JURIJ SZCZERBAK
Tłumaczenie maszynowe
Od 16 stycznia 2021 roku językiem obsługi konsumentów jest język ukraiński! Wszyscy usługodawcy, niezależnie od formy własności, są zobowiązani do obsługiwania konsumentów i udzielania informacji o towarach i usługach w języku państwowym. rzecznika ds. ochrony języka państwowego. Andrij ILLJENKO: Kijowska klasyka gatunku w sferze usług (muszę przyznać, obecnie zdarza się znacznie rzadziej niż 10 lat temu). Rozmawiam z dziewczyną przy kasie, składam zamówienie. 10 moich kwestii po ukraińsku — dziesięć jej odpowiedzi po rosyjsku. Dziewczyna odwraca się i, nie odchodząc od kasy, zwraca się do swoich kolegów w kuchni po ukraińsku: „Chłopaki, zróbcie już szybciej tę pizzę!”. Rozgadałem się z dziewczyną, ona w życiu codziennym mówi po ukraińsku, ale przy kasie miała po prostu blokadę na język ukraiński, jakiś nieuświadomiony strach przed mówieniem do klienta w ojczystym języku, nawet jeśli on zwraca się do niej po ukraińsku. Tak działają kolonialne Wiaczesław KYRYŁENKO: We Francji — po francusku, w Polsce — po polsku. A w Ukrainie od dzisiaj obsługa konsumentów — po ukraińsku! A w jakim innym? Ukraina niełatwo, ale pewnie wraca do swojej tożsamości. Nie zważając na wielowiekowe położenie pod rosyjskim panowaniem, setki zakazów języka ukraińskiego, niszczenie kompleksy, wyrobione dziesięcioleciami psychologicznego i fizycznego terroru. Albo jeszcze przykład. Lat tak samo z dziesięć temu. Przychodzi do nas do biura dziewczyna i opowiada, jak odmówiono jej zatrudnienia jako kelnerce w restauracji. Przyczynę podano wprost — „naszym posietitielam budiet niekomfortno, jesli ich budiet obsluziwat aficiant s ukrainskim akcentom”. Czyli już nie tylko po ukraińsku „niekomfortowo”, — „diewuszka, wam sledujet porabotat nad swaim praiznaszeniem”. My pracę z restauracją wykonaliśmy, oni nawet ze strachu jedni z pierwszych w swoim glamour segmencie zrobili ukraińskojęzyczne menu. Według moich obserwacji, właśnie sfera usług długi czas była ośrodmilionów Ukraińców Hołodomorem oraz Wielkim Terrorem oraz przeciwdziałanie obecnym rosyjskim „skrepszczikom”, wewnętrznym wrogom i zdrajcom! Czy jest alternatywa? Nie ma. Bo alternatywą dla przywrócenia i wzmocnienia pozycji języka państwowego jest bezpaństwowość, wtórność i zapomnienie. Nie będzie języka ukraińskiego — nie będzie Ukrainy. Właśnie dlatego tak zaciekle atakują Ustawę o języku wrogiem najbardziej konsekwentnej codziennej rusyfikacji i ukrainofobii, gdzieś na poziomie z zawodowym sportem. W ostatnich latach sytuacja nieco się poprawiła, ale bez nacisku nie naprawi się ona radykalnie. To jak z ukraińskojęzycznym dubbingiem. 15 lat temu go wprowadzono i jaki podniósł się wycie na bagnach! Do kina nikt nie będzie chodził, u nas niet szkoły kaczestwiennowo pieriewoda, eto nasilije itd. A teraz już nikt nawet nie wspomni, że kiedyś nie było języka ukraińskiego w kinach od słowa w ogóle. Wszyscy przywykli, wszystko ok, a jakość ukraińskojęzycznego dubbingu jest znacznie lepsza od rosyjskiego. Tutaj będzie tak samo, ale trzeba się nie rozluźniać. gi naszego kraju. I właśnie dlatego dzień 16 stycznia 2021 roku, kiedy wprowadza się obsługę konsumentów w języku ukraińskim we wszystkich placówkach, jest także ważnym dniem dla wzmocnienia bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Życzę pełnomocnikowi ds. ochrony języka państwowego Tarasowi Kremieniowi i jego zespołowi sukcesów w naszej wspólnej wielkiej sprawie! Sława Ukrainie! W supermarkecie i w sklepie internetowym, w kawiarni, banku, na stacji paliw, w aptece czy bibliotece, gdziekolwiek byś nie był — obsługa musi być po ukraińsku. Jedynie na prośbę klienta jego osobista obsługa może być prowadzona w innym języku. W przypadku naruszenia praw do otrzymania informacji i usług w języku ukraińskim zwracajcie się do pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego. Dzisiaj drukujemy w „Słowie Proświty” listy znanych Ukraińców, zamieszczone przez nich w sieci. Mamy nadzieję, że wy, nasi czytelnicy, proświcianie, aktywnie włączycie się w realizację artykułu 30 Ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” i napiszecie nam o tym. LEONID MUŻUK HENNADIJ SYNEOK WASYL KŁICZAK 14-15
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Po ukraińsku, proszę!», s. 1
Myrosław DOCHYNETS: Wczoraj, 16-go, byłem w supermarkecie. Kobieta przy kasie, która zawsze mówiła po rosyjsku, powiedziała: “Proszę nacisnąć, panie, proszę, kod PIN”. “Naciskam”, – mówię. “Dziękuję. Na pańskie zakupy jest zniżka dziewięć hrywien”. “Dziękuję”, – mówię. “I my dziękujemy, że wybieracie nasz sklep. Proszę przyjść znowu”. “Obowiązkowo przyjdę, – mówię. – Ma pani piękny język ukraiński”. “Oj! – zarumieniła się. – Staram się, ale nie wszystko wychodzi…”. “Nic nie szkodzi, – mówię, – wszystko wyjdzie, jeśli się chce”. “Tak się chce…” – szczerze się uśmiechnęła. A nam jak się chce, pomyślałem. Setki lat czekamy. My i nasz język. Nic nie szkodzi, wszystko wyjdzie. Nie od razu, nie tak łatwo, nie wszędzie, ale wyjdzie. Bo za nami – Prawo i ukraińscy prorocy. m. Mukaczewo Halyna PAŁAMARCZUK: Artykuł 9 rozdz. 3 Ustawy Ukrainy “O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” zobowiązuje osoby pełniące funkcje publiczne w sferze publicznej do komunikowania się z klientami w państwowym języku ukraińskim. Dokładniej – nawet nie komunikowania się, a witania i rozpoczynania rozmowy. “Dzień dobry!”, “Wita Państwa…”, “Słucham Państwa”. A dalej, jak zaznacza ustawa, “na prośbę klienta…”. Czyli dalej mogą się umówić, w jakim języku kontynuować rozmowę. I nawet domyślam się, w jakim… Kiedyś dawno gigant “Rozetka” obsługiwał klientów tylko po rosyjsku. Teraz jego usługi – na każdy gust, “każdy kaprys za wasze pieniądze”. Pieniądze – to naprawdę wielka siła. Więc pamiętajmy: pieniądze – to siła. Na Ukrainie prawo czysto i wszędzie przegrywa z siłą. I w postaci pieniędzy, i fizyczną. Sędziowie i prokuratorzy – to nie tylko milionerzy, oni są jeszcze bezkarni. Przykład? Przewodnicząca Wyższego Sądu Antykorupcyjnego może imprezować z podsądnym, ogłoszonym listem gończym, i ani jej, ani jemu nic za to nie będzie. Grzywna mogłaby odegrać swoją rolę w kwestii przestrzegania prawa. Ale tutaj na scenę wchodzi siła fizyczna. Kto u nas jest policją? Wychowankowie i podopieczni ideowego ukrainofoba Arsena Awakowa. I nie tylko ukrainofoba, ale i biznesmena. Policja bierze łapówki, policja porywa i wsadza niewinnych. Czy ta szara kryminalna siła, powiedzmy gdzieś w Charkowie, stanie po stronie ukraińskojęzycznego obywatela, który poskarży się na sprzedawczynię, która nie obsłużyła go w języku państwowym? Nie stanie. Pośmieje się nie złośliwie – a raczej złośliwie. Jest jeszcze jedna siła. I jest ona bardzo podstępna. To siła moskiewskich służb specjalnych, a zwłaszcza – piąta kolumna. Będzie wiele brzydkich prowokacji “dla obrazka”. Przebierańcy – a przebierać się i prowokować oni potrafią, komu jak nie nam o tym wiedzieć, – wybałuszając oczy, – dla KGB to standardowy obraz UBN (ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalisty), – będą urządzać brzydkie sceny, obrażać jakąś “miłą, przestraszoną, niewinną dziewczynkę” przy kasie czy emerytkę-mniszek – zatwardziałą szowinistkę gdzieś na krzesełku w aptece… A potem apelować do społeczności światowej. Pierwszym, oczywiście, zareaguje najsprawiedliwsze na świecie biuro prezydenta. Jemu też ten artykuł 9 Ustawy o zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego jest jak drzazga w tyłku. I to nas może odrzucić jeszcze dalej, niż byliśmy. Musimy być rozsądni, ostrożni i dalekowzroczni. Wyprowadzać na czystą wodę prowokatorów, w razie konfliktów zasadniczych – przestrzegać mapy drogowej zaproponowanej przez ombudsmana Kreminia. Mniej się oburzać, bo mamy to, co mamy. Więcej – pracować, wyjaśniać. Bo chodzi nie tylko o język. Język – to kręgosłup człowieka i narodu. Chodzi o nasze państwo Ukrainę. m. Kijów Anatolij KYCZYŃSKI: Zwracam się do tych rosyjskojęzycznych obywateli, którzy mieszkają nie na terytorium Rosji. Powiedzcie, proszę, czy na planecie Ziemia jest, na przykład, nie-japońska Japonia, czy nie-chińskie Chiny, czy nie-polska Polska, czy nie-francuska Francja, czy nie-niemieckie Niemcy, czy (kontynuować można jeszcze długo)… Oczywiście, że nie ma. A nie-ukraińska Ukraina, okazuje się, jest. A dlaczego tak? A dlatego, że doświadczyła długotrwałej, brutalnej rusyfikacji. Więc chcecie tego czy nie chcecie, będziecie musieli wiedzieć, że Ukraina będzie robić wszystko, co możliwe, aby stać się wreszcie ukraińską. A dlatego zwracam się do tych rosyjskojęzycznych, którzy żyją na Ukrainie i wiążą swoje losy z jej przyszłością. Ukraina liczy również na waszą pomoc. Wiecie, na jaką. m. Chersoń Serhij BRAHAR: No i weszła w życie 30 artykuł ustawy “O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Oczywiście, panie i panowie, coś z nami jest bardzo, bardzo nie tak. Przecież trzeba się zastanowić: po prawie 30 latach niepodległości sfera usług na Ukrainie wreszcie przechodzi na język ukraiński! Na Ukrainie! Na ukraiński! Po 30 latach (przynajmniej częściowego) uwolnienia spod moskiewskiej okupacji! A jednak, biorąc pod uwagę realia, w których przychodzi żyć, dobrze, że dzieje się to przynajmniej teraz i chociaż w tak łagodnej formie. Dzisiaj wchodziłem: do supermarketu ogólnoukraińskiej sieci — język państwowy od początku i (jeśli nikt nie prosi o komunikowanie się w innym) do końca świadczenia usługi; dwóch lokalnych sklepów — w obu przywitali się po rosyjsku, ale jeśli w pierwszym przypadku w odpowiedzi na mój ukraiński też usłyszałem ukraiński, to w drugim — najpierw natknąłem się na łagodne ignorowanie, po czym zwróciłem uwagę, i to pomogło; sklepu zoologicznego — powitanie po rosyjsku, znów zwróciłem uwagę — znów zadziałało. Moskiewskie psy propagandowe szczekają, ale nasz karawana idzie! Ważne, by zawsze pamiętać, Iwan JUSZCZUK że jesteśmy na swojej ziemi, która nazywa się Ukraina, i nasz ukraiński język — kluczowa podstawa bezpieczeństwa narodowego — w przestrzeni publicznej nie może ustępować żadnemu innemu! Wrogowie liczą jeszcze na to, że będziemy milczeć, wstydzić się, krótko mówiąc — będziemy nadal nie korzystać ze swojego prawa do otrzymywania usług w języku państwowym. Tak więc, właściwie, teraz musimy albo konsekwentnie kontrolować wykonanie 30 artykułu ustawy o języku, albo, gdy tylko zamieszanie minie, a pofigistyczne i promoskiewskie biznesy zrozumieją, że naruszenia ustawy językowej nie niosą dla nich konsekwencji, że na naruszenia zwraca uwagę za mało klientów, zacznie się masowy sabotaż. Ale nie… Porozmawiajmy o dobrych rzeczach. Ja wierzę, że tym razem utrzymamy swoje pozycje! m. Odessa Jewhen KŁOPOTENKO: 16 stycznia. Od dzisiaj na Ukrainie, tak jak wcześniej, można rozmawiać w każdym języku. Chcecie gadać w obcym — jesteście mile widziani. Choćby martwymi językami się komunikujcie, najważniejsze, żeby rozmówcy rozumieli, o co wam chodzi. Po prostu ukraiński teraz będzie słychać częściej. Wejdziecie zjeść i usłyszycie nie “priwiet”, a “witaju”, oto i wszystko. Jednak ustawa o języku ukraińskim wpłynie na państwo. Teraz będzie moja osobista historia: uważam tę ustawę za wspaniałą, bo w 2019 roku stała się motorem moich zmian. To dodało mi pewności siebie, by publicznie rozmawiać po ukraińsku i uruchomiło cały mechanizm współzależnych działań. Usunąłem wszystkie niepotrzebne obce klawiatury w swoim telefonie. Zostawiłem tylko ukraińską i angielską. Zacząłem pisać wiadomości, notatki, zapytania w Google po ukraińsku. Każde moje działanie skupiło się na temacie Ukrainy. W TV wprowadzono kwoty. Ja w tamtym czasie byłem jednym z niewielu znanych ludzi, którzy mogli swobodnie rozmawiać po ukraińsku. Zaczęto mnie wszędzie zapraszać. W konsekwencji więcej ludzi dowiedziało się o moich projektach i ukraińskości. Dzięki temu pojawiły się u mnie możliwości i siły, by zrobić dla kraju to, co już zrobiłem.
Ta historia to mój przykład na to, że ustawa o języku jest o wiele ważniejsza, niż można sobie wyobrazić. Bo język, w którym myślisz, określa twoje działania. A twoje działania określają przyszłość twojego kraju. I dzisiaj weszła w życie druga część tej ustawy. Cieszę się, że teraz, gdziekolwiek bym nie zawitał, w moim kraju będą zwracać się do mnie nie po angielsku, nie po włosku, a po ukraińsku. U mnie wszystko. Buziaczki. Wałerij ROMAŃKO: JEŚLI APTEKARZ I SPRZEDAWCA KIEŁBASY ZACZĘLI OD 16 STYCZNIA MÓWIĆ PO UKRAIŃSKU, TO SZEF GROMADY MUSI TO ROBIĆ OBOWIĄZKOWO! APEL DO SZEFA Słowiańskiej miejskiej terytorialnej gromady LACHA W.M. Szanowny Wadymie Mychajłowiczu! Jako mieszkaniec Słowiańska, który głosował na Pana w drugiej turze wyborów szefa, chcę, aby Pan posłuchał także mojego głosu. Od 16 stycznia weszła w życie Ustawa Ukrainy „O ZAPEWNIENIU FUNKCJONOWANIA JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO JAKO PAŃSTWOWEGO”. Pracownicy handlu, medycyny, niektórych placówek sportowych itd. (zgodnie ze wspomnianą Ustawą), obsługując klientów, w tym w Słowiańsku, zaczęli mówić w języku państwowym. Według moich obserwacji – jeszcze nie wszyscy, ktoś z przyjemnością, ktoś się opiera, dla kogoś z czasem trzeba będzie wypisywać mandaty. Ale ja o czymś innym. Oglądałem ostatnie wiadomości lokalnej telewizji. Widzę Pana aktywność, kompetencje w wielu kwestiach dotyczących funkcjonowania miasta, chęć zrobienia jak najwięcej i jak najlepiej dla mieszkańców Słowiańska. Opowiada Pan o remoncie szpitala, wyjaśnia kwestie dotyczące podwyżki cen gazu na placu Sobornym – i wszystko to w języku ROSYJSKIM. Ale przecież Pan jest URZĘDNIKIEM PAŃSTWOWYM państwa UKRAINA. Cóż to za przykład dla tych pracowników handlu, medycyny, Nie pobłażajmy ukrainofobom. Nie poniżajmy się. Ten, kto w trzydziestym roku Niepodległości, żyjąc na Ukrainie, „nie ponimajet” języka ukraińskiego, albo jest umysłowo upośledzony, albo do tej pory uważa Ukrainę za kolonię Rosji.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
oświaty, od których ustawa wymaga w pracy porozumiewania się po ukraińsku, a przewodniczący wspólnoty miejskiej rozmawia z ludźmi w języku innego państwa?! Jakoś to nielogiczne. Zrozumiałe byłoby to w domowym zaciszu czy w kręgu bliskich przyjaciół, ale przed kamerą, w godzinach pracy… Wie Pan, Wadymie Mychajłowiczu, było mi jakoś niezręcznie za Pana, kiedy żona zapytała: „A dlaczego nasz przewodniczący występuje po rosyjsku? Od aptekarza i sprzedawcy kiełbasy wymagamy ukraińskiego, a kierownik miasta mówi w języku innego państwa”. Słyszałem Pana, Wadymie Mychajłowiczu, pojedyncze wystąpienia w języku ukraińskim – całkiem niezłe; widziałem Pana na jednym zdjęciu w wyszywance – wspaniale. Proszę nadal tak cieszyć – wszak wierzę, że Pana dusza boli za Ukrainą. Będzie to z korzyścią dla naszego miasta, z korzyścią dla państwa Ukraina, z korzyścią dla Pana, szanowny Panie przewodniczący naszej wspólnoty terytorialnej. Sukcesów Panu! m. Słowiańsk Stepan PROCIUK: Obecnie ważny dzień dla naszego języka! Jeszcze jeden krok do jego wzmocnienia na Ukrainie. Bez języka nie zaistniejemy, tak jak człowiek nie może żyć bez duszy.. W powieści „Trawom nie wolno umierać” (o radzieckiej Ukrainie lat 70.) mowa o tragicznej sytuacji naszego języka w latach późnego ZSRR. Nawiasem mówiąc, wydawnictwo „Nasza forma” wznawia tę powieść, bo obecnie nie znajdziecie jej już w księgarniach ani na stronach internetowych. Zatem, fragment, przyjaciele: „W kijowskich niebiosach zastygła niewidzialna trumna. W tej trumnie leży sparaliżowana dziewczyna. Jej już wiele lat próbują uśpić i zniszczyć. W ostateczności przenieść do rzędu marginalnych, a nawet niepowszechnych zjawisk i faktów. One niby są, te fakty, ależ my, radzieccy ludzie, wszystko, powiedzmy, rozumiemy, my przecież nie używamy teraz motowidła czy żelaznych zbroi do walki… Reliktowe. Wymarłe. Żeby już nikt, nigdzie, nigdy i za nic jej nie wspominał, nie odnosił się do niej poważnie, żeby, nie daj Boże, nie pokochał tej trędowatej i sparaliżowanej dziewczyny w niewidzialnej trumnie. Ta dziewczyna – to język ukraiński. W Kijowie są ukraińskie szkoły, ale w nich prawie wszyscy mówią po rosyjsku. I nie tylko w szkołach. I nie tylko w Kijowie. Ale ze stolicy idą koncentryczne kręgi. Stopniowe znikanie słowikowego języka ma zaświadczyć o wielkim zwycięstwie szowinizmu nad duchem. Komunizmu nad archaiką. Proletariackiego radzieckiego internacjonalizmu nad ukraińskim burżuazyjnym nacjonalizmem. Temu językowi nie może być miejsca w wielkiej strefie. Powoli trzeba go zniszczyć. Czekiści kochają tylko operetkowych chochołów i szalonych od samogonu małorosjan.”}```
Tłumaczenie maszynowe
– Jaka różnica, w jakim języku rozmawiać?
– Byle człowiek był dobry…
– Byle nie było wojny… Kiedy wychodzisz na ulice ukraińskich radzieckich miast, wydaje się, że tego języka już nigdzie nie ma. Wszyscy o czymś mówią, coś rozstrzygają, próbują „dostać” coś deficytowego. Nikt nie protestuje. Ludzie są podobni, jak radzieckie pięciorublówki. Zdecydowana większość boi się mówić po ukraińsku jak diabeł święconej wody. Przyczyna jest do znudzenia banalna.
To także przez ukraiński często ginęli w trzydziestym trzecim. To przez niego rozstrzeliwano najmądrzejszych i najbardziej wrażliwych, fabrykując wszelkiego rodzaju sprawy Związku Wyzwolenia Ukrainy (SWU) i fanatycznie konstruując fabryki śmierci. Czekistowski Mefisto zaszczepił cudownej dziewczynie wirus niebytu…
Strach przed głodem, łapankami i ludobójstwem po kilkudziesięciu latach wydał bujne owoce. Najodważniejsi, po prostu porządni – zniknęli, ich dzieci przeważnie też. Przyszło pokolenie, poczęte w strachu i pokorze. Pokolenie z drżącymi kolanami, przeważnie gotowe wyprzeć się, zapomnieć, udusić sparaliżowaną dziewczynę w trumnie.
Cyklop-mimikra pełzał w zaułki i dusze. Niewidzialna trumna na kijowskim niebie stawała się bardziej widoczna tylko dla nadwrażliwych i katów. Przeciwieństwa – schodzą się….
– Wy z Zachodniej Ukrainy?
Przestańcie ględzić w waszym banderowskim języku!
– Ja z Taraszczy, na Kijowszczyźnie… – Ja z Łubniów, na Połtawszczyźnie…
– Ja ze Smiły, na Czerkaszczyźnie…
– Ja z Hajsyna, na Winniczyźnie…
– Ja z Szostki, na Sumszczyźnie… – Ja z Izmaiłu, na Odesszczyźnie… – Ja z Bohoduchowa, na Charkowszczyźnie…
Już kilka razy wykonawcom wydawało się, że sparaliżowana męczennica zasnęła na wieki.
– Długo się opierała, nawet nie po sobie czasem jakoś było…
– Wykonaliśmy zlecenie. Dawaj zapłatę!
Męczennica podnosiła się z trumny. Sparaliżowana uczyła się tańczyć o kulach. Trumna, starannie przygotowana, była zbędna (ale przydała się dla części wykonawców).
W Kijowie i Charkowie, Taraszczy i Łubniach, Lwowie i Użhorodzie nietknięta dziewczyna cieniutkimi rączkami, na których prześwitywała skóra, zapalała gwiazdę dobrej nowiny.
Nawet część rycerzy jej zakonu już wierzyli i nie wierzyli, że to – nie czarna pustka.
Jeszcze było wiele śmierci. Ale
Ten, który jest zarządcą alfy i omegi, wdmuchnął niezniszczalność w zmasakrowane ciało. Tego jeszcze nikt nie pojął.
Najradośniejsze znaki powinny przychodzić niezauważone. Bo ludzie mogą je zagadać i zadeptać.”
m. Iwano-Frankiwsk
Switłana MASŁOWSKA, p.o. przewodniczącej Czerniowieckiej obwodowej organizacji społecznej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
16 stycznia 2021 roku sfera usług na Ukrainie przeszła na język państwowy. „Nareszcie!” — powie każdy, komu nie jest obojętny ojczysty ukraiński, bo to podstawowy wymóg art. 30 Ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Jedynie na prośbę konsumenta jego osobista obsługa w sklepach, kawiarni, banku, aptece, bibliotece, na stacji paliw itp. może odbywać się w innym języku.
Cała reklama również musi być po ukraińsku. Za naruszenie tych przepisów po raz pierwszy może być ostrzeżenie. W przyszłości (od 2022 roku) — kara administracyjna — grzywna w wysokości 200-300 nieopodatkowanych minimów dochodów obywateli (3400-5100 hrywien).
Ukraińska „Proświta”, tak jak Bukowińska, doprawdy triumfuje, bo przez 152 lata swojego istnienia jej głównym przeznaczeniem jest zachowanie języka naszych przodków, naszych sławnych olbrzymów-działaczy ukraińskiego słowa — Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Iwana Franki, Jurija Fedkowycza, Iwana Bażanśkiego oraz setek tysięcy tych, którzy oddali swoje życie za ojczysty język.
Wspomnijmy tylko wyczyn
Wasyla Makucha. W lutym 1968 roku, protestując przeciwko kolonizacji i rusyfikacji Ukrainy oraz przeciwko radzieckiej inwazji w Czechosłowacji, Wasyl Makuch spalił się na kijowskim Chreszczatyku. Po 10 latach, w styczniu 1978 roku, tę samą drogę męczeńskiego protestu wybrał Ołeksa Hirnyk, który w dniu 60. rocznicy proklamowania Ukraińskiej Republiki Ludowej spalił się na Czernieczej Górze w Kaniowie, na grobie Tarasa Szewczenki, w imię obrony języka ukraińskiego.
W czasie wojny rosyjsko-ukraińskiej walka o naszą niepodległość, w tym także o język ukraiński, również zabrała wiele żyć naszych patriotów-obrońców. A brutalne pobicie, które doprowadziło do śmierci Artema Mirosznyczenki w Bachmucie na Doniecczyźnie w listopadzie 2019 roku, tylko za to, że aktywista-wolontariusz rozmawiał z tamtejszymi młodzieńcami po ukraińsku, po raz kolejny potwierdza: walka o język trwa!
W stolicy Bukowińskiego kraju, na ulicach Czerniowiec, w transporcie publicznym i w sklepach także często słyszymy język naszego krwawego wroga, niestety. Bez wątpienia, złośliwi ukrainofobi i nadal będą stawiać opór, dlatego obojętność — jest tylko na rękę „ruskiemu mirowi”. Kto jak nie proświcianie mają się temu przeciwstawić i wykazać swoją aktywność obywatelską, tym bardziej w roku 30-lecia Niepodległości Ukrainy.
Zatem, Czerniowiecka obwodowa „Proświta” ogłasza rok 2021 „ROKIEM UKRAIŃSKIEGO SŁOWA NA BUKOWINIE” i opracowuje odpowiednie działania, a także zwraca się do Czerniowieckiej Rady Obwodowej, aby zatwierdzić naszą propozycję na jednej z sesji parlamentu krajowego.
Tak, wkraczamy w epokę ogólnoświatowych praktyk — posługiwania się językiem państwowym nie tylko w urzędach państwowych. To musi przynieść pozytywny rezultat. I on już jest! Język staje się popularniejszy i prestiżowy. I choć w wyższych uczelniach wciąż są wykładowcy, którzy komunikują się po rosyjsku, są też urzędnicy państwowi z taką wadą, jednak wierzymy, że egzamin dla urzędników doda pozytywnych tendencji. Niemało czerniowieckich dzieci poza szkołą rozmawia w języku Moskwy, ale na lekcjach mimo wszystko odpowiadają po ukraińsku. Większość audycji radiowo-telewizyjnych brzmi po ukraińsku, w licznych świątyniach, poza Patriarchatem Moskiewskim, nabożeństwa odbywają się po ukraińsku. Zatem językowi ukraińskiemu — być! Jednocześnie oświatowa świadomość językowa — jest na czasie.
Tłumaczenie maszynowe
Metropolita Epifaniusz opowiedział na kanale telewizyjnym „Pryamiy”, że PCU pracuje nad wprowadzeniem języka ukraińskiego nie tylko w sferę życia religijnego, ale ogólnie. „My, jako ukraiński Kościół, pracujemy nad tym, aby język ukraiński był wprowadzany we wszystkie sfery nie tylko życia religijnego, ale i ogólnie życia narodu ukraińskiego. Ponieważ naszym oficjalnym językiem, językiem liturgicznym jest język ukraiński. Rzeczywiście, mamy teraz kampanię reklamy społecznej – „Módlmy się w ojczystym języku”. Czyli ja, jako zwierzchnik, wzywam do modlitwy w ojczystym języku, którym dla nas, Ukraińców, jest język ukraiński” – powiedział metropolita kijowski i całej Ukrainy Epifaniusz. Zwierzchnik PCU nie zaprzecza temu, że inne narodowości zamieszkujące terytorium Ukrainy mają prawo modlić się w swoim ojczystym języku. „Ale na poziomie państwowym, na poziomie kościelnym podstawowym językiem liturgicznym jest język ukraiński” – podkreślił hierarcha. Zaznaczył, że PCU i nadal będzie robić wszystko, aby „umacniać nasz ojczysty język ukraiński”. „Dlatego że język, naród i państwo to rzeczy nierozerwalnie ze sobą związane. Na przykład kraje europejskie, gdzie w każdym kraju panuje swój ojczysty język, nie są czymś szczególnym, kiedy ten język jest językiem dominującym, który nie poniża honoru i godności tych ludzi, którzy porozumiewają się innymi językami i dla których językiem ojczystym jest inny język, ale musisz znać i władać językiem państwowym”. Metropolita Epifaniusz podał przykład. Przebywając w Grecji, nauczył się języka greckiego i posiada certyfikat znajomości tego języka. „Każdy, kto chce na przykład pracować oficjalnie na terytorium Grecji, musi posiadać certyfikat znajomości tego języka. Nikt nie zabrania władać swoim ojczystym językiem. Ale jeśli chcesz zajmować pewną pozycję i mieć miejsce w tym kraju, koniecznie musisz posiadać certyfikat znajomości tego języka. Tak samo i na Ukrainie jest państwowy język ukraiński, który nie poniża innych języków, część ludności porozumiewa się po rosyjsku i w innych językach. My temu nie zaprzeczamy. Ale dążymy do tego, aby w państwie ukraińskim na poziomie państwowym językiem dominującym był właśnie język ukraiński” – podsumował zwierzchnik PCU. Zdjęcie dostarczone przez PCU
Tłumaczenie maszynowe
Opublikowany na stronie “Granit Nauki” 9 stycznia br. oraz w “Słowie Proświty” (numery 1 i 2) z 8 i 15 stycznia artykuł “Scopus jako diagnoza ukraińskiej nauki: zamiast odnowy – konformizm, korupcja, nieprofesjonalizm, nieprzejrzysty biznes” wywołał niemałe zainteresowanie wśród naszych czytelników: tylko w ciągu pierwszych dni rozprzestrzenił się w ponad 4500 udostępnieniach na różnych platformach sieciowych. Autorem tego rezonansowego artykułu jest znany na Ukrainie i za granicą uczony, dziennikarz, pisarz, działacz społeczny Mykoła Tymoszyk. Informacyjnym powodem do obecnej rozmowy stały się dwa powody: 19 stycznia profesor skończył 65 lat. A w przeddzień tego jubileuszu otrzymał z drukarni egzemplarze sygnalne swojego nowego badania w dwóch tomach, napisanego na podstawie wyników niedawnego stażu naukowego w Wielkiej Brytanii. — Gratulując Panu, Mykoło Stepanowyczu, najpierw chcę zapytać: czy tak się złożyło, czy Pan zaplanował? — Raczej to drugie. Zgodnie z tradycją przypisuję do jakiejś swojej osobistej znaczącej daty coś istotnego z tego, co zrobiłem. Takie podejście wyniosłem z jednej z lekcji mojego życiowego nauczyciela Iwana Ohijenki (metropolity Iłariona). On odnośnie do podobnych jubileuszowych dat nie raz powtarzał: nigdy nie dbałem o swoje “okrągłe przeżyte lata”, a jedynie dbałem o to, co ważnego nie tylko dla siebie, ale i dla innych udało się zrobić. Jeśli chodzi o mnie, to w drugiej połowie życia uważam, że takim ważnym osiągnięciem jest to, co najlepsze z wydanych dotychczas 25 samodzielnie napisanych przeze mnie książek. Na 50-lecie był to praktyczny podręcznik “Książka dla autora, redaktora, wydawcy”. 60-lecie minęło pod znakiem dwutomowej opowieści dokumentalno-publicystycznej “Wieś” z wymownymi tytułami w poszczególnych tomach – “Wyjść z niepamięci” oraz “Trudna droga odmoskwienia”. I oto — brytyjska epopeja w dwóch tomach, co w sumie składa się na ponad 1000 stron. Tym razem – monografie: “Ukraińskie dziennikarstwo na emigracji: Wielka Brytania” oraz “Ukraińskie wydawnictwo książkowe na emigracji: Wielka Brytania”. — Jakie piękne prezenty dla samego siebie – a jeszcze innym się przydadzą! Nie to co wszystkie te tradycyjne dyplomy czy ordery dla wybitnych jubilatów… — O, tak. Od tego, zdaje się, Bóg mnie ustrzegł. Przecież wiecie, jak i za co u nas nominuje się tytułami zasłużonych, ludowych, heroicznych (oczywiście, z niewielkimi wyjątkami): takiemu jegomościowi należy być przede wszystkim nienagannie uległym wobec zwierzchnictwa, nie odczuwać wyrzutów sumienia za to, że wszystkie papiery do różnych instancji na swój temat i swoje “naj-naj-zasługi” uparcie przygotowywać samemu, a potem z taką samą upartością “przebijać” je, na różne sposoby płacąc. Mnie zaś, zapewne, genetycznie przekazała się natura dziadka ze strony matki Iwana Mozhowego. W 1933 roku nie dał się skusić na obietnicę bolszewickiej władzy, że zostanie wykreślony z list do wywózki na Sybir pod warunkiem, jeśli dobrowolnie napisze wniosek do kołchozu i odda tam wszystko ze swojego zamożnego, bogatego w inwentarz i narzędzia gospodarstwa. Nie napisał, nie poniżył się przed tępą władzą. Został siłą wywieziony ze wsi i zginął na Sołowkach. Ale do końca swojego młodego życia pozostał wierny swoim przekonaniom człowieka wolnego, pracowitego i zamożnego. Nie zdobył jakichś edukacyjnych regaliów, ale miał wrodzoną szlachetność i inteligencję. Z tego wywodzę teraz, że prawdziwy, a nie tylko tytułowany formalnym mianem, inteligent (uczony, dziennikarz, nauczyciel, lekarz, po prostu osobowość) musi być zawsze w opozycji do władzy. Zwłaszcza obecnej – w swej istocie podłej, nieprofesjonalnej, niepatriotycznej, moralnie ubogiej. Zatem taki inteligent musi obejść się i bez nagród od niej. Jeśli chodzi o mnie, to z rąk władzy nigdy nie otrzymałem żadnych. Z tego jestem dumny. Jednocześnie cieszę się innymi nagrodami – opiniami i uznaniem licznych, często nieznanych mi czytelników. Tak, “Książka dla autora…” doczekała się trzech wydań, miała za każdym razem niemałe nakłady, a teraz, kiedy się wyczerpały, jest aktywnie “ściągana” zarówno przez studentów, jak i praktyków na kilku pirackich stronach, podobnie jak inne moje podręczniki. Za “Wieś” otrzymałem Szewczenkowską (ludową) nagrodę. Po nominowanym tą nagrodą za “Czarnego kruka” (“Zostawionego”) Wasyla Szklara moja wiejska saga jednak dołączyła do tego póki co nie licznego grona. Mam nadzieję, że i za świeżą, dopiero co z drukarni, dwutomową książkę nigdy nie będzie mi wstyd. — Można uznać, że na teraz to pierwsza prezentacja Pana tak zwanych londyńskich książek. O czym one są, na czym polega ich odmienność? — Te dwie monografie wprowadzają czytelnika w dziwny, niepoznany i niedoceniony przez nas świat ukraińskiej emigracji. Rozpatruję go i jako zjawisko historii narodowej, i jako fenomen nierozwiązanej do dziś przez społeczność światową “kwestii ukraińskiej”, i jako misję ochrony tego, co ukraińskie na Ukrainie, i jako czyn służenia idei narodowej. Osobliwością tej pracy jest to, że cały materiał faktograficzny wziąłem nie ze źródeł pochodnych czy Internetu, a po raz pierwszy szukałem bezpośrednio w Wielkiej Brytanii: w archiwach i kolekcjach bibliotecznych ukraińskiej emigracji, dziale ukrainistyki głównej biblioteki kraju — British Library. Także zapisałem wspomnienia jeszcze żyjących aktywistów ukraińskiego życia społecznego w Londynie, Edynburgu, Manchesterze, Glasgow i Liverpoolu. W pole obserwacji trafiły znalezione tam roczniki gazet, czasopism, książek, broszur, innej produkcji informacyjnej, które wydawali nasi rodacy w tym kraju w językach ukraińskim i angielskim i których u nas nie znajdziesz w żadnej bibliotece. Udało się odnaleźć ślady pierwszych drukarni, księgarni, opisać wyniki działalności edukacyjnej, naukowej, kulturalnej głównych zorganizowanych ośrodków brytyjskich Ukraińców. A to przede wszystkim Związek Ukraińców w Wielkiej Brytanii, Ukraińskie Wydawnictwo, Organizacja Byłych Żołnierzy Ukraińców, Związek Ukraińskiej Młodzieży. — Na dużą skalę. Czy czytelnik nie zgubi się w labiryntach zebranego przez Pana materiału? — Jeśli chodzi o skalę – tak, dość szeroko. Zebranego materiału okazało się tak dużo, że trzeba było zamiast jednej książki zrobić dwie. A co do “zgubienia się w gąszczu tekstu”, to mam swoją własną metodę pisania: fabularny rozwój wydarzeń, intryga poszczególnych faktów, dominanty emocjonalne, publicystyczna tonacja wykładu. To zazwyczaj utrzymuje uwagę czytelnika, skłania go do szukania w tekście odpowiedzi na pytania: a co, jak i dlaczego było dalej? I to niezależnie – czy chodzi o podręcznik, monografię czy opowieść dokumentalno-publicystyczną. — Gdzieś czytałam, że tak pisze się książki dla uczniów we Francji...
— Zgadza się. I nie tylko we Francji, i nie tylko dla uczniów. Na Zachodzie to tendencja: solidny podręcznik, za którym potem wszyscy będą gonić, monografia o profilu humanistycznym, którą rzeczywiście będą czytać, musi mieć jednego autora. I to takiego, który posiada osobistą i twórczą charyzmę oraz własne stanowisko. U nas zaś wciąż żywa jest „metoda brygadowa”: latami zarówno podręczniki, jak i monografie pisane są przez swoisty kołchoz. W tych warunkach autor pierwszego rozdziału przeczy temu, co napisał kolega w drugim. A w trzecim w ogóle mowa o tym, co wykracza poza granice przedmiotu. I często „to” – to w większości niezdarne kawałki z poprzednich prac kandydackich. Ale to jeszcze nie wszystko. Trzech do pięciu autorów rzeczywiście pisze samodzielnie, inni są „podczepieni”: przełożeni piszących; majętni sponsorzy, którzy pchają się do nauki, krewni majętnych. Jeśli chodzi o stylistykę wykładu, to w naszej literaturze naukowej wciąż święcie przestrzega się tego pretensjonalnego, jeszcze radzieckiego rozumienia: im bardziej niezrozumiale, tym rzekomo bardziej naukowo. Jak w ocenie podręcznikowego bohatera filmowego Sirki z „Za dwoma zającami”, wygłoszonej na krześle-pomniku (cóż za „świetne” odkrycie reżysera!) przez przyszłego zięcia Hołochwastowa, monologu o „rozumie szczura i człowieka”: mówi tak mądrze, że aż strach. — Na ile mi wiadomo, w Pana dorobku temat diaspory jest jednym z wiodących. Można już mówić o swoistej diasporianie profesora Tymoszyka. Z czego ona się składa? — To, nawiasem mówiąc, jako jeden z pierwszych zauważył mój dawny nauczyciel dziennikarstwa na kijowskim wydziale dziennikarstwa Wołodymyr Iwanenko, obecnie rektor Ukraińskiego Uniwersytetu w Waszyngtonie, w przedmowie do mojej książki „Ukraińska książka i świat”, która ukazała się w 2018 roku jako wspólne wydanie tego uniwersytetu oraz Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki. Mowa w niej między innymi o arcyważnym obowiązku ukraińskich uczonych-humanistów — wspólnym dokładaniu coraz to nowych cegiełek do tak młodej nauki, jaką jest ukraińskie diasporoznawstwo. Przecież przez wiele lat ta problematyka była rozpatrywana przez pryzmat „starszego brata”, w kontekście zatwierdzonej w Moskwie koncepcji „wspólnej kolebki” dla trzech narodów. A co za tym idzie – drugorzędności, zależności, zaściankowości ukraińskiej kultury i nauki w całości, a ukraińskiego drukarstwa, w szczególności zagranicznego. Oprócz wymienionych wyżej trzech książek zaliczam do tego monografię „Ukraińska książka i prasa we Włoszech”, napisaną również na podstawie opracowania tamtejszych archiwów, oraz „Ukraińska książka: historyczna misja i realia”. A przedtem było kilka książek, napisanych na podstawie opracowania ukraińskich archiwów w Kanadzie. — Zatem Kanadę uważa Pan za początek swojej diasporiany. Jaką drogą Pan tam trafił? — Po obronie pracy doktorskiej w 1997 roku, a dotyczyła ona ukrainoznawczych aspektów działalności naukowej, dziennikarskiej i wydawniczej Iwana Ohijenki, ktoś z rady specjalistycznej zaproponował wysłanie do Kanady, do Kolegium św. Andrzeja (tam nauczanie prowadzone było wówczas w języku ukraińskim), mojej monografii „Golgota Iwana Ohijenki”. Mówiono: niech kanadyjscy Ukraińcy wiedzą, że w niepodległej Ukrainie pojawiły się już pierwsze badania o byłym ministrze oświaty rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej, a później metropolicie prawosławnych Ukraińców całej Kanady Iłarionie. Wysłaliśmy. Po dwóch miesiącach otrzymałem, jak mawiała moja świętej pamięci matka, „urzędową” kopertę stamtąd, w której było zaproszenie na dwumiesięczne badania naukowe kolosalnego, dotąd przez nikogo nieopracowanego archiwum metropolity, z propozycją napisania o nim drugiej książki – pełnego życiorysu i wieloaspektowej działalności. Aby zrozumieć, dlaczego użyłem określenia „kolosalny” dla objętości tego archiwum, przytoczę taki fakt: jeśli fizycznie wyobrazić sobie kartonowe pudło o długości metra, a wysokości i szerokości ponad pół metra, to takich pudeł jest około stu. W większości – teksty rękopiśmienne. A jeśli wziąć pod uwagę, że przez wszystkie lata radzieckie imię tego wielkiego Ukraińca należało do pierwszej dziesiątki imion tych, mówiąc słowami radzieckiej machiny propagandowej, „nienawistnych burżuazyjnych nacjonalistów, zaciekłych wrogów narodu radzieckiego”, których zabraniano używać w prasie, radiu, telewizji i w wydawnictwach książkowych, to możecie sobie wyobrazić miarę mojej radości i odpowiedzialności. — I opracował Pan to wszystko? — W pewnym stopniu tak. Wynikiem opracowania tego archiwum stało się wspólne kanadyjsko-ukraińskie wydanie z 2000 roku mojej no
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
mojej książki “Pozostanę na wieki z obczyzną…”. W tym samym roku została ona zaprezentowana z udziałem autora w dziesięciu miastach tego zamorskiego kraju, gdzie mieszkają największe zorganizowane społeczności Ukraińców, w szczególności w Winnipeg, Toronto, Ottawie, Montrealu, Saskatoon, Edmonton, Reginie. Przychylny dla “Obczyzny…” rozgłos za granicą sprzyjał narodzinom nowego projektu wydawniczego. U jego podstaw leży zagraniczna, jeszcze niepublikowana spuścizna archiwalna jednego z Wielkich Ukraińców – Iwana Ohijenki. Do tej pory pod moją redakcją, z moimi przedmowami i przypisami, ukazał się 21 tom tego projektu. – Ma Pan na myśli stylizowane w jednej szacie graficznej, popularne obecnie wśród czytelników książki tego autora w dwóch blokach serii bibliotecznej “Spóźniony powrót”: “Spuścizna rękopiśmienna” oraz “Zagraniczne pierwodruki”? – Właśnie tak. – To przecież ogrom materiału archiwalnego. A jak trafił on w Pana ręce? – Prawie detektywistyczna historia. Ale – krótko. W anglojęzycznym wariancie jednego z trzech Testamentów metropolity Iłariona (to właśnie ten, który pisał, będąc już nieuleczalnie chorym), odnalazłem oto tę frazę: “Po mojej śmierci proszę zwrócić na Ukrainę moje archiwum i moją bibliotekę”. Ale po tej frazie wyłożono dwa warunki: a) kiedy Ukraina będzie wolna i b) kiedy będzie wolny jej Kościół. To dało mi ważny argument, by stawiać pytania przed dysponentami archiwum. – A kto jest tymi dysponentami? – Zgodnie z testamentem – stworzone w Winnipeg z inicjatywy samego Ohijenki w 1949 i 1951 roku dwie bezprecedensowe organizacje o znaczeniu ogólnoukraińskim – Towarzystwo “Wołyń” oraz Instytut Badań Wołynia, którym pierwotnie oficjalnie przekazywał autor swoje niepublikowane rękopisy. Już po śmierci metropolity do grona dysponentów dołączyli: konsystorz Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w Kanadzie, Kolegium św. Andrzeja przy Uniwersytecie Manitoby oraz kilka osób fizycznych. Wśród nich – wtedy jeszcze żyjący starszy syn Ohijenki, Anatolij, który mieszkał w Nowym Jorku; najwierniejszy uczeń i naśladowca metropolity, dziekan Kolegium, ojciec protoprezbiter Stepan Jarmuś oraz anglojęzyczna sekretarka zmarłego metropolity, dyrektorka kanadyjskiego związku wydawniczego “Tryzub”, Anna Fihus-Rałko. – I jak odnieśli się do Pana propozycji? – Na początku – jednoznacznie negatywnie. Powodem formalnej odmowy był argument: Ukraina jest wolna wciąż formalnie, ale faktycznie rządzą nią rosyjskojęzyczne i myślące po rosyjsku klany oligarchiczne, których przedstawiciele nie będą w stanie należycie zadbać o ten bezcenny skarb ukraińskiej historii. I mieli rację. Właśnie wtedy w zachodniej prasie było niemało publikacji zarówno o świadomym podpaleniu oddziału archiwalnej ukrainiki głównej biblioteki państwa – im. W. Wernadskiego, jak i o sprzedaży na antykwarycznych rynkach Europy skradzionych ze lwowskich archiwów oryginalnych listów Hruszewskiego, oraz o zniknięciu z tej samej Wernadki rękopisu książki Mikołaja Kopernika. Moje argumenty, że archiwum musi pracować na rzecz utwierdzenia ukraińskości na Ukrainie, że do Winnipeg w ciągu jeszcze dziesięciu lat będą w stanie dotrzeć z Ukrainy kontynentalnej tylko nieliczni badacze, samotnicy-pasjonaci, i to raczej na własny koszt, że właśnie badania ukrainoznawcze najbardziej ignoruje chronicznie narodowo wykastrowana władza na Ukrainie – nie zadziałały. – Wychodzi na to, że ich argumenty były ważne. I mimo wszystko, czym zakończyła się ta historia? – Posiedzenie dysponentów archiwum przeprowadzono trzykrotnie. To był właśnie drugi wyjazd do Kanady w 2000 roku, kiedy odbywał się miesięczny ogólnokanadyjski tour-prezentacja mojej książki “Pozostanę na wieki z obczyzną…”. I zapewne właśnie dobry rozgłos o tym wydarzeniu jednak zadziałał. Podjęto kompromisową decyzję: archiwum nadal pozostanie w Kanadzie, a w moje ręce zostaną przekazane kopie niepublikowanych prac metropolity Iłariona w celu zorganizowania ich pierwszego wydania na Ukrainie. Ale tutaj również pojawiły się dwa warunki: nie mam prawa przekazywać tych kopii do żadnej instytucji państwowej, muszę jedynie stworzyć i zarejestrować w należyty sposób organizację charytatywną, w imieniu której będą wydawane te teksty. Tak powstała w 2000 roku w Kijowie Fundacja imienia metropolity Iłariona (Ohijenki). Wtedy też strona kanadyjska podpisała ze mną umowę już z osobą prawną – kierownikiem tej organizacji charytatywnej, która stała się dysponentem kopii kanadyjskiego archiwum na Ukrainie. W 2000 roku wyszła drukiem pierwsza “jaskółka” z rękopiśmiennego kanadyjskiego funduszu pod ogólną nazwą serii bibliotecznej “Spóźniony powrót” – “Ukraińskie mnisiarstwo”. Dalej były, pod moją redakcją, z moimi przedmowami i przypisami naukowymi – “Taras Szewczenko”, “Ratowanie Ukrainy”, “Ukrzyżowany Mazepa”, “Ojczysta Mowa”, “Ukraiński Kościół w czasach Ruiny”… W sumie jak dotąd wyszedł 21 tom, każdy o łącznej objętości od 350 do 600 stron. – Jeśli wziąć pod uwagę te sto pudeł archiwalnych, o których Pan wspomniał, to jaka to ich część? – Sądzę, że nie więcej niż jedna czwarta. – A co dalej? – Dalej, bez wątpienia, będę kontynuował ten prawdziwie życiowy projekt. Tym bardziej, że niedawno udało się odnaleźć w jednym z archiwów Polski ogromną kolekcję archiwalną Iwana Ohijenki z jego polskiego okresu życia – od 1921 do 1944 roku. A to korespondencja z Andrzejem Szeptyckim, Symonem Petlurą, Pawłem Skoropadskim, Dmytrem Doncowem, Iwanem Krypjakewyczem, Osypem Makowejem i dziesiątkami innych działaczy ukraińskiego odrodzenia. Unikalność znaleziska polega na tym, że do niedawna ta kolekcja uważana była za spaloną podczas bombardowań Warszawy przez wojska radzieckie. Tak do końca swojego życia uważał również twórca i właściciel tego archiwum, Iwan Ohijenko. – To by ją wydać na Ukrainie! – I to byłaby prawdziwa sensacja! Ale i tutaj są utrudnienia. Polacy w zasadzie pozwalają kopiować takie dokumenty. Ale za opłatą. Jeśli wziąć pod uwagę objętość archiwum, to suma wyjdzie niemała – dla pojedynczego badacza faktycznie nie do udźwignięcia. Zwróciłem się do ambasady Ukrainy w Warszawie. Miałem nadzieję, że tam wspomogą na poziomie dyplomacji, by choć obniżyć sumę opłaty, zważywszy na to, że ten projekt nie jest komercyjny, a charytatywny. Tam uprzejmie wysłuchali, ale – rozłożyli ręce. Wпрочем, na nic innego nie liczyłem. Przez długi czas ukraińskiej niepodległości nasi dyplomaci za granicą reprezentowali i bronili nie interesów narodu, w imieniu którego tam są, a interesy biznesowe grup oligarchicznych, które po każdych wyborach zawsze okazują się na szczycie tej władzy. Wygląda na to, że taka dana jest żywotna. Z tego względu staje się coraz trudniej realizować również mój projekt “Spóźniony powrót”. Dla przykładu, z wydanych już 21 książek tylko trzy zostały sfinansowane przez państwo. Jako wieloletni ekspert programu publikacji społecznie znaczących “Ukraińska książka”, zdołałem przeforsować przez ten program “Tarasa Szewczenkę”, “Bohdana Chmielnickiego” oraz “Ratowanie Ukrainy”. Wszystko inne – to poszukiwanie, jakby z wyciągniętą ręką, zamożnych dobroczyńców-sponsorów. A spośród dolarowych milionerów, jak Państwo wiecie, faktycznie nie ma tych, którzy kochają Ukrainę, mówiąc słowami Jewhena Czykałenki, “do głębi swojej kieszeni”. – Co z lekcji ukraińskiej emigracji, które tak szczegółowo i argumentowanie opisano w Pana książkach, jest pouczające dla przeciętnego Ukraińca w Ojczyźnie? – Z szeregu takich lekcji wyróżniłbym trzy.
Pierwszy. Żywotność i ciągłość ukraińskiego słowa drukowanego (a co za tym idzie – także ukraińskojęzycznego eteru) jako ważnego czynnika tworzenia narodu, musi być zapewniona zdecydowaną siłą przede wszystkim samych Ukraińców. Nie ma żadnych nadziei na to, że zrobi to władza obca (za granicą) lub faktycznie małorosyjska w swojej mentalności (na Ukrainie). Zniknięcie z narodowego pola informacyjnego po niedawno zakończonym okresie rozpaństwowienia i prywatyzacji mediów dziesiątek gazet i czasopism ukrainocentrycznych w treści i ukraińskojęzycznych w języku (w szczególności dziecięcych, wojskowych), jak i szeregu stacji radiowych i telewizyjnych – jest tego potwierdzeniem. Drugi. Ukraińska diaspora zapisała nam, żyjącym na Ukrainie, dziennikarstwo z ludzką twarzą, z wyraźnie nakreślonym komponentem narodowym, patriotycznym, poszukującym prawdy. A zatem nie sprzedajne, nie kłamliwe, zawsze niewygodne, a nawet niepożądane dla władzy, często pozbawione uwagi samej wspólnoty, dla której takie dziennikarstwo jest tworzone. Takiego dziennikarstwa nam dzisiaj brakuje. Trzeci. Jeśli chcemy przetrwać i utwierdzić, mówiąc słowami Tarasa Szewczenki, w swoim domu „i prawdę, i wolność”, należy zaprzestać szalonych w swojej ostrości i szczerości publicznych „wojen między swoimi”, co było szczególnie charakterystyczne w okresie kształtowania się zorganizowanego życia ukraińskich emigrantów po II wojnie światowej i co boleśnie uderzyło w ich autorytet wśród obcych. Pora i u nas skończyć z grupowaniem, partyjniactwem, sławolubstwem i buławolubstwem poszczególnych liderów oraz ich zwolenników. Pora przyjąć za podstawę dewizę ukraińskich nacjonalistów „Ukraina ponad wszystko!”. Dzisiaj jest to aktualne jak nigdy. Ukraina, jej europejska przyszłość, jest obecnie naprawdę w niebezpieczeństwie. – Często prezentował Pan swoje książki i wygłaszał wykłady za granicą. Jak tam odbierali Pana problematykę obcokrajowcy? – Oto wrażenia z prowadzenia kursu „Podstawy dziennikarstwa” w Kolegium św. Bazylego w amerykańskim Stamford. Różnica między tamtejszymi a naszymi studentami pod względem motywacji do nauki, wymagań dotyczących uzyskania dyplomów licencjata, a tym bardziej magistra, jest uderzająca. Tam faktycznie nie ma wagarowiczów, albo tych, którzy pragną zdać egzamin „na darmo”, kto lubi poskarżyć się w rektoracie na wykładowcę, który jest „bardzo wymagający”. To wtedy, gdy mnie, wykładowcy uniwersyteckiemu na Ukrainie, młody człowiek z „zerową” wiedzą, szklanymi oczami i z wyraźnym brakiem dobrych manier bezczelnie oświadcza, że przecież jestem kontraktowcem, od takich otrzymujecie pensję, więc jesteście zobowiązani postawić mi dobrą ocenę. Albo tak samo bezczelnie tłumaczy swoje naukowe ignoranctwo tym, że musiał, zamiast chodzić na zajęcia i uczyć się, zarabiać na życie, siedzieć przy umierającej babci, systematycznie chorował, ale zaświadczenie zgubił... Albo na moje argumenty, że przedłożona do obrony praca magisterska jest spisana z takiego a takiego źródła, nieomylnie paruje, że u nas nawet minister edukacji jest plagiatorem… Takie rozpowszechnione u nas w ostatnich latach zjawisko, kiedy wykładowca nie wymaga wiedzy, a pragnie, na żądanie rektoratów czy dziekanatów, zamykać oczy na rażącą niewiedzę kontraktowców i dogadzać im, tam nie przechodzi. – A co z naszymi rodakami? – To szczególnie wdzięczna i nieobojętna publiczność. Zauważalna jest ich miłość do ojczystego słowa, do naszej książki. W Rzymie, powiedzmy, zapamiętałem rodaków ze łzami w oczach, kiedy słuchali opowieści o losie jeńców wojennych byłej dywizji „Galicja” w obozie namiotowym „Rimini”, którzy czekali dwa lata na decyzję Europy: zwrócić ich Stalinowi jako zdrajców czy dać pozwolenie na życie w wolnym świecie. Mówili, że w książce zbyt krótko zebrano i skomentowano tyle faktów naszej historii, o których oni przez lata życia we Włoszech nigdzie nie mogli ani słyszeć, ani czytać. A w Londynie przedstawiciele starszej fali naszej emigracji, którą tam nazywają polityczną, zorganizowali po jednej z takich prezentacji zbiórkę rzadkich na dzisiaj wydań ukraińskiej emigracji, odnalezionych w skrzyniach babć, i podarowali mi, aby przedłużyć życie tym rarytasom już na Ukrainie. Najbardziej poruszyła mnie jedna starsza pani w amerykańskim Bound Brook, która podarowała mi przy wszystkich odnalezioną z takiej samej skrzyni książeczkę, której szukałem wszędzie już nie jedną dekadę: wydaną w 1917 roku w drukarni Ukraińskiej Centralnej Rady broszurę Iwana Ohijenki „Kultura ukraińska”. Jest to tekst wykładu publicznego, czytanego przez autora na otwarciu Ukraińskiego Uniwersytetu Narodowego po tym, jak wyjątkowo prorosyjska profesura Uniwersytetu św. Włodzimierza odmówiła przejścia na ukraiński język wykładowy i wysłała do Rządu Tymczasowego w Piotrogrodzie „Protest przeciwko gwałtownej ukrainizacji Kraju Południowo-Zachodniego”. Na propozycję Symona Petlury, który słuchał tego wykładu, wydrukowano stutysięczny nakład dla ukraińskiego wojska. Władza bolszewicka tak się postarała, że żaden egzemplarz na Ukrainie nigdzie nie pozostał. Zatem tę bezcenną relikwię zachowała diaspora aż za oceanem. Oczywiście mam zamiar ją wydać ponownie. – Znany publicysta Stepan Kołesnyk nazwał Pana dwuksiążkę „Wieś” „swego rodzaju encyklopedią życia ukraińskiej wsi”. I dalej wyjaśnił kryteria dla takiego stwierdzenia: pod względem czasowej i ilościowej skali objęcia do niedawna ukrywanego przez władzę materiału archiwalnego, lakoniczności i kompletności fabuł, umiejętnego połączenia chronologicznego wykładu wydarzeń z ich fabularnym rozwojem, barwnym językiem. – Przede wszystkim to odkupienie i uznanie długu wobec swojego rodzinnego kraju – Czernihowszczyzny, skąd pochodzę. Tę pracę poświęciłem wszystkim tym represjonowanym, zamęczonym, zniesławionym, zabitym, uduszonym przez Hołodomor, nieznanym, nieprzebaczonym, nierozpoznanym, godnie nieocenionym do dzisiaj porządnym pracownikom miasteczek i wsi okręgu niżyńskiego. Zakończenie na str. 6
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek na str. 4-5. Stało się tak, że po ukończeniu Uniwersytetu Kijowskiego pojechałem do pracy w dalekie i nieznane mi Czerniowce. Tam przez pewien czas pracowałem jako korespondent terenowy działu rolniczego gazety obwodowej „Radianśka Bukowyna”. Zdaje się, że nie ma takiej wsi ani chutoru na tej bliskiej mi zielonej Bukowinie, gdzie bym po kilka razy nie bywał, opisując dziesiątki i setki ludzkich losów. A do historii swoich korzeni, swojego kraju, zwróciłem się już wtedy, gdy na tamten świat nagle odeszli moi rodzice, a wkrótce także dwaj młodzi jeszcze bracia – mechanizatorzy szerokiego profilu, jak nazywano w radzieckich kołchozach ich główną siłę – traktorzystów i kombajnistów. – Na czym polegał zamysł twórczy? Przecież on wyraźnie nie wpisywał się w Pana zainteresowania naukowe i dydaktyczne. – Nasz poradziecki czas jest ciekawy tym, że na pierwsze miejsce w gustach czytelniczych nagle wyszło takie pojęcie jak non-fiction – ubrana w słowo artystyczne dokumentalistyka, historie lokalne. To znaczy, chodzi o przystępnie wyłożone historie czy opowieści, ale nie zmyślone, a bazujące na ściśle faktograficznym materiale. Na początku myślałem, by napisać coś podobnego do szkicu krajoznawczego. A kiedy zanurzyłem się w archiwa, nie mogłem przestać. Otóż wyszły dwa tomy. A objętością, jak i w historii brytyjskiej, – ponad tysiąc stron. Odważyłem się na ryzykowny eksperyment: przemyślałem tworzenie dokumentalnej historii jednej wsi czy badania krajoznawczego wybranego okręgu, konkretnie – nieżyńskiego, a postanowiłem napisać właściwie historię Ukrainy. Ale nie „z góry”, jak dotąd przyjęto (carowie, królowie, wodzowie, rządy, zjazdy partii komunistycznej), a „z dołu”, „od wewnątrz” – przez pryzmat losu ukraińskiej wsi w całości (zwykłe proste ludzkie losy z ich talentami, sprawami, zamiarami i bólami). – Zdaje się, że Pana eksperyment się udał. W jednej z recenzji na temat Pana „Wsi” zwrócono uwagę na takie słowa: „Proces twórczości nie ma granic w swojej wielostronności. I w tym przypadku główna misja przez Mykołę Tymoszyka została wykonana. On nie tylko dał informację, jej interpretację, a nimi porwał i, co najważniejsze, obudził czytelnika. Faktycznie ta praca jest swoistą bombą zapalającą”. – Rzeczywiście, ta książka miała aż tak wiele przychylnych recenzji i, co najważniejsze, rozgłos społeczny o przyczynach tego, dlaczego, z czyjej winy nasza wieś z nadpotężnego czynnika narodotwórczego, nieprzekupnego ukraiństwa przekształciła się obecnie w „umierającego kolosa”. Akcenty treściowe książki wskazują na dwie główne przyczyny. Pierwsza: genetyczna bojaźń wieśniaków przed poznawaniem, mówieniem i bronieniem prawdy. Druga: obojętność, utrata ukrainocentrycznej i patriotycznej pozycji nowożytnej wiejskiej inteligencji. Przede wszystkim – nauczycieli, lekarzy, inżynierów. – Znam szereg Pana publikacji w prasie, w których w ostry sposób mówi Pan o sprzedajności inteligencji w ogóle, a wiejskiej w szczególności, wychowanej przez władzę kolonialną... – I nie bezpodstawnie. Oto choćby jedna z licznych historii opisanych we „Wsi”. Jeszcze od czasu przygotowywania materiałów do książki powziąłem zamiar przywrócenia historycznej nazwy mojej rodzinnej wsi Danyna – starodawnemu, jeszcze z czasów przedtatarskich, wielkiemu osiedlu, które zakorzeniło się na kilku wzgórzach zabłoconej ze wszystkich stron doliny nieżyńskiej. Ta pierwotna nazwa wsi za okupacyjnej dla Ukraińców władzy rosyjskiej była gwałcona oficjalnie trzykrotnie na modłę moskiewską: Danino, Danino, Danyne. Nieprosta w procedurach biurokratycznych droga czasowa od decyzji rady wiejskiej (przez radę rejonową, administrację rejonową, radę obwodową, administrację obwodową, komisję parlamentarną Rady Najwyższej ds. rozwoju regionalnego) do przegłosowanego w sali sesyjnej Rady Najwyższej postanowienia zajęła mi pięć lat. I największy opór przyjęciu takiej decyzji stawiali (nawet nie zgadniecie) deputowani wsi. A we wsi kto jest deputowanym? Zazwyczaj dyplomowani nauczyciele, medycy, agrarzyści – tak zwana inteligencja budżetowa. A ona, niestety, czy nie wszędzie na wsiach jest przeważnie niepatriotyczna, bez zasad, sprzedajna, mało czytająca, wiecznie wymagająca i niezadowolona ze wszystkiego. Proszę spojrzeć, jak przemianowano tam, praktycznie w przeważającej większości obwodów Ukrainy, chyba poza zachodnimi, w wykonaniu ustawy o dekomunizacji ulice, nazwane w czasach radzieckich na cześć wielu katów narodu ukraińskiego: zamiast Lenina, Woroszyłowa, Swierdłowa, Zetkin – Centralna, Polowa, Wiszniowa, Miodowa. O imionach Mazepy, Triasyła, Ohijewskiego, z którymi związana jest, dla przykładu, historia mojej wsi, tamtejsza „wiejska elita intelektualna” i słuchać nie chciała. I to pomimo tego, że przygotowałem i wysłałem do każdego domu mieszkańców Danyny notatki historyczne o tych osobistościach. – Może Pan wyróżnić jeden epizod z tej książki, który jest dla Pana szczególnie drogi? – To bez wątpienia historia matczynego testamentu dla mnie. W wiosenny dzień 1933 roku, kiedy jej ojca, a mojego dziadka Iwana Petrowycza, wysłano na Sołowki, matka skończyła siedem lat. Naraz na tę wykrwawioną z niedożywienia i przerażoną dziewczynkę posypały się jeden za drugim ciosy niesprawiedliwego losu. Gospodarstwo rozkułaczono, sień oderwano, do chaty dokwaterowano przywiezionych z „głodującego Powołża” czworo rosyjskojęzycznych. Od wstrząsu nerwowego tego dnia na morwie na podwórku powiesiła się najmłodsza siostra ojca – jeszcze niepełnoletnia ciotka Jawdocha, drugą, najstarszą, brygadzistkę Olgę, sąd rejonowy skazał na siedem lat za... siedem wziętych z kołchozowego pola buraków. Matka mojej matki Ustyna Zynowijiwna przedwcześnie zmarła w czasie wojny, jeszcze za Niemców, – w czterdziestym roku jej życia, a wkrótce do tego obejścia w 1944 roku wiejski listonosz przyniósł zawiadomienia o śmierci dwóch braci matki – Andrija oraz Iwana. Młodszy Iwan poległ podczas forsowania Dniepru pod Kijowem, a starszy Andrij – pod Żmerynką. Najboleśniejsze jest to, że niczego z tego wszystkiego za życia rodziców nie wiedziałem – matka chroniła swoje czworo dzieci przed tą prawdą. Bo na własnym gorzkim sierocym losie w pełni odczuła, co znaczy nosić piętno urodzonej z „wroga ludu”. Szczególnie nie przyznawała się o tym mnie – partyjnemu dziennikarzowi, który zaczynał karierę zawodową w dalekich od Danyny Czerniowcach i na krótkie odwiedziny do rodzinnego domu przyjeżdżał rzadko. Przez wszystkie te lata matka, prosta i mało piśmienna kołchoźnica wiecznie zacofanego według rejonowych zestawień danyńskiego kołchozu „Rewolucja Październikowa”, potajemnie od nas szukała prawdy o swoim ojcu.
A odnalazłem ją, tę gorzką prawdę, dopiero w grudniu 1996 roku, kiedy pochowałem matkę. Przeglądając matczyną skrzynię (to najdroższa rzecz, jaka została jej po ojcu), znalazłem zawinięty w wyszywany ręcznik gruby pakiet z papierami. Większość była jednakowa, pisana przez kalkę, drukowana na jedynej w tamtym czasie kołchozowej maszynie: prośby do MSW, KGB, zarządów archiwalnych w Murmańsku, Archangielsku, Moskwie, Kijowie. Te prośby do wysokich instancji urzędniczych, pisane przez prostą kołchoźnicę z czernihowskiej wsi z prośbami o wydanie zaświadczenia o ojcu, kończyły się tymi samymi słowami: „Zaświadczenie to jest mi potrzebne do rehabilitacji dobrego imienia mojego ojca, jego córki i wnuków”. Do nich doklejone były otrzymywane stamtąd standardowe odpowiedzi: „Dane o pańskim ojcu nie istnieją”. Znajduję także szereg pisanych ręcznie świadectw starszych mieszkańców wsi o rozkułaczeniu gospodarstwa Iwana Mozgowego i wywiezieniu go ze wsi. Na wierzchu tej teczki – wycinek z gazety rejonowej „Niżyński wisnyk” z 1996 roku, zatytułowany „Sprawiedliwość przywrócona”. W nim kilka wierszy gazety: „Zgodnie z art. 3 Ustawy Ukrainy „O rehabilitacji ofiar represji politycznych na Ukrainie” oraz decyzją komisji rejonowej Rady deputatów ludowych w sprawach przywrócenia praw rehabilitowanych, w ostatnich dniach zrehabilitowano następujących obywateli rejonu, wysiedlonych ze stałego miejsca zamieszkania lub pozbawionych majątku pod pozorem walki z kułactwem:
Mozgowy Iwan Petrowycz
(wieś Danyne)”. Całkowicie oczywiste jest, że przygotowywała się przekazać ten pakiet swojemu najmłodszemu synowi – mnie. I wtedy opowiedzieć wreszcie prawdę o swoim ojcu. Nie zdążyła.
Teraz ten haftowany krzyżykiem czerwonymi i czarnymi nićmi ręcznik, z boleśnie znajomym czernihowskim ornamentem roślinnym, który wyszywała w przerażających latach 30. moja babcia Ustyna i w którym znalazłem testament matki, jest moim najcenniejszym skarbem z rodzinnej skrzyni. W moim kijowskim domu owija on obraz świętego Mikołaja.
— I ostatnie pytanie: o Pana artykuł. Rzeczywiście okazał się rezonansowy: tylko w ciągu dwóch pierwszych dni od czasu jego opublikowania na naszej stronie rozpowszechnił się w ponad czterech tysiącach udostępnień na różne platformy sieciowe, wypełniony jest nim Facebook. Dlatego chcę podziękować za Pana stanowisko i odwagę nazywania rzeczy po imieniu w bolesnym problemie społecznym.
— A ja chcę podziękować pani zarówno za zamieszczenie mojego artykułu, jak i za inicjatywę tej rozmowy. Jestem przekonany, że temat Scopus będę kontynuował. Do tego skłaniają liczne odzewy czytelników. Dzięki umieszczeniu na Pani platformie mojego adresu elektronicznego otrzymałem niemało odzewów od kolegów-myślicieli. Wyciąg z jednego, od Wasyla Pacharenki, który został zamieszczony na stronie „Granit nauki”, chcę zacytować jako znamienny: „Szczere podziękowania za głęboki, uczciwy i mądry artykuł… Niestety, inteligenci zawsze byli w radzieckim i pozostają w poradzieckim świecie zależni, upokorzeni, nędzni, a przez to zastraszeni. I oto rezultaty: na oczach niszczeje rodzima nauka i oświata, przede wszystkim humanistyczna — nauka o człowieku i ukrainoznawstwo! Doświadczenie trzech rewolucji, które odbyły się niedawno, z naszym udziałem, zaświadcza: kiedy Ukraińcy się jednoczą, mogą bardzo wiele. Oto i teraz nadszedł czas, aby każdy z nas, naukowców i edukatorów, OSOBIŚCIE, INDYWIDUALNIE zadeklarował swoje stanowisko, swój sprzeciw wobec tego, by nasza nauka i oświata stawały się „błotem Moskwy, warszawskim śmieciem”. Zmiany, reformy w naszej dziedzinie naukowo-oświatowej są koniecznie potrzebne, ale produktywne, narodotwórcze, a nie niszczycielskie. Tymczasem (po raz kolejny!) spełnia się smutne proroctwo Szewczenki: „Doprowadziła się Ukraina do samego skraju. Gorzej niż Lach własne dzieci ją krzyżują”…
Naprawdę, nadszedł czas nie tylko bić na alarm. Spróbuję znaleźć ludzi o podobnych poglądach, aby dotrzeć do premiera Denysa Szmyhala – nie jestem pewien, czy jest świadomy realnego stanu spraw w oświacie. Nie mówiąc już o prezydencie. W podobnych sytuacjach nie można dalej milczeć. Bo dalej, przy tradycyjnym milczeniu i strachu większości ukraińskiej inteligencji spośród uczonych, wykładowców, dziennikarzy, pisarzy, nauczycieli, ruina ukraińskości będzie się pogłębiać. W jakiej Ukrainie będą uczyć się i szukać pracy nasze dzieci?
A zatem, ciąg dalszy nastąpi…
Rozmowę prowadziła
Darija TARUSOWA,
redaktor naczelna strony o ukraińskiej i światowej nauce
„Granit Nauki”
Tłumaczenie maszynowe
Anna STOLAROWA, członek honorowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, autorka książki „Charkowska wiosna Łesi Ukrainki”, laureatka nagrody im. Dmytra Bahalija, m. Charków. Ciąg dalszy. Początek w numerze nr 2 w 2021 r. „Dragomanowa (z męża Kosacz) Olga Pietrowna, siostra M. P. Dragomanowa. W 1882 r. objęta nieformalnym nadzorem w Nowogrodzie Wołyńskim, ponieważ wyróżniała się socjaldemokratycznym kierunkiem o odcieniu ukrainofilskim. W 1887 r. podczas pobytu w Kijowie podejrzana o korespondencję o charakterze przestępczym, przez co ponownie objęta nieformalnym nadzorem, na mocy zarządzenia departamentu policji z 30 kwietnia 1887 r.” — to już zapis o matce Łesi Ukrainki w tym samym „Słowniku”. Imię Ołeny Pcziłki było w ZSRR przemilczane. W niepodległej Ukrainie nadszedł czas, aby choć krótko opowiedzieć o roli tej pisarki, działaczki społecznej i matki nie tylko Łesi Ukrainki, ale jeszcze pięciorga utalentowanych dzieci, które wychowała w duchu patriotyzmu narodowego w wierności Ukrainie. Znanych jest 155 listów Łesi do matki, które zaczynają się od słów „Droga mamusiu!” i kończą „Twoja Łesia!”, oraz wiersz poświęcony „Kochanej mamie”: Oj, czy tak pięknie w jakimś kraju, Jak tu, na naszym ojczystym Wołyniu! Noc otuliła białe chaty, Niczym małe dzieci matka… Wysoka kultura pedagogiczna w rodzinie wchłonęła w siebie najlepsze cechy starodawnych rodów – Dragomanowych i Kosaczów, a także odwieczne tradycje narodu ukraińskiego. Stworzyło to odpowiednie warunki i szeroką przestrzeń dla samorealizacji oraz rozwoju zdolności każdego dziecka. W swoim referacie „Praca wychowawcza”, który wybrzmiał na posiedzeniu katerynosławskiej „Proświty”, której organizatorką była Ołena Pcziłka, głosi ona swoje poglądy na rolę rodziny w wychowaniu dzieci: „Dzieci – to nasz drogi skarb, to nasza nadzieja, to młoda Ukraina. Czy dziecko wyrośnie na przyjaciela, czy na wroga Ukrainy – to w dużej mierze zależy od wychowania w rodzinie”. Z listu siostry Łesi, Olgi, do M. P. Dragomanowa dowiadujemy się: „Karmeluka” napisała nam nasza mama – sztukę w 5 aktach. Były w niej wszystkie główne wydarzenia z życia Karmeluka. Choć wystawienie jej było dość trudne, bo na scenie odbywał się nawet pożar pańskiego pałacu, ale pod kierownictwem naszego głównego reżysera, kostiumologa, budowniczego, twórcy sceny i artystów – Łesi, wywiązaliśmy się z tego zadania z honorem. Z deklamacji na naszym święcie najlepsza była brata Mykosia (4,5-letniego), bardzo ładnie i z należytym wyrazem deklamował Szczohołewa „Hej, miałem konika”. W rodzinie zawsze obchodzono jubileuszowe daty T. Szewczenki. Pod pseudonimem Ołeny Pcziłki Olga Petriwna Kosacz występowała jako pisarka, etnograf, publicystka, działaczka społeczna, dziennikarka i wydawca. Miała wielkie zainteresowanie historią Ukrainy – odwiedzała Poczajowski Monaster, założony jeszcze w XIII w., Czyhryn. Tak pojawił się poemat „Orle gniazdo”, w którym odtworzyła walkę narodu ukraińskiego przeciwko polityce kolonizatorskiej rosyjskiego caratu. Książka „Ukraiński ornament ludowy” przyniosła Ołenie Pcziłce sławę pierwszej na Ukrainie znawczyni tego rodzaju sztuki ludowej. W osobnym wydaniu ujrzały światło dzienne 31 oryginalnych utworów, dwie sztuki dla teatru dziecięcego – „Wiosenny poranek Tarasa” oraz „Bajka zielonego gaju”. Wydano 19 przekładów, wśród nich Gogol – „Wiosenne noce”, „Zapiski obłąkanego”, Hugo – „Dzieci”, Andersen – „Wielmoże i prości”, Schiller – „Przeróbka”, pisała wiersze, opowiadania, powieści. Jej komedia w 5 aktach „Światowa noc” z życia inteligencji po raz pierwszy została wystawiona w 1885 r. w Katerynosławiu przez trupę M. Staryckiego. Kiedy po ukazie emskim literatura ukraińska w granicach Rosji znalazła się pod zakazem, swoje ocalenie pisarka znalazła w galicyjskich czasopismach (Austro-Węgry), korespondencja z I. Franką była już wtedy działalnością wywrotową. A ona z nim jeszcze współpracowała, razem zajmowali się wydawaniem czasopisma „Zoria” we Lwowie, które wychodziło kosztem rodziny Kosaczów, razem z pisarką N. Kobrynską były organizatorkami i sponsorkami kobiecego almanachu „Pierwszy wieniec”, w wydaniu którego pomagał I. Franko. Dzięki jej staraniom we Lwowie wyszły „Śpiewomówki” S. Rudanśkiego, a w Galicji została wybrana przewodniczącą ukraińskiego oddziału towarzystwa chóralnego „Bojan”. Ołena Pcziłka za własne środki wydawała czasopismo „Ridnyj kraj” oraz dodatek do niego dla dzieci i młodzieży „Mołoda Ukrajina”. W styczniu 1905 r. odbyło się zebranie kijowskich obywateli w sprawie zniesienia zakazu języka ukraińskiego. Wyłoniono delegację do ówczesnego premiera Wittego, w składzie była także Ołena Pcziłka z Wołynia. Ze wspomnień pisarki: „Na początku stycznia delegacja wyjechała do Petersburga. Witte przyjął nas w swoim osobistym pomieszczeniu (Biały Dom). Wysłuchał naszych referatów. Rozmowa trwała ponad godzinę. Powiedział, że odnajdzie wszelkie możliwości, aby nasze żądanie zaspokoić”. Rok 1905 był tak groźny dla imperium, że wszystkie „możliwości” zaginęły w wirze burzliwych wydarzeń. Ale społeczeństwo nadal domagało się prawa do istnienia języka ukraińskiego. Towarzystwo „Proświta” na swoim posiedzeniu 21 stycznia 1907 r. uchwaliło zwrócić się do ministra edukacji narodowej w Petersburgu z prośbą o danie możliwości narodowi ukraińskiemu uczenia się w jego ojczystym języku. Wśród sygnatariuszy były Ołena Pcziłka i Łarysa Kosacz. I rzeczywiście nastąpiło pewne złagodzenie w tej sprawie. Rewolucję 1917 roku Ołena Pcziłka przyjęła optymistycznie, zaczęła zajmować się działalnością społeczno-oświatową, redaguje „Gazetę Hadziackiego Zarządu Ziemskiego”. W maju 1920 r. zorganizowała w m. Hadziacz święto T. Szewczenki. Obecny przedstawiciel. Od lewej do prawej: Oksana Staryćka, Łesia Ukrajinka, Olha Kosacz. 1896 r.
władzy radzieckiej zabronił przeprowadzenia święta. Wtedy ona w jego obecności podeszła do popiersia Szewczenki i owinęła je żółto-błękitną flagą. I została aresztowana. Świadkowie mówili, że ją, siedemdziesięcioletnią siwą kobietę, przywiązali do konia i tak prowadzili do siedziby Czeka. Dzięki wieśniakom, którzy ją dobrze znali i wstawili się za nią, została wypuszczona. W 1920 r., po ciężkim wstrząsie spowodowanym aresztowaniem w bolszewickim Hadziaczu, Ołena Pcziłka przeniosła się ze swojego rodzinnego gniazda Dragomanowskich do Mohylowa Podolskiego, gdzie mieszkała wtedy ze swoją rodziną najmłodsza córka Izydora. Rodzinne archiwum zostawiła pod „opieką kierownika oświaty ludowej” w celu zachowania. Już po roku wielkie archiwum zostało rozproszone i zniszczone. W związku z utratą pracy w Łocmańskiej Kamiance rodzina Olhy Kosacz-Krywyniuk również przenosi się do krewnych w Mohylowie Podolskim. Tutaj przeprowadziła się także Sudowszczykowa-Kosacz (wdowa po zmarłym synu Mychajle). Trudności materialne zmuszają je do przebijania się z utworami i przekładami do ukraińskich wydawców. Tam odpowiadali, że mogliby wydrukować, gdyby „pisemka były neutralne w treści i bez zakazanych słów (Bóg itd.). Wsewydat nie pozwala nawet na aluzję do religii i patriotyzmu”. Brak pieniędzy zatruwał życie rodziny. Wiedzieli o tym ich przyjaciele zarówno w Kijowie, jak i w Połtawie oraz Charkowie. Dobry przyjaciel w Charkowie, Mychajło Rudynśkyj, po usilnych staraniach uzyskał dla Ołeny Pcziłki wsparcie finansowe w Komitecie Pomocy Uczonym. Dzięki staraniom innych przyjaciół (w szczególności Ahatanhela Krymskiego) Ołenie Pcziłce od 17 marca 1924 r. przyznano emeryturę osobistą w „wysokości pełnej stawki 10. kategorii”. A we wrześniu tego samego roku została wybrana członkiem korespondentem Akademii Nauk Ukrainy. Były to ciężkie czasy w Akademii. O ile dwaj pierwsi prezesi Akademii, W. I. Wernadśkyj i O. I. Łewyćkyj, byli wybierani jako akademicy, o tyle trzeci prezes, Zabołotnyj, został mianowany przez Rząd. Wprowadzono nowy system pracy w Akademii – plan pięcioletni. Na pierwszym posiedzeniu nowej Rady uroczyście świętowano pamięć „wielkiego rosyjskiego pisarza i rewolucjonisty Czernyszewskiego”. Na poprzednich posiedzeniach obchodzono jubileuszowe daty T. H. Szewczenki. Na tym marcowym posiedzeniu w 1929 r. o Szewczence nie wspomniano ani słowem, tak jak nie wspomniano w ogóle o Ukrainie. W 1923 r. na Ukrainie rozpoczął się wielki polityczny proces pokazowy. Kijowskie GPU aresztowało kilka osób pod zarzutem udziału w szpiegowskiej podziemnej organizacji „Centrum Działań”. Przed sądem stanęło 18 uczonych, byli już wrogami ludu. Przyszła kolej i na Ołenę Pcziłkę. Po raz drugi czekali przyszli aresztować ją w 1930 r., miała już 80 lat, była chora i niechodząca, a kaci nie mieli transportu, żeby odwieźć ją do więzienia, więc zostawili ją pod aresztem domowym. Dziesięć dni po tej nocy, 4 października 1930 r., odeszła. Ołenę Pcziłkę chowano na Cmentarzu Bajkowym, panowała absolutna cisza, ponieważ przemówienia były zabronione. Jej imię na długo zapomniano. I dopiero 27 lutego 1991 r. Postanowieniem Rady Ministrów Ukrainy imię Ołeny Pcziłki nadano Wołyńskiej Państwowej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej. W tym samym 1991 r. wydawnictwo „Weselka” ustanowiło nagrodę literacką imienia Ołeny Pcziłki dla wyróżnienia najlepszych ukraińskich książek dla dzieci. Niech spełnią się myśli Ołeny Pcziłki, które zawarła w wierszu „Pierwszy wieniec”:
Do związku więc siostry! W naszym gaju
Wieńce pracy uplotemy –
I na korzyść rodzinnego kraju
Kobiece serce oddamy.
Za władzy radzieckiej całkowicie przemilczano ważne strony drogi życiowej rodziców, braci i sióstr Łesi, którzy stanowili jedyne środowisko duchowe, jedną z potężnych oaz ukraińskiego zjednoczenia narodowo-kulturowego. W inny sposób pielęgnowali twórczość Łesi Ukrainki, za co zostali poddani prześladowaniom politycznym ze strony władzy radzieckiej.
Olha, trzecie dziecko w rodzinie Kosaczów,
nie była po prostu ulubioną siostrą Łesi. Była dla niej gwiazdą-doradczynią, gwiazdą-światłem. A dla narodu ukraińskiego stała się prawdziwym promieniem słońca, ponieważ zostawiła nam bezcenny skarb – „Chronologię życia i twórczości Łesi Ukrainki” – prawdziwie zinterpretowane informacje biograficzne genialnej poetki. Olha ukończyła Wyższe Żeńskie Kursy Medyczne w Petersburgu. Była aktywną uczestniczką wystąpień antyrządowych, za co była aresztowana przez władze carskie dwukrotnie: w 1903 r. – w Petersburgu, w 1907 r. – w Kijowie. Po ukończeniu kursów medycznych otrzymuje stanowisko ziemskiego lekarza patronackiego dla dzieci osieroconych w Łocmańskiej Kamiance i pracuje tam do 1922 roku. A dalej, za władzy radzieckiej, życie rzuca ją do Mohylowa Podolskiego, gdzie zajmuje się działalnością pedagogiczną, w 1929 roku przeprowadza się do Kijowa, pracuje jako bibliograf w naukowej bibliotece medycznej. I nie porzuca przy tym ulubionej pracy. Zebrała i opublikowała zbiór „Ukraińskie wzory ludowe na Kijowszczyźnie, Połtawszczyźnie i Jekaterynosławszczyźnie”. We lwowskich czasopismach „Zoria” i „Dzwinok” drukowała swoje utwory i przekłady utworów prozatorskich A. Daudeta, George Sand, Ch. Dickensa, E. Orzeszkowej, Hugo, Turgieniewa, Kiplinga pod pseudonimem „Olesia Zirka”. Była wydawcą literatury dla dzieci. Jest autorką szeregu wspomnień o siostrze Łesi – „Z moich wspomnień”, „Z dziecięcych lat Łesi Ukrainki”, „Pobyt Łesi Ukrainki w Łucku”, „Notatki do biografii Łesi Ukrainki”.
Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dziką zielenią. Przyczyna takiego uziemienia okazała się prosta: należało naładować baterie „Forda” nową porcją elektryczności. Jak wszyscy bohaterowie, którzy rwali się w przyszłość, Petryk był nieuważny wobec codziennej prozy teraźniejszości, więc rzadko zwracał uwagę na wskaźniki urządzeń na panelu swojego minivana. Strzałka wskaźnika naładowania baterii spadła do czerwonej kreski. Dzięki stromemu zjazdowi i prawom bezwładności można było zaoszczędzić trochę energii elektrycznej, wyłączając silnik. Nagle Arni zauważył, że dogania dziewczynę, która co sił biegnie w dół jezdnią. Petryk wbił pedał hamulca w samą podłogę, z piskiem zatrzymując minivana, żeby nie zabić tej szalonej; nawet pomyślał – czy nie z Kuryłowskiego zakładu dla obłąkanych ona? Jego wyobraźnię, skłonną do romantycznych oczekiwań, rozbudziła jej smukła postać i lekki chód wytrenowanej lekkoatletki, jakby była Atalantą z Beocji, której nikt nie mógł dogonić. Prostoduszny wojownik Imperium Kijowskiego, oczywiście, nie znał takich mitologicznych szczegółów, ale przebywając pod potężnym ciśnieniem młodzieńczego testosteronu, od razu zauważył, jaka ładna pupa u tej, która biegła przed nim; dogoniwszy ją i zrównawszy się, zawołał: – Hej, maratonko, podwieźć? Ku jego zdziwieniu, dziewczyna nie odmówiła i szybciutko wskoczyła do kabiny. Włączył silnik i spojrzał na nieznajomą. Zobaczył jej twarz, pomalowaną jak pisanka. – O-o, – z zachwytem powiedział Petryk. – No i facjatę masz! Ty co, z górnotrasowych szmat? Chodziło o grupę zdesperowanych prostytutek, które, mimo wiatru i niepogody, czatowały na górze, wyławiając klientów na autostradach Górnego Kijowa. Tetianie Szełest, która dychała, jakby zagoniona przez myśliwych sarna, rozumiejąc, że jest skazana, spodobała się hipoteza tego małego łobuza. – Tak, – odpowiedziała, hamując zadyszkę. – Uciekałam od klienta. Chciał zabić. – Ty co, nagrodziłaś go AIDS? – zapytał Arni. – A nie… Tutaj pieniądze. On nie zapłacił, a ja odebrałam dług. – A gębę po co pomalowałaś? – Myślałam, że on nie pozna. Pojawiła się szansa na ratunek, więc zaczęła się uspokajać. – A ile ty kosztujesz? – dopytywał Petryk, poczuwszy podniecenie od samej tylko myśli, jak rozbiera fajną laskę. – Dla kogo jak. Zależy od zachowania… no, ty rozumiesz. On nic nie zrozumiał, ale na wszelki wypadek powiedział: – Oczywiście. Zatrzymali się przy obskurnym warsztacie samochodowym z pretensjonalną nazwą „Maxim-Garage”, gdzie handlowali tanią kradzioną elektrycznością. Choć kamer monitoringu dziewczyna nie zauważyła, a jednak odmówiła wyjścia z „Forda”, mówiąc, że boi się maniaka, który grozi jej zabójstwem, nie chcąc oddawać długów. Jej czarna koszulka z białą czaszką zmokła na wskroś. Myślała: dlaczego nie zadziałało urządzenie wybuchowe? I choć cieszyła się z tego, ale wyobrażała sobie, co by się stało, gdyby ona, spotkawszy się z kortezem Barkasa, spróbowała wysadzić Wielkiego Koordynatora i siebie… Dlaczego? „Kto jest zdrajcą?” – z bólem myślała Tania, ale w tej minucie wrócił Petryk z papierowym kubkiem kawy i podał jej: – Chcesz? Tylko ostrożnie: gorąca. Jak się nazywasz? – Oksana. A ty? – Arni. Arni Petryk. – Arni? Co to za imię? – Na cześć Szwarcika. Schwarzeneggera. On – to Arni. – Ja gdzieś słyszałam twoje nazwisko, – zamyślenie powiedziała ona, łyknąwszy kawy. – Petryk, Petryk… – Mój ojciec – główny doradca Barkasa, – dumnie poinformował Arni. – Wow. Ty wielka szycha… – A nie, – zmieszał się chłopak. – Ja mieszkam osobno od rodziców. Mam swoją chatę, swój biznes. Jeśli chcesz, możesz zatrzymać się u mnie. Jego podniecenie rosło, bo jej zgoda oznaczałaby… – Będę wdzięczna, – prawie wyszeptała ona, wywołując u Arniego nowy hormonalny atak. – To jedźmy. On radośnie nacisnął przycisk startowy i minivan ruszył z miejsca. Rostysław Zakrewśkyj Panie! Te elegijne zapachy argentyńskiej jesieni zamęczyły mnie. Żyję, jakby we śnie – w lustrzano-nierealnym świecie widm, gdzie wszystkie obrazy, wszystkie ruchy i dotyki ze całą ich prawdziwością wydają się wyobrażone. Ale dlaczegoż tak boli serce, dlaczego tak męczą mnie wspomnienia o mamie? Właśnie tutaj, w Buenos Aires. Co prześladuje mnie tutaj, kiedy cicho, jak lunatyk, idę po nieznanych mi alejach, oszołomiony, zmiażdżony pięknem i wielkością tego miasta – antypodu Kijowa? Jesienne kwiaty, wystawione na sprzedaż, ciągną się niekończącymi się rzędami. Ja nie mogę zrozumieć, w czym nienormalność tych astrów, dalii i chryzantem. Bolesne uczucie zaświatowości prześladuje mnie, jakby jakaś siła wyrzuciła mnie w inny świat, gdzie ja wciągnąłem zapach jesiennych kwiatów – i jakby ożyła mama, bo ten zapach był nieodłączny od niej. W dzień jej urodzin, jedenastego września, przyjaciele – a ona zawsze miała ich dosyć – przynosili góry kwiatów: astry, dalie-
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek w nr 2 z 2021 r. Tatiana Szelest Skuter Tatiany pewnie, choć niezbyt szybko, posuwał się na północ w rejonie Kureniwki, kiedy w kasku przez trzaski i radiowy szum nieznajomy głos, pokonując zakłócenia, rozkazał: „Jaskółko. Natychmiast. Zleceniodawca zrezygnował z ryby. Zmień adres. Wykonuj”. Tatiana (Jaskółka) zgodnie z instrukcją zdjęła z pleców plecak i ostrożnie położyła go przed sobą na dnie skutera, zahaczając szelki tak, aby cenny ładunek nie wypadł w trakcie jazdy. Potem zrzuciła kask – wiatr przeszedł przez jej długie ciemne włosy. Poczuła pragnienie ratunku i, zwalniając przy zjeździe („Exit 37”), zostawiła skuter, który ruszył w autonomicznym, bezzałogowym trybie dalej – tam, gdzie na Tatianę czekała już antyterrorystyczna grupa żandarmerii narodowej. Betonowa spirala, którą biegła, dysząc, Tatiana, prowadziła w dół, gdzie drzewa pokrywały się pierwszą zielenią, gdzie zaczynała się strefa magazynów i nieużytków, gdzie Tatiana miała nadzieję ukryć się przed żandarmami. W biegu wyciągnęła zdalny detonator i nacisnęła czerwony przycisk, natychmiast przerażając się: wyobraziła sobie siłę wybuchu, zniszczoną trasę A i spalone auta w promieniu dwustu metrów. „Co ja narobiłam?..”. Wyrzuciła detonator za ogrodzenie – będzie leżał na jakimś dachu – i po kilku minutach zrozumiała, że nie usłyszała wybuchu. Uznała, że to Bóg zlitował się nad nią i nie pozwolił, aby na tej ziemi wzrosła liczba niewinnych ofiar. To uratował ją krzyżyk, podarowany przez Michelle – złoty krzyżyk, przywieziony przez jej ukochaną przyjaciółkę z Lourdes. Potem pomyślała, że w sztabie „Aniołów światła” pojawił się zdrajca, którego trzeba natychmiast zlikwidować, dopóki nie wyda Monachowowi wszystkich aniołów. Bóg Dziwni ludzie. Kiedy wszystko u nich w porządku – zapominają o Moim istnieniu. Kiedy jednak przyszła bieda – zaczynają się jęki, krzyki, modły, prośby. Mówią: Panie, pomóż, przyjacielu. Nie zabijaj mnie ani mojego dziecka, dopomóż mi w moim ciemnym interesie, spraw, bym dostał to czy inne stanowisko. I tylko niektórzy z nich kajają się – grzeszny jestem, złamałem Twoje przykazania, uśpiłem swoje sumienie, popełniłem jakieś świństwo. Błagają: wyciągnij, Boże, mnie z tej opresji. A są i tacy, którzy wprost oskarżają Mnie o swoje nieszczęścia: jak mogłeś, Wszechmogący, dopuścić, bym popełnił tę głupotę i przegrał sto tysięcy dolarów? Dlaczego nie zatrzymałeś mnie w porę? Czemu oni są tacy tępi? Czyż nie rozumieją, że Ja nie bez powodu obdarzyłem człowieka wolną wolą, że istnieje wolność myśli i czynów, i że w końcu Ja nie mogę kontrolować każdej mrówki na tej grzesznej Ziemi? Kiedy ludzkość dopiero się zaczynała, było ich około kilku tysięcy samotnych, przerażonych dzikusów na ogromnych terytoriach… A teraz Los Angeles – ponad czterdzieści milionów mieszkańców, São Paulo – trzydzieści siedem, Paryż – czterdzieści dwa, Kijów – dwadzieścia; Szanghaj – sześćdziesiąt trzy miliony, Tokio – czterdzieści osiem. Nawet jakieś zaściankowe Helsinki rozrosły się do trzynastu milionów mieszkańców. Jak można kontrolować taką chmarę ludzi, wśród których przynajmniej dwadzieścia procent to genetyczni idioci, którzy nie rozumieją, po co przyszli na ten świat, a trzydzieści trzy procent w ogóle nie wie, co czyni… Zachowuję się wystarczająco liberalnie, trzeba to przyznać. Nie karzę idiotów śmiercią, cierpię ich głupotę, dając szansę mądrym, silnym i wiernym Mi zdobywać szczyty życia. Ale i z tymi Moimi wybrańcami zdarzają się różne głupie historie. Pewnego dnia zwraca się do Mnie jeden taki mądrala, główny konstruktor „maszyn szczęścia”, miliarder, prałat kościoła „Archaniołów Nieba”, który przekazał na budowę świątyń ogromne sumy, i mówi: – Panie, zmiłuj się nade mną i moją rodziną. Uratuj moją ośmioletnią córkę, prawdziwego anioła czułości, dobra i piękna, która umiera na mięsaka, i żadne moje miliardy, żadne najdroższe leki jej nie pomagają – tylko Ty i Twoja wola możecie zaradzić mojemu smutkowi. Błagam Cię… No co ty na to powiesz? A powiedzieć jest co. Mógłbym przypomnieć dawno zapomnianą przez niego historię. On, będąc młodym i biednym urzędnikiem, pewnego razu zobaczył małą myszkę, która, wygłodniała, zjadała okruchy chleba z jego stołu. Człowiek ten strasznie się rozgniewał i chwyciwszy gazetę (wtedy jeszcze istniała papierowa prasa), zwinął ją w rurkę i zrzucił nieszczęsną myszkę na podłogę. A myszka była zdumiewająco ładna: srebrzysty grzbiet, delikatny ogonek, podbrzusze pokryte białą jedwabistą sierścią, mądre oczka wielkości główki szpilki. Zwierzątko zaczęło biegać po pokoju, a człowiek ten, przepełniony niepohamowaną wściekłością, zaczął ją gonić. Wreszcie, kiedy wycieńczona myszka ze strachu zamarła, nie znajdując ratunkowych dziur w listwach przypodłogowych, człowiek tupnął ciężkim butem, zmiażdżył malucha i, zwycięsko chwytając konającą myszkę za ogon, wyrzucił ją z balkonu na przedwieczorną ulicę, gdzie trolejbusy i auta zmiażdżyły, rozgniotły biedaka, zamieniły go w cienką szarą szmatkę, niezauważalną na szarym asfalcie. I ten dobry człowiek nie zrozumiał, że Ja staram się utwierdzić ogólne prawo szacunku do życia, do wszystkich żywych istot, ale złe demony wprowadziły swój regulamin wiecznych morderstw. I jak Ja mogę wyjaśnić temu petentowi, że nie wszystko jest w Mojej mocy, że brakuje Mi mocy obliczeniowych, by śledzić wszystko, co dzieje się na świecie? Dla litości i miłosierdzia stworzyłem Chrystusa, do którego radzę się zwracać. Albo do Mahometa, Buddy, Mojżesza. Trzeba zrozumieć, że w końcu każdy płaci za swoje grzechy przed prawem Życia. Czasami zapłata przychodzi z opóźnieniem – za dwa, trzy pokolenia. Ale przychodzi. Płakałem, kiedy chowano tę czarującą dziewczynkę, wierzcie mi. Bardzo było Mi jej żal. Ale myszkę też bardzo żałowałem.
Arni Petryk wracał z Wyszogrodu, gdzie przebywał w sztabie głównym ruchu ludowego KROW (Kijowski Ruch Obrońców Ojczyzny), gdzie załadował do swojego sfatygowanego minivana „Ford” banery i inne materiały propagandowe – przeważnie portrety Barkasa z jego nieruchomym, ciemnym spojrzeniem ojca-zapłodniacza wszystkich matek i zbawcy wszystkich zdeseksualizowanych mężczyzn ziemi ruskiej. Arni Petryk, któremu ledwie stuknęło szesnaście lat, był pełen tej niepowstrzymanej niszczycielskiej energii bezlitosnej młodości, która prowadziła jego współmyślników i rówieśników do bojowych fioletowych oddziałów „Kyj” dla chłopców oraz dziewczęcych brygad „Łybidź”, stworzonych w celu zaprowadzenia na tej ziemi ładu i umożliwienia budowy Kijowskiego imperium wolnych ludzi i szczęśliwych obywateli. Rok temu odbyły się wielkie ogólnonarodowe obchody setnej rocznicy założenia Wielkiego Księstwa Kijowskiego, które zjednoczyło ziemie Pierwszej Rusi Kijowskiej i zrodziło wielkich Bohaterów – książąt Światosława, Włodzimierza, Jarosława. W tej stuletniej historii LIBRU, zatwierdzonej przez ojca Petryka, nie było wielu drobnych wydarzeń – takich jak wojna Chmielnickiego i upadek imperium polskiego, zajęcie Ukrainy przez Rosję, I wojna światowa czy Hołodomor, a II wojnie światowej poświęcano kilka akapitów o przyjaznych stosunkach Ukraińców z Niemcami oraz rozkwicie małego prywatnego biznesu (handel papierosami i samogonem) na okupowanych terytoriach. Szczególną uwagę na święcie poświęcono heroicznej walce partii PIPL (Partia Ideowych Prostych Ludzi). Ta nazwa, zapożyczona z palety politycznej Haiti, była przedrzeźniana przez złorzeczących wrogów reżimu – ukraińskich nacjonalistów, nieprzejednanych nienawistników LIBRU – jako „Partia Idiotów i Podłych Leni”. Na tłumnym święcie, gdzie pokazywano holograficzny wizerunek Barkasa i rozdawano uczestnikom ikonki oraz znaczki z Wielkim Koordynatorem, był również Arni Petryk – utalentowany młody lider grup uderzeniowych, zdolnych zerwać wiec opozycjonistów albo zorganizować pogrom sklepików należących do zwolenników Szalonego Jaremy. Arni Petryk był bardzo sympatycznym, wesołym, otwartym i w gruncie rzeczy dobrym chłopakiem – jasnookim, jasnobrwym, o mlecznobiałej twarzy albinosa. Zjeżdżał swoim starym busem betonową spiralą z Górnego Kijowa, przybliżonego do nieba, ku grzesznej ziemi kureniowskich zaułków – zrujnowanych starych domów, nieużytków, zagraconych industrialnym złomem przeszłości, jarów, zarośniętych
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...żonkile, chryzantemy. Szczególnie mama lubiła astry: purpurowe, ochrowo-gorące, biało-kremowe, z żółtymi serduszkami, które, niczym węzeł lotniczy, łączą płatki w jeden gwiaździsty układ. We wszystkim nie ma chaosu, lecz system. Pan Bóg jest systemistą. Idę z Plaza de Mayo do swojego hotelu. Przed chwilą byłem w Casa Rosada, znanym w całej Argentynie różowym domu, przysadzistej, nawet niepozornej budowli, pałacu prezydenta Argentyny. Wracam ze spotkania z wojskowym dyktatorem Argentyny generałem Alfonsem Perezem, ciężkim, przysadzistym spadochroniarzem; jego opalona, nieco grubo ciosana twarz pasterza wygląda młodo, jakby podciągnięta przez doświadczonego chirurga plastycznego, i tylko siwe włosy patrycjusza zdradzają, że temu mężnemu człowiekowi jest daleko po sześćdziesiątce. Perez jest przyjacielem naszego Barkasa. Oddaliłem się od pałacu, w którym już piąty rok panuje Alfonso Perez. Był w cywilnym garniturze i tylko szeroka wstęga w kolorze niebieskim, białym i niebieskim, z żółtym słońcem pośrodku, podkreślała jego oficjalny status. Uderzyła mnie spokojna mądrość tego człowieka. Perez długo wypytywał mnie o mój kraj, o Barkasa i jego magiczne zdolności, którym zazdrości. Powiedział, że przyszłość należy do sterowanej władzy ludu. „Można to nazywać autokracją albo dyktaturą, chodzi o to samo. Inspiruje nas dawny przykład Castro na Kubie, który pokazał całą zgniliznę i kruchość liberalnej demokracji. Prosty lud, zwykli ludzie, prowadzeni przez charyzmatycznego wodza, są niepokonani”. Generał Perez z ochotą przyjął zaproszenie Koordynatora Dyrektoriatu LIBRU do odwiedzenia naszego kraju. Przybyłem do Argentyny incognito, a nasza ambasada – te nieroby, które nie potrafią trzymać języka za zębami – nic nie wiedziała o moich odwiedzinach u Pereza. Niepostrzeżenie wyszedłem bocznymi bramami pałacu, a reporterzy, którzy bezczynnie kręcili się przed głównym wejściem, nie zwrócili na mnie uwagi. Byłem podobny, być może, do jakiegoś posługacza albo drobnego kuriera, niczym niewyróżniającego się. Znów ogarnął mnie zapach jesiennych kwiatów – zapach mojej mamy, która umarła z żalu, cierpiąc w samotności. Winowajcą wszystkich jej nieszczęść był mój ojciec – Andrij Ołeksandrowycz Zakrewski. Nie będzie mu za to przebaczenia. Mama mówiła, że astry to gwiazdy, które spadły na ziemię i przyniosły jesienne mgły, deszcze i przymrozki. I cichy smutek. Nagle zrozumiałem – i zatrzymałem się pośrodku chodnika, osłupiały, patrząc na rzędy wielobarwnych kwiatów. Pojąłem, w czym kryje się wykrzywienie czasu, jego podwójne kontury, skąd biorą się moje bolesne majaki: przyjechałem do Buenos Aires dwunastego marca dwa tysiące czterdziestego piątego roku, kiedy w Kijowie dopiero budzi się wiosna, a zobaczyłem jesienne kwiaty mojej mamy, bo w Argentynie teraz jest jesień. Kijów i Buenos Aires istnieją w różnych wymiarach, różnych światach, różnych półkulach. Przypomniałem sobie tęskną piosenkę, którą często śpiewała moja mama: „W ogrodzie jesienne białe astry schyliły głowy w smutku. W moim sercu gasną siły, obcą stałam się dla ciebie”. Od tego wspomnienia zrobiło mi się tak gorzko na sercu! Kupiłem bukiet astr różnych kolorów za dwieście pesos i wróciłem do hotelu.
Tłumaczenie maszynowe
Olena O'Lir
W konstelacji styczniowych Wasylów-poetów świeci także jasna postać Wasyla Iwanowycza Pysmennego. Był on nie tylko poetą, lecz także nauczycielem z Bożego nadania, i dziękuję Bogu, że w moich zielonych szkolnych latach podarował mi szczęście posmakowania prawdziwej ukraińskiej poezji, spoza granic sowieckiego kanonu edukacyjnego, a ponadto wsparł moje własne próby pióra (moja pierwsza publikacja poetycka, w gazecie „Zirka”, gdzie wtedy redagował jego przyjaciel Hryć Hajowyj, zawdzięczam jego inicjatywie). Wasyl Iwanowycz był nauczycielem literatury ukraińskiej w kijowskiej szkole nr 38, gdzie uczyłam się od 5 do 9 klasy (klasę 8. ominęliśmy z powodu kolejnej „reformy”, to były lata 1987–1991), i otwierał przed nami, uczniami, poezję Olesia i Symonenki, z których twórczości zaczynały wtedy dopiero spadać okowy zakazów. Na pamięć uczyliśmy się Olesiowych „Astr”, Symonenkowych „Łabędzi macierzyństwa”, „Kochajcie Ukrainę” Sosiury, i były to pewnie pierwsze ukraińskie wiersze, które naprawdę mnie poruszyły. Wasyl Iwanowycz był Ukraińcem aż do najgłębszych głębin swojej istoty, i z wyglądu, i z postawy prawdziwym kozakiem, do tego władającym nie tylko sztuką słowa, lecz także sztuką celnego ciosu (był zawodowym bokserem, co nieraz przydawało mu się nie tylko w sporcie, ale i w życiu). Ani jednej rysy homo soveticus w nim nie było widać, teraz wyraźnie to widzę. Prawie nic nam, uczniom, o sobie nie opowiadał. Dopiero później, już po proklamowaniu Niepodległości, dowiedziałam się od niego, że jego dziadka, kapłana, zamęczyli marksistami-ateistami, a całą rodzinę zesłano na
Wasyl PYSMENNYJ
HAFTOWANE KOSZULE
Wszystkim represjonowanym poetom i pisarzom Ukrainy dedykuję… Zamykam oczy — kwitną haftowane koszule… I płyną, mi znajome, Z dalekich niespokojnych dziecięcych świtów Synów Ukrainy pożegnalne pieśni…
Pieśni o miłości, o gwiaździstych nocach, Pieśni o przeszłości, o Wolności i Siczy, O kozackiej naturze, o ciemnych oczach, O przeklętej obcej ziemi, która stanęła naprzeciw.
W pamięci serca — smutne przystanki… I Ojciec, który ociera łzy z oczu —
Ural. Ale on ani słowem nie wspomniał o własnych więziennych i łagrowych mękach. Dopiero z podpisów pod wierszami w jego jedynym tomiku „Najdroższy skarb” (Wydawnictwo im. Oleny Teligi, 2002) — Sankt Petersburg, więzienie „Kresty”, 1971 r. — Władywostok, grudzień 1971 r. (wkrótce po wyjściu z więzienia) — Kijów, więzienie na Łukianiwce, 1975 r. — Symferopol, strefa 69, 1976 r. — Winnica, strefa 59, 1979 r. — Ługańsk, strefa 24, 1980 r. — zrozumiałam wreszcie, w jakim piekle hartowała się jego mężna dusza… Teraz rozumiem, dlaczego na lekcjach literatury ukraińskiej z szczególną empatią opowiadał o losie katorżnika Grabowskiego, o jego miłości do Nadiji Syhydy… I nie mam najmniejszych wątpliwości, że „przestępstwem”, za które odbywał karę Wasyl Iwanowicz, był ukraiński nacjonalizm i działalność antysowiecka. Wystarczy spojrzeć na jego „polityczne” wiersze z tamtych czasów, zwłaszcza na czterowiersz „Marksizm”, datowany na 1975 rok:
Marksizm — marazm!
Ocknijcie się, ludzie!
Czyż wszechwładnym może być
Ta nauka, którą tylko Judasze
Wciąż jeszcze prawdą nazywają?!..
A Wasyl Iwanowicz urodził się 3 stycznia 1938 roku w mieście Kamianske, gdzie kiedyś były Dnieprowskie progi, w rodzinie hutnika Iwana Jakowycza Pysmennego. Korzenie jego rodu tkwią na Połtawszczyźnie i w tych latach, kiedy go znałam, marzył o zakupie chaty w tamtych stronach (i to też nas łączyło, bo moja mama pochodziła z Połtawszczyzny, a dla mnie jej rodzinna wieś Michajliwka Persza w rejonie kotelewskim była rajem na ziemi…) Ukończył Leningradzki Instytut Kultury Fizycznej im. P. F. Lesgafta (wij-
Tę pamięć surową, zapewne aż do końca
Niczym nie ugasić w żarze piersi.
Niczym nie ugasić, bo gdzieś na obczyźnie,
Na północy, wschodzie, w tundrze, w tajdze —
Wciąż rozbrzmiewają pieśni z Ukrainy
W ich niepowtarzalnym i prawdziwym pięknie.
Jak teraz ich widzę: postawnych i pięknych,
Uśmiechniętych, bliskich. Nie martwych — żywych.
Ozdoby narodu, ludzi szczególnych —
W cierniowych koronach — w aureolach świętych.
Za co ich karzą? Mój chłopięcy rozum
Bezradnie miotał się w niemej tęsknocie —
Po raz pierwszy zobaczyłem, jak mój Ojciec płacze,
Ukrywszy twarz w swoich dłoniach.
Zamykam oczy — kwitną wyszywanki,
I płyną, znajome mi,
Z dalekich, niespokojnych, zimnych świtów
Synów Ukrainy nieśmiertelne pieśni.
POWRÓT
Hetmanowi I. Mazepie
Przez wieki z dalekiej obczyzny
Na rodzime gwiazdy, wsie i miasta
Dusza Mazepy, hetmana Ukrainy,
Wraca do domu wolą Chrystusa.
Jego myśli i marzenia o nadchodzącym
Kraju niepodległym, wolności i pieśni —
We wszystkie serca uderzyły najmocniej
W ów sierpniowy, niezapomniany dzień.
...ski wydział wojenno-morski), czternaście lat pracował w Leningradzie jako trener boksu i nauczyciel. Z krótkiej noty biograficznej, towarzyszącej jakiejś czasopiśmienniczej publikacji jego wierszy, wynika, że do powrotu na Ukrainę pomógł mu Ołeś Honczar: podczas wieczoru pamięci Szewczenki w Leningradzkiej Akademii Sztuk Pięknych zapytał: „Czy nie pora, Wasylu, wrócić na Ukrainę? Nawet obcego akcentu Pan nie ma…”. W Kijowie w 1972 roku Wasyl Iwanowicz ukończył Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki (wydział filologiczny). I jak świadczą jego wskazówki co do czasu i miejsca pisania wierszy, więzienia musiał zakosztować zarówno przed tym, jak i po tym... Jeszcze przed kijowską 38. szkołą Wasyl Iwanowicz pracował jako nauczyciel języka i literatury ukraińskiej, a potem jako zastępca dyrektora ds. wychowania narodowego w Średniej Szkole Artystycznej im. T. H. Szewczenki. W 1991 roku, na świcie niepodległości, powstał Ukraiński Humanitarny Lyceum przy Uniwersytecie Szewczenki — i Wasyl Iwanowicz zachęcił mnie, abym się tam zapisała, więc po rusyfikowanej w większości szkole trafiłam do pasjonackiego ukraińskiego środowiska edukacyjnego, co sprzyjało mojemu dalszemu zanurzeniu się w filologię ukraińską i podjęciu studiów na odpowiednim wydziale KNU, do czego również skłonił mnie Wasyl Iwanowicz. I wkrótce po wstąpieniu do liceum nagle zobaczyłam go w roli… naszego nauczyciela wychowania fizycznego (jego pierwsze wykształcenie wyższe dawało mu bowiem do tego prawo)! Cud, do którego w młodych latach odnosisz się jak do czegoś oczywistego… Ku mojemu ogromnemu żalowi, w latach studenckich zgubiłam kontakt z moim nauczycielem i dopiero kilka lat...
Stało się i spełniło się… Spełniło się, dokonało się! Znów służba Boża odprawia się w cerkwiach,
I znów Gwiazda Wolności zajaśniała
Nad udręczonymi brzegami Dniepru…
On tak czekał na nią, mijały wieki,
Kozackie szable wróg pozbierał
Ze wszystkich mogił i wyrzucił na śmietnik,
Aby nikt o wolności nawet nie wspomniał…
Lecz nigdy te obce hordy,
Zaborcy chciwi i źli
Nie zniewoliły duszy ukraińskiej
Ani dumnego charakteru naszej ziemi.
I w końcu na rodzimym progu
Jako syn swojej ziemi i Prorok
Znów stanął, choć wiecznie w drodze,
Którą wyznaczył Ukrainie Bóg.
WRONY
Na skrzydłach czarnej klątwy
Nad Ukrainą od wieków
Krążą w dzikim zapamiętaniu
Moskiewskie wrony-kruki.
Krążą wrony, szukają
Nowych Bazarów, Winnicy, Krut.
Nikt nie powstrzyma przeklętej zgrai,
Już i na Czeczenię przebiegł szlak.
Straszliwa „stalinowska” droga,
Jak jęk Podola… Wokoło
Kości rozstrzelanych do Boga
Wołają: „Nie jesteśmy wrogami!”
„Nie wrogowie” — ziemia na trzy sążnie
Przygniotła krzyki i kości…
Wrony wracają tryumfalnie
Do szatańskiej Moskwy.
…lat temu dowiedziałam się, że umarł w Dnieprze, gdzie dożywał swoich dni razem z bratem… A dziś, w dzień św. Wasyla, kiedy piszę te wiersze, Hryć Hajowyj podzielił się na Facebooku takim wspomnieniem o Wasylu Iwanowyczu: „Naprawdę łączyły mnie przyjacielskie stosunki i twórcze porozumienie z utalentowanym, odważnym i zdecydowanym Wasylem Pysmennym, co potwierdza się w krótkim przyjacielskim szarżu, datowanym na 30 października 2000 roku i zamieszczonym w pierwszym numerze „Przedrzeźniacza na Parnasie” (K.: Demiur, 2001, s. 32):
O BUZINOWYM „WURDALAKU” I NIEPIŚMIENNICKIEJ PIĘŚCI
Wasyl Pysmennyj na razie nie w Związku — nikt go tam nie wpuścił, choć to właśnie on po Buzinowej gębie wielką pięścią rozmazał bez…”
Zatem autor paszkwilu „Upiór Taras Szewczenko”, który właśnie w 2000 roku został opublikowany, otrzymał od Wasyla Iwanowycza (jego bokserskimi pięściami) to, na co zasłużył.
…W czasach mojego dzieciństwa, zwracając się do nas, nierozumnych i nieświadomych, Wasyl Iwanowycz często powtarzał nieco przerobiony cytat z „Leśnej pieśni” Łesi Ukrainki:
I choć dobrze widzę twoją leniwą naturę,
to ci wybaczę,
bo cię kocham.
Święta miłość nauczyciela do swoich uczniów… Kocham Pana, Wasylu Iwanowyczu, mój pierwszy nauczycielu poezji, i dziękuję za mentorstwo, i często o Panu myślę… I wierzę, że tam, gdzie Pan teraz jest, ma Pan też chatę w stylu połtawskim, o jakiej Pan tak marzył, i sadek-raj, i swoją małą — a naprawdę wielką — błogość…
Moskwa tych kruków witała,
Pazury im ostrzyła i znów
Na Ukrainę ich posyłała,
By wypić z niej krew.
Lecz krwi świętej, kozackiej, czystej
Straszliwe przewrotne kruki
Nie mogą wypić, choć talentu
Nie brakowało im we wszystkich wiekach…
Kaci okrutni i straszliwi —
Wszyscy najzaciętsi kaci
Mogliby pozazdrościć nowym
Katom radzieckiej epoki.
Straszne Bykiwnia i Kuropaty
Od lat światu krzyczą:
„Choćby jednego kata
Za śmierć milionów ukarać…”
A na Ukrainie, na wielkiej,
Na tej, którą zowią wolną,
Mówią wszystkimi językami —
Tylko ojczystego nie słychać!
Jeszcze dziś w więzieniach płaczą zjawy,
Drżą na cmentarzach groby:
„Dokąd zbrodniom bez kary
Czekać na sądny trąbę?…”
Krążą kruki w zawodach,
By dostać serce Kobzarza,
Lecz to krążenie jest ostatnie:
Serce Szewczenki — to przecież gwiazda…
Gwiazda, w której Miłość i Siła
I jedność całego narodu,
Gwiazda, co spali krukom skrzydła,
Za nią — Prawda, Bóg za nią.
Tłumaczenie maszynowe
Leonid MUŻUK
Agatangel Krymski miał dziewiętnaście lat, kiedy zapisał te słowa w swoim notesie. A dziś, właśnie dziś, mija 150. rocznica jego urodzin… Wspomnijmy go choćby w ten jubileuszowy dzień. I zastanówmy się razem: jaki był jego los? Przede wszystkim przypomnijmy sobie dwa niezwykłe wydarzenia z życia Krymskiego. Pierwsze miało miejsce na parowcu, w drodze do Bejrutu. Działo się to w okresie, gdy młody Krymski złożył dla siebie przysięgę Ukrainie: „Nie zdradzę cię, Ukrainо, jestem twój na zawsze… Żadnej jasnej chwili nie ma, bo jestem na obczyźnie… Opuszczę, opuszczę Tę obcą stronę I na Ukrainę Sokołem polecę. Nie, nie polecę, lecz muszę zostać… Ukrainо, Ukrainо, zionij na mnie zapachem swojego powietrza, ożyw mnie!” Te słowa w jego notatniku są datowane na 26 lipca 1890 roku. A wcześniej przydarzyła się młodemu Krymskiemu przygoda, o której opowiedział nam, swoim studentom, mój profesor uniwersytecki Arsen Iszczuk. Krymski chodził po pokładzie wśród pielgrzymów, którzy płynęli tym parowcem do Ziemi Świętej, i tłumaczył każdemu z nich po kolei, by mogli się porozumiewać, rozmawiając w różnych językach. Trwało to długo, aż jeden z pielgrzymów krzyknął: „Zstąpił z nieba!”. Wtedy wszyscy pielgrzymi razem rzucili się do wielojęzycznego młodzieńca, całkowicie zaskoczeni jego nieoczekiwanym efektem tłumaczeniowym. Pielgrzymi bez opamiętania wykrzykiwali w swoich ojczystych językach, że przed nimi stoi boski cud. I jednomyślnie uznawszy ten przypadek za znak Boży, zaczęli prosić młodzieńca o błogosławieństwo. Zdarzyło się też tak, że Krymski akurat stał wtedy na skraju pokładu. A o jego błogosławieństwo domagało się jednocześnie nie mniej niż sto pielgrzymów, więc parowiec groźnie przechylił się na jedną stronę. Przerażony kapitan musiał natychmiast uspokoić pielgrzymów. Jakimś przebiegłym sposobem ten doświadczony kapitan zdołał wydostać Krymskiego z rozburzonego tłumu, zniósł go do najniższej kajuty, zamknął na klucz, a pielgrzymom z kapitańskiego mostku przez swój megafon uroczyście i głośno oznajmił: „Ten, który dziś do was przyszedł, wszystkich was pobłogosławił i właśnie wstąpił do nieba!” A teraz — o „zagadkowym” fakcie historycznym. W czterdziestym pierwszym, na początku wojny, czekiści wtrącili Krymskiego do obozu koncentracyjnego w Kazachstanie. Głodzili go tam aż do zimy czterdziestego drugiego roku. Istnieje prawdopodobna wersja, że główną przyczyną aresztowania Krymskiego była operacja czekistów mająca na celu zlikwidowanie zamiaru Ukraińców zwołania Ukraińskiej Rady Narodowej. Planowany zjazd ukraiński miał się odbyć w Kijowie, w tym samym budynku, gdzie kiedyś proklamowano UNR. Organizatorzy zjazdu założycielskiego mieli rzekomo planować zaproszenie Agatangela Krymskiego jako autorytatywnego przedstawiciela narodu ukraińskiego do udziału w pracach odrodzonej UNR. Aby całkowicie udaremnić tę historyczną próbę, czekiści aresztowali i wywieźli Krymskiego z Ukrainy. Zaminowali także dawny budynek Centralnej Rady. W radzieckim archiwum specjalnym przez wiele dziesięcioleci ukrywano niemiecką kronikę filmową. Opublikowałem ją na początku lat 90.: po raz pierwszy dowiedzieliśmy się, jak niemieccy saperzy rozminowali ten historyczny budynek i wynieśli z jego piwnicy trzy i pół tony radzieckich materiałów wybuchowych. Czy akademik Agatangel Krymski coś wiedział o planowanym dla niego losie? Kto to wie… Mówi się, że wyczerpanego przesłuchaniami Krymskiego strażnicy więzienni, jeszcze żywego, wrzucili w środku zimy do otwartego zbiorowego grobu radzieckich więźniów politycznych… Ponieważ rozpoczyna się sprawiedliwe żądanie wobec obywateli ukraińskich, aby nie ignorowali jednego z paragrafów wielokrotnie udręczonej ustawy o naszym uciśnionym języku, posługując się nim między sobą w stosunkach społecznych, przypomnijmy w tym kontekście z biografii Krymskiego jeszcze jeden wyjątkowo wymowny fakt. W czasopiśmie „Nauka i Żizń” (w przedostatnim stuleciu) opublikowano opowiadanie „Trzy obrazy” podpisane „A. Krymski”. Niektórzy uważali, że te opowiadania napisał młody Agatangel Krymski. Na to w gazecie „Opinia Publiczna” Ag. Krymski odpowiadał: „Publicznie oświadczam, że takiego opowiadania nie pisałem. I w ogóle uważam za najohydniejszą zdradę, gdy Ukrainiec pisze po rosyjsku, nie zmuszony do tego nieuniknioną, pilną potrzebą”.
*** Władał swobodnie praktycznie wszystkimi językami świata — ponad sto języków opanował w doskonałości. …Kiedy pytano go, jakimi językami włada, żartobliwie odpowiadał, że łatwiej będzie wymienić te, których nie zna. A jeśli ktoś dalej nalegał, aby Krymski wymienił języki, których nie zna, to Krymski ze zmieszaniem, lecz szczerze wyznawał, że właściwie nie zna… jakich języków jeszcze nie zna. Działalność naukowa Krymskiego była zdumiewająco wielostronna.
Ta okoliczność dawała współczesnym uczonego prawo nazywać go „naszym ukraińskim uniwersytetem, ukraińską akademią, ukraińską encyklopedią”. Jednak Krymski w równym stopniu był uniwersytetem, akademią i encyklopedią także dla wszystkich narodów Bliskiego Wschodu. Bo także dziś wielu z nich poznaje swoją historię i historię swojej kultury (a czasem nawet ojczysty język) z podręczników i prac naukowych napisanych przez Krymskiego. Arabowie i Irańczycy, Persowie i Etiopczycy, naród Turcji i Tadżykistanu oraz wiele innych narodów Bliskiego Wschodu wspominają dziś Krymskiego jako swojego narodowego uczonego. I można dziś bez zastrzeżeń powiedzieć, że bez tytanicznej pracy w dziedzinie orientalistyki rozwój nauki w większości tych narodów opóźniłby się na długi czas. Ale przede wszystkim Krymski był poetą… W chwilach najcięższego nerwowego przemęczenia pozwalał sobie na odpoczynek – pisał poruszające wiersze. To była jego pociecha w życiu. Poezjo! Towarzyszko moja! Jesteś ciepłym, dającym życie promieniem słońca. Jesteś cichym księżycem, który w więzieniu świeci z zadymionego, ciemnego okienka. Tak brzmiał „Zaspів” do jego jedynej książki poetyckiej „Pальмове гілля”. Iwan Franko z wzruszeniem pisał: „Pierwsza poezja to prawdziwa perła w naszej literaturze i ujawnia niezwykłą głębię uczucia oraz szeroki rozmach fantazji autora”. Współcześni Krymskiego odbierali jego poezję jako najsubtelniejszy przejaw czystości ludzkiego serca, które dążyło do piękna i prawdy we wszystkim. I choć jego wierszom właściwe są ostre zmiany nastroju, to jednak, jak pisał Franko, „nie zaciemniają samej obiektywnej prawdy, lecz nadają jej pewne subiektywne zabarwienie, otaczają ją gorącym tchnieniem indywidualności, czymś niezwykle wrażliwym, nerwowym, zdolnym do gorących porywów uczucia, a przede wszystkim szczerym i jasnym do głębi duszy”. W tym czasie Krymski był już znajomy ze swoją rówieśnicą – Lesią Ukrainką. Między nimi zawiązała się szczera przyjaźń. Wzajemna uwaga, koleżeńska pomoc – wszystko to dawało dobre rezultaty dla twórczości obojga początkujących, a zwłaszcza dla Krymskiego. Jednak wkrótce ich spotkania ustały — Lesia wyjechała z Kijowa, a niedługo potem Ukrainę opuścił Krymski, który wstąpił do Instytutu Języków Wschodnich im. Łazarewa. Narodami wschodnimi, ich historią i językami Krymski zainteresował się początkowo tylko po to, by, jak wspominali jego współcześni, „mieć w rękach precyzyjne narzędzie do wyjaśnienia wschodnich wpływów na Ukrainę”. Ale pasja do „specjalności wschodniej” była w nim znacznie głębsza. Po ukończeniu instytutu, a potem także wydziału historyczno-filologicznego Uniwersytetu Moskiewskiego, mając wyjątkowe przygotowanie naukowe, przygotowuje się do profesury na katedrze orientalistyki. Ale zdobyta wiedza młodego uczonego, choć władał już wtedy 60 językami, nie zaspokajała go. Postanowił wyjechać na dwuletnią delegację naukową na Bliski Wschód, aby poznać żywy język narodów, przejąć się ich życiem… Po przyjeździe do Bejrutu zamieszkał w rodzinie zwykłego Araba. W liście do brata pisał: „Coraz trudniej mi żyć w Bejrucie. To miasto chrześcijańskie, w przeważającej części prawosławne, i dlatego, odkąd Rosja wystąpiła przeciwko Turcji, wszyscy witają mnie obelgami, a dwa razy rzucali we mnie kamieniami i krzyczeli: „To Moskal, bijcie go! Bijcie!” Można by się zwrócić o pomoc do policji muzułmańskiej, ale jakoś wstyd wzywać muzułmanów przeciwko chrześcijanom. Dlatego znoszę to. W każdym razie z Bejrutu nie odejdę i zostanę tu jeszcze 18 miesięcy”. …Jego droga była niełatwa. Nie dlatego, że wymagała wyjątkowego talentu – Krymski miał go od natury – lecz dlatego, że nawet ludziom o niezachwianym zdrowiu nie było pod siłę dokonać tego, czego on się podjął. Ten wybór był dla niego świadomy — praca! Tylko praca!.. Na nic innego nie miał czasu. Wybrał życie samotnika. Jednak nie był samotny. Miał przyjaciół. I choć spotykał się z nimi nieczęsto, to jednak stale się z nimi komunikował. W tym pomagały mu listy. Jego najbliżsi przyjaciele, na których mógł polegać, dla których nigdy by nie żałował życia – Iwan Franko i Lesia Ukrainka. Franko zawdzięczał Krymski, bo patriarcha ówczesnej literatury ukraińskiej wyodrębnił talent młodego Krymskiego spośród pajęczyny „narodowieckiej” polityki, dostrzegł jego kierunek w nurcie kultury światowej. Lesia Ukrainka… Jej życie było dla Krymskiego przykładem wyczynu. Być może właśnie dlatego zbliżyli się do siebie tak bardzo, że ich losy były bardzo podobne. Poetka nazywała Krymskiego pobratymcem, poświęcając mu jedną z najlepszych swoich poematów dramatycznych „W katakumbach”, którego zamysł powstał pod wpływem listów Krymskiego. Stał się dla Lesi Ukrainki towarzyszem, o którym często mówiła: „Dobry i uważny przyjaciel, który umie szanować zarówno moich przyjaciół, jak i moją przyjaźń”. Przez cały czas ich znajomości udało im się tylko raz spędzić razem kilka dni. Było to jesienią 1903 roku na Kaukazie, gdzie „Lesia musiała się leczyć”, dokąd razem z nią pojechał również Krymski. To krótkie wspólne przebywanie na Kaukazie jeszcze bardziej zacieśniło ich przyjaźń. A u Krymskiego pozostawiło w duszy głęboki ślad na całe życie. I poetka również wspominała ten czas nie bez wzruszenia. Po kilku latach napisała w liście do Krymskiego: „Coś często wspominam te chwile na dworcu, kiedy Pan wyjeżdżał…” – pisała, i urywając myśl, pospiesznie zakończyła: „No, piszmy do siebie z obczyzny na obczyznę”. Ale minie jeszcze pół dekady, i ona znów wróci do tej rozmowy: „Pańskie słowa na tyflisowskim peronie dobrze słyszałam i myślałam: «Po co ten szczery człowiek tak męczy się sam?» Ja i teraz nie pojmuję, co właściwie przeszkadzało nam wtedy częściej i dłużej się widywać?” — a na końcu tego listu prosi „swego pobratymca”, by znalazł czas, aby wpaść do niej, „właśnie przyjechać, a nie nagle zaskoczyć, jak to zwykle bywa”. Ale zaraz potem wątpi: „Oto zapraszam Pana w gości, a czy odmierzono mi tyle życia, bym mogła doczekać takiego święta?” Tego „święta” wielka poetka nie doczekała. A najważniejszą przyczyną tego, że już się nie spotkali, było najprawdopodobniej to, że u obojga… po prostu nie było na to spotkanie czasu… Chora poetka każdą sekundę swojego krótkiego życia oddawała poezji. A Krymski z głową pogrążył się w nauce. Prawie zupełnie nie wychodzi ze swojego gabinetu, unika wszelkiego otoczenia, gorączkowo pracuje bez wytchnienia. Liczba jego unikalnych badań naukowych sięga astronomicznych liczb, pojawiają się gruntowne prace z arabistyki i turkologii, napisane językami tych narodów, a także po ukraińsku i po rosyjsku. Równocześnie pracuje także na niwie rodzimej nauki, o jego pracach Lesia wypowiadała się takimi słowami: „Wie Pan, lubię Pańskie dzieła naukowe… Lubię ich styl, ich ton. Gdzie podziewają się Pańskie nerwy, kiedy pisze Pan takie rzeczy? Jakby Pan był starożytnym, zrównoważonym ciałem i duchem Hellenem, kiedy je Pan pisze. Taki koloryt widziałam tylko na Akropolu!” Jego pracowitości dziwili się wszyscy, którzy go znali. Krymski pisze artykuły do encyklopedii, gdzie prowadzi działy bliskowschodnie. Spod jego pióra wychodzą setki recenzji i rozpraw z zakresu zagranicznej literatury, które, choć małe objętościowo, pod względem treści były znaczne i miały niemałe znaczenie. Równocześnie pracuje on także na niwie rodzimej nauki. Krymskiemu przypada jedno z wiodących miejsc wśród ukraińskich folklorystów, badaczy twórczości ludowej, ukraińskiego językoznawstwa i historii literatury, filologii słowiańskiej itd. Ukraińską rewolucję uczony nie tylko poparł, ale też aktywnie przyłączył się do walki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
za jej zwycięstwo. Przeniósł się z Moskwy na Ukrainę, gdzie wraz z W. Wernadskim stanął na czele Ukraińskiej Akademii Nauk. Chory, wyczerpany tytaniczną pracą, znajduje w sobie siłę, by stanąć przy kolebce młodego państwa ukraińskiego, którego wiek wtedy był, jak wiemy dziś, bardzo krótki…
P.S. Wspominając dziś wszystko to, w dniu jego 150. rocznicy urodzin, nie mogę pominąć jeszcze jednego faktu historycznego. Wprawdzie wcześniej przyznam się, że obraz wizualny Krymskiego jako człowieka ukształtował się u mnie z opowiadań Arsena Iszczuka, któremu Krymski przed II wojną światową na naszym Uniwersytecie Kijowskim wykładał historię literatury. Czytając swoje wykłady w auditorium studenckim, Krymski stawiał na profesorskiej trybunie lampę naftową, bo jego oczy w środku dnia potrzebowały dodatkowego światła. Ciężka dla oczu, długotrwała praca związana z materiałami archiwalnymi oraz reszta wszystkich jego napiętych dziesięcioleci przy biurku sprawiły, że była ona dla niego koniecznością. Tragiczną głębię tego faktu uświadomiłem sobie dawno, w latach studenckich, kiedy po raz pierwszy przeczytałem w dziale rękopisów byłej Biblioteki Publicznej (obecnie im. I. Wernadskiego NAN Ukrainy) dokument historyczny: „Autobiografia dla SOWBEZA, 1938 r.” W tym urzędowym piśmie Krymski uzasadniał swoje prawo do radzieckiej emerytury: „…Moje siły fizyczne coraz bardziej słabną. … Męki, które przeszedłem w wyniku polskiej okupacji w 1920 roku, kiedy postawiono mnie nawet pod rozstrzelanie, nieodwracalnie odbiły się na moim zdrowiu”. Czy ktokolwiek poza mną czytał ten dokument? Nawet dziś trudno mi to ocenić, bo nigdzie nie widziałem jego publikacji. Dlatego teraz pozwolę sobie opublikować tę informację w szerszym zakresie i właśnie tak, jak przedstawił ją sam Krymski: „U mnie na kwaterze ukrywał się komunista Hryhoruk, i ktoś o tym doniósł polskim władzom wojskowym. Ci oskarżyli mnie o wybitną działalność bolszewicką, a mianowicie o udział w redakcji podziemnego organu „Glas Komunisty”. Polscy żołnierze, pod komendą swojego oficera, zrobili u mnie rewizję, brutalnie się ze mną obchodzili, a potem prowadzili ulicami pod konwojem do Akademii Nauk, zapowiadając, że jeśli nie powiem, gdzie znajduje się redakcja „Gl. Kom.”, mam zostać rozstrzelany. Publicznie przyprowadzili mnie do Akademii na dziedziniec, postawili przy ścianie drewutni, wycelowali we mnie swoje karabiny, i polski oficer po raz ostatni zapytał, gdzie jest ta redakcja. Nie mogłem nic powiedzieć, bo rzeczywiście nie wiedziałem. Padła komenda: „raz!”… potem powoli: „dwa!”… Tu moje nerwy nie wytrzymały, zemdlałem i upadłem, straciłem przytomność na ziemię. Wtedy polscy żołnierze mnie zostawili. Na mojym słabym zdrowiu cała ta przygoda, to cierpiące stanie na rozstrzelaniu pod lufami wycelowanych polskich karabinów odbiło się na zawsze: przedwcześnie się postarzałem i już nigdy nie mogłem przywrócić swojego zdrowia do jakiegokolwiek w miarę normalnego stanu”. Gdyby dzisiejsza Ukraińska Republika Ludowa poparła moje dawne pragnienie — stworzenia o Krymskim prawdziwego filmu, to ten epizod byłby zapewne finałowy…
Tłumaczenie maszynowe
Sławko Polatynczuk, przewodniczący kamieniecko-podolskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Kto by pomyślał, że założona w 1866 roku, półtora wieku temu, rosyjska biblioteka publiczna w Kamieńcu Podolskim, która w tamtych latach narzucała i kształtowała w Ukraińcach rosyjską świadomość, utwierdzając imperialne wartości, z biegiem czasu tak radykalnie zmieni swoje przeznaczenie. Statut biblioteki, opracowany i zatwierdzony przez kijowskiego generał-gubernatora oraz Ministerstwo Księgi w 1865 roku, opierał się na idei pełnej i całkowitej rusyfikacji ludności ukraińskiej na Podolu. Biblioteka formowała się wyłącznie z rosyjskich książek i gazet oraz miała sprzyjać wzmocnieniu rosyjskich nastrojów na Podolu, pomagać w „właściwym” rozumieniu działań rosyjskiego rządu, a także ułatwić możliwość ściślejszego używania języka rosyjskiego. Lecz nie tak się stało, jak się wydawało. Przyszedł czas, kiedy historia Kamieniecko-Podolskiej rosyjskiej biblioteki publicznej dobiegła końca, a na jej fundamencie w naszych czasach powstała Kamieniecko-Podolska Centralna Biblioteka Miejska im. Kosti Sołuchy. Lecz droga do teraźniejszości, kiedy 13 stycznia obchodzimy 155 lat Centralnej Biblioteki Miejskiej, nie była usłana różami. Warto wspomnieć wielkiego krzewiciela ukraińskiej sprawy na Podolu, znanego lekarza i pierwszego przewodniczącego podolskiej „Proświty” Kostiantyna Sołuchę. To właśnie on po oficjalnej rejestracji ukraińskiego towarzystwa „Proświta” w Kamieńcu Podolskim i wybraniu rady „Proświty”, na zebraniu organizacyjnym 4 maja 1906 roku stanął na czele pierwszej w mieście ukraińskiej organizacji społecznej. W tym samym 1906 roku położono pierwszą cegiełkę w fundament ukraińskiej biblioteki. 1 czerwca „Proświta” otworzyła w mieście nad Smotryczem bibliotekę i kancelarię, a po dwóch dniach urządziła na Nowym Bulwarze pierwszą ukraińską zabawę. Kamieńczanie, którzy jednoczyli się wokół działalności „Proświty” pod kierownictwem niekwestionowanego autorytetu, lekarza Kostiantyna Sołuchy, tworzyli pierwsze zbiory ukraińskich wydawnictw, gazet, książek i czasopism. W całej Ukrainie towarzystwa „Proświty” otwierały biblioteki, drukarnie, księgarnie, teatry ludowe, kina, muzea, wystawiały spektakle o tematyce ukraińskiej, obchodziły jubileusze znanych ukraińskich działaczy, ważnych wydarzeń o znaczeniu narodowym, organizowały publiczne czytania, porządkowały ukraińskie szkoły. Był to okres wzlotu ducha narodowego, kiedy po licznych prześladowaniach i zakazie języka ukraińskiego oraz ukraińskiego drukarstwa nastąpił potężny przełom etnokulturowy na wszystkich ukraińskich terenach. Jeśli za Zbruczem, w Austro-Węgrzech, już wcześniej tętniło ukraińskie życie literackie i artystyczne, ukazywało się drukiem wiele ukraińskich wydawnictw periodycznych, gazet, książek i czasopism, to na terytorialnej Ukrainie Imperium Rosyjskiego ukraińskie drukarstwo od czasu do czasu trafiało pod zakaz. Świętując jubileusz Kamieniecko-Podolskiej Centralnej Biblioteki Miejskiej, wspominamy ukraińskich działaczy, którzy żyli i tworzyli w okresie kamienieckim Ukraińskiej Republiki Ludowej. Bo proświcianie Podola budzili ukraińskiego ducha narodowego, byli przewodnikami idei wolności i niepodległości Ukrainy, ich wspaniała praca przybliżała urzeczywistnienie odwiecznego marzenia narodu ukraińskiego – ustanowienie samodzielnego państwa ukraińskiego. Pierwszy proświcianie Podola, którzy sto lat temu chodzili tymi samymi ulicami, co my dzisiaj, byli przewodnikami ukraińskiego państwowotwórstwa w mieście nad Smotryczem w dobie ukraińskiej rewolucji 1917—1921 lat. Do Ukraińskiej Centralnej Rady zostali wybrani Pantełejmon Błoński, Hryhorij Hołoskewycz, Neczipir Hryhorijiw, Wołodymyr Dudycz, Andrij Żywotko, Petro Kucjak, Mykoła Łytwycki, Dmytro Markowycz, Awksentij Melnyk, Olimpiada Paszczenko, Wiktor Prychodko, Iwan Ryżyj, Hryhorij Stepura, Wołodymyr Czechiwski. Ministrem oświaty pierwszej Ukraińskiej Republiki Ludowej został Neczipir Hryhorijiw. W strukturach rządowych URL pracowali Hryhorij Hołoskewycz, Charyton Łebid-Jurczyk (pod jego bezpośrednim kierownictwem stworzono pierwszy w historii Ukrainy budżet państwowy 1918 roku), Wołodymyr Czechiwski, Kost Szyrocki, Juchym Szczyrycia. W ministerstwie wyznań Państwa Ukraińskiego pracowali Anton Hrynewycz, Ołeksandr Marycziw. Ministrem oświaty drugiej URL został Iwan Ohijenko. Pod nawałą bolszewickiej okupacji ukraińska rewolucja poniosła klęskę. Przekształciła się również biblioteka, stając się w grudniu 1922 roku Pierwszą centralną biblioteką robotniczą, mocno przesiąkniętą bolszewickim duchem. Starsze pokolenia kamieńczan jeszcze mogą pamiętać poprzednie lokalizacje biblioteki. Po niemieckiej okupacji, w 1944 roku, księgozbiór biblioteki został umieszczony przy ulicy Rezerwuarnej, którą wkrótce przemianowano na Uralską, a obecnie ulica nosi imię Symona Petlury. W 1951 roku bibliotekę przeniesiono do oddzielnego parterowego budynku przy ulicy Leningradzkiej (obecnie – Łesi Ukrainky), a w 1969 roku – do trzypiętrowego budynku dawnego domu dla pracowników bankowych przy ulicy Czkałowa (obecnie – Kniaziw Koriatowychiw), gdzie znajduje się do dziś. I już mało kto pamięta, że w 1966 roku bibliotece nadano imię bolszewickiego działacza Wołodymyra Zatońskiego. Ale z imieniem nie wyszło — spotkał go ten sam los, co wszystkie „bolszewickie” ulice miasta w latach niepodległości Ukrainy. Na przełomie minionego i obecnego stulecia w kręgu ukraińskiej inteligencji proświatowej i naukowej miasta zrodził się pomysł nadania Centralnej Bibliotece Miejskiej imienia naszego znanego rodaka i krzewiciela ukraińskiej sprawy Kosti Sołuchy. Ten pomysł poparli wykładowcy i kadra profesorska wydziału historycznego Kamieniecko-Podolskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Ohijenki, miejskie towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, pracownicy muzeum, lokalne oddziały Związku Krajoznawców Ukrainy i Związku Dziennikarzy Ukrainy, dwie dziesiątki organizacji społecznych oraz kilku liderów lokalnych partii politycznych. Ale deputowani Rady Miejskiej Kamieńca Podolskiego, którzy w tamtym czasie popierali Partię Regionów i wyznawali inne wartości, mając większość swoich zwolenników i „podległych” w sali sesyjnej, dwukrotnie odrzucali tę propozycję. Walka ukraińskiej inteligencji miasta o imię znanego budowniczego ukraińskiego odrodzenia Kosti Sołuchy trwała do tego czasu, aż Partia Regionów nie poszła tą drogą, w którą nieco wcześniej poszli wszyscy bolszewiccy działacze ze swoimi wartościami i komunistycznym dziedzictwem. Dzisiaj biblioteka miejska godnie nosi imię Kosti Sołuchy i jest kontynuatorką jego sprawy oraz jego idei. Wkład wszystkich Podolan, którzy byli obok niego i wpisali niejedną ciekawą i sławną kartę w historię miasta nad Smotryczem, też nie został zapomniany. I na zakończenie chcę przypomnieć o nowym projekcie, który planuje się zrealizować na terenie biblioteki miejskiej. Ta idea zrodziła się jeszcze przed dwoma laty, kiedy dyrektor biblioteki Ludmyła Hepłuk wypowiedziała myśl, że warto w obecnym dziedzińcu biblioteki dokonać nowoczesnej rekonstrukcji i stworzyć ciekawą oraz dostępną lokalizację z altaną i letnim kinem do przeprowadzania różnorodnych wydarzeń socjokulturalnych, prezentacji, spotkań literackich i artystycznych. I co najważniejsze, aby ten dziedziniec literacko-artystyczny był dostępny dla grup o ograniczonej mobilności oraz dla osób ze szczególnymi potrzebami. Ideę od razu poparli koordynatorzy ogólnoukraińskiej inicjatywy „Aktywna Hromada Kamieńca Podolskiego”, wtedy też utworzyła się grupa inicjatywna z pracowników centralnego systemu bibliotecznego i aktywistów społecznych, którzy przygotowali projekt szkicowy. A kiedy dołączyła do niego organizacja skautowa „Płast”, to jej kierownik Jurij Dużew wniósł propozycję uczynienia projektu oświatowym. I w ostatecznym wariancie, otrzymując nazwę „Ukraiński ogród”, wziął udział w konkursie projektów miejskich i trafił do trójki liderów, którym przewidziano finansowanie z budżetu obywatelskiego. Dlatego, dziękując wszystkim zaangażowanym, już w tym roku biblioteka może otrzymać nową przestrzeń do przeprowadzania różnorodnych wydarzeń dla wszystkich warstw ludności. Szczere pozdrowienia w te jubileuszowe dni dla wszystkich pracowników Centralnej Biblioteki Miejskiej im. Kosti Sołuchy oraz wszystkich użytkowników jej usług.
Sławko Polatynczuk, Anatolij Paładijczuk, Dmytro Babjuk przy ekspozycji
Tłumaczenie maszynowe
W 51-52 numerze „SP” za 2020 rok pisaliśmy o nagraniu w Telewizji Publicznej koncertu solowego artysty ludowego Ukrainy Anatolija Hnatiuka, który zrealizował on wraz z Akademickim Zespołem Pieśni i Tańca Państwowej Służby Granicznej Ukrainy. Kierownik artystyczny tego zespołu, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Hennadij Synjeok, jest dzisiaj gościem „SP”. – W 1993 roku naczelnik Zespołu Pieśni i Tańca Wojsk Pogranicznych Ukrainy, w tamtym czasie major Wasyl Nehrai, zaproponował mi zostanie kierownikiem artystycznym zespołu – opowiada pan Hennadij. – Nasz kolektyw jest bardzo wszechstronny. Czasami nazywam go wojskowym music-hallem. Wykonujemy wszystko. Od marszowej, wojskowej, granicznej pieśni po musicale, muzykę klasyczną, estradową, ludową, jazz. Już 28 lat naczelnikiem zespołu jest zasłużony pracownik kultury Ukrainy, pułkownik Wasyl Ołeksijowycz Nehrai. Ogromną zasługą Wasyla Ołeksijowycza jest to, że kolektyw jest tak potężny. Swego czasu występowaliśmy z wieloma znanymi artystami: Wołodymyrem Hryszkiem, Ivo Bobulem, Oksaną Pekun i innymi. Braliśmy udział w programach telewizyjnych „Fabryka gwiazd”, „Krok do gwiazd”, „Dwie gwiazdy” i wielu innych. – Zapewne wśród tych, z którymi aktywnie współpracujecie, nie można nie wspomnieć imienia artysty ludowego Ukrainy Anatolija Hnatiuka. – Z Anatolijem Wasylowyczem łączy nas nie tylko silna męska przyjaźń, ale także twórcza jedność. Wielka część programu „Marzenia” (reżyser – artysta ludowy Ukrainy Dmytro Cyrypiuk) to jego działalność teatralna, fragmenty spektakli, miniatury. Wspomnijmy jego role: Szelmenko, już samo nazwisko mówi za siebie, czy jaskrawy awanturnik Ostap Bender. Teraz jest Menahemem z „Modlitwy za zmarłych”, to rola nieco innego planu. Przedtem był Hołochwastow ze spektaklu „Za dwoma zającami”. A program nosi tytuł „Marzenia”. I są to w szczególności marzenia o tych rolach, których z tych czy innych przyczyn jeszcze nie zdołał dotąd zagrać, ale zagrał je podczas koncertu. W koncercie Anatolij jest bardzo różny. Widzowie, którzy znają go tylko z ról w teatrze, nagle poznają, że to liryk – delikatny i subtelny, a także głęboko dramatyczny aktor. Anatolij Wasylowycz Hnatiuk to wielki patriota naszego kraju. W koncercie są pieśni poświęcone wydarzeniom, które mają miejsce na Wschodzie Ukrainy. Kiedyś znany ukraiński poeta Iwan Dracz podarował mu swoją książkę. Wiersz z tej książki „Słomiany ogień” Anatolij wykonuje podczas koncertów. To pełen dramatyzmu utwór o miłości młodości, która minęła, ale pozostawiła posmak na całe życie. I takie chwile nie są zapominane nigdy. – Anatolij Hnatiuk jest przewodniczącym jury Ogólnoukraińskiego festiwalu pieśni patriotycznej „Chwała bohaterom”, a Pan jest członkiem jury tego konkursu. – Młodzieżowy festiwal pieśni patriotycznej „Chwała bohaterom” przeprowadza Rada Miejska Złotonoszy w obwodzie czerkaskim oraz studio „Master Vox Records”, którego szefem jest zasłużony artysta Ukrainy, kompozytor, piosenkarz, wolontariusz i po prostu utalentowany muzyk Jurij Wasylkiwski. A mer Złotonoszy Witalij Wojcechiwski aktywnie wspiera festiwal. W 2020 roku przeprowadzaliśmy go już po raz szósty. Warunki konkursu są unikalne. Kosztem sponsorów (zasługa mera miasta), dla uczestników nie ma wpisowego. Dzieci muszą jedynie dojechać do Kijowa, stamtąd do Złotonoszy dowożą ich bezpłatnie. Tutaj mają bezpłatne wyżywienie i zakwaterowanie, bardzo solidne nagrody. Ale w 2020 roku festiwal przeprowadzano online. Do Złotonoszy zjeżdżało się wiele utalentowanych dzieci z całej Ukrainy. Mariana Szczerbak otrzymała Grand Prix festiwalu 2 lata temu. Zauważyłem ją i zaprosiłem do nas. Wspaniale pracuje, bierze udział w wielu konkursach i stabilnie w nich zwycięża. – Zapewne zespół występuje przed obrońcami Ukrainy? – Kiedy rozpoczęły się działania bojowe na Wschodzie, niejednokrotnie bywaliśmy w strefie ATO/OOS. Ale nie robimy na tym akcentu, to po prostu nasza praca. Oczywiście, można przyjechać do jednostki wojskowej i dać koncert publiczności, która już zawczasu dobrze przyjmuje ten program, który przywiozłeś. Jednak wszyscy rozumieją, że pogranicznicy nie mogą chronić granicy samodzielnie, jeśli nie będzie pomocy miejscowej ludności, jeśli nie będzie jedności pograniczników i miejscowych mieszkańców. W sali koncertowej zbierają się różni ludzie. Są wielcy patrioci naszego kraju, oni, oczywiście, są w pierwszych rzędach. Ale są i ci, którzy są niezadowoleni z naszej władzy, z naszego kraju, którzy patrzą w stronę wschodniego sąsiada. Naszym zadaniem jako kolektywu twórczego, niech nie od razu, ale przekonać tych ludzi, że nie jesteśmy wrogami, że jesteśmy jednym krajem, jednym narodem. Mamy nie tylko popularyzować naszą służbę graniczną, my popularyzujemy Ukrainę jako państwo. Jeśli człowiek wyszedł z koncertu i zastanowił się nad tym, że nie są tacy już źli, ci chłopcy, to już nasze zwycięstwo. – Proszę zatrzymać się szczegółowiej na uczestnikach kolektywu. – Jak już wspominałem, nasz zespół składa się z orkiestry, chóru i baletu. Kierownik orkiestry, główny dyrygent – młody utalentowany człowiek, mistrz świata w grze na bajanie, laureat konkursów międzynarodowych Witalij Kozycki. Główny chórmistrz – zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ihor Ochrimenko. Główny baletmistrz – zasłużona artystka Ukrainy Lilija Czernous. Główny reżyser – zasłużona artystka Ukrainy Ołena Kosinowa. U nas wszyscy artyści są utalentowani, wszyscy dobrze wykonują swoją pracę. Chciałoby się wspomnieć zasłużonych artystów Ukrainy Ninę Myrwodę, Jurija Rakuła, Iwana Koreniwskiego, Maksyma Apostołowa. Mamy wspaniałych solistów, laureatów konkursów ogólnoukraińskich i międzynarodowych Antona Medoliza, Wołodymyra Nowochackiego, Dmytra Żbankowa, Wałentynę Democzko, Ołenę Zinczuk, Irynę Riabko, Juliję Antypenko. Nasz kompozytor – zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Burmicki, człowiek bardzo znany, pracował z wieloma uznanymi autorami, ma ogromny dorobek twórczy. Swego czasu odbywali zasadniczą służbę wojskową w naszym zespole wielu znanych ukraińskich artystów, wśród których zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wołodymyr Marunycz, który jest jednym z kierowników Narodowej Kapeli Bandurzystów Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, główny dyrygent Narodowej Orkiestry Symfonicznej Ukrainy.
Wołodymyr Sirenko oraz, niestety, już nieżyjący artysta ludowy Ukrainy Serhij Iwanow (słynny „Konik polny” z filmu „W bój idą tylko starcy”). — Zapewne zapadło w pamięć wiele wyjazdów? — Objechaliśmy całą Ukrainę. Na przykład tylko w 2001 roku wzdłuż granic kraju zespół przejechał 18 000 kilometrów. W latach 90. jakoś otwieraliśmy klub, który wcześniej był zabity deskami. Nawet scenę umyli sami artyści. Po występie podszedł do nas mężczyzna i powiedział, że ma 40 lat, a pierwszy raz w życiu widzi skrzypce. Jakoś przyjechaliśmy na występy do Wełykiej Mychajliwki w obwodzie odeskim na granicy z Mołdawią (Naddniestrze). Postanowiliśmy wynająć hotel w tym miasteczku. W hotelu uprzejmie przywitała nas jego właścicielka, młoda mama. Powiedziała, że są wolne pokoje, podała cenę, ta cena nam odpowiadała. Potem zapytała, kim jesteśmy. A kiedy dowiedziała się, że to Zespół Państwowej Służby Granicznej Ukrainy, wyjęła afisz koncertu, który odbył się w tym mieście około 10 lat temu. Na tym afiszu były nasze autografy. Naszą misją jest występowanie w takich miejscach. Chociaż oczywiście występujemy też w Pałacu Sportu, Narodowym Pałacu Sztuki „Ukraina”, praktycznie na wszystkich centralnych scenach koncertowych stolicy. — Czy pisze Pan muzykę? — Nie uważam się za kompozytora, nie jest mi dany taki dar. Ale czasami jednak piszę, kiedy pojawia się natchnienie. W repertuarze zespołu są dwa moje tańce: „Zahrawa” i „Taniec hiszpański”. Drugi napisałem po wyjeździe do Hiszpanii, którą bardzo lubię. „Zahrawę” stworzyłem w 2004 roku. Początkowo była to po prostu fuga – utwór polifoniczny w nowoczesnym stylu. Postanowiliśmy do tej muzyki ułożyć taniec z flagami „Ogień i woda”. Zamówiliśmy wielką flagę Państwowej Służby Granicznej Ukrainy, a także 6 niebiesko-białych flag, które symbolizowały wodę, i 6 pomarańczowych – ogień. Wystąpiliśmy z tym koncertem w przeddzień Dnia Strażnika Granicznego 4 listopada 2004 roku. Właśnie rozpoczęła się Pomarańczowa Rewolucja. Nikt z widzów nawet nie pomyślał, że nasze flagi oznaczają ogień i wodę, uznali, że to „Nasza Ukraina” i Partia Regionów. Minął czas. Nasza główna baletmistrzyni do tej muzyki ułożyła taniec z latarniami. I nazwaliśmy go „Zahrawa”. W ten sposób Lilija Mykołajiwna uratowała muzykę. Ten taniec jest w naszym repertuarze do dziś. Mamy plany na wiele lat do przodu. Przede wszystkim musimy dać dwa koncerty z Anatolijem Hnatiukiem, które z powodu kwarantanny trzeba było przenieść. Mamy też sporo innych propozycji i planów. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
Lwowski Akademicki Teatr „Woskresinnia” w ramach obchodów swojego 30-lecia pod koniec 2020 roku, z instytucjonalnym wsparciem Ukraińskiego Funduszu Kultury (UKF), stworzył nowy spektakl – „Ameryka” (autorka Biljana Srbljanowicz). Przedpremierowy pokaz odbył się 30 grudnia. Reżyserka i scenografka – zasłużona artystka Ukrainy Alla Fedoryszyna. B. Srbljanowicz jest jedną z najpopularniejszych młodych dramatopisarek współczesnej Europy. Świadczą o tym także jej krajowe i europejskie nagrody teatralne. „Ameryka” to współczesna sztuka o poszukiwaniu siebie i własnej duszy na emigracji, w kraju pieniędzy, gdzie płaci się nawet za uśmiech kelnera. W centrum uwagi przedstawienia znajduje się niszczenie relacji międzyludzkich po tym, jak imperatyw sukcesu i pieniędzy traci swoją moc. Sztuka pokazuje prawdziwą wartość fałszywego świata, tak zwanego udanego życia. Spektakl teatru „Woskresinnia” to świąteczny sen, podczas którego główny bohater szuka odpowiedzi na pytanie: czy w naszym życiu najcenniejsze są sukces i pieniądze, czy miłość i dobro? A niepowtarzalny, baśniowy, właśnie bożonarodzeniowy śnieg oprószy smutki i daruje każdemu nadzieję…. Materiał o spektaklu „Ameryka” przeczytacie w kolejnych numerach „SP”.
Tłumaczenie maszynowe
Serhij TRYMBACZ. W jednym z wywiadów zapytano ją: kto najtrafniej scharakteryzował istotę twojej twórczości? Odpowiedziała: — Wadym Skuratiwski. Po mojej wystawie „Wysoki Zamek” w 1996 roku napisał: „arystokratyczny konserwatyzm”. Ludmyła Semykina była jedną z organizatorek i członkiem Klubu Twórczej Młodzieży, który działał na początku lat 60. Początkowo zajmowała się malarstwem sztalugowym. W 1964 roku, na jubileusz Szewczenki, w westybulu Uniwersytetu Kijowskiego stworzyła wraz z Opanasem Załywachą, Ałłą Horską, Hałyną Sewruk, Hałyną Zubczenko witraż „Szewczenko. Matka”. Z witrażu, na szczęście, zachowało się zdjęcie, samo dzieło zostało zniszczone — z jakimś wyjątkowym cynizmem. Taras Szewczenko na witrażu wygłaszał wersy: „Wywyższę małych owych niewolników niemych! Ja na straży przy nich postawię słowo!”. Witraż roztrzaskano zaraz po zakończeniu pracy — bo obcy, jakoby, „zasadom socjalistycznego realizmu”. Mychajłyna Kociubynśka wspominała: „Główny pogromca — rektor uniwersytetu Sweć. Sam własnoręcznie, nie doczekawszy się wniosków komisji, niszczył ideologicznie szkodliwy witraż… Dlaczego matka-Ukraina taka smutna? Jaki „sąd”, jaką „karę” i na kogo zsyła Taras? I w ogóle, dlaczego to Ukraina za kratami”? Wyobrażacie sobie tę scenkę — uniwersytecki rektor (mówią, że z młotkiem, choć prędzej to już sarkastyczna legenda) niszczy witraż, kruszy tę wrogą skałę? Toż jak go nastraszyli instruktorzy jakiegoś komitetu partyjnego-rejonowego-KGB? 29 grudnia 2020 roku w 87. roku życia po ciężkiej chorobie zmarł wybitny ukraiński kulturoznawca-wydawca, dziennikarz, pisarz, znany działacz społeczny, wieloletni członek Zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury imienia Borysa Olijnyka Wołodymyr Biłenko. Wołodymyr Wasylowycz Biłenko urodził się 17 czerwca 1934 roku. Drogę zawodową rozpoczął po ukończeniu Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. H. Szewczenki w 1957 roku na stanowisku kierownika działu Kaniowskiego państwowego muzeum-rezerwatu „Mogiła T. H. Szewczenki” AN USRR. Przez pięć lat pracował w pracy komsomolskiej — jako pierwszy sekretarz Kaniowskiego komitetu rejonowego oraz instruktor KC LKSMU. Od 1965 do 1992 roku — w pracy wydawniczej, początkowo przez dziesięć lat był redaktorem naczelnym wydawnictwa „Mołod’”, później redaktorem naczelnym i dwukrotnie dyrektorem w ciągu lat jego ponad trzydziestoletniego istnienia. Pracę twórczą Wołodymyra Biłenki, jej społeczną efektywność odznaczono zaszczytnym tytułem „Zasłużony pracownik kultury Ukrainy”, orderem „Za zasługi” III stopnia, Dyplomem Prezydium Rady Najwyższej. Od nas odeszła Ludmyła Semykina (23.08.1924 — 11.01.2021). Wybitna artystka, mistrzyni sztuki dekoracyjnej, artystka kostiumolog, jedna z legend narodowego ruchu oporu lat 60.-70. W postanowieniu Biura Kijowskiego obwodowego zarządu Związku Artystów Ukrainy 13 kwietnia 1964 roku powiedziano: „Witraż daje grubo wypaczony, archaizowany w duchu średniowiecznej ikony obraz T. H. Szewczenki, który nie ma nic wspólnego z obrazem wielkiego rewolucjonisty-demokraty… W tym samym ikonopisnym duchu utrzymany jest w szkicu obraz Kateryny, która jest niczym innym, jak stylizowanym przedstawieniem bogurodzicy… Słowa Szewczenki napisane cerkiewnosłowiańską wiązanką (cyrylicą) w połączeniu z ikonowo traktowanymi obrazami, brzmią ideowo dwuznacznie. W obrazach witrażu nie ma ani najmniejszej próby pokazania Szewczenki w duchu radzieckiego postrzegania świata. Obrazy, stworzone przez artystów, specjalnie wprowadzają w daleką przeszłość”. „Specjalnie wprowadzają w przeszłość”, a do tego daleką. A partia, ówczesny „nasz sternik”, wołała w świetlaną przyszłość. I kto nie chciał tam maszerować, musiał się mieć na baczności. Po kilku latach Semykina podpisała list w obronie Wiaczesława Czornowoła. Tutaj już ostatecznie trafia do kategorii „ukraińskich burżuazyjnych nacjonalistów” i odtąd pod nieustanne oko KGB. Musiała przejść, jak sama mówiła, „na podziemny tryb pracy: szyła odzież dla krewnych uwięzionych przyjaciół”. W dodatku została wykluczona, już po raz drugi, ze Związku Artystów. Mimo to w 1971 roku, za rekomendacją Heorhija Jakutowycza, zostaje zaproszona do pracy w ekipie filmowej filmu „Zachar Berkut” (premiera 1972). „Czujni ludzie” ostrzegali o nieprawomyślności i „nie-naszości” Semykinej, jednak reżyser obrazu Łeonid Osyka chciał kichać na podobne ostrzeżenia. Chciał i nakichał... W jednym z wywiadów artystka tak odtwarzała osobliwości swojej pracy w grupie „Zachar Berkut”: — Do filmu wolałam stworzyć przede wszystkim zamkowy, a nie pompatyczny, barwny, świąteczny huculski ubiór, i dlatego założyłam w szaty Ukraińców ascetyzm, pewną surowość. Książęta, w czasach opisanych przez Iwana Frankę, nosili odzież z szarego sukna, metalowe ozdoby… Żadnej rzeczy (nawet drobiazgu) koloru czerwonego w ich garderobach nie było. Wojownicy chwalili się swoją siłą, męstwem, a nie odzieżą. I ubiór ich wyróżniał się współbrzmiącymi z naturą (przede wszystkim ziemią, trawą) odcieniami. Tak, oprócz tucholskiego, tworzyłam książęcy kostium; a jeszcze jako osobny kierunek pracy — kostium tatarski. Rzeczywiście, kostiumy postaci filmu Osyki zachwycają stylowością (i to jest styl „konserwatywnego arystokratyzmu”!) i nienagannym, wzorcowym gustem artystycznym. Potem wiele się wydarzyło w życiu Ludmyły Semykinej. Na przykład jej witraże i mozaiki w pomieszczeniu stacji metra „Poczajna” (do niedawna „Petriwka”). Była i Nagroda Szewczenkowska w 1997 roku — za kolekcje odzieży pod ogólną nazwą „Wysoki zamek”. W naszych stronach trzeba żyć długo — i wtedy sprawiedliwość wobec ciebie zostanie przywrócona. Ludmyła Semykina najwyraźniej znała tę prawdę, więc i przeżyła, chwała Bogu, niemal sto lat… A obecnie jej dusza odlatuje w sferę wysokich zamków i wysokich niebios. Gdzie już dawno czekają na nią Ałła Horska, Opanas Załywacha, Heorhij Jakutowycz, Łeonid Osyka… Żegnajcie, pani Ludmyło! Trud Wasz w wieczności, on — na zawsze z nami, z Ukrainą, światem. Witraż „Szewczenko. Matka” w Uniwersytecie Kijowskim (zniszczony 1964 r.). Kadr z filmu „Zachar Berkut” (1972, reż. Łeonid Osyka). Wasyl Symczycz — Zachar Berkut, Antonina Leftij — Myrosława. Stacja metra „Poczajna”, Kijów. Mozaika Ludmyły Semykinej.
Tłumaczenie maszynowe
Walerij FRANCZUK. Znowu straszna wiadomość. Tylko skąpy wiersz słów w wiadomościach – 11 stycznia zmarła... Czyż oni wiedzą, kim była dla Ukrainy Ludmiła Mykołajiwna Semykina? Artystka światowej skali, działaczka ruchu szistdesiatnykiw. Jak powiedział Wadym Skuratiwski: “Pani Ludmiła należy do tego tragicznego pokolenia naszej inteligencji, które przeszło przez wszystkie kręgi naszego historycznego piekła w całym jego srogim chronologicznym zakresie – od bezwarunkowej dyktatury do wszelakich pseudo-odwilży”… “Ludmiła Semykina należy bodaj do pierwszych z pierwszych powojennej ukraińskiej historii, które odważyły się na nieskończenie ryzykowną rolę “zwiadowców-skautów” piękna”. Niewiarygodny rozmach skrzydeł tej dziewicy-cudownego ptaka: od niedoścignionych dzieł malarskich, witraży, do światowego poziomu estetyki genialnych wzorów stroju-ubioru, bo Semykina wzięła na siebie rolę praktyka-projektanta nowego stylu w świecie. Gdyby Francja miała takiego artystę-modelera ubioru, podniosłaby ją do najwyższych zaszczytów. A kto na Ukrainie wie o dziełach L. Semykinej? Noc! Stoję pośrodku zimnej pracowni i w rozpaczy sam siebie pytam: dlaczego taka niesprawiedliwość? Dlaczego takie złote perły ukraińskiej kultury i narodu jedna po drugiej wypadają do Raju? Mówią, Bóg zabiera najlepszych. Ale, Panie święty! Któż tutaj pozostanie w tej ciemności, żeby świecić drogę zabłąkanym, kiedy Ty wszystkie jasne dusze zabierasz do siebie? Nigdy nie zapomnę Twego łagodnego uśmiechu i Twoich ciepłych słów, którymi Mnie obdarowywałaś, przychodząc na moje wernisaże, droga Ludmiło Mykołajiwno! “Zaświećcie czas swoją godnością! Pokochać nas!” — słowa niezapomnianej artystki Ludmiły Mykołajiwny Semykinej, oddanej patriotki Ukrainy. Kłaniam się przed Twoją genialnością! Dziękuję Najwyższemu, że dał możliwość żyć w jednym czasie i iść jedną drogą po artystycznej niwie Ukrainy. Królestwo Niebieskie!
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wydawnictwa „Radziecki” (później „Ukraiński”) pisarz. Od 1983 do 1987 roku kierował państwowym wydawnictwem literatury pięknej „Dnipro”. Prawie dwadzieścia lat, począwszy od 1992 roku, pracował w gazecie „Silśki wisti” na stanowiskach kierownika działów kultury, listów oraz zastępcy redaktora naczelnego. Pracując w wiodących wydawnictwach Ukrainy, Wołodymyr Biłenko konsekwentnie wspierał utalentowaną literacką młodzież, o czym z wdzięcznością wspominają ówcześni literaccy debiutanci, którzy stali się wybitnymi mistrzami słowa artystycznego, wśród których jest także jasne grono obecnych laureatów Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Do dobrego dorobku Wołodymyra Wasylowycza należy również owocna współpraca z czołowymi ukraińskimi pisarzami drugiej połowy XX wieku: Olesiem Honczarem, Borysem Olijnykiem, Pawłem Zahrebelnym, Anatolijem Dimarowem i wieloma innymi. Na szczególnym koncie Wołodymyra Biłenki znajduje się wytrwała walka o wydanie utworów Wasyla Symonenki, gdy słowo poety znajdowało się pod zakazem. Z ogromnym szacunkiem i wdzięcznością oceniał działalność wydawniczą Biłenki Hryhir Tiutiunnyk. Jako dziennikarz-publicysta Wołodymyr Biłenko konsekwentnie bronił interesów zwykłych ludzi, narodowej tożsamości oraz niepodległości Ukrainy, za co otrzymał najwyższe odznaczenia Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, wśród których jest „Złote pióro”, oraz Ukraińskiego Funduszu Kultury. W dorobku Wołodymyra Biłenki znajdują się setki publikacji na tematy kultury, owocne wspieranie wieloaspektowej działalności Ukraińskiego Funduszu Kultury, kierowanego przez niezapomnianego Borysa Olijnyka, za wszystkie Ukrainy, międzynarodową literacko-artystyczną nagrodą im. Wołodymyra Wynnyczenki, nagrodą im. Iwana Franki, nagrodą im. Iwana Neczuja-Łewyckiego, orderem UFK „Za poświęcenie w kulturze”. Wieczna pamięć o Wołodymyrze Wasylowyczu Biłence — wysoce szlachetnym, czułym, życzliwym człowieku, wybitnym publicyście, znakomitym specjaliście w dziedzinie ukraińskiej kultury narodowej pozostanie w sercach wielu ludzi, którzy go szanowali, z którymi owocnie pracował. Ukraiński Fundusz Kultury im. Borysa Olijnyka, Instytut Literatury im. Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy, Narodowy Związek Dziennikarzy Ukrainy, Państwowe Specjalistyczne Wydawnictwo Literatury Pięknej „Dnipro”, wydawnictwo NSPU „Ukraiński pisarz”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Cała zima w śniegach, lodach, wiatrach. A lato w kwiatach, trawach, chwastach. Takie nam się pamięta z tobą. Czyżby ono odpłynęło, jak z wodą? I siedzimy w domu. Kwarantanna przedłużona o miesiąc. Czy jeden? I wieść od ciebie, jak pąk, co oto rozkwitnie, jak minie sen. Ty wspominasz o tym, kiedy szłaś do krewnej aż na skraj wsi ścieżką pośród kwiatów i jeżyn. Bez kurzu i huku maszyn. I boso po jedwabnej trawie szłaś i wody zaczerpnęłaś w rowie. I zmyłaś zmęczenie i upał z twarzy. Tak żywo widzi się ten obraz. Zaczął się las. On pamiętny tobie pagórkiem, usianym poziomkami w trawie. I kwiatuszkami, i zapachem poziomek, i śpiewami, i świergotem ptaków. Zaczął się las. On pamiętny mi głębokim jarem w ciemnej głębi. Drzewa tam powalone leżą. Jedno z nich wywołuje dotąd grozę, że, ścięte, z całej siły mnie w chwili jakiejś ledwie nie przybiło. Zdołałem wtedy odskoczyć w bok. Powiedzieć prosto — od tej uciekłem, co już kosę z ramion swoich zdejmowała. Nie zdążyła. Rozmyśliła się. I stała. A ścieżką ty dalej sobie szłaś. A mnie inna w inną stronę wiodła. Nazywają je po prostu — krzyżujące się. Jeśli one nawet bezszelestne. Lecz mimo wszystko słyszę, jak idziesz ścieżyną. I widzę, jak rośniesz I wyższą się stajesz nad kwiatami w oczach. I trawami nie zarasta szlak. Za horyzont znika rubieże, mojej dotykając duszy... WIĄZKI Na obejściu chaszcze bzu. Ani chaty. Ani ogrodu. Ani ducha od dawnej gospodyni. Jakby zniosły ją wiosenne wody. Tu żyli Katrusia i Mykoła. On przyjm. Życie nie było rajem. Spał z jakiegoś powodu w zaduchu komórki. A ona w pokoju jak hrabianka. Jedynaczka u taty-bogacza. Jej dziecięcy krzyk nie dokucza. Jej by spokój, żeby czytać książki. Kuchnia czy pranie jej nie w smak. Przywykła, że wszystko robi Mykoła. Więc nie śpij. A o świcie wstawaj. Tak było, jak tu parobkował. Żadnych zmian i jak zaczął gospodarzyć. Gdzieś chowali rower. Na nim tak nikt i nie jeździł. Licho z nim.
Tłumaczenie maszynowe
Jak fragmenty filmu, wyłaniają się na ekranie pamięci ci czy inni ludzie, którzy żyli w moim dziecięcym czasie. Nie da się go już przywrócić, tego czasu – i tych ludzi również. Oni, niczym cienie nad rzeką Rybnicą, która bierze początek w Karpatach, chwieją się w jej falach. Woda odpływa, a cienie pozostają. Cienie ludzi, którzy szli przez kładkę lub wpław przez rzekę. Niektórzy z nich zapamiętali się wyraźnie, niektórzy słabo, a niektórych nawet nie potrafię sobie przypomnieć. Moja rodzinna wieś Rudniki, na Pokuciu, otoczona lasami. Jest w niej zakątek Zarika, gdzie dorastałem. Nazywają go jeszcze Warszawą, bo mieszkało tu z dziesięć polskich rodzin. Polacy wyjechali po wojnie, a w ich domach osiedlili Łemków. Obrazy tych cieni poruszają mnie do dziś. Na przykład, fabuła wiersza “Fiołki”. Chcę nieco czytelnikowi wyjaśnić. Chodzi o wielką tragedię. Szesnastoletnia dziewczynka zakochała się w chłopcu. Matka-nauczycielka nie pochwalała jej zauroczenia, jakoś przyszła na szkolny wieczorek, zwymyślała córkę przy dzieciach. Pewnie było zbyt wysokie napięcie emocjonalne, bo ta dziewczynka uciekła z wieczorku, pieszo udała się do sąsiedniej wsi, gdzie jest stacja kolejowa, i tam rzuciła się pod pociąg... Wszystko to widziały i przeżyły fiołki, które rosną przy drodze obok jej domu. A dlaczego dwie Natalki? – Matka po pewnym czasie urodziła drugą córkę. I nazwała ją Natalką... Żywy w pamięci jest ten zakątek, ten kraj i ten samotny rodzicielski dom, który napełniałem nowymi słowami, nowymi sensami, które przyczaiły się w pajęczych zakamarkach. Czekają na mnie. Czekają na nowe słowa...
Przy bramie rozkaczasta grusza. Wozy obok jechały z trudem. Kępami tam obrywało się siano na gałęziach, które wbijały się mocno w ładunek, ciągnięty końmi z wozem czy z grubymi saniami. Mykoła wychodził z podwórza i zrywał te kępy, niczym pióra. Zerwane zanosił do stodoły, siana w której było dosyć. Tak, byli oni skąpcami I pragnienia tłumili swoje. Zamykali się przed kolędnikami. Dwoje już na wieki skąpców. Szkoda, jak wspomnisz, tych ludzi. Co to za życie co boży dzień? Kępki w pamięci wiszą. Na gałęziach, niczym listki, migoczą. Mykoła zapamiętał się bezwolnym. Choć i był dbałym, nie bezczynnym. Lecz było w życiu u niego pociechy Na małą czy trochę większą kępkę...
* * * Od ujścia Rybnicy, od brzegu Prutu pod prąd wpław łowili ryby. Kamieniami sieci przyciskali. I woda zbijała i podnosiła się na dęba. I krok za krokiem pod prąd szli, nie oglądając się, w górę. Proste były obowiązki moje — wbijać bosak w przybrzeżne nory i rozpędzać skupiska ryb, je skierować w niewidzialne sieci. I gniewał się na mnie nie jeden, że uciekały, jak oszalałe brzany, klenie, strzeble i kiełbie. Jeszcze ich nazwy w pamięci trzymam. Niech płodzą się w rzeczułce małej, co przepływała swego czasu rajem...
UCIEKINIERZY Góry. Dwoje brną przez gęstwiny i chaszcze. Nogi same niosą tych, co idą na zatracenie. Nagle wyskokiem zwierz im napędził strachu. Nie pomoże topór. Nie pomogą gałęzie. I rwali oni przez trzeszczące chrustowisko. Jakby ducha szatana słychać bliżej i bliżej. Zwierz za nimi biegnie leniwie i szybko. I właśnie w tej chwili tutaj niepożądani świadkowie. Głównym dla uciekinierów, zdeptawszy zaufanie, biec szybciej cały czas od partnera co raz, a nie szybciej od zwierza…
ZARIKA Coraz częściej odwiedza wspomnienie dzień-po-dniu o tym zakątku Zarika. Widzę, jak tam chwieje się kładka Przez Rybnicę pienistą i szybką. Kto by mapę zrobił najprostszą? Uliczki i budynki naniósł od dalekich czasów do najbliższych. Świadek wszystkiemu — zadumany las... A sąsiedzi — niczym chutorzanie. Słychać rzadko tutaj ich przekrzykiwanie. Zazwyczaj budząc się rano, Na mobilny szykują się dźwięk. Szczególnie ceniona wieść, czy w deszcz nie zaskakuje rzeka. Choć jaka by godzina nie była późna, to czekają cierpliwie na dzwonek Od tego, kto do brzegu bliżej. Zagrzmiało. I słowo “poszła” zabrzmiało sygnalnie i zachęcająco. Czyli rzeka wszerz popłynęła I poniosła się groźnie i stromo. Może nawet budynki znieść, zatopić ogrody i zarzecza i, niczym złoczyńca, uciec. Więc i niejeden wcześniej przez nią rodzinne miejsce zmieniał na obce. I zostały komuś przywileje czy na dole, czy na górze, czy gdzieś jeszcze. Ich obejścia — niczym gwiazdozbiory, troszkę skupione czy w samotności. Gdzie ta mapa, gdzie każde podwórze, każda uliczka w rodzinnym zakątku? Ja go czuję z daleka. On przez duszę moją przepływa i krzyczy w niej, niczym bocian: Zarika. Za — rzeka. Za — rze — ka...
SKRZYDLATE TAŃCE Dziewczyny stały w osobnym gronie. A w innym tłoczyły się chłopaki. I pierwsze dźwięki, jak źródlany plusk, poszły, niczym strumyczek do rzeki. I chłopak wychodzi na plac. I woła: Olciu! Lesiu! Czy ... Mari’! Już przy nim dziewczyna. I taniec oni zaczynają w tej jasnej porze. I widać, że tańczą nie po raz pierwszy. I widać, że dla nich ten rytuał taki, którego chcą przewyższyć w królestwie wygiętych luster. I gdzie teraz — pytasz — lustra te? Ich czasowa pokryła zasłona. I w pamięci o tańcach tych skrzydlatych żywe jeszcze wspomnienie. Wspomnienie-tajemnica...
* * * Nowe słowa przynosiłem do domu. One same mieściły się w nim. I tak żyło się, dopóki odjeżdżać w końcu przyszło. Na długo, świecie mój.
Ich zostawiłem. One w kątach chowały się. Jak sieroty, okaleczone, nieme. Jak przyjeżdżałem, one nie przyznawały się. Pewnie, przywykły, że cały czas same.
I mimo to, kiedy je zahaczył mój głos, a jeszcze usłyszały wiązkę słów nowych, to wzdrygnęły się, jak pszeniczny kłos, zafalowały, jak kowalski miech.
Dusza wtedy napełniła się po brzegi najprawdziwszym boskim ciepłem. Wszedłem do rodzinnego domu bez podarunku, chowam mokre oczy potajemnie.
Nie wiedząc, że idą mi na pomoc ukryte w zakamarkach słowa, że ze wszystkich możliwych przystani jedynie tutaj ich siła ożywa...
STASIA Miała ona zajęczą wargę. Małą chatkę. I starą wierzbę. I czworo było ruchliwych kóz, które z babą maszerowały wszędzie. Jak łańcuszkiem po ulicy szły, To niczym nitkę wzdłuż ciągnęły. Szły tak równo, wyraźnie i uroczyście. Schludne i zawsze nadzwyczaj czyste. Kochała Stasia je, niczym dzieci. I czuło się, mocniej, niż ludzi, którzy głosu jej nie całkiem radzi, nosowego przez wrodzoną wadę. Na pastwisku wspomnienia i żarty. I nieodzowna gra w durnia w karty. I Stasi tam nikt nie pokonał. Pewnie, wiedziała coś. A to nie grzech. Jej tłumaczenie zapamiętało się dziwne o kwiatuszkach na polance równej. — Oto widzisz — białe płatki, jak u rumianku. Czerwone na brzegach, niczym skrzydła ptaszka. Lecz wszystko ich mniej, tych czerwonych kropek. A wszystko zależy, wiesz, od dziewczynek. Kiedyś one wstydliwe były, Dlatego z czerwonym kwiatuszki kwitły. A teraz, widzisz, przeważnie białe. Tracą wstyd dziewczęta nasze miłe. I słyszałem to wtedy, jak byłem mały.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
I przypomina się ten błękitny dzień. Rozlany blaskiem białych płatków. Czerwona obwódka jak w kielichach. Kiedy z grupy dziewcząt dobiega demonstracyjne i otwarte przekleństwo, przypomina się ta sąsiadka Stasia z wykładem o ozdobie kwiatów. Czyż kwitną tylko białe płatki? Pewnie tak. Takie są dziś czasy. Nie myślą o wstydzie. I nie rozmawiają. I żaden monitoring nie jest prowadzony...
SOLISZCZE
Nie lubiłem tej góry.
Jest na niej wiele ostów.
Jakby mieli przywileje.
Ani jednej trawy. Ani chwastów.
Bydło je tam wygryzało.
Dochodziło niemal do korzeni.
Ziemia ta była jak wypiek.
A wszystko dlatego, że od dawien dawna
Miała w sobie złoża soli.
Kopalnie tu były kiedyś.
Odegrały swoje role.
Umilkły. I nie budzą lasu.
Stały tu wozy czumackie.
Wieźli stąd sól do Europy.
Lecz kto o tym dziś opowie?
Chyba tylko trzmiel ostowy.
Tę górę nazwano Soliszcze.
Bydło liże tam ziemię,
W miejscu dawnych kopalń solnych.
Odpowiada jej smakom
To ostowe pustkowie.
Tam boso nie przebiegniesz.
Zbierała w kupy ostowie na rozpałkę w biedzie. (Zob. wiersz).
I nadszedł czas, gdy w ich domu zgasł ogień.
Zniknął i dym.
Wyruszyli w ten nieznany i tajemniczy Krym.
Tego nie nazwiesz czumakowaniem.
Tam krymska sól jest teraz własna.
Tymczasem Soliszcze każdego ranka ledwie sieje kryształy.
MARIANKA
Zastałem intonacyjny spadek w jej bolesnym wyznaniu.
Wiele lat temu los postawił przed nią próbę.
Przedtem wszystko było w porządku.
Cieszyła się udanym zamążpójściem.
Żadnych przeczuć o nieszczęściu.
Dbaj o inwentarz i przyszły plon.
Mąż jest mistrzem, jest piecarzem.
Wszyscy znają go jako Tanasko.
Ale dręczyło ją wspomnienie niszczyciel,
które często przychodziło jej na myśl.
— A wiesz, miałam syna.
Umarł tak nagle, jako maleństwo.
Miałby teraz dwadzieścia jeden lat.
Gospodarowałby.
Cieszyłby dziadka i matkę.
Ciężko było mi od tych słów.
Próbowałem jakoś zrozumieć te smutne oczy Marianki,
które patrzyły na dzieci sąsiadów.
Powódź zalała ich chatę.
Odbudowali się tuż przy cerkwi.
I życie nowych nabrało wiru
w swojej codziennej krzątaninie.
Ile ludzi widać z okna.
A plotek!
— Bierz i składaj do worków.
I przydarzyła się jedna przygoda,
ta, która przeczy beznadziejności.
Ktoś zapukał pewnej nocy.
Spojrzała — stoją tam ludzie i niemowlę.
I błagalnicy namawiają ją,
by była matką chrzestną dziecka.
Cóż zrobisz? Odmawiać — grzech.
Odbył się ten obrzęd ceremonialny.
„Kim jesteście, ludzie? — zapytała ich. — Gdzie was szukać?
Jesteście bliscy czy dalecy?”
„Tego nie powiemy. Wybaczcie.
Dziecko dorośnie i samo was znajdzie”.
Wzruszyła kobietę w tej chwili
bezpośredniość tych nowych kumów.
I dusza była napełniona wyobrażonym spotkaniem każdego dnia.
Fala czasu upłynęła bez pojawienia się chrześniaka.
A moja wyobraźnia wciąż kipi.
Chce jej większego rozmachu.
Wyobrażam sobie cmentarz.
I chwilę składania kwiatów.
I migocze tam świeca od spotkania z tajemnicą...
BALLADA O NAUCZYCIELU
Pamięci Wasyla Kufluka
Czy to ze strachu, czy z krzywdy, chłopiec wlazł na wysoką sosnę. Ale zejść się bał. I nie dziwne to. Życie dla niego było zbyt okrutne. I w tej chwili pomógł mu nauczyciel: — Poszukaj-no między gałęziami szyszki. Będziemy o niej wkrótce się uczyć. Szukając, chłopiec ją zerwał. A potem z sosny zszedł powoli. Jeszcze długo pamiętał smolisty zapach.
„Nasz dom” — dla sierot dom i szkoła zarazem, niedaleko polskiej stolicy. Trzeba było słyszeć nauki w tym domu od starszego kolegi, zwanego Januszem Korczakiem. Jego mowa zdumiewała wyraźną wizją strategii. Niecałe dziesięć lat minie. Ten Janusz znajdzie się z dziećmi w obozie koncentracyjnym w Treblince. Droga ofiarna usiana jest gęstymi cierniami. I wypadł mu los. Wypadł wybór — zostawić dzieci na pastwę losu albo pójść z nimi, jak na szafot, do pieca, niby do diabelskiej paszczy. Nie chciał, by dzieciarnia doznała uczucia porzucenia, a dokładniej — zdrady. Ona szła z nauczycielem, śpiewała, dając świadectwo nieudawanej radości w ostatni dzień życia, w ostatni sierpień. A dalej nie zagłębiajmy się w grozę.
A ten, o kim mówiliśmy na początku, wrócił do domu po lichu czasach. Przyuczał dzieci do muzyki, do śpiewu. Do posiadania słuchu absolutnego. I światu ukazał prawdziwiutki cud z niepojętym tajemniczym duchem. Był samotnikiem. Przez całe życie. Dookoła dzieci. Nie szczędził swoich umiejętności i czasu. A niektórzy budzili się sławni, jakby pokonali szczyt Parnasu.
Nauczyciel cieszył się, choć swoich emocji nie okazywał zbyt otwarcie. I fatalna chwila w fatalnym roku go dosięgła. I struna zamarła. Pogrzeb był niezbyt licznie odwiedzony. I nie przyszli ci, którzy są sławni. I wznosi się w święta czy w dni powszednie Mogiła. Pustka. Tu samotny nauczyciel. Ma z kim rozmawiać w niebie. Tam Korczak ze świętymi aniołkami. A jego uczniowie mają swoje rytmy. Niech im się oddają. Bóg z nimi...
FIALKI
Pachną i zaczarowują,
Mimo bólu i mimo czasu.
A kto wie, co je niepokoi,
Szczególnie u nas.
I tylko u nas,
U tych, którzy chodzili obok nich
W różnym czasie pod brzegiem.
Swoje tu troski nosili,
Szli jakby na przełaj
Przez niezgody i niepowodzenia,
Omijając te kwiatki,
Które słyszały, jak ktoś płacze, dusza przez rok, nie dwa.
Lata.
Są takie, że czują obok siebie wędrowców.
A wielu już nie ma.
I ich świat jakby spłycił się.
Nie ma tej dziewczyny...
Korzenie ich aż stwardniały, poruszyły się jak węże,
krzyczały jak łoś od kuli.
Nie ma tego nauczyciela, który uczył ich ze zwyczaju.
Modlili się do swojego boga,
Żeby ten ich odnalazł.
Pamiętam te fiołki.
Oglądałem je potajemnie.
Kochały je obie Natalki
W różnym czasie pod brzegiem.
Kwitną i zaczarowują,
Mimo bólu i mimo czasu.
A kto wie, co je niepokoi
I właśnie teraz.
Właśnie u nas…
PIOTR PIECZEŻAK
…A na innej górze mieszkał Piotr Pieczeżak.
Urodziłem się, gdy on miał dwa lata.
Jedynak u rodziców.
Jeszcze jaki jedynak!
Taki, że przez niego zupełnie stracili spokój.
Był awanturnikiem. Był taki, jak to zwykle bywa w lasach.
Chodził na polowania. Miał dwururkę.
Włóczył się po lasach, nie wiedząc, czym jest strach.
Te jego włóczęgi były zupełnie bez sensu.
No, chyba tylko rozmowy. Kłamać lubił!
Nie przypomnę sobie żadnej z tych cudownych historii.
Było ich mało, oczywiście, w tych historiach cudów.
Jakby je ukrył jeszcze Stefan Batory.
Chciał zadziwiać, ten Piotr Pieczeżak.
Odsłużył gdzieś daleko. Wrócił, ożenił się.
Jak żył? Nie powiem. Wygląda na to, że nijak.
Lepiej by naprawdę, jak mówią, częściej się modlił.
Ale... Gdyby tak. Gdyby tak. A tak...
Wieczór był szczególnie pogodny.
Poszedł do klubu. Tańczył jak nikt.
A do domu wrócił jak obcy. Jak nieswój.
W pokoju był sam. Sam sięgnął po dwururkę.
Sam przyłożył lufę do brody.
I nogą nacisnął spust, mocno, gwałtownie.
I nagle sam sobie odebrał życie.
Taki był ten sąsiad. Ten Piotr Pieczeżak.
Co nim kierowało w ową fatalną chwilę?
Tego już nikt nie zrozumie.
Wszak to historia, smutna jak i podobne…
ROMAN IWONIAK
U chłopaków, którzy wracali z wojska, jeszcze działał odruch inercyjny. Dbali o swój wygląd po wojskowemu, jak redaktor o schludny tekst. Wciąż był niezmiennym rytuałem, w każdą pogodę, na rzece chlupać się według ceremoniału, do którego ci chłopcy przywykli. I powoli pasja gasła. Kłopoty. Małżeństwo. Rodzina przekierowały ich hobby. Życie nabierało innych barw. Wspominam Romana Iwoniaka.
Miał on pasję. Z nią i umarł. Nazywała się kijowskie „Dynamo”. Jej miarą – tysiące amperów. Cokolwiek robił w gospodarstwie. Czy rąbał, piłował, czy kopał. Wszystko rzucał, jeśli przy tej okazji Kijów transmitował mecz piłkarski. Znał tych piłkarzy z imienia i nazwiska. Ciągle mnie wypytywał, czy ich widziałem. Opowiadał z zapałem, Kto Kiedy Komu Strzelił i Jak. I jeśli zdarzyło się, że we wsi nie było prądu, ruszał do kontrataku – Rovera natychmiast! I przez pola do sąsiedniej wsi się toczył. Tam też byli tacy jak on...
Pewnej nocy, Romku, przyśniłeś mi się: telewizor. Mecz. Ołeh Błochin. Mogłem w nim podpisać książkę. Mogłem ci podarować prezent. Wybacz mi. Nie sądź mnie już surowo za lenistwo. Wybacz i przebacz. To byłaby dla ciebie wielka radość... Co tu mówić? Wszystko już odpłynęło. Pozostała pamięć. Jej wir z jądrem – Rudniki, wieś...
RUDNIKI
Oni są obecni w twoich myślach. We wspomnieniach. W wieszczych snach. I kiedy dusza ogarnia strach z uświadomienia sobie całej marności. Obraz zrozumiały – Rybnica płynie. I zmarszczki fal brzmią nieprzerwanie. A dalej za górą las szumi, kołysząc samosiewne drzewa. Oni są z tobą, Rudniki, i nie jesteś w stanie wyjaśnić ich pojawienia się wtedy, gdy czasem trudno iść. I kroki nie są już takie młodzieńcze. I widzisz, że zmieniają się one wraz z falą nowego pokolenia. Nowe we wsi są i barwy, i tony na tle jego duszy, która jest nieprzemijająca...
* * *
W tę szczelinę przeniknął, za nim zachwiało się powietrze. Na chwilę gdzieś jakby zniknął, jak w dzisiejszym kinie napisy.
A potem znów powrócił. I czuje się obecność kogoś potrzebnego komuś. I w tym jest najwyższa istota.
Można tu zapytać — o co? Nie daje spokoju, by się dowiedzieć — a kim on właściwie jest? I dalej, jeszcze dalej — kogo on jest w stanie uszczęśliwić?
Po co tyle pytań? Są one w większości nie na miejscu. Nie wszystko obejmuje ekran. Coś poza nim, w zamieszaniu, dzieje się gdzieś z kimś. Ktoś przenika przez szczelinę. Ktoś przechodzi przez dym, prowadzi konia na połoninę.
Za nim pozostają lasy, owite białym dymem, który zwisa jak pasy nad wyciętymi szczytami.
I łyse góry, i rzeki, które na oczach coraz bardziej płycieją, wołają gniewnie naprawdę o całkowicie destrukcyjnym przedsięwzięciu,
które już odbija się bólem planetarnym, światowym. A ktoś idzie przez czas, przez dym, i przez szczelinę idzie po kole.
I on jest jeszcze komuś potrzebny, ktoś, kto sam, w zupełnej ciszy, rękami wsparł się o obrus i bezgłośnie w zadumie oddycha...
Tłumaczenie maszynowe
W ubiegłym roku w Muzeum Historii Miasta Kijowa odbyła się personalna wystawa członka Narodowego Związku Artystów Ukrainy, malarza i pedagoga, laureata wielu ogólnoukraińskich i państwowych nagród Dmytra Kowala „Tajemnicza Ukraina”, która stała się znaczącym wydarzeniem w życiu kulturalno-artystycznym nie tylko Kijowa, ale i kraju. Już wkrótce z twórczością utalentowanego artysty będą mogli zapoznać się mieszkańcy innych miast. Eduard Owczarenko. – Nad tym projektem pracuję już dawno – opowiada Dmytro Kowal. – „Tajemnicza Ukraina” to seria poświęcona w szczególności zapomnianym miejscom lub zrujnowanym miastom naszego państwa. Niejednokrotnie zdarzało się bywać w Słowiańsku w obwodzie donieckim – mieście, od którego zaczęła się wojna. Nie można spokojnie patrzeć na ruiny Słowiańska, pozostawione przez wojnę. A artyści wszystko odbierają niezwykle ostro, więc to, co zobaczyłem, nie mogło nie krajać mi serca. Urodziłem się na Zachodniej Ukrainie, ale właśnie na wschodzie pojawiła się myśl, by podnieść ten temat i wyprowadzić go na poziom ogólnonarodowy. Kontynuowałem podróże po różnych regionach kraju. Stopniowo zbierałem materiał – najpierw w formie naturalistycznych szkiców, etiud, pierwsze wrażenia przenosiłem na ulotne poszukiwania twórcze. Z czasem, już w murach pracowni, zacząłem przechodzić od natury do poszukiwania doskonale wyrażonej i maksymalnie zaostrzonej formy artystycznej. Swoimi obrazami z tego cyklu, a także innymi płótnami, stworzonymi w ostatnich latach, staram się podtrzymać w sercach naszych rodaków ducha jedności narodowej, patriotyzmu. Jako artysta uważam się za odpowiedzialnego za duchowe wzbogacenie naszego narodu. Czuję wielką odpowiedzialność za każdą pracę, którą przedstawiam szerokiemu ogółowi. Z tym projektem otrzymałem Grant Prezydenta Ukrainy dla wybitnych działaczy w dziedzinie kultury. Państwo mnie wsparło, wyasygnowało środki na jego realizację. Wynik – wystawa „Tajemnicza Ukraina. Zarysy historii i teraźniejszości” na przełomie 2019 i 2020 roku, która składała się z 70 obrazów. Miała szeroki rozgłos. W jej ramach odbyła się prezentacja katalogu moich prac. Już kiedy otwierała się ta wystawa, narodziła się koncepcja stworzenia objazdowej ekspozycji. Obecnie wiele ukraińskich muzeów jest gotowych ją przyjąć. Początkowo planowano, że trasa wystawowa rozpocznie się w 2020 roku, ale z powodu pandemii trzeba było ją przenieść. A teraz nadszedł czas, kiedy trzeba realizować tę ideę i wynosić ją na poziom ogólnopaństwowy. Pierwsza wystawa trasy ma otwierać się 9 lutego w Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Sztuki. Dedykuję ten projekt trzydziestoleciu naszego państwa, zresztą ja też niedawno obchodziłem swoje trzydziestolecie, a po kraju podróżować będzie trzydzieści moich prac. Postanowiłem rozpocząć trasę od Czerniowiec nieprzypadkowo, gdyż Bukowina to moja mała ojczyzna. Przypominam sobie, że w 2007 roku przedstawiałem swoją pierwszą wystawę indywidualną w galerii Kijowskiej Organizacji NZAU „Myteć”. Już wtedy zacząłem myśleć o tym czasie, kiedy będę mógł przyjechać w rodzinne strony, aby zdać raport z tego, co zrobiłem. Ponadto Czerniowieckie Obwodowe Muzeum Sztuki dawno czeka na mnie w swoich murach. Mimo ograniczeń kwarantannowych muzea kontynuują pracę (przynajmniej od 25 stycznia) i ludzie, którzy interesują się sztuką, odwiedzają wystawy także teraz. Dlatego postanowiłem nie odkładać przeprowadzenia trasy. Wystawa w Czerniowcach potrwa trzy tygodnie. Po tym zapraszają mnie do Winnickiego Obwodowego Muzeum Sztuki. Również ekspozycję gotowi są przyjąć w Tarnopolu, Chmielnickim, Charkowie, Dnieprze i innych miastach. Myślę, że projekt potrwa kilka lat. Chciałbym pokazać wystawę za granicą. Możliwe, że będą to Czechy, Niemcy, Francja, Chorwacja czy Polska. Ale do tego potrzebna jest pomoc ze strony państwa lub mecenasów. Obecnie realizuję projekt na zasadach wolontariatu. Jednak nie byłby on możliwy bez wsparcia moich przyjaciół, kolegów. Przede wszystkim mam na myśli MWC „Muzeum Historii Miasta Kijowa”, historyka sztuki Stanisława Buszaka, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Wasyla Czebanyka, projektanta Andrija Budnyka, który opracował skład katalogu „Tajemnicza Ukraina”, artystę ludowego Ukrainy Wasyla Perewalskiego, dyrektora Głównej Dyrekcji Wystaw NZAU Ihora Wołoszcuka, zasłużonego artystę Ukrainy Anatolija Marczuka, zasłużonego działacza sztuki Romana Petruka, moją ukochaną muzę Lilię Skljarową. Jestem wdzięczny wszystkim, którzy we mnie uwierzyli. Mam także wiele innych planów. W najbliższym czasie chcę przedstawić swoje nowe dzieła na wystawie w Kijowie, nad którymi pracuję od ponad kilku lat i których do tej pory nie widział nikt poza mną. Aktywnie pracuję w dziedzinie reformy średniego szkolnictwa artystycznego w stolicy. W kolegium Narodowego Uniwersytetu Technologii i Designu, gdzie wykładam, w tym roku po raz pierwszy będziemy prowadzić nabór na nową specjalność – „Sztuka malarstwa”. Oczywiście, że edukacja artystyczna dzisiaj potrzebuje restartu, nowych zdecydowanych kroków i działań, a dlatego rozumiem, że przede mną trudna, ale niezwykle ciekawa i ważna droga. Mam dzisiaj około 100 studentów, także aktywnie komunikuję się z innymi wychowankami naszego kolegium i uniwersytetu, u których bezpośrednio nie wykładam. Wśród nich są bardzo utalentowane dzieci. Wierzę, że z latami staną się potężnymi artystami. Niedawno w naszym kolegium odbyła się wystawa-konkurs prac studenckich „Jesienny bukiet”, którą poświęcono 90-leciu uniwersytetu. Wzięło w niej udział 90 studentów. Wcześniej wystaw wystaw tego poziomu tutaj nie było. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2021 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe