracji narodu ukraińskiego na podstawie intelektualnego zjednoczenia i języka ukraińskiego. Naukowym odkryciem światowej rangi, które o wiele dziesięcioleci wyprzedziło swój czas, stała się etyczno-ekologiczna nauka S. Podolynskiego o roli ludzkiej pracy jako akumulatora i przetwornika energii kosmicznej, której głównym źródłem są promienie słoneczne. Uczony-fizykalista dowodził, że cała ludzka praca (od rolnika do szewca, krawca i budowniczego) chroni promienistą energię Słońca przed rozproszeniem w przestrzeni. Nie jest tajemnicą, że później odkrycia Podolynskiego wykorzystał W. Wernadski w opracowaniu koncepcji “biosfery – noosfery oraz koewolucji” o decydującej ogólnoplanetarnej roli w tych procesach człowieka i jego pracy, o konieczności ekonomicznej równowagi procesów rozwoju cywilizacji ludzkiej. O treści i twórczych osiągnięciach genialnego filozofa-fizykalisty świadczą tytuły jego głównych prac: “Życie i zdrowie ludzi na Ukrainie” (1878 r.), “Rzemiosła i fabryki na Ukrainie” (1879 r.), “Nihilizm w Rosji” (1879 r.), “Socjaliści Ukrainy i Austrii” (1880 r.), “Społeczeństwo i teoria Darwina” (1881 r.), “Ludzka praca i jedność siły” (1882 r.) i in.6 Zmarł S. Podolynski w 40-tym roku życia 12 lipca 1891 r. w Kijowie. Początkowo pochowano go obok ojca na cmentarzu na Askoldowej Mogiłce, a w latach 30. XX w. prochy syna i ojca Podolynskich przeniesiono na Cmentarz Zwieryniecki. Naturalistyczno-pozytywistyczne motywy w ukraińskiej orientują na to, że osobowość, dzięki nieustannej aktywności, staje się swoistym prorokiem, mesjaszem, który powołany jest, by prowadzić ludzi przez dramatyczne kolizje ich ziemskiego życia ku wolności i szczęściu. Te wymagania uzupełniane były koniecznością pojmowania przyrody i świata społecznego, co zostało wykorzystane przez klasy wyzyskujące, które za pomocą religii i cerkwi usprawiedliwiały niewolnictwo ludzi, ducha pokory, niesprawiedliwości oraz eksploatację człowieka przez człowieka. Z tego wynikało, że

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

daczami i na próbach. Krucha, a zarazem silna, niezwykle utalentowana, wrażliwa i subtelna natura…” Oleg Stalczuk, artysta ludowy Ukrainy: “Oksana kochała wszystkich i wszystko – to jej cecha. Za wszystko przepraszała. Żyła tak, aby nikomu nie zaszkodzić, nie daj Boże. Niezwykle subtelna i przejmująca natura”. Natalia Sumska, artystka ludowa Ukrainy: “Oksanka – oddana teatrowi do szaleństwa, wierna, zdyscyplinowana, czuła i, oczywiście, bardzo wrażliwa…” Taras Żyrko, reżyser teatralny, artysta ludowy Ukrainy: “Krucha, niczym nieważka pajęczyna, która przelatuje ukosem w kadrze życia. Niepowstrzymana jak dziki kot, jak niesłyszalny dzwon rosy, w której odbija się i załamuje cały wszechświat. Niepowstrzymana aż do pęknięcia aorty… Ona jest jak sama natura… Prawdziwa, bez konwenansów i pospolitego udawania. Ona jest jak życie, które przechodzi od marności do wieczności, które przepływa od jednego wcielenia do drugiego. Migocze swoimi uśmiechami, swoimi pieśniami, swoim krzykiem i swoim złotym śmiechem, który rozsypała między nami, a ból zostawiła sobie… Jak dziwny skarb pośród ziemskich marności…” Oksana Baćko-Nyszczuk, zasłużona artystka Ukrainy (2010 rok), miała unikalny talent i skarb duszy, który dziś spotyka się rzadko. “Niewidzialny skarb duszy” – taki tytuł nosi film dokumentalny, który odkrywa istotę ludzkiej i twórczej natury aktorki Oksany Baćko-Nyszczuk. Obraz powstał z inicjatywy męża Oksany – artysty ludowego Ukrainy Jewhena Nyszczuka. Mówią, że ten, kto rodzi się w wielkie święto, jest szczęśliwy. Oksana urodziła się 27 września – w święto Podwyższenia Krzyża Świętego... Ile jeszcze ciekawych ról mogłaby zagrać niepowtarzalna aktorka na scenie Teatru Franki... Jak marzyła, by zagrać Annę w dramacie I. Franki “Ukradzione szczęście”!.. Oczy tej piękności do dziś śnią się jej wielbicielom, a postacie Mawki, Miriam, Kordelii wiecznie będą żyły w naszych sercach… Osierocona scena… Nie słychać głosu Mawki, I spada życia pożółkły liść… Niebiański reżyser scenariusz pisze, A widzowie błagają: “Powróć…” Ten świat ziemski – okrutny i zdradziecki – Tu nie bywa tak, jak u gołębi, Bo już dawno na dobroć i szczerość Ten świat ludzki zdewaluował się i zubożał… Nie! Nie umiera Mawka! Nie umie-ra! Spogląda jej uskrzydlona dusza… Ona tak samo marzy i kocha I czeka na przejrzenie Łukaszowe… Pada deszcz… To cicho płacze Mawka: – O, nie martw się o ciało, nie martw się! I czułym śpiewem, muzyką serca, Miłością niezradliwą odrodź się…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

«Є два крила: одне – для забуття, а друге – для незнаного буття…»

Ірина ГОЛОВАЙ, м. Київ “Ні! Я жива! Я буду вічно жити! Я в серці маю те, що не вмирає…” Ці слова головної героїні драми-феєрії Лесі Українки “Лісова пісня” відомі багатьом, проте не всі знають, що актриса, яка свого часу блискуче зіграла головну роль Мавки на сцені Національного драматичного театру імені Івана Франка, – Оксана Батько – має не менш трагічну долю. 7 жовтня минає п’ять болючих років від того дня, коли чарівна актриса відійшла у Вічність. Оксана Батько-Нищук... На третьому курсі Київського національного університету театрального мистецтва імені Івана Карпенка-Карого Оксана Батько отримала щасливий квиток – запрошення на роль Мавки в Національному академічному драматичному театрі імені Івана Франка. Її Мавка полонила глядачів справжністю і ніжністю, витонченістю почуттів і душевним благородством. Завдяки цій ролі актрису в 1993 році прийняли до трупи столичного Театру Франка. Талановита і витончена красуня родом із Коломиї могла б стати чудовою філологинею, бо мала потяг до мов, або художницею, бо мала хист до малювання, або професійною танцівницею, бо блискуче виступала у складі ансамблю “Покуття” (керівниця – заслужений працівник культури Дана Демків), але Оксана полюбила Театр, який обрав її, став життям і долею. Завжди усміхнена, Оксана несла якусь дитинну чистоту. Її душа була відкритою і вразливою, вона боляче реагувала на несправедливість і жорстокість. Оксана була природною і схожою зі своїми одухотвореними героїнями – любила навіки, страждала по-справжньому, вболівала і переживала щиро й нелукаво. Кожна роль Оксани Батько-Нищук – емоційна, саможертовна і драматична. Оживають у пам’яті пережиті нею ролі: шляхетна інтелігентна красуня Ірина із “Трьох сестер” А. Чехова; пристрасна, яскрава Дездемона з трагедії Шекспіра “Отелло”; натхненна, закохана улюблениця Д’Артаньяна у виставімюзиклі “Ах, мушкетери, мушкетери”; самотня, зневірена дівчина (“Та, що сама”), яка намагається розважити будні Тараса Шевченка та прогнати відчай останніх років його життя у драмі “Божественна самотність” О. Денисенка; запальна і спокуслива Туркиня у п’єсі О. Кобилянської “У неділю вранці зілля копала”. Найяскравіше вимальовуються ролі Оксани Батько-Нищук, які вона зіграла в парі з усенародним улюбленцем, народним артистом України Богданом Ступкою – тендітної батькової донечки Хави із “Тев’є-Тевеля” за Шолом-Алейхемом; екстравагантної Джесіки з п’єси Т. Джонсона “Істерія”; чистої, благородної, смі­ Валерій РОМАНЬКО, голова комісії з присудження премії імені М. Петренка, член НСПУ Традиційне щорічне Петренківське свято “Живий у пісні, живий у віках”, яке щороку проходить у Слов’янську, цьогоріч відбулося 22 вересня у стінах місцевого коледжу Національного авіаційного університету і було присвячене 204-й річниці від дня народження українського поета-романтика Михайла Петренка та вручення 10-ї Всеукраїнської премії ім. М. Петренка. Організатори свята: Донецька обласна організація національної спілки краєзнавців України, відділ культури Слов’янської міської ради, Слов’янська міська організація ВУТ “Просвіта”, Центральна бібліотека ім. Петренка, бібліотека Слов’янського коледжу НАУ. Присутні на заході краєзнавці, просвітяни, працівники освіти та культури, учні та студенти занурилися в українську поезію та пісню, із хвилюванням слухали пісню “Дивлюсь я на небо…” у виконанні молодого співака з Тернопільщини Романа Сасанчина, переможця конкурсу “Голос. Діти”. У 2017 році, коли відзначалося 200 років від дня народження Михайла Петренка, Роман був гостем слов’янців. Кульмінацією свята стало вшанування ливої та відданої батькові Корделії у п’єсі “Король Лір” Шекспіра. О. Батько-Нищук дивувала глядачів філігранністю образів, вражали вокальні партії її героїнь, адже актриса мала прекрасний голос. Пригадується прем’єра вистави “На полі крові”, де Оксана Батько-Нищук грала Одержиму – Міріам. Тендітна, в чорній сукенці, вона пробуджувала в серцях глядачів цілу гаму емоцій – від ненависті до любові, від розчарування, зневіри до впевненості, від слабкості духу до сили характеру й жаги до життя. Вражали глибокий психологізм і філософічність образу Міріам. Потужна роль – грати Жінку, одержиму духом, яка готова віддати душу в ім’я спасіння Месії, готова захистити своєю любов’ю Месію від байдужості та людської підступності, в душі якої рана і страждання: “О, я вірю в тебе, сине Божий, та я не вірю в себе…” Оксана Батько-Нищук завжди наголошувала: “Я не граю в театрі на сцені – я там живу. В кожному образі”. Мало хто знає, що Оксана мала ліричне обдарування, прекрасно віршувала і володіла пластикою Слова. Пропоную увазі читачів кілька поезій із невеликої, але посправжньому сповідальної збірки Оксани Батько-Нищук “Я маю крила”. *** Тендітна постать дивиться на мене, з далеких, невідомих літ… Я вас впізнала! Ви є Мельпомена… О, Господи, куди тебе подіть? Приходьте ближче і подайте руку – І я покірно вам подам свою…Не жаль… Підемо разом і розвієм тугу, На мить забудемо про горе і печаль. *** Олексі Є назва, прізвище, Є титул і звання. Навіщо? Як? Для чого? Букви і слова – За ними є душа, І мова, й розум, й співчуття, Любов до ближнього, прощення, каяття. Новонароджене дитя! Криком стрічає простори життя! Безгрішне, чисте янголя! Ти дихаєш так тихо, так спокійно, Моє кохане диво – сину. Єдина суть мого життя, Малесенька людино… *** Три слова: Я Люблю Тебе… Три признаки безмежного жадання! О світе, не чіпай мене, Не рухай горизонт тремтливого чекання. Так ніжно тихо: “Я…Люблю…Тебе…” І день у день благаю про кохання! *** Є два крила: Одне – для забуття, А друге – для незнаного буття… Недопалки прожитих літ блаженні, Невже поринемо в безодню навмання.. О сонце, небо, пташко – Безумство слів – склепіння небуття! Так жити хочу – Це глибоке відчуття! Потужно-тихе, наче вороття додому! Небесного, далекого, німого… Поетично-ліричне сприйняття світу, чуттєвість і душевність, відчуття навколишнього крізь струни власної душі, зболеність і світло, любов до людей і тендітність вирізняли Оксану Батько з-поміж інших акторів. По-доброму згадують Оксану Батько- Нищук її рідні актори-франківці. Олексій Богданович, народний артист України: “У Оксани Батько-Нищук був потужний темперамент – і акторський, і жіночий… Оксанка була неповторною партнеркою на сцені. Вона не вміла грати у півголоса, у пів сили, грала на розрив аорти, віддаючи серце і душу кожного разу перед гля­
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Uhonorowano poetę-romantyka Mychajła Petrenkę

laureatów i dyplomantów konkursu literacko-artystycznego. Za rok 2021 laureatką nagrody imienia M. Petrenki w kategorii „Poezja” została Sadkowa Olha Iwaniwna – poetka, członkini NSPU (m. Izium, obwód charkowski) za zbiory poetyckie „Co mam na duszy”, „Wesołe usposobienie” oraz książkę szkiców „Wielbiciele ziemi”. W kategorii „Popularyzacja wiedzy o życiu i twórczości M. Petrenki” uznano Tenditną Nadię Mykołajiwnę, docenta katedry języka i literatury ukraińskiej Donbaskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego za podręcznik „Metodyka nauczania literatury ukraińskiej: twórczość Mychajła Petrenki w świetle współczesności”. Dyplomantkami konkursu za zbiór wierszy zostały Tenditna Polina Mykołajiwna, uczennica 10 klasy Szkoły Ogólnokształcącej I-III st. nr 3 w m. Łyman, oraz Dziuba Oryna Mychajliwna, uczennica 9 klasy Rajhorodockiego Zespołu Szkół Ogólnokształcących I-III st. w rejonie kramatorskim. Laureatom wręczono znak pamiątkowy „Mychajło Petrenko. 1817–1862”, legitymacje oraz dyplom laureata, dyplomantom – dyplomy. Ponadto zwycięzcy otrzymali kwiaty i pamiątkowe upominki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wielkiego koronkarstwa frywolitkowego, które przyrównuje się do kunsztu jubilerskiego. Ukraiński haft ręczny w połączeniu z jaskrawymi naturalnymi tkaninami oraz współczesnymi trendami mody tworzą nowy, niepowtarzalny styl w ubiorze – wykwintny, a zarazem bardzo wygodny w dynamicznej teraźniejszości. Projektantka Anna Chrułenko i jej koleżanka Anastasija Krywuca pracują na styku dwóch kultur — islamskiej i tradycyjnej ukraińskiej. I teraz ona przedstawi nam to połączenie. Anna jest absolwentką akademii stylu i designu Andre Tana. Wielokrotna finalistka i laureatka miejsc nagrodzonych Międzynarodowego konkursu projektantów „NEW FASHION ZONE”, uczestniczka XIX konkursu mody „Autograf Kyiv FASHION”, laureatka konkursu mody w nominacji NEO. Jej koleżanka Anastasija Krywuca stawia dopiero pierwsze kroki w designie, jest uczennicą 11 klasy, ale już teraz jest pewna, że poświęci swoje życie projektowaniu odzieży. Kolekcja Anny Chrułenko i Anastasiji Krywuci demonstruje harmonijne połączenie różnych kultur i tradycji na bazie ukraińskiego stroju ludowego. Swoje natchnienie projektantki czerpały z czasów Rusi Kijowskiej oraz XIX-XX wieku, kiedy kobiety pragnęły ukrywać swoje ciało, i dotyczyło to przedstawicielek zarówno staroruskiej, jak i krymskotatarskiej arystokracji. Celem tej kolekcji jest pokazanie kobiecej natury jako skromnej, ale jednocześnie godnej i wyrafinowanej. Kolekcja stworzona jest z 40-50 metrów lnu. Wszystkie inne tkaniny są stokowe lub przetworzone, przerobione z second-handu. Nad niektórymi wzorami trzeba było pracować do 5 dni. Kolekcja jest ekologiczna, pozostałości produkcji po specjalnym przetworzeniu zostaną wykorzystane ponownie. I to jest bardzo istotny akcent – zachować, nie dać przepaść, tchnąć w dawną rzecz nowe życie, wykorzystując choćby jakiś zachowany element. Stawszy się już dorobkiem historii, V Ogólnoukraiński festiwal mody etnicznej – etno-fashion-show „Arystokratyczna Ukraina”, zademonstrował nasze bogate dziedzictwo, zainteresowanie tradycyjnym ukraińskim strojem ludowym, niewyczerpane możliwości wykorzystania etniki we współczesnych kostiumach i sukniach. W tym roku postanowiono nie wyłaniać zwyciężczyń, ponieważ każda uczestniczka Festiwalu była na tyle oryginalna, jaskrawa, twórcza, utalentowana, że wybranie najlepszej było niemożliwe. Wszystkie otrzymały Dyplomy, które poświadczyły udział w arystokratycznym wydarzeniu kulturalnym twórczych arystokratek współczesnej ukraińskiej mody. Świętu towarzyszyła specjalnie dobrana do każdego pokazu modeli muzyka. Szczere podziękowania dla organizatorów Festiwalu: założycielki Olhy Bohomoleć, dyrektora „Muzeum Ikony Domowej” Jurija Rudnyckiego, event-menedżerki Natalii Fluch, dyrektorki historyczno-kulturowego kompleksu „Zamek Radomyśl” Oksany Kiptiak, dzięki którym święto przeprowadzono na najwyższym poziomie. Halyna DACIUK Na zdjęciu: chwile święta

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu ««Arystokratyczna Ukraina»: siła tradycji i dynamika teraźniejszości», s. 1

«Arystokratyczna Ukraina»: siła tradycji i dynamika teraźniejszości

Zakończenie. Początek na str. 1. Projektantka Natalia Bielasowa (Syworaksza) tradycyjnie prezentuje na festiwalu „Arystokratyczna Ukraina” markę „Lala-Krala”. W tym roku zaprezentowała kolekcję stworzoną z motywów ukraińskiego baroku – stylu karnawałów i świąt, któremu właściwe są jaskrawość, pompatyczność, demonstracyjny szyk, wykorzystanie wielowarstwowej odzieży, drogich i fakturowych tkanin. W tym stroju jest wiele złotych zdobień, kosztownych kamieni, blichtru, ażurów, wstążek, sznurów i innych misternych ozdób. Modelki stworzyły prawdziwą karnawałową feerię – „Granat”, „Czerwone złoto”, „Zielony opal”, „Turkus”… Są tu także kontrastowe tkaniny: jedwab, który nadaje lekkości, tkanina gobelinowa, która dodaje strojom wykwintności; nakrycia głowy ze znakomitym akcentem baroku – bujnymi kwiatowymi ornamentami; jest tu różnorodność kolorów – od galantnych pastelowych, delikatnego oliwkowego, po najbardziej jaskrawe. Wielowarstwowe spódnice, aplikacje na tkaninie, haft, koronki, kwiaty ręcznej roboty. Nakrycia głowy z ozdobami w postaci długich „kolczyków”, wyszytych koralikami na cienkich perłowych nitkach… Kostium „Błękitny szafir” epoki baroku (XVII–XVIII w.) zachwycił dobrą połowę widowni. Wykonany ze wzorzystego brokatu i luksusowego liońskiego jedwabiu, obficie dekorowany wstążkami, koronką, sznurami i pasami, zdobiony haftem-aplikacją – wygląda jednocześnie bardzo stylowo i nie jest przeładowany. „Różowy opal” (gobelinowa gorsetka, wyszywana złotem i koralikami, podkreślona talia, delikatny welon oraz wykwintne nakrycie głowy z kwiatami); w kostiumie „Perła” wykorzystano charakterystyczne dla baroku połączenie rzeczywistości i fantazji, duchowego i cielesnego, arystokratycznego i ludowego – są tu liczne pęki wstążek, falbany, plisowania, bufki, wykończenie sznurem, dużo gipiury i koronki; „Agat” stworzony z ulubionych tkanin baroku, udanie łącząc ciężki aksamit, brokat, atłas, cienką taftę i muar. Twórcami stylu baroku są Francuzi. „Ale ukraińskie baroko organicznie połączyło całe bogate doświadczenie europejskiej sztuki z własnymi zasadami estetycznymi, rozumieniem piękna. W samych formach kostiumu już zawarto efekt ruchu i gry światłocienia. A jego artystyczny obraz niesie ideał człowieka pewnego siebie, samodzielnego, doskonałego, twórczego i aktywnego” – uważa projektantka Natalia Bielasowa. Teatr etnokostiumu „Inanna” Żytomierskiego Centrum Twórczości Dzieci i Młodzieży (projektantka Natalia Hładij) – to widowisko piękna! Pani Natalia to twórcza ukraińska projektantka akcesoriów, laureatka I nagrody ogólnoukraińskiego festiwalu-konkursu „Wianek pokoju i dobra”, zdobywczyni I nagrody międzynarodowego konkursu projektantów „Moda bez granic”, zwyciężczyni etno-fashion-show „Arystokratyczna Ukraina” w nominacji „Akcesorium roku”, finalistka międzynarodowego konkursu „Normand Universite” w Królestwie Arabii Saudyjskiej, regionalna przedstawicielka globalnej inicjatywy kulturalnej World Folk Vision Italia na Ukrainie. Na tegoroczny Festiwal Natalia Hładij przygotowała kolekcję „Szept wody”, biorąc za podstawę tradycyjną poleską biało-błękitną gamę kolorystyczną. Według słów projektantki, do stworzenia tej kolekcji zainspirowały ją błękitne jeziora Żytomierszczyzny. Woda – żywioł kontrastów – spokojna i burzliwa, krystalicznie czysta i głęboko tajemnicza. W kolekcji strojów przemyślano każdy szczegół, wykorzystano kamienie, kwiaty, a nawet tradycyjną ukraińską chustę. Suknie stworzono z wykorzystaniem tradycyjnych biało-błękitnych poleskich wzorów. Festiwal „Arystokratyczna Ukraina” to podium nie tylko dla znanych marek i brandów. Tutaj ceni się poszczególne mistrzynie, które zachowują autentyczną ukraińską tradycję w codziennym życiu, wytwarzając odzież dla swoich bliskich i krewnych, dla swoich rodzin. Taką jest mistrzyni Iryna Szychowska. Odzież, która była demonstrowana na podium, pani Iryna zaprojektowała dla swoich córek – Sofii i Iryny, i przeznaczona była na szkolne uroczystości. Takim wydarzeniem było zakończenie czwartej klasy. Aby wesprzeć córki, mama wyszyła także sobie koszulę i płachtę, a z czasem również mężowi – koszulę. W swoich pracach Iryna Szychowska wykorzystuje bawełnę, atłas i koraliki. Rodzinna kolekcja rodzinnego zespołu projektowego „Rodzina 7ja” (mistrzyni Tetiana Kowalczuk), według słów pani Tetiany, również stworzona została dla własnych dzieci. Bez etnicznej odzieży w rodzinie Kowalczuków nie odbywa się żadne rodzinne święto. W zaprezentowanej na festiwalu odzieży wykorzystano haft koralikami i zdobienie wstążkami. Twórczością zajmuje się cała rodzina Kowalczuków. Wszystkie wyszywanki, pasy, szarawary, suknie nie raz były wykorzystywane w koncertach. Jednak większość wyrobów pani Tetiana projektowała dla córki Kateryny, która gra w teatrze. Zaprezentowana czerwona suknia została uszyta do jej roli Sołochy w teatrze amatorskim. Biała suknia przygotowywana była pod wiersz „Ja – Ukraina!”. Większość wyszywanek Katii wykonana jest w czerwono-czarnych kolorach – to nie tylko tradycyjna ukraińska gama kolorystyczna, ale także kolory ukraińskiej flagi powstańczej. Ponadto z prezentowaną odzieżą w rodzinie Kowalczuków związane są ważne wydarzenia rodzinne. Uczestników i gości Festiwalu zachwycił chór „Łastiwka” Domu Twórczości Dzieci i Młodzieży rejonu hołosijiwskiego miasta Kijowa. Artyści stali się jednocześnie modelami, występując w kostiumach zaprojektowanych przez kierowniczkę chóru i projektantkę Oksanę Ursatij. W wykwintnych kostiumach koncertowych pani Oksana połączyła style klasyczny i akademicki z etnicznymi akcesoriami-ozdobami, wykorzystując do sukien o klasycznym kroju gabardynę w kolorze mlecznym. Za podstawę wzięto wykroje klasycznej sukni dla dziewczynek, które towarzyszą pannie młodej podczas ślubu. Wykrój uzupełniono długimi, szerokimi rękawami. Uwagę zwraca tkana opaska z pomponami – tradycyjna staroukraińska ozdoba, która ma galicyjskie pochodzenie, ale wywołuje skojarzenia z nakryciami głowy z okresu epoki książęcej na Ukrainie. Pomponami ozdobiono również tkany pas i rękawy sukni. Całość obrazu dopełnia koralikowa ozdoba – gerdan. Jeszcze jedno ważne akcesorium teraźniejszości – ochronna maska z wyszytym logo chóru „Łastiwka”, wykonana z tkaniny w kolorze mlecznym, w tonie dziewczęcej sukni. A kiedy chór zaśpiewał wiosenne, kupałowe, obrzędowe pieśni – okazało się, że brzmienie jego jest tak samo arystokratyczne i doskonałe, jak wykwintna odzież. I to było fantastyczne! Brand Natli Datzka (projektantka Natalia Dacko wspólnie z projektantką ozdób głowy Miłą Wiedeniejewą) zaprezentowały kolekcję „Nasza Iwanka”. Jej charakterystyczną cechą jest autorska technika „naszywanka” z wykorzystaniem elementów ręcznego haftu, koronki, taśmy, sznurów i wielu innych. Wielowymiarowość, jaskrawość form i paleta kolorystyczna tworzonych obrazów nadaje lekkość i harmonię każdemu z nich, podkreślając indywidualność każdego. Wykorzystywane są wyłącznie naturalne tkaniny. „Naszywanka” może być wykorzystywana zarówno na święta, jak i do codziennego noszenia. Według przekonania projektantki, każda miłośniczka ukraińskiego stylu w odzieży powinna mieć taki efektowny i wykwintny element garderoby. Osobliwość sukni-naszywanki polega na tym, że nie tylko wygląda odświętnie, ale jest też bardzo komfortowa, łatwo łączy się ze stylem sportowym, jednocześnie uzupełnia się wiankami, koralami, pasują do niej kaszkiety, kapelusze, trampki i plecaki. Stylizowana współczesna odzież marki Elise’ (projektantka Jelizaweta Romanenko) ozdobiona jest ręcznymi, vintage’owymi haftami, naturalną koronką, aksamitnymi wstążkami, jedwabnymi chwostami i tym podobnymi. Każdą rzecz projektantka tworzy w pojedynczym egzemplarzu wokół niepowtarzalnego ręcznego haftu. Odzież Jelizawety, stworzona wyłącznie z wysokiej jakości tkanin i dodatków, warta jest tego, aby stać się rodzinnym skarbem ukraińskiej rodziny i być przekazywaną w spadku. Modelki zaprezentowały także ozdoby mistrzyni Marii Jakymczuk wykonane techniką wyplatanego węz­

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Osiemdziesiąte siódme spotkanie z operetką

Eduard OWCHARENKO. W przededniu startu sezonu tradycyjnie odbyło się spotkanie kierownictwa teatru z przedstawicielami mediów. – Wierzymy, że w nowym sezonie zostaną zrealizowane wszystkie zaplanowane projekty – podkreślił dyrektor generalny – dyrektor artystyczny teatru, artysta ludowy Ukrainy Bohdan Strutyński. – W tym roku Narodowa Operetka Ukrainy zwyciężyła w konkursie na wybór produktów artystycznych, których realizacja przewiduje udzielenie pomocy finansowej z budżetu miasta Kijowa. Zostanie zrealizowana inscenizacja opery dramatycznej „Amadeusz” do muzyki W. A. Mozarta na motywach sztuki „Amadeusz” Petera Shaffera. Inscenizację spektaklu zrealizuje reżyser Maksym Hołenko. Przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury oraz British Council odbędzie się koncert „Autentyczna muzyka brytyjska. Birmingham-Kijów”. W planach jest wspólna inscenizacja z włoskim reżyserem Matteo Spiazzim spektaklu muzycznego „The Ball”. Osobiście będę pracował nad realizacją nowej wersji klasycznej operetki Imre Kálmána „Silva”. W tym sezonie Narodowa Operetka Ukrainy kontynuuje pracę nad tworzeniem spektakli dla osób niewidomych i słabowidzących oraz planuje pokaz kolejnych dwóch przedstawień z audiodeskrypcją: „Rodzina Addamsów” oraz „Za dwoma zającami”. Swego czasu zadeklarowaliśmy, że jesteśmy teatrem o szerokim profilu, który będzie zajmował się nie tylko gatunkiem operetki, ale także będzie próbował badać operę, musical, odkrywać nowe dla Ukrainy nazwiska i tytuły, które są już dobrze znane na świecie. Wszystko to znajduje się w nowym gali-koncercie, gdzie prezentujemy kilka premier. Dwie części naszego gali-koncertu to próba pióra tego, co chcielibyśmy wystawić w przyszłości. Dwa tygodnie przed otwarciem sezonu były nasyconym okresem. Wzięliśmy udział w trzech festiwalach, jednym z nich był „Andrzejowski Zjazd”. Cztery lata temu pojawił się u nas pomysł przeprowadzania koncertów na balkonie cerkwi św. Andrzeja, a obecnie jest to już dobra tradycja. Ważnym składnikiem naszego teatru jest działalność międzynarodowa. Mieliśmy wyjazd do Polski z projektem „10 tenorów”. Łącznie występowaliśmy w tym kraju przez ponad 300 wieczorów. Jestem szczęśliwy, że mamy takich partnerów. Obecnie gościmy Euroazjatyckie Stowarzyszenie Teatrów. Przygotowujemy się do wyjazdu do Portugalii, który ma się odbyć w październiku. Jeśli nie przeszkodzą ograniczenia kwarantannowe, to będziemy mieli wspólny koncert w Budapeszteńskim Teatrze Operetki i Musicalu imienia Imre Kálmána. Osobno prowadzimy działalność koncertową. Mamy ponad 10 marek: „Strauss w operetce”, „Wieczór musicalu”, „Muzyka z filmów”, „Tobie, ukochanej”, „Muzyka serc”, „Symfonia jesieni”, „Ukraina w pieśniach i romansach” i inne. Część aranżacji robimy sami. To bardzo dobra praca laboratoryjna, która utrzymuje aktorów i dyrygentów w formie. Cały zespół twórczy z wielką inspiracją i radością przygotowuje się do spotkania z widzem. Wierzymy, że widzowie Narodowej Operetki Ukrainy są najbardziej oddanymi i najszczerszymi na świecie. Pełniący obowiązki głównego dyrygenta, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Serhij Didok wyraził nadzieję, że sezon będzie bogaty w premiery, które odniosą szalony sukces i zyskają wysoką ocenę ukraińskiego widza. Główny chórmistrz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ihor Jaroszenko zaznaczył, że przed teatrem wiele nowych projektów, szczególną uwagę zwrócił na przyszły koncert muzyki brytyjskiej oraz spektakl do muzyki Mozarta. Według głównego scenografa teatru, artysty ludowego Ukrainy Ołeksandra Biłozuba, bardzo ważne jest, że zespół wita nowy sezon w dobrej formie twórczej. A główny baletmistrz, zasłużony artysta Ukrainy Wadym Prokopenko wspomniał o udziale teatru w bardzo ciekawym i potężnym festiwalu „Opera-fest”, który odbył się w Tulczynie, na którym było 14 tysięcy widzów, a kolejne około 24 tysiące oglądało go online. Zapowiedział również nowy program teatru, który będzie nosił nazwę „Walc”. Tego wieczoru na widzów czekał program show, obejmujący całą paletę stylów i gatunków, w których pracuje współczesny teatr muzyczny europejskiego wzorca. Na widzów czekały premiery i numery z najulubieńszych operetek i musicali do muzyki J. Offenbacha, I. Kálmána, J. Straussa, W. A. Mozarta, G. Donizettiego, V. Montiego, F. Lehára, G. Rossiniego, C. Portera, A. L. Webbera, C. M. Schönberga i innych. Burzliwymi oklaskami widzowie witali swoich ulubionych wykonawców – artystę ludowego Ukrainy Ihora Łewencia; zasłużonych artystów Walerię Tulis, Hałynę Hrehorczak-Odrynską, Ołenę Arbuzową, Tamarę Chodakową, Anatolija Pohrebnego, Lubow Dobronożenko, Asię Seredę-Hołdun, Wołodymyra Odrynskiego i wielu innych. Świąteczny program stworzył wspaniały nastrój i naładował widzów niesamowitą energią na cały sezon. A gali-koncert stał się jasnym startem 87. sezonu teatru operetki i znaczącym wydarzeniem w życiu kulturalnym kraju. Otwarto 87. sezon teatralny Narodowej Operetki Ukrainy. Pierwszym akordem nowego sezonu stał się świąteczny Gali-koncert w odnowionej sali widowiskowej teatru po zakrojonej na szeroką skalę rekonstrukcji, która została przeprowadzona po raz pierwszy od 1902 roku. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 1 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 74

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 61 hrywien 29 kopiejek.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 225 hrywien 96 kopiejek.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn