Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №04 за 2021 рік

16 s. · 34 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 4 (1108), 28 stycznia — 3 lutego 2021 29 stycznia przypada 103. rocznica Bohaterów spod Krut Lubow PROĆ W OBRONIE BIBLIOTEK

Pamiętajmy i czcijmy Bohaterów spod Krut! 29 stycznia 2021 roku Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz inne organizacje narodowo-patriotyczne tradycyjnie zbierają się o godzinie 12:00 przy stacji metra Arsenałna (Kijów). Z zachowaniem wymogów kwarantanny kolumną ruszamy do Mogiły Askolda, gdzie o godz. 12:30 odbędzie się wspólna modlitwa organizacji religijnych i patriotycznych. Zapraszamy do wzięcia udziału. Sekretariat Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki Jak odblaski dalekich inkwizycji W tańcu śmierci, a kysz, a precz, — Poczerniałe mądre księgi jasnolice, Które wyganiają z bibliotek. Książki-bezdomne? Co to za dziwo W nasz szalony dwudziesty pierwszy wiek?.. One odwracają oczy płochliwie: Jednak zmysły postradał człowiek... Komuż te ziarna — czyste i doborowe, Co blaskiem w duszę sypały się z góry? ...Ten klucz — jak knebel w ustach księgozbioru... Bez niej droga jedna — w tartary...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Objęli się i wtedy przeszyły ich kule

Z okazji Dnia Jedności Ukrainy Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zorganizowało i przeprowadziło „okrągły stół”. Uczestników konferencji online witali przewodniczący Towarzystwa Pawło Mowczan, zastępca przewodniczącego Heorhij Filipczuk, przewodniczący. Mogiła krutianców Wołodymyra Szulhyna i Wołodymyra Naumowycza znajduje się na Cmentarzu Łukianowskim. Niewiarygodna historia tych bohaterów i ich mogiły. W składzie Pomocniczego Kurenia Studenckiego Strzelców Siczowych W. Szulhyn i W. Naumowycz jako ochotnicy wyruszyli pod stację Kruty, gdzie brali udział w walce z bandami Murawjowa. Czota złożona z ponad trzydziestu chłopców dostała się do niewoli. Przez całą noc bolszewicy torturowali pojmanych Ukraińców, a nad ranem ich rozstrzelali. Strzelec Hryhorij Pypśkyj zaczął śpiewać „Szcze ne wmerła Ukrajina...”, a wszyscy chłopcy podchwycili pieśń. W ostatniej chwili przyjaciele Wołodymyr Naumowycz i Wołodymyr Szulhyn, żegnając się, objęli się i wtedy przeszyły ich kule. Po czterdziestu dniach bliscy przyjechali na stację Kruty, aby zabrać poległych. Ciała były zbezczeszczone do niepoznania. Bohaterów pochowano w rodzinnym grobowcu na Mogile Askolda. Po ustanowieniu na Ukrainie władzy radzieckiej, kiedy stało się jasne, że bolszewicy prędzej czy później zniszczą mogiłę, babcia Naumowycza potajemnie przewiozła trumnę na Cmentarz Łukianowski. Na mogile nie wskazywano imion poległych, aby nie narażać na represje krewnych. I dopiero w 1996 roku na mogile bohaterów odprawiono pierwszą żałobną Mszę Świętą, przywrócono prawdę historyczną o dwóch młodych chłopcach, którzy oddali życie za Ukrainę. 29 stycznia (piątek) 2021 r. o godz. 12:00 na Cmentarzu Łukianowskim (ul. Dorohożycka 7) odbędzie się uczczenie pamięci Wołodymyra Naumowycza i Wołodymyra Szulhyna. Przyjdźcie! Bohdan Czerwak, Jewhen Szewczenko, Wałentyna Mastierowa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraiński okrągły stół

Ługańskiego obwodowego zjednoczenia Wołodymyr Semystiaha. Do udziału dołączyli proświcianie ze wszystkich regionów Ukrainy. Wystąpili: przewodniczący Iwano-Frankiwskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty” Stepan Wołkowecki, przewodniczący Lwowskiego obwodowego zjednoczenia Jarosław Pitko, przewodniczący Chmielnickiego obwodowego zjednoczenia Witalij Michalewski, przewodniczący Chersońskiego obwodowego zjednoczenia Ołeh Ołeksiuk, przewodniczący Niżyńskiego rejonowego zjednoczenia Mykoła Szkurko i inni. (Zob. str. 2) W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz — 1000 hrywien. 2. Hrynyk O. M. — 2000 hrywien. 3. Moroz Łarysa Zachariwna — 700 hrywien. 4. Zajcewa Jana Anatolijiwna — 500 hrywien. 5. Iluszyk Hryhorij Jakowycz — 200 hrywien. 6. Mużuk Łeonid Petrowycz — 1000 hrywien. 7. Stolarowa Anna — 500 hrywien. 8. Szmyhelski Iwan Wasylowycz — 500 hrywien. ANATOLIJ PACHOMOW Możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydania to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, nr rachunku UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Zwrócenie się do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym — za pewnym „wsparciem” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo, mo

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wyzwania i zagrożenia dla jedności ziem ukraińskich na obecnym etapie budowy państwa

Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Soborność Ukrainy to jedyny sposób naszego istnienia w przestrzeni i czasie. Historycznie pouczająca, uzasadniona życiową praktyką minionych pokoleń, które przez tysiąclecia zamieszkiwały na swojej, przez Boga danej ziemi od Sanu po Don, wymaga ona od nas, ich potomków, w warunkach wiecznego przeciwstawiania się zarówno europejskim sąsiadom, jak i permanentnej wojskowo-kolonialnej agresji moskiewskich ugrofińskich azjatyckich najeźdźców, codziennego dokładania nadludzkich starań w walce o prawo do pozostania Europejczykami w centrum kontynentu europejskiego. Oto dlaczego musimy robić wszystko, co należy, a nawet to, co niemożliwe, dla zachowania integralności terytorialnej naszego państwa, wzmocnienia jedności jego regionów, konsolidacji narodu, zjednoczenia wokół ukraińskiej państwowości i ukraińskiej tożsamości mniejszości narodowych, które zamieszkują na jej terenach. I, bez wątpienia, stale dbać o własne bezpieczeństwo. Niestety, wszystko to, co wymieniono, łączą wspólne definicje — wyzwania i zagrożenia we wszystkich okresach historycznych. O niektórych z nich będziemy mówić. Wszak data 22 stycznia w naszej historii zmusza do myślenia i mówienia nie tylko o Dniu Soborności i Akcie Zjednoczenia, ale także o Dniu ogłoszenia przez IV Uniwersał Ukraińskiej Centralnej Rady samodzielności i niepodległości Ukrainy. Dlaczego, obchodząc Dzień Soborności tylko jako Akt Zjednoczenia, ignorujemy Dzień Niepodległości najnowszej ukraińskiej państwowości? Dlaczego ten dzień jest ignorowany jako Dzień ogólnonarodowego zwycięskiego święta? Dlaczego w tym dniu nie odbywają się uroczystości w tym pałacu, w którym ogłoszono niepodległość Ukrainy? Wszak zmusiłoby to po raz kolejny do zastanowienia się nad tym, jaką cenę zapłaciliśmy za Niepodległość oraz do czego prowadzi brak pamięci i ignorowanie lekcji historii. Podam jeden przykład: wręczenie mi przez prezydenta Ukrainy W. A. Juszczenkę w tym pałacu honorowego odznaczenia „Zasłużony Pracownik Oświaty Ukrainy” (2008 r.) wywołało wielkie uniesienie wśród działaczy Proświty, pracowników oświaty i urzędników na Ługańszczyźnie. Bezsprzecznie takie zjawisko miało miejsce także w innych obwodach, skąd pochodzili nominowani, uhonorowani nagrodami za sukcesy w budowaniu państwa. Nasuwa się pytanie: a co właściwie stało się z pałacem? Dlaczego władze zamilkły, dlaczego przemilczają los tej historycznej budowli? Pytań „dlaczego” można zadać mnóstwo, tyle że odpowiedzi na nie ani od kijowskich władz miejskich, ani od centralnych władz państwowych nie ma i raczej nie będzie. Rozumienie soborności zawsze było różne u naszych przywódców. Zresztą nie powstało ono w próżni. Już na początku XX wieku w środowisku narodowo-demokratycznej inteligencji były wyraźnie nakreślone nie tylko teoretyczne, ale i terytorialne fundamenty Sobornej Ukrainy. Już wtedy było jasne, że Soborność to nieprzerwany ruch naprzód. Ale jednocześnie mało kto zwracał uwagę na możliwe obiektywne i subiektywne przeszkody, które mogłyby przeszkodzić w dokonaniu tego aktu jednorazowo — raz i na zawsze! Czy wszyscy wtedy się tym przejmowali? Niestety, nie. Tak jeden z przywódców państwa ukraińskiego, Wołodymyr Wynnyczenko, podczas honorowania delegacji galicyjskiej w Kijowie, po zatwierdzeniu „Aktu Zjednoczenia”, podkreślił ich wysokie cechy patriotyczne: dyscyplinę, europejskość, precyzyjną analizę jako ważne dla narodu ukraińskiego. A w zamian od wschodniaków... nic, oprócz rozmachu ich duszy. Dlatego donieczanin Mykyta Szapował, przebywając na wygnaniu, dopiero po 13 latach od tych pamiętnych wydarzeń w Kijowie zdołał wyjaśnić, dlaczego Zjednoczenie 22 stycznia 1919 r. było fikcyjne, a rozłąka — realna. A dlatego, jego zdaniem, że rewolucja listopadowa 1917 r. na terenach Ukrainy podrosyjskiej była rewolucją socjalną, a w Galicji — narodowo-polityczną. Oto była ta przyczyna, dlaczego Soborność jesienią 1918 r. tragicznie się rozpadła. Jego zdaniem świętować można jedynie ogłoszenie celu, a nie tej drogi, którą rządy szły 22 stycznia. Czy nie przypomina to współczesnych wydarzeń, które miały miejsce na Ukrainie podczas Rewolucji Godności i niemal doprowadziły do utraty własnej państwowości? Wszak na Wschodzie i na Południu Ukrainy znalazło się niemało gotowych za kawałek zgniłej kiełbasy i kosztem własnego żołądka sprzedać się wrogowi, wystąpić przeciwko swojemu państwu, jego narodowi i osobistej wolności. Jak nigdy dotąd, aktualne pozostają przestrogi i ostrzeżenia M. S. Hruszewskiego dotyczące zagrożenia dla narodowej i terytorialnej soborności. Wielokrotnie wzywał on do wychowywania w Ukraińcach poczucia solidarności, wspólnego losu historycznego, jedności, by nie rozdmuchiwać różnic, które ich dzielą, „nie czepiać się tego, co dzieli i rozłącza poszczególne części ukraińskiej ziemi, a pilnować tego, co łączy i jednoczy je w całość, i to wzmacniać i rozwijać musimy zarówno w życiu i tradycji, jak i w pierwszym wielkim organie wszelkiej narodowej jedności i narodowego rozwoju — w języku narodowym i jego kulturalnej, literackiej formie... Jednoczyć się, koncentrować, a nie dzielić, nie rozbiegać — to powinno być we wszystkim naszym hasłem”. W warunkach najnowszej wojny rosyjsko-ukraińskiej, kiedy wróg zaanektował Krym, okupował część ukraińskiego Donbasu, korzystając z niezdarności ukraińskiej Temidy, na Ukrainie potężnie działa „piąta kolumna”. Dopiero po 6 latach od udzielenia pomocy finansowo-materialnej i wojskowej, osobistego przebywania w zbrojnych formacjach na terenach Donbasu, służby specjalne Ukrainy zdołały ogłosić podejrzenie liderowi LDPR W. Żyrynowskiemu w popełnionych zbrodniach. Tylko ślepy nie widzi, a głuchy nie słyszy, jak własni politycy dokonują zniewagi na świadomości ukraińskich obywateli, propagując przez utraconą przez państwo przestrzeń informacyjną narodowy rozłam i zdradę interesów państwa, dyskredytują idee Rewolucji Godności, poniżają ukraińskich patriotów, którzy bronią państwa, nie szczędząc własnego życia. Wśród pilnych zagrożeń dla istnienia Ukrainy są: niesformowanie własnej elity politycznej, nieokreśloność własnej idei narodowej, słabość powiązań wewnątrz-ekonomicznych, niestosowny pacyfizm w warunkach wojny, totalna korupcja, klanowość i zdominowanie przez oligarchię, niejednoznaczne traktowanie historycznej przeszłości zarówno państwa, jak i poszczególnych jego regionów. I takich przykładów można podać niemało. Czy jednak najważniejsze zagrożenie nie tylko dla istnienia Ukrainy, ale także cywilizacji światowej nie idzie ze strony Rosji, gdzie nabiera tempa faszyzacja społeczeństwa? Wśród tych, którzy jako jedni z pierwszych podnieśli się do walki z wrogiem, byli działacze Proświty z Ługańszczyzny. Wśród nich struktury Proświty: w Ługańsku, Antracycie, Kadijiwce, Rowieńkach, Chrustalnym. Z bronią w ręku przeciwko wrogowi w narodowych formacjach wojskowych wystąpili ich aktywiści: O. Juszczenko, W. Tkalycz, W. Zoria, A. Hołowczenko, H. Fomenko, O. Pantelejew, I. Oreł i setki innych. Inspirowały ich nie tylko wydarzenia 22 stycznia 1919 r. w Kijowie, ale także wydarzenia 22 stycznia 1939 r., kiedy na Zakarpaciu, w Chuście, zebrało się ponad 30 tysięcy osób z całego kraju pod przywództwem Augustyna Wołoszyna, którzy zdołali, choć nie na długo, w warunkach początku nadciągającej II wojny światowej, odrodzić ukraińską państwowość pod hasłem ukraińskiego proroka T. Szewczenki: Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją w czasie ciężkim... Wszyscy oni byli uczestnikami łańcucha jedności w 1990 r., którym nowe pokolenie zaświadczyło o niepokonanym duchu Soborności narodu ukraińskiego. W dzisiejszych niełatwych warunkach, wśród różnorodnych struktur politycznych i społecznych, tylko „Proświta” z jej ideologią budowania państwa jest realnie zdolna zjednoczyć wzburzone społeczeństwo i wypełnić misję oraz dawne marzenie Ukraińców — stworzyć jedyną, niepodległą, europejską, soborną Ukrainę. Zatem nasze zadanie — rozbudowywać „Proświtę” dla rozbudowy sobornej Ukrainy — nie zostaje anulowane, jest jak nigdy dotąd aktualne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

22 stycznia obchodzono Dzień Jedności

Heorhij ŁUKIANCZUK. Światowa pandemia koronawirusa wprowadza korekty w masowe obchody świąt państwowych i wydarzeń historycznych. Dlatego też tegoroczne obchody 103. rocznicy ogłoszenia Niepodległości Ukrainy w 1918 roku IV Uniwersałem Centralnej Rady Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz 102. rocznicy uroczystego ogłoszenia Jedności ziem ukraińskich poprzez Zjednoczenie Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej z Ukraińską Republiką Ludową w 1919 roku na placu Sofijskim w Kijowie odbywały się w warunkach ograniczonych rozporządzeniem rządu. Liderzy stowarzyszeń społecznych i politycznych przeprowadzili swoje uroczystości w stolicy Ukrainy. W szczególności przywódcy Ruchu Społecznego „Ukraińska Alternatywa Patriotyczna” (w składzie: Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, Partia Ukraińska, UNA-UNSO, organizacja społeczna „Ludowy Ruch Ukrainy”, OUN(d), Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki, Związek Oficerów Ukrainy, Międzynarodowa Organizacja Społeczna „Bractwo Sołowieckie”) przeprowadzili uroczystości z okazji świąt historycznych przy steli pułkownika Jewhena Konowalca na ulicy Strzelców Siczowych. Weterani Ludowego Ruchu Ukrainy, Kozactwa Ukraińskiego oraz uczestnicy legendarnego Chóru Ludowego „Homin” im. Leopolda Jaszczenki przeprowadzili spotkanie z okazji świąt na placu Sofijskim. Ograniczone wydarzenia miały miejsce również w różnych regionach Ukrainy. Na rzece Zbrucz aktywiści z obwodów tarnopolskiego i chmielnickiego połączyli na moście żółty i niebieski pas w wielką symboliczną flagę Jedności Ukrainy. A w Dnieprze i Odessie z okazji święta aktywiści rozdawali mieszkańcom kopie Aktu Zjednoczenia ziem ukraińskich w 1919 roku oraz małe flagi państwowe Ukrainy… Na szczególną uwagę zasługuje przeprowadzone w warunkach pandemii wydarzenie online — wirtualny Łańcuch Jedności między Kijowem a Symferopolem. Tworzenie wirtualnego Łańcucha Jedności rozpoczęło się 21 stycznia i trwało do końca 22 stycznia. Został on zbudowany z awatarów uczestników, którzy jeden po drugim pojawiali się na mapie Ukrainy od Kijowa do Symferopola. Ponad 30 tysięcy uczestników (głównie przedstawicieli ukraińskiej młodzieży) dołączyło do wydarzenia, autoryzując się na stronie „Łańcuch Jedności”. Łańcuch 5 razy symbolicznie przeciął Dniepr-Sławutę: na moście Patona, gdzie tradycyjnie przez wszystkie poprzednie lata przed pandemią kijowianie budowali żywy łańcuch jedności, a także w pobliżu Czerkas, Krzemieńczuka, w Dnieprze oraz w Zaporożu na tamie Dnieprogesu. Przywódcy Ruchu Społecznego „Ukraińska Alternatywa Patriotyczna” na uroczystościach z okazji świąt historycznych przy steli pułkownika Jewhena Konowalca na ulicy Strzelców Siczowych 22 stycznia 2021 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

PRZECIWANGIELIZM od Iryny FARION

Przeciwangielizm 18. STAKEHOLDERZY Edukacja to terytorium nowej wiedzy, dlatego pojawienie się nowych pojęć i słów w tej dziedzinie jest logiczne, pożądane i nieuniknione. Jednak edukacja to także fundament tradycji narodowej i potrzeb narodowych, a przede wszystkim własny język, a nie chaotyczna cyrkulacja nieustannych zmian dla ich imitacji czyzyjegoś zgubnego interesu. Nowe słownictwo w dziedzinie edukacji jako pierwsze ujawnia nie tylko procesy innowacji, ale także motywy ich powstania, a co za tym idzie – ich potrzebę. Wśród takich zapożyczeń leksykalnych znajduje się nowoangielizm w błędnym wariancie fonetycznym przez pośrednictwo moskiewskie „stejkholder” zamiast „stejkholder” (w ukraińskim oryginale autorka wskazuje na różnicę między „стейкхолдер” a „стейкголдер”). W języku angielskim stakeholder [ˈsteɪkˌhəʊldə – -ˌhɒʊld-, amer. -ˌhoʊld(ə)r] n – to: 1. osoba zainteresowana (w szczególności w jakiejś sprawie), stakeholder (interesariusz); (shareholder) akcjonariusz, właściciel; 2. prawn., karc. pośrednik, który tymczasowo przechowuje pieniądze lub mienie, dopóki nie zostanie wyjaśniony jego właściciel; stakeholder analysis – analiza stron zainteresowanych; stakeholder theory – teoria stron zainteresowanych (ZNAUS https://e2u.org.ua/dicts/common). Z punktu widzenia słowotwórstwa – to słowo złożone, utworzone z dwóch składników: stake 1. (w grach hazardowych) niezależna strona, u której każdy z obstawiających wnosi pieniądze lub żetony; 2. osoba, która interesuje się czymś lub troszczy się o coś, zwłaszcza o biznes (Stakeholder. zob.: https://www.lexico.com/en/definition/stakeholder, data dostępu 3.03.2020); jedno ze znaczeń to “udział, część w zysku” (ARS, s. 716); holder – dzierżawca, właściciel (ARS, s. 358). Pojęcie “stejkholder” pojawiło się w przestrzeni edukacyjnej Ukrainy w 2015 roku. Natomiast tak zwana “koncepcja kapitalizmu interesariuszy” zyskała popularność w połowie lat 80. XX wieku. Sformułował ją Edward Freeman (R. Edward Freeman), profesor katedry zarządzania biznesem Uniwersytetu Stanu Wirginia w pracy “Zarządzanie strategiczne: koncepcja stron zainteresowanych” (“Strategic Management: A Stakeholder Approach”, 1984 r.). W tej monografii autor wprowadza pojęcie “strona zainteresowana” (stakeholder – coś znacznie szerszego niż po prostu “akcjonariusz”) i proponuje traktować firmę, jej wewnętrzne i zewnętrzne otoczenie jako złożony system osób zainteresowanych jej działalnością, których interesy i wymagania kierownicy firmy powinni brać pod uwagę i zaspokajać w określonej formie na odpowiednich warunkach (zob.: https://www.swissinfo.ch/rus, data dostępu 18.01.21). Czyli tak zwana z jakiegoś powodu teraz nieprzetłumaczalna jednostka stakeholder, czyli osoba zainteresowana (lub strony) – to grupa lub jednostka, które mają legitymny interes w działalności organizacji i w pewnym stopniu zależą od niej lub mogą wpływać na jej działalność. Inaczej – to grupy interesu lub grupy wpływu. Zatem teoria “stron zainteresowanych” (interesariuszy) – to kierunek w zarządzaniu, który interpretuje strategię z punktu widzenia uwzględnienia interesów osób (lub stron) zainteresowanych. Zdaniem Billa Royce’a (Bill Royce) po raz pierwszy termin “strona zainteresowana” w sensie biznesowym został użyty w jednym z raportów ekonomicznych w kwietniu 1963 roku. Na tle dyskusji o prawie do regulowania celów korporacyjnych jedna z dyskutantek – Marion Doscher – użyła starego szkockiego terminu stakeholder, który oznaczał prawnego pretendenta do czegoś cennego. (zob.: https://www.peoples.ru/science/philosophy/r__edward_freeman/, data dostępu 18.01.21). Zauważmy, że do tej pory w zarządzaniu korporacyjnym nie wypracowano jednolitej opinii co do definicji pojęcia interesariuszy. Według jednej z opinii – to każda grupa lub osoba, która może wpływać na działalność organizacji (E. Jekszykiejew) lub osoba czy grupa osób, które pozostają we wzajemnej zależności wobec przedsiębiorstwa (M. Petrow). Na szczęście w pracach napotykamy takie rodzime synonimiczne odpowiedniki w formie konstrukcji opisowych: strona zaangażowana, strona zainteresowana, grupa wpływu, koalicja wpływu, uczestnicy koalicji, grupa zainteresowana, grupa docelowa, grupa interesu (Hanna Piskurska. Podejście interesariuszy w zapewnianiu jakości szkolnictwa wyższego: file:///C:/Users/User/Downloads/_1_2019.pdf, data dostępu 15.01.21). Ponieważ od niedawna, w czasie niwelowania edukacyjno-duchowych wartości narodowych oraz triumfu chciwości i interesu, na edukację i naukę bezkrytycznie przenosi się kategorie biznesowe, to właśnie za tym nieprzetłumaczalnym anglicyzmem (lub szkocyzmem) ukryto stopniowe znikanie narodowych modeli uniwersytetów i tworzenie jednolitej przestrzeni edukacyjnej, która pracuje według praw rynkowych. W warunkach ograniczania wsparcia państwowego, które systemowo rozpoczęło się za ministra edukacji S. Kwita (on pierwszy publicznie wystąpił przeciwko finansowaniu edukacji przez państwo!), oraz wzmocnienia konkurencji w ramach przestrzeni edukacyjnej, uniwersytety zmuszone są przejmować funkcję finansowania i opracowywać skuteczniejsze metody zarządzania. W rezultacie uniwersytety masowo, niczym za dotknięciem czarodziejskiej kapitalistycznej “interesariuszowskiej” różdżki, zaczęły tworzyć “mapę interesów interesariuszy dla instytucji szkolnictwa wyższego” (zamiast mapy stron zainteresowanych…). Za tym obcym i strasznym słowem, od którego, jak żartował pewien profesor, od razu chce się jeść (bo kojarzy się ze stekiem…), kryją się zaledwie wewnętrzne strony zainteresowane: zdobywcy wyższego wykształcenia (licencjaci, magistrzy, doktoranci), wykładowcy, pracownicy; zewnętrzne strony zainteresowane: regionalne organy władzy państwowej, społeczeństwo jako całość, rodzice zdobywców wyższego wykształcenia, kandydaci na studia, pracodawcy, organizacje sfery socjalnej, instytucje edukacyjne różnych typów w granicach terytorium uniwersytetu, lokalne społeczności, organizacje społeczne i stowarzyszenia. Zatem, jak mówi S. Karawanski, używanie obcego słownictwa, a ponadto “popisywanie się” nim – wcale nie upiększa języka współczesnych i nie jest oznaką ich wykształcenia (Sekrety języka ukraińskiego. K., 1994, s. 147). Wśród wymagań językoznawcy wobec zapożyczonego słownictwa – zapożyczając, nie wykreślaj swojego: “zapożyczenie nie przekreśla istniejącego konkurencyjnego słowa”, nowa forma “musi łatwo spływać z języka”, nie być “dinozaurem” i zarazem być zrozumiałą. powinno wynikać z środków obrazowych języka ukraińskiego, nie powinno określać pojęcia za pośrednictwem innego języka. Czy „stejkholder” łatwo spływa z języka, czy jest dla wszystkich od razu zrozumiały, czy wynika ze środków obrazowych języka ukraińskiego, czy nie przyszło do nas znowu za pośrednictwem języka rosyjskiego, o czym świadczy jego pisownia w części oddania angielskiego dźwięku h jako ch, a nie g, którego w języku rosyjskim po prostu nie ma (zob. H. Piskurska, która powołuje się na rosyjskojęzyczne prace T. Jekszykiejewa, M. Petrowa, W. Sawwinowa i in.)? Pytanie jest retoryczne. Wydaje się, że te słusznie nazwane zasady używania obcych słów rozbijają się o brak wiary Ukraińców, ich niedocenianie samych siebie, ich nabyte kompleksy w czasach zniewolenia. I to tych Ukraińców, którzy reprezentują wierzchołek naszej edukacji. Zatem stejkholder czy zainteresowana strona? Czy korzystacz? Pytania retoryczne. Przeciwanglicyzm 19. HEJTER Portale społecznościowe wyrzuciły na powierzchnię nie zawsze zauważalną w prawdziwym życiu rasę ludzi – nienawistników, zazdrośników, oszczerców, obmówców, którzy w pełni ujawniają się w różnych komentarzach pod wpisami znanych i publicznych osób. Oczywiście, wynika to z własnego nieszczęścia i jedynego sposobu na bycie zrealizowanym poprzez okazywanie nienawiści do osoby odnoszącej sukcesy lub publicznej. Jednak nawet tutaj nasi użytkownicy języka sięgnęli po słowo-cudzoziemca hejter, chociaż poprawnie jest gejter. hate [heɪt] n 1. nienawiść; wstręt, odraza; 2. obiekt nienawiści; hate v [heɪt] v (past i p. p. hated pres. p. hating) 1. nienawidzić, nie cierpieć, bardzo nie lubić; odczuwać wstręt; 2. bardzo żałować (czegoś); bardzo nie chcieć (WAUS). Pochodna od hate, utworzona sposobem sufiksacji za pomocą agentiwa -er, oznacza osobę, która: zazdrości sukcesów innej lub po prostu psuje jej życie; mówi lub pisze nieprzyjemne rzeczy o kimś lub krytykuje czyjeś osiągnięcia, zwłaszcza w Internecie; odczuwa nienawiść lub wrogość (ukrytą lub otwartą) do czegokolwiek lub kogokolwiek; osoba, która realizuje siebie poprzez nienawiść do ludzi sukcesu. Te znaczenia są rozpowszechnione przede wszystkim w amerykańskim wariancie języka angielskiego (https://www.lexico.com/en/definition/hater; https://www.dictionary.com/browse/hater, data dostępu 16.01.2021). Nasz język ma co najmniej trzy słowotwórcze pochodne od bezokolicznika nienawidzić, stosowne w analizowanych kontekstach portali społecznościowych: nenawideć, nenawydnyk, nenawysnyk (ESUM, t. 4, s. 70), a także ohudnyk, hudyło, rozhudec (t. 1, s. 613). Mimo to leksem nienawiść, użyty w utworach wybitnych Ukraińców, jest dla nas nie mniejszym lekiem niż słowo miłość: O Boże, ja Tobie się modlę, Lecz kochać wrogów Wybacz mi, ja nie nauczę się… Ja mocno wierzę, Boże mój, Tylko święty ogień, nienawiść, Zerwie z kajdan naród mój I poprowadzi go do sławy! (Natalia Ływyćka-Chołodna) czy w prozie: “Stare “nie było, niet i byt’ nie możet” było tylko sformułowane przez Wałujewa, a narodziło się ono wśród samych Ukraińców, było przygotowane ich własnymi rękami, ich własną nienawiścią do samych siebie, ich własnym moralnym rozkładem i moralną nicością czasów pierwszej Ruiny” (W. Łypynśkyj) Kolejna manipulacja. W ustawie rzeczywiście mowa o tym, że klient może poprosić o obsługę w języku akceptowalnym dla OBU stron. Ale usługodawca nie jest zobowiązany znać inny język w tym przypadku. Oprócz tego nikt nie powinien wymagać obsługi po rosyjsku! Ukraiński teraz — język domyślny. 5. “Skargi nie będą działać. “Donosy” rozpalają wrogość”. Skuteczna metoda zmuszenia sfery usług do pracy lub, z czasem, otrzymywania kar za niewykonanie ustawy językowej — skargi do Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego, które można będzie złożyć w formie papierowej lub elektronicznej. W przypadku, gdy naruszono wasze prawo do obsługi po ukraińsku, trzeba złożyć skargę i doprowadzić do jej rozpatrzenia oraz wykonania przez rzecznika językowego. Od dzisiaj język państwowy oficjalnie jest priorytetem. W sklepach, transporcie, szkołach i na uniwersytetach ma brzmieć UKRAIŃSKI. Wielu będzie musiało się uczyć. Ale przecież jesteśmy na Ukrainie, dlatego to naturalny proces. Przygotował Heorhij ŁUKIANCZUK Na podstawie materiałów z sieci Internet

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Podstawa państwa ukraińskiego

a jego obsługa osobista może odbywać się w innym języku. — Po ukraińsku powinny być podawane informacje na metkach z cenami, w instrukcjach, specyfikacjach technicznych, oznakowaniu, biletach, menu itp. — Jednocześnie informacje o towarach i usługach w języku państwowym mogą być powielane w innych językach. — Za powtórne naruszenie w ciągu roku placówka otrzyma grzywnę w wysokości 5100–6800 hrn. — W razie wykrycia naruszeń należy zwracać się do Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego na adres pocztowy: 01 001, m. Kijów, zaułek Muzejny, 12; e-mail: kremin@kmu.gov.ua. Artykuł 30 ustawy językowej właśnie wszedł w życie, a prorosyjskie kanały kuma Putina Miedwiedczuka już wydały instrukcje, jak jej nie stosować. Obalamy pseudoargumenty: 1. „Ustawa jest antykonstytucyjna!” To nieprawda. Dopóki ustawa nie zostanie uznana za antykonstytucyjną, trzeba ją wykonywać. A uznać ją za taką można jedynie w drodze rozpatrzenia przez Trybunał Konstytucyjny, którego oczywiście nie było. 2. „W sklepach zabrania się filmować!” Zgodnie z ustawą „O informacji” filmowanie w miejscach publicznych jest dozwolone. Jeśli zaś poproszono cię, byś nie filmował kogoś konkretnego, masz prawo to robić w momencie utrwalania naruszenia prawa, ponieważ jest to gromadzenie informacji o naruszeniu. W naszym przypadku chodzi o niewykonanie ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako języka państwowego”. 3. „Wzywajcie policję na »złośliwych ukrainizatorów«!” Tak, jeśli trafisz w sytuację, w której odmawia się obsługi w języku ukraińskim, warto porozmawiać z naruszycielami, wezwać administratora lub właściciela. Robić to trzeba spokojnie. Rzeczywiście, za naruszenie porządku publicznego lub bójkę policję wezwać albo skargę złożyć mogą już na ciebie. Ale nawet to w żadnym wypadku nie zwalnia naruszycieli z ich odpowiedzialności za naruszenie ustawy o języku. 4. „Żądajcie obsługi osobistej po rosyjsku!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Narodowe związki twórcze: zagrożenia, wyzwania, perspektywa. Wystąpienie podczas przesłuchań „Wsparcie państwowe dla związków twórczych na Ukrainie: problemy i sposoby ich rozwiązania” w Komitecie ds. Polityki Humanitarnej i Informacyjnej Rady Najwyższej Ukrainy

Jewhen SZEWCZENKO, przewodniczący Rady Koordynacyjnej Narodowych Związków Twórczych Ukrainy. Kultura w historii Ukraińców zawsze odgrywała funkcję narodotwórczą i państwowotwórczą. Etnokulturowy krajobraz na terenach naszych ziem pod wpływem tradycji ludowej kształtowany był przez wiele pokoleń twórczych pasjonatów — mistrzów, artystów, budowniczych, mądrych sterników swojego narodu. Dzisiejsze pokolenia Ukraińców stanęły przed nowymi wyzwaniami podstępnej wojny hybrydowej, która za pomocą informacyjno-manipulacyjnej broni propagandowej i technologii „postprawdy” sprzyja obcemu wpływowi na świadomość, światopogląd i zachowanie naszych obywateli. Dramatyczne wydarzenia ostatnich lat, wojna w Donbasie, aneksja Krymu ujawniły agresywną istotę Federacji Rosyjskiej wobec siłowego i wirtualnego narzucania „ruskiego miru” oraz jego wartości na Ukrainie, podważania naszej państwowej niepodległości i dalszej kolonizacji kraju. W tak kryzysowych czasach właśnie ukraińska broń humanitarna i kulturowa, jako broń wojskowa, musi stać się priorytetem bezpieczeństwa polityki państwowej. Niestety, w ostatnich latach obserwuje się osłabienie zarówno sfery kulturowej, jak i stosowania jej jako potężnego środka konsolidacji narodu wobec globalnych i lokalnych zagrożeń. Na najwyższym szczeblu państwowym umniejsza się rolę naszej tożsamości kulturowej i tradycyjnych punktów odniesienia światopoglądowego, niweluje się odwieczne kanony duchowości naszego narodu, kultywuje się podejścia kosmopolityczne. Taka polityka kulturalna staje się coraz bardziej oczywista z wielu powodów. Na przykład w przestrzeni informacyjnej Ukrainy jako „nieformatowe” traktowane są jej historia, sztuka narodowa i kultura ludowa. Jakaż perspektywa czeka artystę, twórcę ludowego, związki twórcze na Ukrainie, gdy w państwie brak jest należytego wsparcia informacyjnego dla ich działalności? Jeszcze jeden wymowny przykład – oto już ponad dziesięć lat państwo nie zakupiło do Muzealnego Funduszu Ukrainy ani jednego dzieła sztuki. I taki stan rzeczy panuje niemal we wszystkich dziedzinach kultury, których rozwój przez kryzys systemowy i brak zrozumienia niezbędnych decyzji strategicznych jest hamowany. Dzisiaj, po raz pierwszy od lat ukraińskiej niepodległości, Komitet ds. Polityki Humanitarnej i Informacyjnej Rady Najwyższej zainicjował przesłuchania parlamentarne dotyczące wsparcia państwowego dla związków twórczych na Ukrainie oraz rozwiązania kwestii kryzysowych na drodze do tego celu. Z materiałów informacyjnych wynika, że celem tych przesłuchań jest głęboka analiza praktyki dotyczącej zawodowych pracowników twórczych, a także udoskonalenie mechanizmów wsparcia państwowego dla narodowych związków twórczych jako ważnego składnika współczesnej wspólnoty artystycznej i społeczeństwa obywatelskiego. Dziękujemy kierownictwu Komitetu, deputowanym ludowym za tę inicjatywę i wykonaną pracę organizacyjną. Podkreślę, że podobnych pozytywnych sygnałów od państwa związki twórcze wcześniej faktycznie nie otrzymywały. Chciałoby się więc wierzyć, że dzisiejsze przesłuchania spotkają się z pozytywnym odbiorem wielotysięcznej społeczności związkowej i skutecznie wpłyną na rozwiązanie palących problemów branży. Pozwolę sobie na niewielki rys historyczny, bez którego mówienie o jakiejkolwiek perspektywie będzie trudne. Przez wiele lat w niektórych mediach systemowo rozpowszechniano i rozpowszechnia się negatywne informacje na temat narodowych związków twórczych Ukrainy, z naklejaniem etykiet w rodzaju „stalinowskie związki”, „sowietyzm”, przeżytek przeszłości. Papierkiem lakmusowym w dyskredytacji związków twórczych stała się wyrażona w sierpniu 2011 roku przez doradcę Prezydenta Ukrainy Hannę Herman opinia o konieczności reorganizacji związków twórczych oraz przemyślenia ich pożytku dla społeczeństwa i celowości wsparcia państwowego dla nich. Z wysokiej trybuny państwowej ta niesławna „działaczka” zaproponowała w zamian tworzenie nowych związków z niezależnymi osobami twórczymi i zaproponowała likwidację majątku związków na rzecz sierot i osób starszych. To wystąpienie odbiło się szerokim echem w prasie i wywołało potężną negatywną reakcję wśród działaczy kultury, pracowników twórczych, artystów, aktywistów, patriotów. W szeregu opublikowanych oświadczeń i apeli od wspólnot twórczych wyrażano kategoryczne zastrzeżenie wobec pospiesznej i nieprzemyślanej reorganizacji związków na mocy decyzji dyrektywnych oraz ich możliwej likwidacji. Wydaje się, że była to zemsta na inteligencji twórczej i związkach twórczych za wsparcie wydarzeń rewolucyjnych na Majdanie Niepodległości w Kijowie i innych miastach kraju w 2004 roku. Mimo to minęła już prawie dekada, a niestety zamiary te do dziś nie zostały wykreślone z porządku obrad poszczególnych sił politycznych i postaci. Muszę przyznać, że „konstruktywny” przykład komunikacji ze związkami twórczymi na szczeblu państwowym zademonstrowało kierownictwo Ministerstwa Kultury, Polityki Informacyjnej i Sportu, które od pierwszych miesięcy swojej pracy zabrało się za realizację idei Hanny Herman. Rezultat jest wszystkim znany. Nie marnujmy więc drogich dla społeczeństwa i państwa sił oraz czasu, nie traćmy zaufania naszych obywateli i szansy na zmianę ich życia na lepsze. „Dobrodziejom”, w tym także tym, którzy gdzieniegdzie siedzą w państwowych fotelach, chcę podkreślić, że utożsamianie narodowych związków twórczych z państwem, a tym bardziej z radzieckim, to nonsens lub obłuda. Związki twórcze nie są przedstawicielami państwa i wykonawcami jego polityki. Wiele narodowych stowarzyszeń twórczych powstało właśnie jako reakcja na bezczynność państwa wobec odrodzenia, wsparcia i rozwoju poszczególnych, żywotnie ważnych dla narodowego postępu sfer kultury. Współczesne związki mało zależą od państwa politycznie, co jest uwarunkowane odpowiednią ustawą. Zacytuję: „Związki twórcze są niezależne w swojej działalności statutowej od organów władzy państwowej i organów samorządu terytorialnego, partii politycznych, innych organizacji społecznych”. Głównym kierunkiem ich wzajemnych relacji z państwem jest wsparcie finansowe związków w różnych formach oraz udzielanie gwarancji ochrony socjalnej jej członkom. W tej historii musimy postawić kropkę. W przyszłości podobne dyskusje muszą odbywać się w płaszczyźnie prawno-proceduralnej z odpowiednimi wnioskami i konsekwencjami. Naszym zdaniem, w celu zapobiegania dalszym konfrontacjom, konfliktom, manipulacjom i podwójnym standardom, państwo powinno oficjalnie i publicznie zadeklarować: czy wspiera narodowe związki twórcze w ich działalności, czy uznaje i szanuje codzienną żmudną pracę oraz twórcze wysiłki dziesiątek tysięcy członków związków? Członków związków, którzy ze swojej strony zapewniają realizację państwowej polityki kulturalnej, zachowanie fundamentalnych podstawowych wartości narodowych, ciągłości kultury i sztuki w naszym państwie. Zdajemy sobie sprawę z pełnej odpowiedzialności za stan i perspektywy sfery kulturowej. Obecnie związki twórcze, które są chronione na szczeblu państwowym statusem narodowym i zrzeszają dziesiątki tysięcy członków, prowadzą znaczącą działalność, począwszy od zachowania dziedzictwa kulturowego oraz jego tradycyjnej wiedzy i umiejętności, narodowej tożsamości kulturowej Ukrainy na arenie międzynarodowej – a kończąc na obronie tradycyjnych wartości narodu ukraińskiego w warunkach kryzysów gospodarczych, turbulencji politycznych, wojny hybrydowej i okupacji naszych terytoriów, pomocy weteranom sfery kulturalno-artystycznej. Jednak najwyższej efektywności tej działalności związków twórczych nieustannie przeszkadzają chroniczne nierozwiązywanie problemów zabezpieczenia organizacyjnego związków, polityki fiskalnej wobec artystów, zawyżone taryfy komunalne, które stają się zagrożeniem nie tylko dla istnienia poszczególnych ośrodków artystycznych w regionach, ale także dla filii centralnych. Potężny potencjał i misja społeczna narodowych związków twórczych nie budzi wątpliwości, zważywszy na ich liczebność, popularność i rozpoznawalność medialną. Osobliwość związków twórczych polega na tym, że zrzeszają one ukraińskich artystów za gwarancją ich pewnego wsparcia państwowego. Jednocześnie potencjał związków nie jest wykorzystywany w pełnym zakresie w polityce kulturalnej państwa. Z obiektywnych i subiektywnych przyczyn. Chociaż w warunkach optymalizacji działalności związków mogą one stać się skutecznymi czynnikami w sferze budownictwa kulturowego kraju oraz perspektywicznymi czynnikami jego rozwoju i promocji narodowego produktu kulturowego na świecie. Naszym zdaniem działalność związków powinna stać się bardziej efektywna w warunkach aktywizacji partnerstwa i należytego wsparcia państwa. Tutaj niezbędne są rozdzielenie konkretnych funkcji i uprawnień oraz pragmatyczne programy wspólnych działań w sferze kulturalnej. Zatem, jak widzimy, ta dziedzina wymaga rzetelnej, wszechstronnej analizy, opracowania specyficznych strategii wyjścia z kryzysu oraz planów nieustannego, szybkiego rozwoju branży. Mimo to chciałbym poruszyć choćby kilka palących problemów. Po pierwsze. Niezwykle krytyczna sytuacja zaistniała w sferze zachowania i rozwoju niematerialnego dziedzictwa kulturowego Ukrainy, gdzie do dziś występują unikalne autentyczne formy, które już utraciło wiele krajów świata. Jednak nasze państwo nie podejmuje systemowych działań na rzecz zachowania nosicieli i wrażliwych, oryginalnych przejawów tradycyjnej kultury ludowej, pomimo wieloletnich zaleceń organizacji międzynarodowych i ratyfikowanych ustaw. Do dziś nie uchwalono opracowanej Ustawy Ukrainy o niematerialnym dziedzictwie kulturowym i, jak nam wiadomo, jej przyjęcie jest problematyczne. Po drugie. Przed Ukrainą stoi globalne wyzwanie: jak odrodzić i zachować całościowy obraz kultury narodowej, jak odnaleźć własną tożsamość kulturową, jak rozwinąć i utwierdzić swoją oryginalność. Po trzecie. Niezbędne jest zapewnienie równowagi między rozwojem podstawowej kultury narodowej a sferą przemysłów kulturowych. Związki twórcze wspierają rozwój sfery przemysłów kulturowych i uważają, że potencjalnie stanowią one fundament dla rozwoju i dostarczania kadr dla tej branży. Po czwarte. Szczególnej uwagi państwa wymaga sfera praw autorskich i pokrewnych, których przestrzeganie jest niezbędne w produkcji produktu kulturalnego dla większości współczesnych ukraińskich twórców. Jak wiadomo, obowiązujące ustawodawstwo przewiduje wykorzystanie prawa autorskiego jako źródła tworzenia majątku i środków związków twórczych, jednak realia życia są inne. Dzisiejsze inicjatywy ustawodawcze Ministerstwa Gospodarki dotyczące prawa autorskiego, a w szczególności zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, wbrew zaleceniom nie tylko krajowych, ale i wiodących międzynarodowych ekspertów, są skierowane na zaspokojenie interesów środowiska biznesowego z branży muzycznej kosztem uzasadnionych interesów przedstawicieli zawodów twórczych. Jednocześnie właściwe ministerstwo gospodarki od lat faktycznie ignoruje jakąkolwiek współpracę ze związkami twórczymi, jednoosobowo regulując wspomnianą sferę, co jest mało efektywne. Na zakończenie wnosimy kilka propozycji od krajowych związków twórczych do projektu decyzji Komitetu, które, naszym zdaniem, przyczynią się do rozwoju sfery kulturalno-artystycznej Ukrainy: 1. Utworzyć radę społeczną ds. państwowej polityki kulturalnej i roli krajowych związków twórczych w realizacji strategii kulturalnych z udziałem Komitetu ds. polityki humanitarnej i informacyjnej Rady Najwyższej Ukrainy, Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy, Krajowych Związków Twórczych Ukrainy. 2. W najkrótszym czasie opracować i zrealizować Mapę drogową priorytetowych działań na rzecz rozwoju kultury narodowej i sztuki w państwie z udziałem krajowych związków twórczych na najbliższą perspektywę. 3. Utworzyć Narodowy Instytut Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ukrainy. 4. Wnieść pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy i przyjąć Ustawę Ukrainy „O niematerialnym dziedzictwie kulturowym”. 5. Przeprowadzić konsultacje z szerokim kręgiem liderów opinii, działaczy kultury, ekspertów, przedstawicieli związków twórczych w sprawie opracowania i realizacji nowego modelu polityki kulturalnej państwa w warunkach wojny na wschodzie kraju i okupacji Krymu. 6. Rozwiązać kwestię systemowego wsparcia finansowego przez państwo dla krajowych związków twórczych, przewidując w Budżecie Państwowym Ukrainy środki na przedsięwzięcia kulturalno-artystyczne krajowych związków twórczych Ukrainy, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki oraz ich działalność statutową. 7. Zainicjować przed Radą Najwyższą Ukrainy potrzebę uzupełnienia części drugiej artykułu 92 Kodeksu Ziemskiego Ukrainy „Prawo stałego użytkowania działki ziemskiej” punktem e) Krajowe związki twórcze. 8. Wystąpić do władz miejskich Kijowa o przyznanie pomieszczeń dla Narodowego Związku Działaczy Teatralnych, Narodowego Związku Choreograficznego i Narodowego Związku Kobzarzy. 9. Rozwiązać kwestię przeniesienia podległości sfery prawa autorskiego i praw pokrewnych, włącznie ze zbiorowym zarządzaniem prawami majątkowymi właścicieli praw, do Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej zamiast Ministerstwa Gospodarki. 10. Opracować i ustanowić wyższe odznaczenie państwowe w dziedzinie kultury i sztuki — „Za wybitny wkład w kulturę narodową Ukrainy”. 21 stycznia 2021 roku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Triumf i tragedia Mykoły Łeontowycza

Godzina 7 rano, 23 stycznia 1921 roku. Równo 100 lat temu. Strzałem z Tina PERESUNKO “Doskonałość niewysłowiona... Brakuje mi słów” — pisze paryska gazeta “La Press” tego samego dnia. “To jedno z najciekawszych wydarzeń dzisiejszego Paryża” — zaznacza “Journal Des Debats”. “Ten chór jest jednym z najbardziej interesujących zjawisk. Nawet odważę się powiedzieć – najlepszym ze wszystkiego, co kiedykolwiek słyszałem w swoim życiu, dzień po dniu słuchając przedstawień, o których piszę” — wyznaje krytyk muzyczny “L`Homme Libre”. “To tak, jakby sam naród wyrażał siebie. Jakby przemawiał do naszego narodu” — reasumuje “L`Humanité”. Wszakże do delikatnej i nienachalnej muzycznej mowy Ukraińców nikt z polityków w Paryżu tak i nie posłuchał. Ententa nie poparła niepodległości Ukrainy. Ukraińską Republikę Ludową okupowali rosyjscy bolszewicy, którzy od razu rozpoczęli czystki wśród świadomych Ukraińców. Wśród nich — także genialny kompozytor, autor “Szczedryka”, były urzędnik Ministerstwa Oświaty i Sztuki URL, działacz ukraińskiego autokefalicznego ruchu cerkiewnego, autor pierwszej ukraińskojęzycznej Liturgii. Okres triumfów Ukraińskiej Republikańskiej Kapeli, który trwał w latach 1919-1921 w 10 krajach Europy Zachodniej, był najuboższym w życiu Mykoły Łeontowycza. “Dla rodziny brakowało żywności, nie było odzieży” — pisze w monografii o Łeontowyczu winnicki muzykolog Anatolij Zawalniuk. O tym okresie wspomina także córka kompozytora Olha: “Rodzice często na różne święta religijne wysyłali mnie w gości do dziadka do Markiwki z nadzieją, że wracając, przyniosę jakiejś żywności”. Po wyjeździe chóru Koszycia z Kijowa, wraca ze stolicy na ziemię winnicką także Łeontowycz (pracował razem z Koszyciem w wydziale muzycznym Ministerstwa Kultury URL). Hnat Jastrubeckyj podaje, że w listopadzie 1919 roku pieszo idzie z Kijowa do Tulczyna (około 350 km): “Jesienią, w listopadzie 1919 roku Mykoła Dmytrowycz w lichym letnim płaszczyku na ramionach i niezdarnej czapce, całkiem wychudzony, przeziębiony, pieszo przyszedł z Kijowa do Tulczyna i znów osiedlił się tutaj”. Wszakże właśnie w tym czasie, w listopadzie 1919 roku, w Paryżu odbywa się pierwsza premiera jego “Szczedryka”. “To tournée patriotycznej i muzycznej propagandy, którą prezydent młodej Ukraińskiej Republiki wysłał do Francji” — pisze o muzyczno-dyplomatycznym projekcie Symona Petlury krytyk muzyczny Paryża Louis Schneider w gazecie “The New-York Herald”, 9 listopada 1919 roku. — “W repertuarze Ukraińców najbardziej spodobała nam się gradacja motywów, ich charakterystyczny orientalizm, a także wybuchy szczerej wesołości, zwłaszcza w “Szczedryku” – pieśni, która zaczyna się od nagłego natarcia i w której efekty doprawdy cudownego humoru formują się poprzez prostą gradację głosów”. Ukraińskie koncerty, które miały podnieść prestiż Ukrainy w oczach zachodniego świata, stają się wydarzeniami nr 1 w życiu muzycznym Europy. Jest o tym mnóstwo świadectw. Jeszcze więcej świadectw — o geniuszu Łeontowycza. Jego “Szczedryk” zrywa owacje w Wiedniu, Pradze, Londynie, Paryżu, Brukseli, Amsterdamie, Barcelonie, Genewie, Warszawie. Ogółem – w 45 miastach 10 krajów Europy Zachodniej. Tak londyńska gazeta “The Daily News and Leader” pisała 4 lutego 1920 roku: “Wiele pieśni zostało wykonanych na bis – prawie wszystkie. Wśród najbardziej oryginalnych i pięknych można wymienić “Szczedryk” i “Oj tam za horoju” – obie stworzone przez Łeontowycza”. Belgijska gazeta “Le XX Siècle” podaje 10 stycznia 1920 roku, dzień po ukraińskiej premierze w operze La Monnaie: “Wspomnieć warto, gdyż to czarująco wyśpiewany majstersztyk sztuki ludowej, “Szczedryka” w aranżacji Łeontowycza. Widzowie witali go owacjami na stojąco, z entuzjazmem wywołując na bis”. Barcelońskie wydanie “Das Noticias” pisze po ukraińskiej premierze w Hiszpanii 29 stycznia 1921 roku: “Publiczność zaznaczyła, że najbardziej spodobały jej się aranżacje Łeontowycza, które często wywoływano na bis”. “Ten ukraiński haszysz – najsłodsza z trucizn”, mówi Pawłowi Zajcewowi, głównemu zarządcy sztuki URL, podczas koncertu w Berlinie pewna niemiecka profesorka o “Szczedryku” Łeontowycza. I tak dalej. O triumfie utworów Łeontowycza na koncertach Kapeli URL świadczyli też sami chórzyści. Łewko Bezruczko wspomina o premierze w Paryżu 6 listopada 1919 roku: “W drugim dziale koncertu na bis śpiewali “Szczedryk” (Łeontowycza), a w trzecim – “Oj priadu, priadu” (Łeontowycza)”. “Furorę robi “Szczedryk” i “Oj priadu” Łeontowycza”, podaje się w dzienniku podróży chóru o koncertach w Bordeaux. Chyba najbardziej “bisowano” Szczedryka w Niderlandach. Sofija Kołodijiwna wspomina o koncertach w Hadze, Amsterdamie i Rotterdamie: “Publiczność przyjmuje nas ciepło, “Szczedryka” śpiewamy na bis” (Rotterdam, Doelen Zaal, 19 stycznia 1920 roku); “Na bis śpiewamy “Szczedryk” i “Openky” (Haga, Koninklijke Schouwburg, 22 stycznia 1920 roku); “Na koncercie obecni recenzenci wszystkich czasopism amsterdamskich. Na bis śpiewamy “Szczedryka” (Amsterdam, Hollandsche Schouwburg, 24 stycznia 1920 roku); “Śpiewamy ładnie, z nastrojem. Na bis śpiewamy “Szczedryka” Łeontowycza” (Haga, Dierenfuju, 25 stycznia 1920 roku). W styczniu 1921 roku Ukraińska Republikańska Kapela otrzymuje ostatnią kwotę finansowania państwowego. Z ostatnimi nadziejami chórzyści wyruszają do Paryża. 20 stycznia 1921 roku na ich koncercie obecna jest znana amerykańska tancerka Isadora Duncan, która wpisuje do księgi pamiątkowej Kapeli: “BRAVO!!!” Tutaj podpisał się też generał armii francuskiej Maurice Pelée. “Wydaje się, że wielka sala Théâtre Des Champs-Elysées zamieniła się w świątynię”, — pisze 23 stycznia 1921 roku w gazecie “La Soireé” znany francuski krytyk Louis Laloy. — “Dziwnie, że na górze nie gra organy. W antrakcie tłum “wiernych” przechadza się… Pan Jean Perier mówi z zachwytem o tych żarliwych i tak wspaniale postawionych głosach. Pani Isadora Duncan z grupą młodych ludzi ubrana dziś w elegancką paryżankę, co dziwi “neofitów”. Atmosfera intymna i sympatyczna. Dyrektor Jacques Hébertot ściska dłonie przyjaciół. Tutaj zebrali się wszyscy ci, którzy nie poszli na “Zemstę nietoperza””. Póki paryska prasa drukuje te słowa, w Markiwce zabijają Łeontowycza. W Paryżu nikt nie wie, że autora ulubionych utworów — “Szczedryka”, “Priali”, “Poczajiwśkij Bożij Materi”, “Oj tam, za horoju” właśnie zabrakło. I czy jest komuś do tego sprawa? O ostatnim spotkaniu z Łeontowyczem wspomina jego kolega z seminarium duchownego, nauczyciel muzyki Jakym Hrech: “To było po Bożym Narodzeniu 1921 roku. Bardzo się zdziwiłem, gdy zobaczyłem na podwórku zmierzającego do mnie Łeontowycza. Był ubrany w stary płaszcz, na głowie miał oryginalną czapkę, którą uszyła mu żona ze starego koca. Na rękach rękawice na jeden palec (także robota jego żony), a spodnie – szaroczarnego koloru – z wielkimi fioletowymi łatami. Ale on jeszcze niósł na patyku zawiązany w wielką chustę podarek dla mnie – kołacze. To był z wyglądu bezdomny wędrowiec, głodujący, w żadnym razie nie Łeontowycz…” Takim był kompozytor niedługo przed śmiercią. W tym czasie pisze swoją operę “Na rusalczyn Wełykdeń”. Operę, która po prezentacji ukraińskiego folkloru, który tak zadziwił Europę, mogła jeszcze bardziej podnieść poprzeczkę ukraińskiej kultury muzycznej. I Ukrainy, jako państwa. Wszakże opery tak i nie dokończył. z karabinu agent rosyjskiej CzeKa zabija kompozytora Mykołę Łeontowycza. Krwawi on na kanapie w rodzinnym domu we wsi Markiwka na Podolu. Tego samego dnia, 23 stycznia 1921 roku, w Paryżu, w słynnym Teatrze Pól Elizejskich (Théâtre des Champs-Élysées) utwory Łeontowycza wywołują owacje francuskiej arystokracji kilka godzin po tragedii w Markiwce (koncert popołudniowy Matinée).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Kto jest bohaterem? Kto wrogiem?

Okręgowy Sąd Administracyjny w Kijowie zabronił Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej (KMAP) obchodzenia rocznic urodzin szeregu ukraińskich działaczy — w szczególności Jurija Łypy, Ułasa Samczuka oraz Wołodymyra Kubijowycza. Pozew w tej sprawie złożył odrażający były zastępca szefa Administracji Prezydenta z czasów Janukowycza, Andrij Portnow. Zakaz dotyczy obchodzenia dat pamiętnych i jubileuszy ośmiu postaci historycznych: pułkownika Armii Państwa Ukraińskiego Iwana Połtawcia-Ostrianyci, pułkowników Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) Wasyla Łewkowycza, Wasyla Sydora i Wasyla Hałasy, pisarza i dziennikarza Ułasa Samczuka, pisarza i polityka Jurija Łypy, ukraińskiego uczonego i redaktora „Encyklopedii ukrainoznawstwa” Wołodymyra Kubijowycza, a także Andrija Melnyka, przewodniczącego Prowodu Ukraińskich Nacjonalistów. W swoim pozwie Andrij Portnow zaznaczył, że Jurij Łypa rzekomo jest „znany ze swoich antysemickich wypowiedzi i nawoływań”, a wśród innych wspomnianych działaczy są też tacy, którzy rzekomo „ściśle współpracowali z niemieckimi nazistami”. Urzędnik z czasów Janukowycza powołał się również na ustawę „O potępieniu komunistycznego i narodowosocjalistycznego (nazistowskiego) reżimów totalitarnych na Ukrainie oraz zakazie propagowania ich symboliki”. Z kolei w KMAP zaznaczono, że decyzja o obchodzeniu dat pamiętnych i jubileuszy tych postaci historycznych była skierowana na rozwój świadomości historycznej Ukraińców oraz zachowanie pamięci narodowej. Urząd zaznaczył również, że wybierał daty pamiętne, opierając się na liście, która znajduje się w Ukraińskim Instytucie Pamięci Narodowej. Warto zaznaczyć, że zakaz dotyczy dat pamiętnych, które miały być obchodzone jeszcze w 2020 roku. Zaraz po tym, jak w lutym ubiegłego roku Kijowska Miejska Administracja Państwowa zatwierdziła listę obchodów dat pamiętnych i jubileuszy ukraińskich działaczy, Portnow złożył pozew o ich zakazanie. Wtedy sędzia Okręgowego Sądu Administracyjnego od razu zadowoliła wniosek o zabezpieczenie pozwu Portnowa, faktycznie blokując świętowanie tych dat pamiętnych. Teraz zaś sąd ostatecznie zabronił ich obchodzenia. Ruch „Za język”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Kolejny absurd

No cóż, czyżby nadszedł czas wyrywania stron z podręczników? Tych, w których mowa o wydarzeniach Rewolucji Godności. Bo Okręgowy Sąd Administracyjny w Kijowie uwzględnił pozew Andrija Portnowa (przeciwko któremu wszczęto sprawy o zdradę stanu) i zobowiązał Ministerstwo Oświaty do dokonania przeglądu podręczników do historii pod kątem Euromajdanu. To ten sam sąd, który podjął decyzję, dzięki której możliwe stało się rozpędzenie Majdanu przez siły bezpieczeństwa (w istocie usankcjonował zabójstwa); później odsuwał Ulianę Suprun i anulował nacjonalizację „PrywatBanku”. I kto z sędziów wydał świeżą decyzję, którą zobowiązał Ministerstwo Oświaty do przeglądu podręczników do historii pod kątem Euromajdanu? Sędzia R. O. Arsirij. A żądanie Andrija Portnowa (dosłownie z jego wpisu w sieci społecznościowej): „Przejrzeć dziecięce podręczniki historii klas 5-11, w których poprzedni reżim polityczny próbował heroizować i mitologizować szereg przestępców państwowych i uczestników masowych zamieszek w latach 2013-2014”. Póki co nie widzę burzliwej reakcji na ten kolejny absurd. Skan decyzji sądu znajduje się tutaj — https://novynarnia.com/2021/01/26/oask-zadovolnyv-portnova/ Tekst o „sługach Temidy” — https://bihus.info/vlasni-yakhti-i-9-mln-u-spadschinu.../ Walentyna SAMCZENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Oświeceniowiec spragniony Wolności

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPNU, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki. Kiedy pojawia się wewnętrzna lub społeczna potrzeba publicznego wypowiedzenia się o człowieku, którego dobrze się znało, z którym się rozmawiało, tworzyło, marzyło, dyskutowało i spierało, solidaryzowało i po prostu żyło, to przychodzi wraz z tym jakaś heideggerowska trwoga, wynikająca z napięcia między tobą a tym, o kim odważyłeś się wypowiedzieć. Przecież uświadamiasz sobie, że pozostaniesz tylko z pragnieniem dotarcia do jego „prawdziwości”, która znajduje się tam, za horyzontami, które są nieosiągalne. Taki stan towarzyszył mi, gdy zdecydowałem się opublikować pewne wspomnienia o dość wybitnej osobistości, przede wszystkim w ukraińskiej przestrzeni socjokulturowej. Mówić, a tym bardziej pisać o Ołeksandrze Ponomariwie, jest dość odpowiedzialnym zadaniem, zważywszy na wielowymiarowość jego światopoglądu i działań. Potrzebna będzie znaczna synergia wielu osób, aby naświetlić twórczość życiową i aktywną działalność społeczną patriarchy narodowego oświecenia, obrońcy i twórcy ojczystego Słowa, utalentowanego pedagoga i obywatela. Dlatego będę poruszał aspekty, które wpływały na opinię publiczną, kształtowały orientacje wartościujące, zwłaszcza u młodych ludzi. Będzie to czysto subiektywne widzenie i postrzeganie sensów oraz praktycznego dorobku, z którymi stanął „przed obliczem nieobecnego Boga”. I chociaż każdy z nas ma prawo do „swojej prawdy”, muszę zwrócić uwagę na ogólny problem etyczny, który dotyczy obecnie żyjących. Przypomina on w tym rozczochranym świecie o rosnącym groźnym niebezpieczeństwie dla człowieka, narodu, wspólnoty światowej – pokusie popadnięcia w stan letargu, senność bytu i zapomnienie. Musimy mocno trzymać się kodu pamięci osobistej i narodowej, zachowywać ciągłość w relacjach z bliźnim, rodem i swoim narodem, bo właśnie w niej mieści się archetyp bytu (według Szewczenki) dla „umarłych, żywych i nienarodzonych”. Oto dlaczego warto powracać od czasu do czasu do postaci, które wniosły w nasze życie nie wzorce zadowolonej, lecz marnej egzystencji, ale prawdziwy ekspansywny ruch ku prawdzie, godności, wolności, zwycięstwom i triumfom. Odkąd znam Ołeksandra Ponomariwa, wir jego codzienności buzował właśnie w tych znaczących punktach zwrotnych. To one utkały dla niego niszę wolności myślowej, uczuciowej, obywatelskiej i narodowej. Choć w imię prawdy muszę stwierdzić, że nie mógł i nie dążył do jakiejś efemerycznej absolutnej wolności od wszelkiego sensu, co oznaczałoby dla niego pustkę, bezmowność, niepamięć, bezcelowość. Obowiązek służenia sprawie ukraińskiej kierował czas, marzenie, pracę, emocję w określone łoże światopoglądowe i twórcze. Żył nią i dla niej, co było zauważalne nawet wtedy, gdy zanurzał się w świat innych kultur, literatur. Rzeczywiście, wspaniałe przekłady wybitnego greckiego poety Dionisiosa Solomosa (1798–1857) również nie powstawały bez przyczyny. Nie tylko doskonałe formy zmuszały Ołeksandra Danyłowycza, by czytając, analizując, przemyśliwując, interpretować twórczość tej znaczącej osobistości. W twórczości życiowej Solomosa były zawarte te wymiary wartościujące, które zawsze były współbrzmiące i zgodne z jego stanem duszy. Grecki oświeceniowiec, poeta i prozaik, otrzymawszy błyskotliwe wykształcenie we Włoszech, posiadał różnorodne zalety, które przyciągały uwagę wielu badaczy, krytyków, przedstawicieli kręgów artystyczno-literackich. Jednak w wymienionym zbiorze antologicznym akcenty są rozstawione w taki sposób, że cały czas przypominają współczesnym o istocie dni i działań dzisiejszych. Sądzę, że aktualizacja twórczości Solomosa nie była przypadkiem, ponieważ z poruszonych tematów, zdaje się, była utkana cała droga życiowa O. Ponomariwa. Oczywiście, tym właśnie jest interesujący, że styl jego twórczości zawodowej, pedagogicznej, artystycznej czy działalności społecznej był przesiąknięty nieustannymi „przymiarkami” do „swoich” realiów socjokulturowych, politycznych i spraw bieżących. Powiem tak – był mistrzem przekładu na współczesną matrycę obywatelską narodu ukraińskiego, ponieważ odnajdywał te znaczące wysokiej klasy treści artystyczne, które zawierały bliskie naszemu bytowi sensy. Dlatego dobrze rozumiem motywacyjne nastawienie Ołeksandra Danyłowycza na „przekład”, w szczególności tego literackiego arystokraty, fundatora nowogreckiego języka, który nie tylko talentem, ale przede wszystkim swoim patriotyzmem, ludowością, obywatelską odwagą zasłużył na szacunek swojego narodu, pełne szacunku podejście „innych” do uformowanych przez niego ideałów. Wolność dla ojczystego narodu, swoboda i niepodległość ojczyzny, nieprzejednanie wobec wrogów i najeźdźców, którzy targnęli się na suwerenność praw i narodową ekspresję człowieka – wszystko to święte symbole, które były kluczowymi fundamentami jego twórczości i walki, naturalnie wplatały się w kanwę postaw życiowych i nastawień naszego myślącego oświeceniowca i nauczyciela – niestrudzonego bojownika o utwierdzenie języka ukraińskiego, duchowej i państwowej suwerenności ukraińskości. Mówię o tym, nie opierając się na przypuszczeniach i domysłach, a znając tego prawdziwego narodowego budziciela z wieloletniej pracy w Zarządzie Głównym OT „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, gdzie żył i tworzył, bezkompromisowo walczył i chronił ukraińskie „Ja”. Wyznawał idee „10 Przykazań UNP” Mykoły Michnowskiego, uświadamiając sobie, że walczyć należy przeciwko cudzoziemcom nie dlatego, że są cudzoziemcami, a dlatego, że oni Posiedzenie kijowskiej „Proświty” wyzyskiwacze. A hasło „Ukraina dla Ukraińców!” zawsze było przez niego postrzegane jako obywatelski obowiązek wygnania „wszędzie z Ukrainy cudzoziemców ciemiężycieli”. (Michnowski M. Dziesięć przykazań UNP. Utwory społeczno-polityczne. – Kijów: Smołoskyp, 2015. – S. 212.) Tak jak jego ideowy inspirator Michnowski, był obrońcą ukraińskiego Ducha. Był nieprzejednany wobec przybłędów i ciemiężycieli, renegatów, zdrajców i odszczepieńców, którzy szpecą ojcowską zagrodę obcym językiem i sprawą. Zawsze pamiętał, że „walka kulturowa uważana jest za tak samo odpowiednią, jak i walka siłą fizyczną”. (Michnowski M. Samostijna Ukraina. Utwory społeczno-polityczne. – Kijów: Smołoskyp, 2015. – S. 173.) Właśnie jako tak opętany i nieustępliwy wobec ukraińskości postrzegany jest profesor Ponomariw zarówno na poziomie działalności oświatowej i społeczno-politycznej, jak i w środowisku zawodowym, potężnie wpływając na wzrost świadomości narodowej i państwowej różnych warstw ludności, zwłaszcza młodzieży, pamiętając klasyczną zasadę pedagogiczną (według Diesterwega), że „nikt nie może dać drugiemu tego, czego sam nie posiada, tak jak nie może rozwijać, wychowywać i nauczać innych ten, kto sam nie jest rozwinięty, wychowany i wykształcony… Bądź sam wychowany w szerokim sensie tego słowa – wtedy niechybnie staniesz się wychowawcą w prawdziwym znaczeniu tego słowa”. Jednak wykształcenie i wychowanie były przez niego postrzegane nie jako wyabstrahowane kategorie wartości, lecz takie, które opierają się na głębokich źródłach kultury narodowej, historii i tradycji, dobrze uświadomiwszy sobie – amulety naszej tożsamości zawarte są w ukraińskiej państwowości, rodzimojęzyczności, naciokulturowości, rodowodowości pamięci, wierności tradycji. Wszak uważał, że etnoniechęć, etnoobojętność, kolaboracjonizm pozbawiają byt społeczny narodu produktywności, politykę państwową cywilizacyjności i konkurencyjności, naród – moralności i kulturowej adekwatności, edukację i wychowanie – humanizmu, prawdomówności i twórczości. Takie narody, które nie opierają się na własnej kulturze, ojczystym języku, Fichte nazywał martwymi. Dlatego tłumacząc nowogrecką poezję Solomosa, Ołeksandr Ponomariw nakreślił szereg aktualności, które współbrzmiały w dziedzictwie przeszłości, twórczości współczesnej, innowacyjności i perspektywie przyszłości. Ideał walki o wolność narodową i polityczną narodu greckiego, który był lejtmotywem poetyki znanego greckiego pasjonata, współbrzmiał z ukraińskim tematem zmagań wyzwoleńczych różnych okresów historycznych. Bliskie innym narodom i dlatego natchnione dzieło „Hymn Wolności”, przetłumaczone i wydane w językach francuskim, włoskim, angielskim, którego strofy później (1864) stały się hymnem narodowym Grecji, w tłumaczeniu Ponomariwa zabrzmiało tak: „Poznaję twój miecz iskrzący, / Co w boju nas uskrzydlił. / Poznaję twój wzrok płonący, / Co całą ziemię spopielił. / Z greckich ty kości powstałaś, / Nieujarzmiona, święta. / Znów, jak pierwej, mężnaś stała. / Sław się, Wolności złota!” (Literatura nowogrecka w ukraińskich tłumaczeniach. Antologia. Ukraińskie tłumaczenia. – Kijów, 2004. – 344 s.) Jego sympatie do greckiego poety kształtowały się nie tylko dzięki temu, że stał się on piewcą rewolucji narodowowyzwoleńczej (1821–1829), ale także z innych powodów. Przede wszystkim dotyczyło to problemu tworzenia języka, ponieważ w odróżnieniu od wielu działaczy rewolucji Solomos zaczął pisać w żywym języku ludowym, stając się twórcą języka nowogreckiego (dimotiki), który torował swoją skomplikowaną drogę do prawdy, niosąc w sobie pradawne skarby historii, heroikę pieśni ludowych, ideały i dążenia greckiej wolności, ludzkiej woli. Bez wątpienia, wzniosłość umiłowania wolności łączyła te dwie osobowości tak różnoczasowe, różnoplemienne, różnojęzyczne, ale nadmiernie bliskie w swoich poglądach na świat. To, co tłumaczył, co nagłaśniał Ponomariw, niosło w sobie pewne sensy, które dotykały czułych stron życia człowieka, narodu, państwa. Bezsprzecznie, miarą wybrednego wyboru dzieł zagranicznych twórców służyły ideały wielkich Ukraińców. Zawsze ta „przymiarka” dokonywała się przez światopogląd bojowników i budowniczych ukraińskiego narodu – Szewczenki, Franki, Zerowa, Stusa, Symonenki, Ołeny Telihy, Ołesia Olżycza, którzy służyli za przykład i prawy drogowskaz na drodze do wyzwolenia zniewolonego ducha. Znamienne, że jakakolwiek funkcja badawcza, treść twórczej orientacji hodowały w nim zbieracza i jednocześnie obrońcę oraz opętanego oświeciciela idei, wartości, wiedzy kultury narodowej. Urodziwszy się w Taganrogu, ucząc się w Kijowie, czcząc przez całe życie ideały zmagań narodowowyzwoleńczych Ukraińców w latach 1917–1921, żołnierzy UPA, ukraińskich dysydentów, którzy walczyli z reżimami dyktatorskimi, prawdziwie potwierdzał czynami i słowami swoją odpowiedzialność przed narodem w jego walce o niepodległość i jedność Ukrainy, zawartą w poezji Pawła Czubynskiego: „Nazwijmy się Ukrainy / Wiernymi synami!” (Czubynski P. Jeszcze nie umarła Ukraina / „Meta”. – Lwów, 1863. – S. 271–272. Kopia 1991 r. wydania reprintowego lwowskiego czasopisma „Meta” z 1863 r., pierwsza publikacja wiersza.) Logiczne jest jego zwrócenie się do wersów poetyckich, które budzą pragnienie wolności, do ruchów wyzwoleńczych, które spowodują ustanowienie sprawiedliwości na swojej ziemi. Ukraińskie tłumaczenie wiersza „Siła duszy” K. Varnalisa przypomina o nienaruszonej wierności ideałom wolności, które wyznawał pan Ołeksandr w swojej twórczości życiowej: Na rodzimej, na swojej ziemi oni żyją niewolnikami, Nie rozumieją, że na wieki zakuci łańcuchami. Że od pierwszych dni oni są trupami w swoim żywocie, Bo urodzili się martwymi w tej martwej krainie… Na wezwanie Ojczyzny ożyją, wspomną dawną sławę, Trup zmartwychwstanie, by iść w bój za Wielką sprawę. (Literatura nowogrecka w ukraińskich tłumaczeniach. Antologia. Ukraińskie tłumaczenia. – Kijów, 2004. – 344 s.) Znajomość studentów, pedagogów, wykładowców, ukraińskiego czytelnika z laureatami Nagrody Nobla nie jest po prostu hołdem formalnego szacunku dla wybitnych twórców, działaczy społecznych, doktorów honoris causa Oksfordu i Cambridge J. Seferisa, O. Elitisa. Profesor i proświcianin Ołeksandr Ponomariw odnajdywał w ich dorobku twórczym te racjonalne ziarna, zawarte w wysokim stylu nowogreckiej poezji, które dotykałyby i realiów ukraińskiego świata, i uczuciowych, moralno-etycznych, obywatelskich cech „uczłowieczenia” człowieka. Dla niego próby, uciemiężenie innych narodów były zrozumiałe i bliskie. Tam znajdował obrazy i analogie losu swojego narodu, a dlatego solidaryzował się z nimi jako brat spragnionych wolności, którzy wpadli w żarna bezlitosnej maszyny wykorzenienia. Kiedyś w jednej z rozmów z nim wspominaliśmy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

poezję i życie Hryhorija Tymenka — błyskotliwego młodego filozoficznego poety, którego zniszczyła komunistyczna imperia, gdy miał zaledwie 24 lata! Wtedy, w 1967 roku, dwudziestodwuletni młodzieniec napisze w rozpaczy i dumie, w nadziei i oczekiwaniu słowa, które, jestem pewien, pozostają wezwaniem dla nas, dla światowego bytu ludzkości: „Nawet martwe narody do brzegów oceanów wyszły / Obojętne na wszystko, lecz nie obojętne na wolność”. (Tymenko H. Na ulicy martwego słońca: poezje. – Czerniowce: Bukrek, 2015. # S.79) Wtedy nie próbowałem w pełni skojarzyć tej rzeczy z światopoglądem Ołeksandra Ponomariwa. Ale jego nieodwracalne odejście, upływ czasu i nieustanne poszukiwanie prawdziwości, by „spojrzeć na siebie”, wiążą mnie jakimś niewidzialnym obowiązkiem etycznym, by po latach łączyć te dwie narodowe postaci twórczo-obywatelskie oraz te wartości, które pulsowały w obu jednocześnie i w różnych czasach. Każdy z nich przeszedł (nie przeszedł) swoją drogę, przeżywał własne odczucia obiektywnej danności, a jednak łączy ich wspólny, znaczący dla obu mianownik – Wolność Ukrainy, świadomą synowską odpowiedzialność, bo „Dwie drogi są przed nami na Ukrainie – Jedna do wolności, druga do hańby”. (Tamże. — S.45) Trzeciej nie ma. Dlatego nie chcieli ani dla siebie, ani dla „innych”, by narody przekształcały się w zbiorowiska niewolników, które nieustannie modlą się do własnych katów. Narodową, polityczną, kulturalną, społeczną, osobistą wolnością przesiąknięte były wszystkie przyżyciowe marzenia, myśli i czyny, światopogląd, normy postępowania tego wyjątkowo szlachetnego ukraińskiego inteligenta. Wydaje się, że w każdym istotnym segmencie życia społecznego kontynuował on umacnianie hasła sformułowanego w swoim czasie przez Jurija Lipę – „Nie możemy być mali”, inspirując siłą wiary w wielką ukraińską perspektywę nawet zwątpionych, osłabionych i zagubionych, ucząc orientować się na własne siły zgodnie z interesami narodu ukraińskiego. Przy tym jego interesy i sfery działalności wykraczały daleko poza środowisko zawodowe, edukację, naukę, dziennikarstwo, politykę językową. Bardzo argumentacyjnie, przekonująco, czasem bardzo imperatywnie wyrażał swoje stanowisko wobec polityki państwowej, Kościoła, procesów wyborczych, zgubnej dla narodu polityki humanitarnej, przede wszystkim w dziedzinie oświaty. Do końca życia był nieprzejednany wobec ukraińskiej ortografii o kolonialnym charakterze, światopoglądowej nieudolności wielu mężów stanu, niezdolnych dostrzec konieczność prowadzenia systemowej ukrainizacji, był nieprzejednanym przeciwnikiem „swoich”, którzy często świadomie dążyli do monopolizowania idei narodowej, choć w rzeczywistości nigdy jej nie wyznawali. Jako pedagog, uczony, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, nauczyciel i mentor wielu utalentowanych rodzimych dziennikarzy, jeden z liderów „Proświty”, realnie kształtował w dość trudnej niszy światopoglądowo-politycznej nowy typ świadomego, patriotycznie nastawionego, obywatelsko odpowiedzialnego młodego Ukraińca. Wydaje się, że Ponomariw był jednym z tych współczesnych ukraińskich inteligentów, którzy uświadomili sobie filozofię idei narodowej, wyłożoną przez Michnowskiego w „Samostijnej Ukrainie”, że zdobycie państwowości, jej umocnienie i rozwój są niemożliwe bez intelektualnego i emocjonalnego (rewolucyjnego) wpływu młodego pokolenia, pamiętając o lekcjach przeszłości, kiedy oderwanie „młodej Ukrainy” od ukraińskości czyniło ruch narodowy śmiesznym i haniebnym. Jego najcenniejszym celem, jako największym darem dla swojego państwa, była wykształcona i patriotycznie wychowana młodzież. Dlatego zawsze był dumny z tego, że w pierwszych szeregach współczesnego oświatowego ruchu znajdowały się osobistości o takich poglądach: Anatolij Pohribnyj, Iwan Drach, Witalij Donczyk, Jarema Hojan, Ołeksandr Ponomariw…, moi ziomkowie Mychajło Iwasiuk, profesorowie Taras Kyjak, Wołodymyr Masluczenko, którzy jasno określili dla siebie ideologiczną, polityczną paradygmat, będąc przekonanymi państwowcami, soborowcami, nacjonalno-demokratami (nacjonalistami), Ukraińcami z ducha i istoty. Ponomariw połączył najlepsze strony tych społeczno-politycznych i ideowych platform, ukształtowanych na przestrzeni końca XIX – początku XXI wieku w Ukrainie. Wchłonął idee ukrainotwórstwa, reprezentowane zarówno przez wyrazicieli orientacji pozytywistycznej (M. Dragomanow, I. Franko, M. Hruszewski), jak i ideologię nacjonalizmu integralnego (M. Michnowski, D. Doncow, J. Lipa), solidaryzował się z ideowymi zasadami B. Hrinczenki, I. Necuja-Lewyćkiego, O. Olżycza. Jego twórczość życiowa była jaskrawa i narodowo zauważalna, ponieważ miał dobre oparcie, duchowy rdzeń do działania, zawsze posługiwał się w sprawach społecznych i zawodowych ideą narodową, trwałymi fundamentalnymi ukrainoznawczymi istotami. Wobec podstępnych, zmankurtowanych i otwartych wrogów, którzy nieustannie narzucają społeczeństwu jałowe dyskusje o „ich” Ukrainie, używał swojego „wychowawczego” modelu. Dotkliwie odczuwając nieznośność życia z „takimi”, nie nawracał ich (beznadziejnych!) na drogę prawdy, lecz bezkompromisowo „wciskał” każdego takiego renegata w sprawiedliwe koryto ukraińskiej historii, kultury, wiary, przypominając wszystkim, że nie jesteśmy tym „narodem, który tylko umie padać”. Wysokim moralnym i obywatelskim ideałem dla jego światopoglądu były tak jasne imiona jak Ołeksa Tychyj, o którym dysydent Wasyl Owsijenko napisze: „Jego własne normy etyczne były tak wysokie, że wydawały się czasem nieosiągalne dla śmiertelnego człowieka”, a Lewko Łukjanenko powiedział: „Święty”. Dla Ołeksandra Ponomariwa był on drogowskazem i przykładem do naśladowania w obronie, O. Ponomariw z I. Drachem w walce o ukraińskie „Ja”, o utwierdzenie własnej i narodowej godności, samotożsamości. Kiedy rozpoczęła się rosyjska agresja, z przykrością i niepokojem zauważał, że nie stracilibyśmy (choćby i czasowo) swoich ziem (Krymu i części Donbasu), gdyby nasza władza, inteligencja naukowa i pedagogiczna, działacze kultury tak myśleli, wychowywali, strzegli wartości narodowych i przewidywali przyszłość jak Cichy. Skromny Nauczyciel z Doniecczyzny, jeden z założycieli Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, jeszcze w tamtych trudnych sowieckich czasach, na długo przed proklamowaniem niepodległości Ukrainy, przestrzegał przed nieszczęściem, które na pewno nadejdzie, gdy poddamy się asymilacji, a nawet będziemy pomagać obcym rusyfikatorom niszczyć własny ojczysty język, kulturę, ukraińską tradycję, zdradzając swój naród. Wieczna hańba spadnie na rodziny tych, którzy to widzieli, milczeli, płaszczyli się, pogodzili się z dyskryminacyjnym statusem narodu ukraińskiego. W liście do redakcji „Radzieckiej oświaty” w 1972 roku wzywał, aby wszystkie uniwersytety i instytuty, technikum, szkoły zawodowe, szkoły przeszły na nauczanie w języku ukraińskim i nie dopuszczały do zawodu nauczyciela tych, którzy nie szanują, nie znają i nie chcą znać języka i kultury ukraińskiej. Obecnie, już w warunkach odrodzonej państwowości ukraińskiej, Ołeksandr Ponomariw żył, tworzył, bronił i pielęgnował ukraińskie Słowo tymi myślami, jako następca i przewodnik „ideałów Tychiwskich” narodowego samowyrażenia ukraińskości. Przypominam sobie jedną z jego publikacji w „Słowie Proświty” (czerwiec 2018 r.) o wymownym tytule „Jeszcze jedna dekada kołysania się na falach małorosyjstwa”, w której wyraźnie stwierdzał, że „naród to lud z własnymi ziemiami etnicznymi. Przedstawiciele innych narodów nie mają na Ukrainie własnych ziem etnicznych, zamiast tego mają ojczyzny historyczne, więc nie mogą pretendować do statusu państwowego swoich języków na Ukrainie”. Wówczas, zwracając się do władzy pomajdanowej, pytał: O. Ponomariw z P. Mowczanem: dlaczego na wszystkich skrzyżowaniach propagowano kremlowskie hasło „Jedna kraina – jeden kraj”; dlaczego nami rządzą „różni rosyjskojęzyczni Łożkini i Tariełkini”; dlaczego w większości uczelni Ukrainy nauczanie, wychowanie i komunikacja odbywają się w języku rosyjskim; dlaczego władcy, urzędnicy i funkcjonariusze na wszystkich szczeblach nadal ignorują Konstytucję Ukrainy oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego dotyczące utrwalenia statusu języka państwowego; dlaczego tak pobłażliwie traktujemy tych, którzy bez przerwy przekonują nas, że dwujęzyczność jest bogactwem Ukrainy; dlaczego zakręty pamiętnej „ustawy” Kiwałowa-Kolisniczenki, nawet po tragediach Majdanu i rosyjskiej agresji, nadal niszczyły ukraiński naród i państwo; dlaczego w ekranach telewizyjnych dokonuje się okaleczania narodu obcym językiem, zwłaszcza młodzieży i dzieci; dlaczego znosimy to, by agresywny sąsiedni kraj, depcząc suwerenne prawa Ukrainy, bezczelnie decydował, jakim językiem mają być uczone nasze dzieci, zmuszając Ukraińców do dalszego modlenia się obcym bogom. Takich „dlaczego” można wymieniać bez końca. Przeciwnicy, jawni i zamaskowani wrogowie, nazywają stanowisko takie jak Ponomariwa i jego towarzyszy z Proświty antydemokratycznym, antyhumanitarnym, a ich samych – narodowymi zaniepokojonymi, nacjonalistami, wrzeszcząc kłamstwami o naruszeniach praw człowieka. Przypominając ostro analityczny materiał D. Pylypczuka „O dozie dziegciu w beczce miodu”, opublikowany w „Słowie Proświty” w 2017 r., stwierdzam absolutną solidarność z wnioskami i ocenami Ołeksandra Danyłowycza dotyczącymi dyskryminacyjności ukraińskiej kultury i języka we własnym państwie i poza jego granicami; a także z obowiązkowym używaniem wyłącznie własnej ukraińskiej ortografii, ogłaszając powszechny sprzeciw wobec kolonizatorów-obcych i ich małoruskich pachołków. Przykład, gdy w czasie wojny, rosyjskiej agresji, średnioroczny nakład wydawnictw ukraińskojęzycznych wynosi w granicach 30 procent, jest zgubny dla naszej suwerenności politycznej i duchowej. Ponieważ w tej samej federacyjnej, wielonarodowej Rosji, która nieustannie oskarża Ukrainę o „brutalną ukrainizację”, łączny roczny nakład książek i czasopism w języku rosyjskim wynosi 98,2%. Gdy zaś dotkniemy praw narodowo-kulturalnych Ukraińców w Federacji Rosyjskiej, to obecny stan charakteryzuje się całkowitym „wyczyszczeniem” ich narodowej tożsamości. Łączny nakład wydawnictw książkowych w języku ukraińskim wynosi 0,00004%!!! Przy takim „kulturalnym” imperializmie zakonem jest brak ukraińskiej szkoły, przedszkola, biblioteki, czasopisma czy gazety. Tymczasem ukraińskie (!?) władze we wszystkich czasach wykazywały swoją służalczą lojalność wobec pozorowanego „brata”, potwierdzając „nienaganne” postępowanie zgodne z interesami moskiewskiej metropolii, wpuszczając w suwerenną przestrzeń informacyjną, kulturalno-oświatową i humanitarną Ukrainy ideologemy „rosyjskiego świata”, a w 2021 roku ponownie pozwalając na import literatury rosyjskiego agresora. Ponomariw miał rację, gdy wraz z innymi ostrzegał, że takie działania doprowadzą do nieszczęścia, prędzej czy później zdetonują agresję, wojnę, „obronę” elementu rosyjskojęzycznego na terenach ukraińskich ziem. Rzeczywiście trudno powszechnie liczyć na wysoką świadomość ukraińskich obywateli w sprawie zachowania integralności terytorialnej i suwerenności Ukrainy, gdy na przykład na Krymie w języku państwowym uczyło się zaledwie 0,2% dzieci, wszystkie przedszkola, pozaszkolne i uniwersyteckie kształcenie prowadzono po rosyjsku, a jedyną mało nakładową gazetą była proświatowska „Krymska Switlycia”. Dziś „źli ludzie” próbują, sięgając po wartości narodowe, które są dla Ukraińców wieczne, przestawić zubożałe społeczeństwo na sferę ekonomiczną i społeczną, karmiąc po raz kolejny oszukany naród „gastronomicznymi” ideałami. Jednak istota sprawy kryje się bynajmniej nie w tym, że ktoś nie rozumie znaczenia sfery ekonomicznej. Problem tkwi w jej oligarchicznym modelu, który „wyprowadził” Ukrainę na ostatnie miejsce w Europie pod względem poziomu życia ludności, a naukochłonność ukraińskich towarów w światowym handlu wynosi mniej niż 0,1%. Należy zaznaczyć, że Ukraina posiada 5% światowych zasobów mineralnych. Zatem uboga państwowo oligarchia jest niezdolna służyć dobru społecznemu, dopóki Ukraińcy nie wywalczą prawdziwej samodzielności politycznej, kulturalnej i duchowej suwerenności, dopóki naród nie zatrzyma kakofonii pustych obietnic i nie zdobędzie godnej Ukraińca wolności. Celem zoligarchizowanej władzy w Ukrainie, jakkolwiek by ją nie nazywano, jest sprawienie, by „biedny zawsze kochał chleb bardziej niż wolność” (Rousseau), w końcu zostając bez jednego i drugiego. Dlatego pomimo wszystkich ekonomicznych i społecznych kłopotów nie warto handlować ani wymieniać ludzkiej godności na „przyprawioną kapustę”. Idea ukraińska nie zdoła się umocnić, gdy wciska nam się mieszczańskie ideały, za którymi widać, jak sarkastycznie mówił w swoim czasie Antonenko-Dawydowycz, „tęsknotę za szklanką herbaty z malinami”, bez względu na to, kto by mu tę szklankę podał. Musimy przestrzec polityków, pewnych siebie, przekonanych o swojej samozdolności, hałaśliwie deklarujących europejski wybór, że w Europie tak lekceważąco nie traktuje się wartości narodowych, kultury i języka państwowego. Współczesna Europa nie zna analogii, by w jakimkolwiek kraju (oprócz Białorusi) tak pogardzano fundamentalnymi wartościami bytu narodu, przede wszystkim językiem państwowym. Ponomariw słusznie zauważał, że dopóki w Radzie Najwyższej będzie zasiadał antyukraiński tzw. blok opozycyjny, trwać będzie stan małoruszczyzny, której bliski będzie refren wczesnosowieckiego Tyczyny z „Psalmu żelaza”: „Na diabła nam potrzebna władza? / Dajcie nam chleba do jedzenia”, o czym w „Sansarze” pisał D. Doncow. (Doncow D. Sansara. Wybrane utwory: w 10 tomach. Drohobycz: Wydawnictwo „Widrodżennia”, 2012. – S. 239) Zakończenie w następnym numerze.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

donaszała jeszcze dziewczęce ubrania, jakby lata nie dotykały jej ciała, jedynie kilka głębokich zmarszczek położyło się pod oczami, a dłonie zgrubiały od pracy. Długo je namydlała, bo w sadzy i pyle aż po łokcie, długo zmywała. Rozczesała i umyła włosy, rozkoszując się ledwie ciepłymi strumieniami wody, które rozlewały się z głowy po całym ciele. Nawet zapomniała o zdunie, który miał wrócić do chaty. I kiedy podszedł niemal do samych drzwi z ręcznikiem przez ramię i cicho zawołał: „Gospodyni!”, czerpak z zaskoczenia wypadł i zadzwonił o wiadro. Ksenia przestraszona znieruchomiała, woda zalewała jej oczy, ale i przez tę zasłonę zobaczyła na sobie zdumione męskie spojrzenie. Po chwili zdun zniknął, a kobieta lała i lała na siebie wodę, jakby próbowała ugasić niespodziewany wstyd. Nie wiedziała, jak spojrzy i co powie, kiedy wyjdzie. Lecz na szczęście Czamszeda na podwórzu nie było. Nie było go i w chacie, a Ksenia zaczęła się denerwować: nie wiadomo, czy sam poszedł do wsi, i czy znajdzie chatę syna? Wyszła do ogrodu i z oddali zobaczyła ciemną postać, która siedziała na brzegu stawu, obejmując kolana rękami. Chciała się gdzieś podziać z tego podwórza ze starym wyszczerbionym płotem, z tego letniego wieczoru, który otulał chłodem rozleniwioną ziemię. Ale najtrudniej było podejść i jakby nigdy nic wymówić: – Chodźmy wieczerzać. Czekała, że odmówi, poprosi się do wsi do jej syna, albo chociaż coś powie dla przyzwoitości, lecz mężczyzna milcząc wstał i posłusznie poszedł w ślad za nią. Myślała, żeby podać wieczerzę w ogrodzie, ale zbyt ściemniało i dokuczały komary. Musiała zaprosić zduna do chaty, lecz sama nie usiadła do stołu, coś robiła, aby uniknąć nie tylko rozmowy, ale i męskiego spojrzenia. Widziała, jak ten nieśmiało najpierw wziął łyżkę, potem – chleb i tak samo nieśmiało zaczął jeść, chociaż był bardzo głodny. Z niepokojem spojrzała na zegar, który wisiał na ścianie, potem wyszła na drogę zobaczyć, czy nie widać świateł auta syna, ale wkoło było ciemno, tylko gdzieniegdzie we wsi świeciły się okna. Postała, rozmyślając, co robić dalej. Potem wróciła do chaty. Czamszed jeszcze wieczerzał, zakłopotany uśmiechnął się do niej na powitanie, a potem odłożył łyżkę, podziękował za wieczerzę, wstał od stołu i zmieszany stanął pośrodku pokoju. Kseni wydał się wysoki, znacznie wyższy od niej. Lecz w rzeczywistości to tylko się zdawało, bo mężczyzna był średniego wzrostu, chociaż nie chudy, a jednak jakby zaniedbany w swoim starym ubraniu. Jakby bał się wyróżnić wśród ludzi swoją niewidoczną na pierwszy rzut oka surowością w twarzy, wysokim czołem i głębokimi fałdami na nim, które teraz były jak ostrzeżenie, kiedy jego zakłopotany uśmiech zmuszał Ksenię do zmieszanego rozglądania się po swojej chacie. – Ja zaraz pościelę. Tam, – wskazała na płycinowe, jeszcze przez ojca zrobione drzwi. Szybko pościeliła na swoim łóżku w świetlicy, a sobie wzięła pościel i położyła na zapiecku przy piecu w pokoju, który służył też za kuchnię, a teraz jeszcze za sypialnię. Kiedy Czamszed poszedł, zebrała naczynia ze stołu, ale nie myła, tylko wyniosła do sieni. Postała jeszcze, wsłuchując się w ciszę, czując niespodziewaną winę: czy to przed obcym, zmieszanym mężczyzną, czy swoim, zawsze surowym i zawsze pewnym siebie, czy jeszcze przed kimś – skąd miała wiedzieć. Weszła do chaty, wyłączyła światło i już w ciemności rozebrała się.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Fragment nowej powieści „Jesienne tango”

Walentyna MASTIEROWA Kilka dni po tym, jak wypielili buraki, pojechała do miasta i kupiła rozmówki włoskiego. Wypowiadała na głos nieznane słowa, starannie kreśliła obce litery w szkolnym zeszycie. A kiedy pewnego razu zobaczyła syna, który wchodził na podwórko z nieznajomym, pospiesznie schowała zeszyt na półce, gdzie zamiast naczyń stały książki przywiezione z domu. Sasza przywitał się przesadnie wesoło i nie powstrzymał się, by nie zapytać: – Dużo zarobiłaś u farmera? – Na chleb i na prąd wystarczy – nikogo nie będę prosić. – Na te słowa matki Sasza posmutniał, ale matka jakby nie widziała: – A kogo to przyprowadziłeś do mnie do domu? Nieznajomy zmieszał się, a syn bez zaproszenia wszedł, usiadł. Skinął i nieznajomemu na krzesło, które postawił obok siebie, ale ten pozostał stać przy drzwiach. – Zducha ci przyprowadziłem, mamo. Tylko widzę, że nie jesteś zbyt rada. Ksenia spojrzała na mężczyznę i cicho, żeby ten nie usłyszał, z niedowierzaniem wypowiedziała: – On przecież… – czuczmek. Jaki z niego zduch? – Czuczmek nie czuczmek – czy to nie wszystko jedno. Ja go aż z Ładynki przywiozłem – emigrant, prawda. Ale ludzie chwalą. A jak ci nie pasuje, to sama znajdź lepszego. – Wydawało się, że Sasza czuł się gospodarzem i w tym domu i wcale nie przejmował się tym, że mężczyzna w progu słyszał i rozumiał jego obraźliwe słowa. – No, skoro tak… Nie wiem… Żeby potem nie poprawiać – mówiła niepewnie, czując się niezręcznie za swoje słowa przed nieznajomym, który nie ośmielał się wchodzić dalej do domu i stał, jakby był w czymś winny. – Przekazałbyś mu, a to u mnie tylko barszcz i to postny. Powiedz mu, niech się bierze, choćby i dzisiaj. – Sama mu powiedz. – Syn wstał, podszedł do półki, szukając tam nowych naczyń czy jeszcze czegoś. Ale naczyń nie było. I niczego nie było, na co matka wydałaby zarobione u farmera pieniądze. Z nudów wziął pierwszą książkę, przekartkował, ostentacyjnie dotykając stron niemal wszystkimi palcami, odstawił z powrotem, spojrzał na Ksenię: „Ja o tym nie raz myślałem, mamo: ty Jacka Londona, Hemingwaya czytasz po angielsku, a jaki ty masz z tego pożytek, kiedy ty dzisiaj motyką zarabiasz sobie na chleb, a wczoraj gnój w oborze miesiłaś? I przedwczoraj. Komu powiedzieć – nie uwierzy. Ludzie za granicę wyjeżdżają na zarobek, dzieciom swoim pomagają, nie znając żadnego języka, tylko moja matka wielce mądra, jakby przywiązana do wsi. Siedzi tutaj i czeka na cud. O, człowiek przyjechał z tysięcy kilometrów i nie żałuje – skinął na zducha. – Camszedzie, ty ile języków znasz?”, – zapytał nieco drwiąco. Ten posłusznie podniósł rękę z rozpostartymi palcami. – Ile, ile? – nie uwierzył Aleksander. – Pięć – wypowiedział na głos Camszed, – pięć znam. – I angielski? – Zduch w odpowiedzi tylko skinął głową. – Patrz, jacy wy tu mądrzy się zeszliście. Mamo, słyszysz? – na głos dziwił się Aleksander, – ja ci przecież nie zducha, a poliglotę przyprowadziłem! Jeszcze bardziej się zdziwił, kiedy matka o coś zapytała tamtego po angielsku, a on w odpowiedzi uśmiechnął się i zaczął również odpowiadać po angielsku. Sasza, poza słowem „Tadżykistan”, niczego nie zrozumiał i zaprotestował: – A ja tu co – zbędny? Albo normalnie mówcie, albo ja pójdę. – Zamilkł. Patrzył na matkę i jakby po raz pierwszy widział: na twarzy aż rozbłysnął niespotykany dotąd uśmiech, inne spojrzenie, inna postawa, i cała ona jakby pani z ekranu telewizora, tylko w matczynym znoszonym ubraniu. I nawet kiedy wyszedł z domu, wsiadł do starego ojcowego „Moskwicza”, nie przestawał dziwić się temu, jak zmieniła się matka przez ten czas, gdy mieszkała osobno. Chociaż od małego widział, że ona wieczorami czyta, i nie kobiece czasopismo czy gazetkę z poradami, a grube książki, którymi była zastawiona niemal cała jej izba. Później, kiedy się ożenił, zaczęło drażnić matczyne czytanie, niezrozumiałe i marne. Niechby wyższe wykształcenie miała, a to przeżyła w oborze. Pewnego razu, kiedy żył ojciec, usłyszał: – Może byśmy, Kseniu, nie sprzedawali cieliczki? Zostawimy sobie – jeszcze jedna krówka będzie na podwórku. O, mleczarki po wsiach jeżdżą, od ludzi mleko skupują. Choć i tanio, ale koło domu. I codziennie „żywa” kopiejka. Matka milczała, a ojciec rozgniewał się: „Nie chcesz – tak i powiedz. Ty lepiej książek nakupujesz, niż krowę. Już i tak całą chatę zastawiłaś – profesorka. – Wiedział, że Ksenia marzyła o nauce i kiedy go coś piekło, dokuczał tym słowem, poniżał, żeby nie zapominała o swoim miejscu – dalej niż fermy nie sięgnęła. – Twoje, Kseniu, skończyło się. O, syna trzeba uczyć. A to pieniądze i nie małe”. W odpowiedzi Ksenia wtedy rzuciła: – Moje i nie zaczynało się. Pokora matki, z jaką ta poszła mieszkać do dziadkowej chaty, początkowo cieszyła. A teraz mu się wydawało, że ona zobojętniała nie tylko na własny dom, ale i na niego, nawet – na wnuki. Bo tylko raz zajrzała, i to, żeby wziąć jakieś książki. Pewnie najdroższe. O, wystawiła na półce, jakby na pokaz. „Przywiozłem na swoją głowę”, – z jakiegoś powodu gniewnie pomyślał o zduchu, jakby ten był w czymś winny. Kseni wydawało się, że w jednej chwili wokół zmieniły się wszystkie kolory i stało się tak jasno, jakby wzeszło nie jedno słońce, a od razu kilka. I uśmiech u tego mężczyzny słoneczny, tak szczery i tak życzliwy – dawno już do niej tak nikt się nie uśmiechał. Po raz pierwszy do syta rozmawiała w tym języku, którego pragnęła od małego. Po raz pierwszy słowa wypowiadała na głos nie dla samej siebie, a dla kogoś, kto nie tylko rozumiał ją, ale i wdzięcznie odpowiadał, jakby i sam powracając do już utraconego świata. Mówił o czymś zwykłym, codziennym, a w duszy Kseni niespodziewanie rodziło się święto. Ona wyprzedzała z pracą, brała się sama wynosić cegłę z domu, myła od sadzy i starej gliny, wykładała na słońcu do suszenia, aż Camszed nie zauważył: „Nie można kobiecie tak ciężko pracować”. Ksenia początkowo zmieszała się, zapytała ponownie, co mówi, kiedy ten lekko odsunął ją od ciężkiego kosza: „Ja sam”. Na podwórku ostrożnie wyłożył cegłę i poszedł do domu, a Ksenia stała, jakby nie wiedziała, co robić dalej. Do wieczora piec rozebrano, umyto cegłę i uprzątnięto z domu starą glinę. Zmęczeni, odpoczywali pod morwą, gdzie jeszcze do tej pory stał spory stół z dwiema wielkimi ławami. Camszed przez jakiś czas patrzył na okazałe drzewo, potem uśmiechnął się: – U mnie w Tadżykistanie także rośnie morwa, starsza, prawda, bo jeszcze dziad sadził. – A dlaczego wy tutaj, a nie w domu? – wyrwało się Kseni. – Bo wojna. – Zduch spojrzał na kobietę, spoważniał. – A ja nie chcę walczyć, ani za jednych, ani za drugich – wszyscy oni – zabójcy. Wszyscy, – dodał tak, jakby przekonywał nie tylko Ksenię, ale i siebie samego. – Rwą się do władzy, do wzbogacenia, dla tego przelewają krew. Bez wyboru, okrutnie. I potem, kto by co mi nie mówił, ale kiedy przychodzą do władzy krwawymi ścieżkami, znaczy zabójcy, niechby jakimi wodzami nie byli. Ale i jacy z zabójców wodze… – Pogardliwie machnął ręką i tak samo pogardliwie spojrzał gdzieś w noc: – A ja już wojnę widziałem i śmierć widziałem. Śmierć nie ma narodowości i jednakowo wszystkim straszna. A kogoś poprzeć, znaczy – zabijać. Ja nikogo nie poparłem, odmówiłem, kiedy mi dawali w ręce automat. I dlatego dla wszystkich stałem się zdrajcą, przestępcą, który, prawda, nikogo nie zabił i nie ograbił, ale skazany na śmierć. Dlatego oto i żyję daleko od swojej morwy, – opuścił oczy, chowając przed Ksenią to, co, jak kara Pańska, wypala duszę tęsknotą za wszystkim, co bliskie i na długo utracone. A może i na zawsze. Ksenia chciała zapytać o rodzinę, ale nie odważyła się. Myślała – sam opowie, lecz mężczyzna zamilkł, a potem spojrzał na swoje ręce w sadzy i pyle, zakłopotany uśmiechnął się: “Trzeba by się umyć”. Szli ścieżką nad brzeg, a Czamszed na głos zachwycał się stawem, który wyglądał spomiędzy drzew. A Ksenia przypomniała sobie, że nie zapytała syna, czy przyjedzie zabrać zduna na noc do siebie. Miejsca i u niej wystarcza, ależ… Poczuła, jak zapłonęła jej twarz, opuściła głowę, jak winna uczennica. Pokazała Czamszedowi kładkę, gdzie zawsze myła się sama i szybko poszła z powrotem, jakby uciekała, chociaż czuła, że dogania ją jedynie wstydliwa cisza. W domu wyjęła z pieca żeliwny garnek z ciepłą wodą, rozcieńczyła zimną, wzięła ręcznik i czyste ubranie, wyszła na podwórze, rozglądając się, gdzie można by samej się umyć. Lepiej byłoby w stawie, ale Ksenia, kiedy myła się wcześniej, wiedziała – wokoło nikogo. A tutaj obcy mężczyzna, do tego szybko się ściemniło, a nad brzegiem raz po raz wyślizgiwały się zaskrońce z trzcin. I kto wie, jak długo ten mężczyzna będzie się mył. Weszła do pustej stodoły, zaniosła dużą starą miskę i dwa wiadra z wodą. Zamknęła drzwi i zaczęła się rozbierać. W stodole było ciemno i nie widziała, gdzie położyć ubranie. Do tego czerpaka nijak nie mogła namacać. Trochę uchyliła drzwi, wyjrzała i otworzyła szerzej. Ksenia miała włosy jak u rusałki, tylko ciemne i jeszcze zupełnie bez siwizny. Ona i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Początkowo mimo woli przysłuchiwała się, jak się wiercił. Stare metalowe łóżko skrzypiało za każdym razem, jakby skarżyło się na tego, kto raz po raz je niepokoił. Kiedy wreszcie ucichło, Ksenia odwróciła się na bok, czując, jak zmęczyła się przez dzień i już chętnie by zasnęła, lecz łóżko znów zaskrzypiało. Tym razem gniewnie i z irytacją, a kobieta usłyszała, jak zdun usiadł i po omacku zaczął szukać swojego obuwia. Spłoszona, serce jej załomotało, wcisnęła się w poduszkę i znieruchomiała. Nasłuchiwała, jak męskie kroki cichutko skradały się do drzwi, jak drzwi lekko skrzypnęły i kroki cicho powlekły się do sieni. Ksenia leżała, jakby zastygła, lękając się łomotania własnego serca, zawstydzona swoim strachem i jeszcze czymś, do czego sama przed sobą nie chciała się przyznać. Potem naciągnęła kołdrę aż na głowę, żeby nie słyszeć więcej skradającego się i nieśmiałego powlekania po podłodze. Obudziła się, kiedy poranek dopiero co zaświtał w oknach. Cichutko się ubrała i rozpaliła w piecu. Przystawiła do ognia wielki żeliwny garnek z wodą i nieco mniejszy, wzięła ręcznik i szybko poszła do stawu. Szła boso, strącając zimną rosę, ale nie czuła chłodu, a tylko zamęt, który nie opuszczał jej od wczoraj. Rozebrała się, z rozbiegu wskoczyła z kładki i szybko popłynęła na drugi brzeg. Ale na sam brzeg nie wychodziła. Postała po pas w wodzie, a potem niespiesznie popłynęła z powrotem, jakby chciała ostudzić nie tylko myśli, ale i zagasić w sercu niespodziewany płomień. I to taki, że Ksenia z lękiem myślała, jak spojrzy w oczy prawie nieznajomemu mężczyźnie, który nocował w jej domu, jakby skradziony komuś. Kiedy wróciła, zdun już rzeczowo przebierał cegłę, a potem zabrał się do mieszania gliny, namoczonej jeszcze wieczorem w wielkim korycie. Spojrzał na Ksenię, uśmiechnął się: „Lubisz rano się kąpać? A ja oto... – pokazał oczami na koryto. – Dzisiaj trzeba wyłożyć piec. Mam jeszcze pracę, bo trzeba karmić rodzinę”. – Kseni wydało się, że mówi o rodzinie celowo, bo domyśla się, przez co ona wstydzi się spojrzeć mu w oczy. – „U mnie rodzina: syn, jak i twój – dorosły, i dwie córki” – powiedział to po angielsku, jakby nie znał innego języka. – „My wszyscy tutaj” – pokazał ręką na drogę. – „Trzeba pracować, dużo pracować. Ale dzisiaj ja już sam. Już wszystko gotowe”. – Powiedział, jakby delikatnie odepchnął ją od siebie. Jeszcze się uśmiechnął swoim winowajczym uśmiechem. – Dobrze – tylko tyle wymówiła Ksenia, i to z jakiegoś powodu po ukraińsku, szybko poszła do domu i zabrała się do krzątania przy piecu. Przez okno widziała, jak podjechał syn, jak rozmawiał ze zdunem, ale nie wychodziła, czując nie tylko wstyd za uczucia, które niespodziewanie rozbłysły do prawie nieznajomego mężczyzny, ale i strach, że jej niekochane serce oto tak, w jednej chwili zbuntowało się tylko dlatego, że ten Tadżyk był nie taki jak inni, a jakby wypłynął z jej dziewczęcych marzeń o bohaterach i rycerzach. Czamszed pracował bez odpoczynku. Kropelki potu spływały z czoła na rzęsy, ścierał je rękawem starej koszuli, chociaż Ksenia powiesiła niedaleko czysty ręcznik. Każdy robił swoje i oboje milczeli. Wydawało się, że zdun zafascynował się tym, jak układał cegłę do cegły, jak posłusznie kładła się między cegłami rozmiękła od wczorajszego dnia glina. Widać było, że wkładał w pracę nie tylko swój kunszt, ale i duszę. I Ksenia pomyślała, że pewnie w chłody będzie ją ogrzewać coś więcej niż sama ta piecowa bryła. Chociaż, co więcej? Chyba wdzięczność temu obcemu mężczyźnie, który niespodziewanie spłoszył jej rozpaczliwą codzienność. Kiedy usłyszała śpiew, początkowo się zdziwiła. A potem wsłuchała się w nieznane słowa, niczego nie rozumiała, tylko melodię, dziwną i tęskną. Nie od razu weszła do domu, po tym jak pieśń ucichła. Nie od razu zapytała – o czym śpiewał, a kiedy zapytała, usłyszała: – O górach i słońcu, o pięknej dziewczynie. – Tadżyczce? – Ksenia po raz pierwszy tego dnia uśmiechnęła się i nie chowała oczu, jakby pieśń rozwiała między nimi to napięcie, które przeszkadzało cieszyć się zwykłym szczęściem prostej rozmowy. – Czy może Ukraińce? – Nie, Tadżyczce. – Uśmiech u Czamszeda słoneczny, a w kącikach oczu rozbłyskują pęczki promyków. Chociaż i same oczy się uśmiechają, czarne i bezdenne, niczym tadżyckie niebo w nocy. Jeszcze śpiewał, a potem z przejęciem opowiadał, jak uczył się w instytucie języków obcych. – Instytut Sotima Uługzoda. Słyszałaś o takim? – Ksenia przecząco pokręciła głową. – Najlepsza uczelnia w Tadżykistanie, teraz już uniwersytet. – Powiedział to z dumą i zamilkł, długo stukając rękojeścią kielni o cegłę, która z jakiegoś powodu układała się nie tak. A po obiedzie opowiadał, jak trafił do Afganistanu, kiedy służył w radzieckim wojsku. Tadżyków tam nie wysyłali – ci przechodzili na stronę Afgańczyków albo w ogóle uciekali do domu. Jego wzięli, bo dobrze znał nie tylko tadżycki, spokrewniony z afgańskim, ale i angielski. A to – skinął na fotografię młodzieńca w mundurze desantowca, która wisiała na ścianie – to kto? Widzę – „Afgańczyk”. Ksenia również spojrzała na fotografię, na którą patrzyła po kilka razy dziennie i już nie zauważała, że patrzy. Fotografie ojca, matki i brata dawno były częścią tego domu i jej życia. – To mój brat – Pasza. Zabrali go do wojska z instytutu, jeszcze tydzień po ślubie. A potem, za kilka miesięcy – Afganistan. I wszystko... – Wybacz. – Czamszed posmutniał i zamilkł. A Kseni chciało się, żeby mówił i mówił. Opowiedziałaby mu tyle o sobie, o tym domu, gdzie dorastała i była naprawdę szczęśliwa, o swoim bracie, który zawsze uśmiecha się do niej tylko z fotografii. O jego córce Iwance, która nigdy nie znała swojego ojca, ale wyrosła na piękne dziecko. Teraz o, aż w Niemczech odbywa praktykę dyplomową. Opowiedziałaby o swoim marzeniu zajmowania się nauką, żeby ułatwiać ludziom życie. I o tym, jak oblała egzaminy na stołeczny uniwersytet, a potem nie mogła poradzić sobie ze swoją rozpaczą i jakby uderzyła sercem o głuchą ścianę. Jak ten dom opustoszał, kiedy żal podciął matkę. A potem i ojca. A potem była jakby długa droga donikąd. Lecz pierwsza nie odważyła się przerwać milczenia, które się przeciągnęło i stało się ciężkie, jakby tylko wczoraj w tej chacie opłakiwali syna, męża i brata. Już pod wieczór, kiedy zdun nie tylko wyłożył piec, ale i otynkował ze wszystkich stron, kiedy przyjechał syn, żeby rozliczyć się ze zdunem i odwieźć go do domu, Ksenia odważyła się, zapytała: – Czy naprawdę nigdy nie będziesz mógł wrócić do domu? Po tym jak mężczyzna gwałtownie odwrócił się do niej, jak zgasła uśmiechnięta twarz, kiedy pokazywał Saszy swoją pracę, zrozumiała, że dotknęła najboleśniejszego i pożałowała, że zapytała. Chociaż on nie odpowiedział, tylko milcząco wzruszył ramionami i uważnie spojrzał jej w oczy, jakby ostrzegł, by więcej nie dotykać bolesnego. Czy jeszcze przed czymś ostrzegł. A podszedł do „Moskwicza”, odwrócił się: – Jeśli namyśliłaś się jechać – jedź – niespodziewanie powiedział to, o czym ona sama do końca nie wiedziała. Powiedział po angielsku – tylko dla niej. – Tylko niedługo, bo obczyzna połknie cię, złota rybko – uśmiechnął się, pokręcił głową, jakby za coś wyrzucał. – Ty sama nie wiesz, jaka jesteś złota... – Wsiadł do samochodu i gwałtownie zamknął drzwiczki, jakby chciał szybciej zamknąć przed Ksenią swoje serce. Przy wodzie panuje cisza. Ksenia długo patrzyła na drobne fale, które co chwila przebiegały po przejrzystej powierzchni. Myślała o jesieni, chociaż na dworze był sierpień i tylko kilka wierzbowych liści, wciąż zielonych, pływało przy brzegu. Niedługo, dopiero po pierwszych przymrozkach, wierzby się ogołocą. Ich długie gałęzie zamarzną w lodzie i wtedy będzie się wydawać, że drzewa są przykute do stawu. „Tak jak ja, przykuta do tej ziemi. Tylko przykuta nie do ciepła, które na wiosnę roztopi lód. Ale inni wyjeżdżają. O, Czamszed…”, – starała się w ogóle nie wspominać zupełnie obcego jej mężczyzny, lecz on z jakiegoś powodu nie wychodził jej z głowy, jakby jej niekochane serce drgnęło, zerwało się w pogoń za nieznanym, nieodkrytym, czego nie było, a co już minęło. A jego ostatnie słowa i to, jak je wypowiedział, jakby wyryły się w duszy. – Smucisz się? Czy przypadkiem nie za tym czuczmekiem? – Ksenia drgnęła z zaskoczenia, bo zamyśliła się i nie zauważyła, jak podszedł do niej Sławko, na ulicy Sawa, który wcześniej pracował jako kierownik fermy, a kiedy nie stało się fermy, a wraz z nią pracy – codziennie pijany. – A ty czego tutaj? – zapytała zdziwiona. – Mieszkam ja tutaj, – odpowiedział drwiąco Sawa. – W chacie Tyszki. Mnie moja Ninka też wygoniła, tak jak ciebie twój synek. – Dawno wygoniła? Ja cię ani razu nie widziałam. – Ksenia jeszcze bardziej się zdziwiła, bo nawet nie domyślała się jego sąsiedztwa. – I jak ty żyjesz w tej chacie – ani okien, ani drzwi, jeszcze dach się zawalił? – Źle żyję, Ksieniu, a pożałować nie ma komu. – Sawa był trzeźwy, ale oczy mętne w czerwonych żyłkach, twarz obwisła, dawno niegolona. Jeszcze do tego ubranie brudne i wygniecione – widać spał, nie rozbierając się. – Może chociaż ty byś pożałowała – nalała sto gramów – ja, Ksieniu, odrobię, krzyż na drogę – odrobię. Przecież mnie znasz. – Jakie sto gramów? – Ksenia z wyrzutem pokręciła głową, – ty byś, Sławko, za rozum się wziął – przecież masz złote ręce, rodzinę, dzieci… – Pouczaj – mądralo, – oczy Sawy w jednej chwili stały się kłujące, – czuczmekowi, nie bój się, nalewałaś. I nie tylko nalewałaś – słyszałem, jak szczebiocie, tylko nie zrozumiałem – o czym, bo nie po naszemu. – Idź ty... Dokąd szedłeś, – rozgniewała się Ksenia, odwróciła się na ścieżkę, ale Sawa chwycił ją za rękę: – A ja do ciebie szedłem. Widziałem, jak ty tutaj… kąpiesz się – takie dobro przepada. Ja przecież po dobroci – bierz mnie w przyjmki, – figlarnie pociągnął Ksienię do siebie, – czym ja gorszy od innych? – Ty, co – zwariowałeś? – Ksenia z siłą wyrwała rękę. – Jeszcze mi takiej biedy brakowało. Ja twojej żonie powiem! – Jakby jej nie było wszystko jedno. – Sawa skrzywił się. – To ja powiem. Czuczmekowi tak wszystko wolno było, a mną się brzydzisz. Spójrzcie na nią, jaka uczciwa. – Nie twój interes! Ciebie nie pytałam, jak mi żyć i co robić. Idź sobie, a do mnie więcej nie podchodź! – szybko poszła ścieżką, ale mimo to usłyszała: – A to co? Komuś się pożalisz? Komu? Chyba swojemu czuczmekowi. Do wieczora Ksenia kopała ziemniaki, często się prostowała, wpatrywała się to w drogę, to w podwórko Tyszki. A kiedy zapadł zmrok, zaniosła siekierę i postawiła w sieni za drzwiami. Na stole poszukała największego noża i położyła pod łóżko. A potem wsłuchiwała się w ciszę za oknem. „Chodzi on tutaj, widzisz ty go. To pewnie i pod oknami. A żebyś chodził, jak chmura po niebie”, – rozgniewała się na niespodziewanego sąsiada, który tak bezwstydnie wtargnął i w ten jej świat. Nieraz wstawała, włączała światło i długo siedziała w starym dresie zamiast koszuli nocnej. Już kiedy na dworze zaczęło szarzeć, strach po trochu ustąpił. Lecz Ksenia tak i nie wyniosła z chaty siekiery, a duży nóż zawsze leżał na widoku. Mimo wszystko, przez lato przyzwyczaiła się do samotności. Nawet ją polubiła, bo w oddaleniu od wszystkich żyje się w rytmie tylko własnego serca. Ot tylko strach nie odpuszczał i czasem przechodził w rozpacz, kiedy myślała o jutrzejszym dniu: ani rodziny, ani pracy, ani nawet nadziei, że ty komuś na tym świecie będziesz potrzebna. Powolutku gasło i ciepło w duszy, które niespodziewanie przyniósł ze sobą Czamszed. Dziwne ciepło, niczym olśnienie w mroku wtedy, gdy słyszała jego mowę, jego pieśń, widziała jego sumienne oczy. Jakby się przyśniło.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Scopus: naukowy internacjonalizm czy kolonizacja?

Publikacja w dwóch numerach „Słowa Proświty” z 2021 roku artykułu profesora Mykoły Tymoszyka wywołuje potrzebę rozwinięcia wspomnianej dyskusji — o „Scopusie jako diagnozie ukraińskiej nauki: Zamiast odnowy – konformizm, korupcja, nieprofesjonalizm, nieprzejrzysty biznes”. W odbiorze przedstawicieli wyższej szkoły nazwa bazy naukometrycznej SCOPUS przekształca się w „scopusy” lub „scopusyzację” — nazwę, która oznacza intensywny biznes w dziedzinie nauki: aby zdobyć dyplom docenta czy profesora, potrzebne są publikacje w Scopusie lub Web of Sciences. Norma ta miała na celu włączenie ukraińskiej nauki do światowej i, odwrotnie, zapoznanie świata z osiągnięciami ukraińskich naukowców. Jednak w rzeczywistości takie dążenie przekształciło się w tworzenie taśmociągów, gdzie za pieniądze mogą napisać artykuł, który jest publikowany w czasopismach potrzebnej bazy naukometrycznej. W takim przypadku publikacja w scopusach jest profanacją nauki. Dmytro DROZDOWSKI, kandydat nauk filologicznych, pracownik naukowy Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Zwrócę uwagę na jeszcze jeden aspekt problemu. Publikacja w „Scopusach” to pewne narzędzie polityki w dziedzinie nauki. Recenzenci międzynarodowych wydawnictw mogą zaproponować autorom dołączenie do bazy cytowań współczesnych prac z określonej problematyki. Nie sposób myśleć, że w jednej publikacji, nawet w wydawnictwie znajdującym się w bazach SCOPUS/Web of Science, można rzeczywiście dokonać przeglądu wszystkich fundamentalnych badań. Po drugie, co robić, jeśli naukowcy po prostu nie mają środków, aby uzyskać dostęp do określonej pracy, która nie jest dostępna w wolnym dostępie? Jeśli biblioteka ich uniwersytetu lub instytucji naukowej nie prenumeruje publikacji elektronicznych, które proponują dołączyć zagraniczni eksperci? Pewnego razu recenzent międzynarodowego wydawnictwa zaproponował mi dołączenie do rozważań w artykule prac, które rzekomo dotyczyły problematyki mojego artykułu: poetyckich osobliwości w powieści „Samotnia” Ch. Dickensa. Chodziło w szczególności o takie prace: Wolfreys, J. (2012). Dickens’s London: Perception, Subjectivity and Phenomenal Urban Multiplicity (Edinburgh); Brimblecombe, P. (1990). Writing on smoke. In Bradby, H. (ed.), Dirty Words. Earthscan Publications (London). Pierwsza praca została wydana w 2012 r. i nie ma jej ani w Centralnej Bibliotece Naukowej, ani w bibliotece mojego Instytutu. W drugiej pracy mowa jest o analizie tematu zanieczyszczenia w Londynie, w szczególności wspomniano, jak Dickens opisuje tę problematykę. Rzeczywiście, we współczesnej humanistyce jest niemało interdyscyplinarnych studiów, w których mowa jest o łączeniu w komparatystycznym kluczu ekologii i literatury, antropologii i studiów ekologicznych itp. Jednak w analizowanych pracach nie było ani śladu tego aspektu problemu, który poruszyłem w proponowanym do rozważenia artykule, gdzie mowa była o konstrukcjach tautologicznych i pleonazmach w powieści „Samotnia”. Recenzenci międzynarodowych recenzowanych wydawnictw mogą zaproponować te prace, które bez wątpienia wpłyną na rankingi tych, których cytujemy. I tak pewna praca może zdobyć status w rankingu cytowań. A to już rodzaj naukowego kolonializmu, kiedy jedna wspólnota wyznacza kluczowe teksty i usuwa w cień inne, nie uważając za stosowne wspominać o nich lub nie biorąc pod uwagę, że krajowe osiągnięcia naukowe mogą być nie mniej ważne niż te, które są „w formacie”, w międzynarodowym naukowym „trendzie”. Czy publikacja w czasopismach z baz SCOPUS/Web of Science może być narzędziem promocji, powiedzmy, zachodnich badań i, odpowiednio, niwelacją wartości krajowych szkół? Tak, w artykule mogą być przemyślane fundamentalne prace ostatniego czasu z określonej problematyki, jednak zawsze można powiedzieć, że nie zacytowano tej czy innej pracy, wydanej w USA, Wielkiej Brytanii… itd., która dotyczy w pewnym aspekcie przedstawionego artykułu. Publikacja w czasopismach z baz SCOPUS/Web of Science to narzędzie prowadzenia polityki naukowej, forma promocji nazwisk i tekstów, które zdobywają status za pomocą kryterium cytowania. Jednak dziś powstaje coraz więcej agencji, które oferują usługi pisania artykułu i jego publikacji w czasopismach z baz SCOPUS/Web of Science (dowolnego kwartyla). W tych publikacjach także cytują kogo trzeba… Na czym więc polega wartość publikacji w tych bazach? Czy nie doprowadzi to do kolonialnego statusu krajowych szkół naukowych? Czy nie będzie to sprzyjać formalizacji kryterium, które doprowadzi do przekształcenia twórczości naukowej w biznes-przemysł? Wartość nauki tkwi w utwierdzaniu nowych idei, w polemice z istniejącymi koncepcjami. Rozumiem ważność dołączania do pola naukowych poszukiwań zagranicznych badań („światowej nauki”, chociaż to pojęcie jest umowne). To ostatnie pojęcie jest dziś abstrakcyjne i nieogarnione. Reformy w nauce powinny dotyczyć rozszerzenia nie akademickiej, a finansowej wolności pracowników naukowych i wykładowców, którzy mogą napisać wniosek i zwrócić się do określonego działu instytucji naukowej lub uniwersytetu z prośbą o zakupienie tego czy innego zasobu, potrzebnego do prowadzenia badań. Oto co ważne zmienić: musi funkcjonować zasada „finansowanie podąża za badaczem”. Wtedy rzeczywiście można mówić o polemice z ważnymi w określonej dziedzinie nauki teoriami, to właśnie da możliwość krajowej nauce wyjść na światowy poziom i zapewnić naukowy dialog z innymi szkołami. Wymóg publikacji w SCOPUS/Web of Science przekształca się w ostatnich latach w dyktat, w formę przymusu w nauce. A co to daje? Co da nauce taka publikacja, jeśli jest kupiona? Albo nawet nie kupiona, ale wśród autorów artykułu jest 507 naukowców, gdzie 102 pisało artykuł, a inni „zrzucili się” finansowo, żeby potem rozliczać się tymi artykułami dla zdobycia papierka docenta, profesora, starszego pracownika naukowego? Czy przyniesie wtedy reforma potrzebny rezultat? Przede wszystkim ważne jest skoncentrowanie wysiłków na odnowieniu baz naukowych, na stworzeniu realnego dostępu naukowców do światowych bibliotek, na możliwości zamawiania potrzebnych prac naukowych, które kosztują za granicą drogo: 20–80 euro lub więcej. Potrzeba trzy badania: i już mamy miesięczną pensję kandydata nauk. Ponadto publikacja w czasopismach z baz SCOPUS/Web of Science często przewiduje pewne składki – niby nie za publikację, ale za nabycie „indeksów” i „identyfikatorów” dla artykułu, żeby umieścić go w międzynarodowych bazach. I oto jeszcze 200 dolarów lub więcej idzie do koszyka w kolumnę wydatków. Czy nie na rozwiązanie tych problemów powinna być skierowana reforma? Teraz o problemach nauk humanistycznych. Postęp naukowy w humanistyce jest możliwy na kilka sposobów: poprzez systematyzację znacznego korpusu materiałów i wypracowanie nowej koncepcji, metodologii itp.; poprzez wprowadzanie nowych teorii, które pomagają głębiej odkryć określone zjawisko, prawidłowość, scharakteryzować tendencję; poprzez przedstawienie nowych nazwisk, tekstów, idei, które mają ważne znaczenie dla charakterystyki epoki, tendencji, fenomenu w kulturze, historii, języku i in. Współczesna humanistyka ogólnie może być przedstawiona w dwóch blokach. 1) Badania materiału określonej literatury, kultury, języka, co pomaga uwypuklić tendencje, prawidłowości, ważne dla nauki określonego kraju. 2) Badania, w których ważną rolę odgrywa obeznanie z jak najszerszym aparatem teoretycznym, korpusem tekstów (koncepcjami, teoriami), które opracowane są za granicą, jednak polemika z którymi może pomóc zbadać określone zjawisko na świecie lub w określonym kraju. Rozumiem, że taki podział jest umowny, że możliwe są wyjątki i uściślenia. Czasem nawet badanie własnego materiału (na przykład utworów literatury ukraińskiej określonego okresu, materiałów archiwalnych itp.) jest niemożliwe bez zaangażowania metodologii, którą opracowali naukowcy w innych krajach, przedstawiciele obcokulturowych szkół naukowych. Poszczególne prace z teorii sztuki pomagają w nowy sposób zbadać określone zjawisko własnej kultury narodowej itd. Jednak postęp naukowy to dialog z ideami (jeśli nie brać pod uwagę kierunków, w których ważne jest usystematyzowanie bazy źródłoznawczej, zbadanie spuścizny (archiwów), opisanie określonego korpusu tekstów z domowego księgozbioru itp.). Polemika z ideami naukowymi zakłada albo ich rozwój na nowym materiale, uściślenie, nowy poziom uogólnień, albo też zaprzeczenie i znowuż uściślenie, które bazuje na odrzuceniu idei, które straciły swoją aktualność. Postęp naukowy jest dialogiczny. Jednak współczesny wymiar nauki stał się na tyle globalny, że w nim po prostu niemożliwe jest dla naukowca bycie obeznanym z najbardziej współczesnymi pracami w innych krajach od USA do Japonii, od Turcji do Norwegii. Obeznanie ze współczesnymi badaniami, jak już zaznaczono, zakłada dostęp do baz naukowych, w których indeksowane są, referowane czasopisma naukowe, gdzie też znajdują się publikacje. Oprócz tego, jest to dostęp do monografii naukowych, które pojawiają się w określonej problematyce. W anglojęzycznym segmencie świata naukowego co roku pojawiają się tysiące badań monograficznych. A co dopiero mówić o pracach kolegów z krajów europejskich, innych regionów, gdzie publikacje naukowe mają tylko anglojęzyczne streszczenia. Zatem współczesna nauka przekształciła się w globalną przestrzeń, w której nie ma granic. I nie ma co liczyć, że można być specjalistą nawet w jednej literaturze, nawet z teorii określonego zjawiska lingwistycznego, jeśli mówić o objęciu arealu w wymiarze globalnym. Znowuż zdarzają się wyjątki i badania, jak „Metateoria językoznawstwa” K. M. Tyszczenki, w której badacz wyprowadził maksymalnie obiektywne prawidłowości na podstawie materiału lingwistycznego szerokiego arealu. Współczesna nauka zakłada możliwość dostępu do publikacji naukowych, przynajmniej tych, które mają uznany status na świecie. Jednocześnie zauważę, że posiadanie statusu „indeksowane w bazach naukometrycznych Scopus/Web of Sciences” nie oznacza, że te wydania są najlepsze. W dziedzinie naukowej mogą być uznane czasopisma, które nie mają indeksowania w wymienionych bazach. Jednak zwrócę uwagę, że bez dostępu naukowca do baz danych światowej nauki postęp naukowy w określonym kraju pozostanie wtórny. Instytucje naukowe, uniwersytety muszą zapewnić naukowcom (badaczom, wykładowcom) dostęp do współczesnych baz danych, możliwość zamówienia określonej monografii naukowej czy czasopisma. I czy wszystko to ma odbywać się kosztem samego badacza czy badaczki? Oto w czym ważne jest zreformowanie systemu podziału środków: naukowcy powinni mieć możliwość uzyskania dostępu do źródła naukowego, i tutaj ważne jest posiadanie „środków obrotowych”, które można przekierować bez biurokratycznych procedur i zawiłości na badania naukowca czy grupy naukowej. Niestety, u nas takich możliwości prawie nie ma, a przez długi czas zagraniczne wyjazdy służbowe były na tyle skomplikowane, że naukowcy brali urlop na własny koszt, aby wziąć udział w konferencji naukowej, nie mówiąc już o tym, aby otrzymać pomoc naukową na udział w sympozjum. Naliczone diety były śmieszne, a samo wsparcie zakładało przechodzenie procedur, po których chęć gdziekolwiek pojechania w celu przedstawienia osiągnięć naukowych była minimalna. Wnioski. Jedynie dialog naukowców z pracami kolegów za granicą może wyprowadzić naukę ze stanu zaściankowości. Ale dzisiaj w tym polu nauki, które zostało uformowane, potrzebny jest zasób, aby uzyskać dostęp do bibliotek i wydań. I właśnie tutaj uniwersytety i instytucje naukowe powinny przeprowadzić reformę. Właśnie w tym planie MON powinno odegrać kluczową rolę, aby uprościć mechanizm nabywania dostępu do baz naukowych i nabywania prac naukowych, potrzebnych określonej katedrze czy wydziałowi. Formalizacja wymogu dołączenia do pracy rad specjalistycznych i kolegiów redakcyjnych czasopism fachowych naukowców, którzy mają publikacje w czasopismach baz SCOPUS/Web of Sciences (wymóg ten dotyczy też tych, którzy pragną zdobyć tytuł naukowy docenta/profesora), przekształca przestrzeń naukową w kolejną formę kapitalizmu, który kolonizuje. Mamy rynek, na którym odbywa się gonitwa za nowym rodzajem usług. Dla postępu naukowego nie ma to żadnego znaczenia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Myrosław Łazaruk. Karantinomania. Cykl z przeżytego

ZNAK ZAPYTANIA Przeszła głowa, Pora by już myśleć bez trudu, Póki jeszcze ona żywa, By świat nie wyhodował mroku. Żeby i do ładu, i do celu Nikomu przecież nie dogadzać, Niech myśli przelecą, Zasiane, trzeba i zbierać. Powybierać kłosy, Potem odsiać plewy, Niby pogłos ludzki, Jak przed wichurą płowy. Bo czegoż jeszcze szukać tam, Gdzie słowami zasiewa, Chowając chytrze towar, Gdzie prawdy, widocznie, nie ma. Jeśli wyrzeka prawdomówny, Chwieje zręcznie głową, Lecz nie twardy u niego łeb, Zbyt dużo łoju. To nie bieda. Mija krach, Lecz gdzie podziała się pozłota, Znika powodzi orszak, Wyjmuj nadzieję z błota. Jeśli ona jeszcze, oczywiście, jest, Nie ukradł jej ktoś ukradkiem łakomie, Jeśli ono, oczywiście, twoje, A nie wymienny czynnik czasu. NASTROJOWE Przekwitły niespodzianie drzewa, Niby odleciały w lustrzane odbicie, Ukryła pustokwiat trawa, Jakby prawdę, bujna i zuchwała. Cieszcie się, czego jak nie było Albo przywidziało się w spłoszonej ciszy, Przypadkowo błysnęło szkło, W lustrzanym odbiciu oniemiałe dyszy. Widma błądzą po ziemi, Które nie zdołają oczu zapalić, Polecą na złamanym skrzydle, Gdzie śmigają tylko wiatry nienasycone. Coś mija w przezroczach komórek I nie wraca, jak wtedy przeżyć, Przeżyć sądową kwarantannę, Duszę jak obmyć i odmodlić. Żeby znowu bujnie zakwitła I darowała wiarę zmartwychwstania, Żeby rodziła turzyca kowyl, Wola Boża płodziła nasiona. *** Nie pogardź prostym imieniem, Po katordze dała mi mamusia, Pan przyjął. O pokój śpiewać zmusił, Wymodliwszy Boże przebaczenie… Bo pokój – miłość kwitnienia podniebna, Jutrzenka wczesna zapładnia, Ktoś nieznany na karku gra, Możliwie, Ten, kto dla ludzi zmartwychwstanie: Niewolników niemych i niemocnych oraz uczciwych, I tych, co prawdę mówią, niby kłamią, Karków niepoświęconych nie drapią, Oczekując promieni niebieskich. Nie odnaleźć ani śladu niewiast niosących wonności, Aby pokryły najdroższym mirrem, Wszystko jednak znika z błogim wirem, Gdzie nawet Syn Pański nie poprosi Pokutować i przystąpić do komunii I ciała Bożego, i krwi błękitnej… Kiedy nie ma spragnionej miłości, Czyż znajdziesz wtedy podarek szczęścia? Tylko mama wie, spojrzeniem smutnym Z niebytu przemówi: nie wyrzekaj się, Jak zgrzeszyłeś, pewnie pokutuj, Zaufawszy apostołom wszechchwalebnym. PIERWSZE PRZYKAZANIE ZAKONU Spotkam ranek i poczuję, Jak cudem cieszy ptasi koncert, Powoli synogarlica wieszczy: Pora uśmiechać się, pora… I gołąb cieszy się gołąbką, Wywodzą arie szpaki, Sikorki myją się w zagłębieniu, Nakropił deszczyk chętnie, Rosą spłukał niebawem Białe kielichy bzu, Śpieszą trzy sójki, jak na kawę, Po żołędzie w lasku. Ktoś uśmiecha się, czeka Delikatnego machnięcia ręki… Ależ nic nie znika Ani dziś, ani przez wieki. Jakiż ty, piękny świecie, Kto pierwszy wymówił powiedział? Tylko powtórzył, jak Bożą mitę, Najpierwszy wiersz tego Zakonu, Jak czysta poranna łza. *** Pobyć z matką i po prostu zapytać, Niby dotknąć duszy, Niby znów do domu powracać, Jak coś nieznanego w pamięci przeglądać: Tylko obraz matki ze mną zostawcie. Ona idzie, utyka niby, Nie śpieszy się, jakby na zawsze szła, I głosem tylko synogarlica zapłacze, Ścieka z oczu zimne, coś niewidzące, Co ból rozpaczy w sny przeleje. I nie odstąpi, bo z kropli Cienkiej zapłonie łza, Która do Pana uśmiechnięta poleci. A ty módl się, wierząc, synu, Żeby nie zgasła Boża turkusowa barwa. Błogosławione słowo, z wiarą poczęte, Nie zgub się, rosą nie roztop się, Nie trzeba nim ani płakać, ani krzyczeć, Zdołaj w nim sprawiedliwie milczeć, Ty nim powstań… PRZYWIDZIAŁA SIĘ MAMA… Napływają dymy milczące, Które na kogoś czekały, Promieniują wygasłe dni, Które idą sobie kłusem, Niespiesznie – ogniska płoną, Rozbudźcie mi kobietę, I snuje sobie uciszona armia Manowcami na urwisku. Bliżej, widocznie, do zimy, Znów otwarta brama, I milczą jeszcze ciepłe dymy, Niby przywidziała się mama. MODLITWA NA ZWIASTOWANIE Ptaszyna hojna świat leczy Czystym głosem niebios, Niby piórko lakuje To, że On jeszcze nie zmartwychwstał. Wśród ludzi krzyża szuka… Zdrzemnął się, widocznie, Piłat, Morem każdego straszy, Czyż straszniejszym stokrotnie. Co sobie mędruje grzesznik, Czym zamodla strachy, Jak wyśpiewuje niepociesznie Zatajone grzechy. Tylko śmierć anihiluje, Odnajdzie Jezus swój krzyż, I miłością pojedna, Przyłoży do ciała palec. Przystąpi do komunii i ciałem, i krwią – Szczodry Pana Zakon, Ja go na wieki wysłowię I nasz nieopalony ród. Czemu ty, ptaszyno, przycichłaś, Świat czeka, nie milcz, Śpiew niesłyszalny, niby okruch, Ty miłością przepiecz — Z Bogiem żyć nas naucz. SŁOWO BYŁO BÓG Świetlanej pamięci Ihora Rymaruka „…życie było Światłem ludzi. A Światło w ciemności świeci, i ciemność nie ogarnęła go” (Biblia, według Jana 1:5) Poemat „stichar” Rozwidni się, a oczy jeszcze nie spały, Dokądś daleko zmęczone szły, Ścieliła się dróżka z damasceńskiej stali W poszukiwaniu zgody. I krtaniowej huli Dostało się powoli, aż po brzegi, Lecz któż cię nie szydził, nie znieważał, Płynęła duszy niepohamowana krew I nie anioły cię dokądś wiodły, A ci, co rządzą balem na pogorzelisku, Niby dolewając purpurowego wina, Ty tylko słyszałeś, jak szaleniec świszcze, Lecz nie twoja była zabłocona wina? Tylko zaśpiewałeś nie głośno i nie strasznie, Aby zmyć rwany przestrach, Którzy ci modlili się nierozważnie, Lecz ty nie odzywałeś się – słupem niemym zastygłeś. Chciało się wiatrem za ślady czepiać, Lecz kule skrzypiały raz po raz, Woda wysoka zaczynała rwać się I zalewała mętna więź, Bezduszna, bezsenna jeszcze i bezrozumna, Z którą kroku nie zrobisz, bo upadniesz, I kiedy nadejdzie kazanie ostatnie, Ty sam siebie, zapewne, nie znajdziesz. Bo czego szukać – Szalony wiatr, Tylko skronie całkiem załaskotał, Zostawiwszy ślad od niezniszczalnych liter, Niby zatarł obwiane usta. Chodzić wszędzie po rymach, jak po krawędzi, I nie zmieniać wyższego głosu, a tłuszcza, Łatała łapcie cerowane i rwane, Jednak sapie już nieproszona zima. Ślady ziemskie ciemno zamiata, Niby nikt tu, oczywiście, nie chodził, Jedynie diabeł czarne przebłyski miota, Jak nietrwałe zawisłe ślady miki. …Leniwe wronie pod zimę głos toczy Nie z głodu, a z krańcowej nudy, Pióro nudne w bezsilność srogo moczy, Żeby ratować się ukradkiem od zamieci. Niepewne wszystko jakieś, co z języka zwisa – Najadłszy się jesienią, czeka chłodów, I dzień mija, horyzont gaśnie… A coż ci zostanie wtedy? Puszczając krwawe nędzne pazury, Aby choć zapiekło, jeśli nie zaboli… Jednak nic nie warte i tępego paznokcia, Świadomość i wnętrze wszystko ci zaszkli. I wronie drze wstrętny głos, Ale nie ma tęsknoty, jedynie postna nuda: Kiedy wszystko jednak nie na pół rozpadło się, Rozbiegło się po różnych brzegach… Jednak i milczeć, Panie, nie ma siły, To czyimże ty naprawdę dzisiaj synem? Los twarzą do ziemi świat przekosił, Uciekać trzeba w niebo z nizin. A może i tam nikt już nie czeka, Dokąd wędruje brać szorstka, Która, widocznie, ciebie nie grzeje, nie straszy, Jak cień lekki niemego samolotu. …Nadejdzie czasowir. Zechcesz pomilczeć, Żeby odebrało mowę pustogłowcom. Kogoż wtedy postawić na straży, Jeśli nie stanie Słowa, to szrapnel Z gadżetów i facebooków zaszumi, Dokąd przepadnie mowa słowików? Czyżby Pan wziął i nas oszukał, Niby i On sobie niesłychanie zmalał. Ależ nieprawda, wylizana srogo, Nikt przecież nie śmie nawet ziewnąć, Wyciskając ukradkiem cień trucizny, W jarzmo prawdy, w której przyszła istota. Nie wierzę krzywdzie i zgorzkniałym objęciom, Jak ciasno i proroczo nie krakałaby ona, Nie zasłaniała by przycichłe góry bielma, Dosypawszy do kielicha obłudnego wina. Bo jeszcze nikt tego słowa nie skłamał, Nie rozerwał go na kawałki, Niech komuś w dotyku i gorzkawe, Ależ ono pradawne, jak gwiazdy, Których nie widać, jak one płoną, Rozświetlając wiśniową wysokość, Do bólu serce i duszę skrycie krają I odczucie: czyżby ja nie rosnę? Bo Słowo było Bóg, ze Światła się zaczęło, Uwierzysz w nie w ciemności w każdym czasie, Niczym drogowskaz, rozpromienione kłosy, Od niego Bóg do każdego się odezwał. Położył je na kamienne tablice, Zostawiając Pańskie pisma, I zapowiedział iść natchnienie dalej, dalej, dalej Do Słowa starego, co zrodzi imiona Takie święte, a może i sakralne, Co poniosą w bezchmurną dal. Upadną nieprzebaczeni, niewidomi, bezimienni, Którzy nieśli nie Słowo, a miecze, I zmarnieją, w rdzy zplewieją. Skąd biorą się oczy ostrzeżeń, Same siebie, niczym modlitwę, sieją Czyż nie wiedzą, że Słowo było Bóg. I żyć w nim, z jego imieniem, Żeby odczuwać wiśniową łaskę. Wtedy nadchodzi Boże tajemne: Idź przez nie, gdzie płynie woda, Wysoka, głośna i niezaspokojona, Czyściejsza od matczynej łzy, Jak światło z niebios, tak samo niepokonana, Echo niezniszczalnej burzy. Przesącza się Światło i nie ma Ani ciemności, ani dźwięków krzemiennych, Wszechobecna siła brzegi łamie I świat stoi na daliach ognistych. Lekko pisze i na tylnej stronie gra Takie, że i nie przyśni się, krok w krok, Jak nienarodzone i, oczywiście, nie umiera, Natchnienie odlatuje do gwiazd. Żeby wrócić i znowu ożyć, Jak powraca Pańska łaska, Z ciemności ciasnej rozwinięte, Jak latorośl winna młoda. Nikt przecież nie wyzbiera, nie złoży w pęczki Kaliny, co przez kamień wyrośnie, Bo i koń mój, nie czekając uzdy, Zbiera w sobie korzenie złote. Do Boga szedł, w Słowo wcielił się, Odwiewając bezwiary na wiatrach, W światłowej ja krawędzi zaświeciłem się, Pokonawszy grzech, niczym rozpaczliwy strach. Ja nie przeminę w ciasnym Słowie, Co przez kamień obficie wyrośnie, Wiatry z duszy powymiatają plewy, Wtedy ziarno powstanie złote. m. Czerniowce

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Represjonowani krewni Łesi Ukrainki. Poświęcone 150. rocznicy urodzin poetki i pamięci jej bliskich

Anna STOLAROWA, członek honorowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, autorka książki „Charkowska wiosna Łesi Ukrainki”, laureatka nagrody im. Dmytra Bahalija, m. Charków. Kontynuacja. Początek w numerach nr 2, 3 w 2021 r. A w życiu Olgi trwały tragedie. Musiała jeździć do Charkowa do więzienia na Chołodnej Górze, gdzie siedział jej mąż pod bezpodstawnym zarzutem wrogiej działalności w „SWU” (Związku Wyzwolenia Ukrainy). II wojna światowa zastała Olgę w Kijowie. Troszcząc się o zachowanie rodzinnego archiwum, wraz z młodszym synem i siostrą Izydorą w 1943 roku wyjeżdża z Kijowa najpierw do Lwowa. Część archiwum przekazali do Towarzystwa Naukowego im. T. G. Szewczenki, a to, co najcenniejsze (spuściznę epistolarną Łesi), zabrali ze sobą. I już w Niemczech Olga ukończyła pracę rękopiśmienną „Chronologia życia i twórczości Łesi Ukrainki”. Nie wiedziała, że właśnie w tym czasie niedaleko stacjonowała jednostka wojsk radzieckich, w której był jej starszy syn Mychajło, tak jak i on nie mógł wiedzieć, że gdzieś obok jest jego matka. W niemieckim mieście Augsburg 11 listopada 1945 r. zmarła „różana Lilejka”, jak czule nazywała ją Łesia. Na nagrobku Olgi widnieje napis z poezji Łesi – „Gwiazdo moja! Twoje światło wiecznie będzie jasne!”. Wcześnie zmarła Łesia i nie mogła przewidzieć, jak ułoży się życie tej „złotoróżanej Lilejki”. Ale jakby przeczuwała, dedykując jej te wersy jeszcze w kwietniu 1890 roku: Gdy biedną pierworodną przedwcześnie mrozy zetną, I krzaczek lubczyku zimne rosy zroszą, — Nie płacz, moja różo, wiosna zwycięży! Wiosennego ranka śpiewaj, moja droga, wiosenną pieśń! Ze swoim przyszłym szwagrem (mężem siostry Olgi) Mychajłem Krywyniukiem Łesia Ukrainka poznała się w 1896 roku. Niemal od razu poczuli zgodność poszukiwań i przekonań, a poczucie duchowego pokrewieństwa nie było chwilowym błyskiem, lecz towarzyszyło im przez całe życie. Z perspektywy dnia dzisiejszego świetlana postać Mychajła Krywyniuka szczególnie kontrastowo rysuje się na czarnym tle epoki, która była bezlitosna dla jego czystości i szlachetności. Aktywny uczestnik ukraińskiego ruchu socjaldemokratycznego, łącznik, korespondent, wydawca, tłumacz – oto główne sfery jego działalności. I to wystarczyło, by nie uniknąć szpicrut carskich, a później stalinowskich satrapów. A dla Łesi, jak pisze w liście z 9 czerwca 1901 r. do siostry Olgi – „nazywam go swoim bratem, to nie żart i nie próżne słowo, dla mnie on na zawsze jest bratem”. M. Krywyniuk po raz pierwszy został aresztowany 24 listopada 1896 roku. Aresztowania przeprowadził kijowski gubernialny zarząd żandarmerii. M. Krywyniuka, wówczas studenta Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza, postawiono przed sądem w sprawie „Związkowej Rady kijowskich zjednoczonych organizacji studenckich i ziomkostw” oraz za przechowywanie i rozpowszechnianie antyrządowych wydawnictw. Siedział w więzieniu Łukjanowskim (Kijów), 7 stycznia 1898 r. wysłano go do więzienia w Astrachaniu na dwa lata. Łesia Ukrainka przeżywa to i pisze dwa wiersze poświęcone M. Krywyniukowi: „Wiosna zimowa” i „Do towarzysza”: Często latały myśli moje w stronę rodzinną, — Śniegiem spowita, ukryta lodem, leży ona tam za górami. Inne góry przypomniały mi się, ulice inne i budynki… Nagle czegoś przypomniałam sobie wielką, surową budowlę, Bramy z ciężkimi zamkami, straż i wysokie ogrodzenie, A za ogrodzeniem – was, mój towarzyszu, w klatce więziennej. 17 października 1900 r. po powrocie z zesłania M. Krywyniuk miał zamiar wyjechać za granicę w celu kontynuowania nauki, ponieważ w Rosji do żadnej uczelni go nie przyjmowano jako „politycznie niepewnego”. Poetka udzieliła mu pomocy finansowej na wyjazd za granicę. W 1903 r. M. Krywyniuk przyjechał do Pragi i wstąpił na politechnikę. Wracając z San Remo, Łesia Ukrainka postanowiła odwiedzić swojego pobratymca. 15 maja 1903 r. Łesia przyjechała do Pragi. M. Krywyniuk spotkał ją na dworcu, a stamtąd udali się do jego tymczasowego mieszkania. Właśnie wtedy M. Krywyniuk wynajmował lokal pod adresem ulica „Na Bojišti”, 12. Ten budynek zachował się do naszych czasów. Nietrudno wyobrazić sobie, że właśnie w nim w tę wiosenną noc do późna świeciło się jedno okno. Zapominając o zmęczeniu, Łesia chętnie rozmawiała ze swoim szwagrem o wszystkim, co oboje poruszało, chciwie wysłuchiwała nowin, przede wszystkim o siostrze Oldze, która w tym czasie, być może, czekała na świt na więziennych pryczach w zimnym Petersburgu. W najtrudniejszych chwilach prób losu Łesi Ukrainki to właśnie on, rycerz Krywyniuk, znajdował się obok niej. W ciężkim dla niej czasie, 23 lutego 1901 r. z Kijowa do Mińska wyjechał M. Krywyniuk, aby pomagać Łesi w opiece nad chorym S. K. Merżyńskim. Bardzo pomagał Łesi w jej sprawach twórczych. Mieli wspólną pracę o literaturze polskiej, Krywyniuk występował w roli tłumacza w rosyjskim czasopiśmie „Żyzń”. Kiedy Łesia mieszkała w Kutaisi, zwracała się do niego o pomoc: „Proszę was, idźcie do „Wistnyka” we Lwowie i weźcie to, co tam należy mi się za egipskie wiersze, i tamże kupcie dla mnie w składzie te dwa tomy „Materiałów do rusko-ukraińskiej etnologii”, które mają podtytuł „Dziecko w zwyczajach i wierzeniach narodu ukraińskiego”. Wiadomo, że przesyłkę i pieniądze Łesia otrzymała. To był ostatni list pisany do Krywyniuka 11 lipca 1913 r. z Kutaisi z podziękowaniem za przesyłkę i pieniądze oraz podpisem „Wasza Łesia”. Przed wyjazdem w 1909 r. do Egiptu na leczenie Łesia z mężem z Telawi pisali do Krywyniuka: „Macie otrzymać od nas przesyłkę, żeby nasze „Skarby ludowe” gdzieś się nie zapodziały, bo tam jest ponad pół tysiąca melodii”. To materiał ekspedycji etnograficznej, którą Łesia na własny koszt zorganizowała w 1908 r. w celu zbierania pieśni kobziarskich i dum. Wałki, na których nagrano melodie, zostały wysłane do Lwowa do Towarzystwa Naukowego im. T. G. Szewczenki, a teksty pieśni – do Krywyniuka na przechowanie. W liście z 13 maja 1913 r. Łesia udziela M. Krywyniukowi pełnomocnictwa do umowy o wydanie utworów „Pieśń leśna” i „Kamienny gospodarz”. A on daruje Łesi pracę S. Jefremowa „Historia piśmiennictwa ukraińskiego”. W liście do siostry Olgi pisze Łesia 5 listopada 1912 r.: „Historię” Jefremowa już mam – z dedykacją od Mychajła – „Drogiej Łesi Kosacz – Kwitce. Od M. Krywyniuka. 11 sierpnia 1912”. Krywyniuk nie miał łatwego życia. 10 września 1907 r. został ponownie aresztowany i przebywał w więzieniu do czasu procesu, który 16 stycznia 1908 r. jednak go uniewinnił. Dziesięć lat później, w 1917 r., był okres nadziei na szczęśliwe życie. Na początku lat 20. pracuje w Instytucie Języka Ukraińskiego Wszechukraińskiej Akademii Nauk. Ale w rzeczywistości były to tułaczka, bezrobocie i znów represje polityczne. W 1930 r. aresztują go pod bezpodstawnym zarzutem wrogiej działalności w „SWU”. Cudem udało mu się wyrwać ze stalinowskiego kotła. Lecz nowy smutek i niepowodzenia przyniosła II wojna światowa. Jeszcze 15 czerwca 1941 r. nie zwiastowało żadnego nieszczęścia. Krywyniuk spokojnie wyjeżdża do Moskwy, gdzie mieszka Kłymient Kwitka. Tam przyjeżdża jego starszy syn Mychajło, który pracował w Swierdłowsku jako inżynier transportu kolejowego. Syn i ojciec razem wyruszyli z Moskwy do Swierdłowska. Początek wojny zastał ich w pociągu. Syn od razu poszedł na front. A starszy i chory ojciec pozostał w nieznanym mieście samotny. Olha tak i nie dowiedziała się o losie starszego syna i męża. Dopiero później krewni ustalili, że mąż Olhy przeżył wojnę. Lecz stał się tragiczny przypadek (choć nie wiadomo dokładnie, czy był to przypadek) – 1 września zginął pod kołami pociągu (obok torów kolejowych znajdowała się jego grządka z ziemniakami). Kiedy syn powrócił po wojnie do Swierdłowska, nie udało mu się odnaleźć grobu ojca. 21 marca 1888 r. w rodzinie Kosaczów urodziło się szóste dziecko, Izydora. Jako najmłodszą wszyscy ją kochali. W poemacie „Dawna bajka” Łesia zachwyca się tym imieniem: Dumnie, wspaniale, promiennie Złociste świecą gwiazdy, Lecz żadna z nich nie może Dorównać Izydorze! Łesia trzykrotnie ratuje jej życie. Pierwszy raz, gdy dwuletnia siostrzyczka zachorowała na błonicę. Rodzicom lekarze powiedzieli, że dziecko nie przeżyje. U matki nastąpiło załamanie nerwowe i nie mogła opiekować się dzieckiem. Wtedy starszy brat Mychajło (był jej ojcem chrzestnym) i Łesia ani na chwilę nie zostawiali dziecka, skrupulatnie wykonywali wszystkie zalecenia lekarza i uratowali Izydorę. Drugi raz Łesia uratowała siostrę w 1905 r., kiedy ta była studentką w Petersburgu i zachorowała na dur brzuszny. Łesia pojechała do siostry i opiekowała się nią aż do całkowitego wyzdrowienia. O trzecim przypadku później. A Izydora była przy Łesi w ostatnich dniach jej życia w Surami, pisze ona: „Przed śmiercią całe jedzenie Łesi zbrzydło, oprócz jeżyn. Na szczęście w górach było tych jagód dużo. Zbierałam je i robiłam Łesi lody. Nie na darmo pozbawiony radości Łukasz w „Pieśni leśnej” prosi, błąkając się po jesiennym lesie, by Los podał mu choć gałązkę jeżyny. Może Łesia wspominała tę jagodę z rodzinnych gajów i dlatego nie była ona dla niej wstrętna, kiedy już wszystko, co jadalne, straciło smak”. Izydora ukończyła Kijowski Instytut Politechniczny, zdobyła zawód agronoma. Pracowała w placówkach naukowo-badawczych, wykładała w instytucie rolniczym w Białej Cerkwi na Kijowszczyźnie. Krewnym Łesi bacznie przyglądało się GPU-NKWD, uważnie badając ich działania i najbliższe otoczenie. W sierpniu 1929 r. przeprowadzili rewizję w mieszkaniu Olhy i Izydory, które w tym czasie mieszkały razem z matką w Kijowie. Skonfiskowali korespondencję. Nie odważając się od razu ogłaszać „kontrrewolucyjnej” działalności sióstr Łesi, najpierw wystosowali wobec nich swoiste ostrzeżenie, represjonując w latach 1929-1930 ich mężów. A już na początku września 1937 r. NKWD wydało postanowienie o celowości uwięzienia Izydory w kijowskim więzieniu. Zarzucono jej przestępstwa przewidziane w artykułach 54-10, 54-11 Kodeksu Karnego USRR – udział w kontrrewolucyjnym ugrupowaniu nacjonalistycznym oraz działalność kontrrewolucyjną. Do przestępstw zaliczono także utrzymywanie kontaktów z krewnymi za granicą (siostra Oksana w Pradze, brat Mykoła w Polsce, jego żona z synem w Czechach lub Francji, rodzina wuja M. P. Drahomanowa w Bułgarii) – wszyscy oni znaleźli się tam nie z własnej woli. Uzupełniono oskarżenie o to, że jest żoną skazanego – aktywnego uczestnika „Związku Wyzwolenia Ukrainy”. 10 września 1937 r. przeprowadzono rewizję w jej mieszkaniu i aresztowano Izydorę. Stanowczo odmawiała przyznania się do winy, jednocześnie nie mogła zaprzeczyć, że ma krewnych za granicą, choć nie wiedziała o nich niczego dokładnie. Z działań śledztwa było jasne, że kierownicy NKWD chcą odizolować Izydorę i Olgę, których mieszkanie w Kijowie stało się centrum skupiającym ukraińską inteligencję, a następnie w trybie pozasądowym fizycznie się z nimi rozprawić. 20 listopada 1937 r. trójka wydała decyzję, w której I. Kosacz oskarżona została o to, że prowadziła wśród studentów kijowskiego instytutu rolniczego „kontrrewolucyjną działalność nacjonalistyczną”. Oceniono to na 8 lat łagrów poprawczych i 4 lutego 1938 r. wysłano ją do łagru w Onedze. Wszystko to działo się w czasie, gdy w kraju Rad hucznie obchodzono 25-lecie śmierci pisarki Łesi Ukrainki – klasyka literatury ukraińskiej. W 1939 r. nastąpiło zjednoczenie ziem zachodnich z radziecką Ukrainą. Teraz po raz trzeci życie Izydorze uratowało imię Łesi Ukrainki. Jesienią 1939 r. reprezentacyjna delegacja radzieckiej Ukrainy odwiedziła Galicję, gdzie znana pisarka Olha Kobylańska zapytała o los sióstr Łesi Ukrainki. I było wtedy niezręcznie delegacji radzieckich pisarzy powiedzieć, że krewni jej przyjaciółki marnieją w łagrach. Izydorę zwolniono po cichu, ale proces badania sprawy trwał prawie rok. Powróciła do Kijowa na początku 1940 roku. Po zwolnieniu Izydorę i Olgę włączono do prowadzenia działań poświęconych 70-leciu urodzin Łesi Ukrainki, które zamierzano obchodzić w 1941 roku. Dla wydziału propagandy i agitacji KP(b)U ważna była ich obecność, a nie ich wspomnienia. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

osądzenia, honorowy mieszkaniec Milijewa, autor tych słów, a nagrodę pieniężną – przewodniczący Rady Miejskiej w Wyżnicy Ołeksij Czepil. Nagrodzonych powitali: przewodniczący Czerniowieckiego Oddziału Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wasyl Dżuran, starosta wsi Milijewo Wołodymyr Hafjuk, przewodniczący Wyżnickiego Rejonowego Zjednoczenia Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Dmytro Nykyforjak, szef klubu twórczej inteligencji Wyżniczyzny, redaktor naczelny czasopisma „Nimczycz” Wiktor Maksymczuk, profesor Uniwersytetu Czerniowieckiego, członek NZPU Wołodymyr Antofijczuk, milijewscy pedagodzy i uczniowie, w których wykonaniu zabrzmiały poezje D. Zahula oraz pieśni do jego słów. Uczestnicy uroczystych obchodów 30-lecia ustanowienia Nagrody Literackiej im. Dmytra Zahula złożyli kwiaty pod jego pomnikiem autorstwa czerniowieckiego rzeźbiarza Wołodymyra Hamala, odwiedzili pokój muzealny Zahula. Tym razem wzbogacił się on o kilka książek wydanych przez czerniowiecki „Bukrek”. Wśród nich – tekst wykładu otwartego W. Antofijczuka, wygłoszonego 5 czerwca 2020 roku na Uniwersytecie Czerniowieckim na temat „Biblijny intertekst w poezji Dmytra Zahula” i wydanego pod koniec tego samego roku pod tytułem „Na harfie Pańskiej…” z dodatkiem mało znanych utworów D. Zahula, w tym zbioru „Mara”. Innym podarowanym wydaniem jest zapomniana proza i poezja krajana Zahula, członka organizacji literackiej „Zachodnia Ukraina”, którego również spotkała śmierć w syberyjskich mrozach, Serhija Kaniuka pod tytułem „Utwory” (2020). Odnalazła je w periodykach i archiwach, dodając szereg rzadkich fotografii, szczegółową przedmowę i komentarze, kandydatka nauk filologicznych Olha Melenczuk. A trzecia książka to biobibliograficzny indeks „Bohdan Melnyczuk”, gdzie wśród ponad dwóch tysięcy pozycji podano opisy bibliograficzne 55 materiałów związanych z postacią Dmytra Zahula. Bukowina nie zapomniała o swoim wiernym synu w roku 130-lecia jego urodzin. „Psalmy Dawidowe”, „Najmyczka” i in. Rotaczowi zawdzięczamy także zachowanie unikalnego pomnika przyrody – dębu Szewczenki w Połtawie na Pawlenkach. Jednym z pseudonimów tego społecznika był Petro Samotnyj. Jednak, gdy jedni odwracali się i szczuli, innych przyciągało wewnętrzne światło Rotacza – garnęli się do niego wykładowcy połtawskich uczelni, uzdolnieni studenci, młodzi krajoznawcy, naukowcy. Do dziś uważają znajomość z nim za dar losu. Wielu przyjaciół Rotacz miał wśród pisarzy. Za najbliższych przyjaciół uważał Feodosija Rohowego i Hryhora Tiutiunnyka, korespondował z Hanną Czeriń, Jarem Sławutyczem, Dmytrem Nytczenką, Kaczurowskim… W czerwcowy dzień 2007 roku odprawiano nad nim nabożeństwo żałobne w niedokończonym Soborze Katedralnym Zaśnięcia Matki Bożej. I nagle stało się jasne: Petro Samotnyj w rzeczywistości nie był samotny. Uhonorować rodaka przyszło wielu ludzi o podobnych poglądach, oni też kontynuują jego dzieło. Oczywiście postać godna tego, by nazwać jego imieniem ulicę czy instytucję naukową. 14 października 2009, w dzień Pokrowy, na fasadzie budynku w Połtawie, gdzie Petro Rotacz przeżył 45 lat, odsłonięto tablicę pamiątkową. W 2018 roku Rada Obwodowa w Połtawie ustanowiła Nagrodę im. Petra Rotacza. Jednak po sobie pozostawił on pomnik nie ręką ludzką uczyniony – szczere słowo.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

30-lecie Nagrody im. Zahula

Bohdan MELNYCZUK, profesor, członek zarządu i rady Czerniowieckiego obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Od ustanowienia Nagrody Literackiej im. Dmytra Zahula minęły w ubiegłym roku trzy dziesięciolecia. W tym czasie powstawało i przestawało być przyznawanych wiele innych nagród literackich. A ta, uświęcona imieniem pochodzącego ze wsi Milijewe na Wyżniczyźnie twórcy, trwa dzięki dwóm założycielom – Czerniowieckiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, a zwłaszcza miejscowym władzom – wiejskim i rejonowym – wyżnickim. Nawet ekstremalne okoliczności związane z covidem nie przerwały szlachetnej corocznej tradycji wręczania Nagrody im. Zahula. Odbyło się ono pod koniec grudnia w murach szkoły, która nosi imię Dmytra Zahula, wprawdzie bez tłumów, ale z pełnym zachowaniem rytuału. Tym razem nagroda została wręczona dwóm bukowińskim pedagogom – nauczycielce języka ukraińskiego i literatury w Milijewskiej Szkole Ogólnokształcącej I-III stopnia Lubow Iwaniwnie Hafjuk oraz wykładowczyni katedry literatury ukraińskiej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza Julii Pawliwnie Prokopczuk. Pierwsza z nich, L. Hafjuk, naucza w rodzinnej szkole od 27 lat, posiada kwalifikacje „specjalisty wyższej kategorii” oraz tytuł pedagogiczny „starszy nauczyciel”. Wśród jej wychowanków są laureaci II etapu wszechukraińskich olimpiad uczniowskich oraz Międzynarodowego Konkursu Znawców Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka i Międzynarodowego Konkursu Językowo-Literackiego im. Tarasa Szewczenki. Co roku nauczycielka przeprowadza tygodnie języka ojczystego, dekady literatury ukraińskiej, Tydzień Szewczenkowski, święto wręczenia nagrody literackiej im. Dmytra Zahula, dekady pracy metodycznej. W szczególności na posiedzeniu metodycznym nauczycieli historii oraz języka i literatury ukraińskiej Wyżnickiej Zjednoczonej Wspólnoty Terytorialnej zaprezentowała referat „Milijewe w twórczości D. Zahula”. Miłość do ojczystego kraju i literatury ojczystej kształtują wśród uczniów jej lekcje na temat „Poezja Dmytra Zahula i in.”. Julia Prokopczuk zainteresowała się spuścizną twórczą D. Zahula jeszcze w czasach studenckich. Biegle władając językiem niemieckim, napisała i z powodzeniem obroniła pracę magisterską na temat przekładów D. Zahula niemieckich poetów romantyków. A zdobywszy dyplomy z wyróżnieniem magistra-filologa na specjalnościach „Język i literatura ukraińska” oraz „Język i literatura niemiecka”, kontynuowała badania i popularyzację życia oraz twórczości pisarza, co zaowocowało szeregiem artykułów, błyskotliwą obroną rozprawy doktorskiej i przygotowaniem do druku monografii „Dmytro Zahul – literaturoznawca i tłumacz”, która ukazała się w listopadzie ubiegłego roku w czerniowieckim wydawnictwie „Bukrek”. Pracując nad badaniem dorobku literaturoznawczego i translatorskiego D. Zahula, J. Prokopczuk odnalazła wiele faktów dotyczących jego życia gimnazjalnego, współpracy z gazetami „Bukowyna”, „Nowa Bukowyna”, „Narodnyj hołos”, pierwszych i kolejnych publikacji, otoczenia literackiego, a zwłaszcza zbioru „Mara” (1919), którego jeden z niewielu ocalałych egzemplarzy udało jej się odnaleźć. Tutaj bezlitośnie napiętnowano bolszewicki stosunek do Ukrainy: Ty mówisz: brat Zza silnych krat? – Ja powiem: kat I cham! Szczególnie należy wyróżnić odnalezioną przez badaczkę w Centralnym Państwowym Archiwum Organizacji Społecznych Ukrainy sprawę karną, założoną na D. Zahula przez sługi stalinowskiego reżimu. Jej materiały pozwoliły ustalić lub doprecyzować wiele faktów z życia i twórczości pisarza z Bukowiny. Opowiedział o tym wszystkim i wręczył dyplomy nowym laureatom Nagrody im. Zahula niezmienny przewodniczący komisji konkursowej ds. jej przy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Oracz literackiej niwy: w 96. rocznicę urodzin Petra Rotacza

Halina PUSTOWHAR, m. Połtawa Szedłem wśród czarnej złości. Strome, strome drogi się ścielły, Obok chylili się niewolnicy, A dumni rzadko się spotykali. P. Rotacz Mówił o sobie: jestem zwykłym pracownikiem kultury. Skromny człowiek o cichym głosie, obalił rozpowszechnione przekonanie, że „jeden w polu nie wojownik”. I przeżył życie typowego ukraińskiego inteligenta – nie dzięki, lecz wbrew. 24 stycznia 1925 roku na chutorze Kaleniwszczyna na Romenszczyźnie urodził się przyszły poeta, prozaik, literaturoznawca, encyklopedysta i tłumacz Petro Rotacz. Miłości do Ukrainy zaszczepił mu ojciec. Czytał małym dzieciom nocami *Kobzarza* Szewczenki. Później z tej miłości wyrosło pragnienie zbadania życia Szewczenki i jego związków z Połtawszczyzną. Według miar systemu sowieckiego Petro Rotacz był trzykrotnie nieprawomyślny: pochodził z rodziny rozkułaczonej, w 1942 roku trafił jako ostarbajter do Niemiec, gdzie w ciągu kilku lat nawiązał kontakty z ukraińskim ruchem patriotycznym. Wówczas także za granicą ukazała się drukiem jego powieść o Hołodomorze w latach 1932–1933, którego jako dziecko widział na własne oczy. Dlatego, gdy pod wpływem uczuć patriotycznych Rotacz powrócił na ojczyznę, od razu znalazł się pod uważnym nadzorem KGB. Pojawiły się przeszkody w zdobyciu wyższego wykształcenia i dopiero w 1949 roku udało mu się wstąpić do Połtawskiego Instytutu Pedagogicznego. Tam poznał przyszłą żonę, z którą przeszedł całe życie. Małżeństwo wynajmowało mieszkanie przez 10 lat. W tym czasie Petro Petrowycz musiał pracować jako urzędnik, dziennikarz radiowy, bibliotekarz szkolny, nauczyciel języka i literatury. Następnie otrzymali własne mieszkanie przy ulicy Żowtniewej, gdzie przez długi czas mieszkali w dwóch pokojach razem z synem i matką. A do tego dzieliliśmy powierzchnię mieszkania… z książkami. „Książki były pasją Petra Petrowycza – wspominała żona Alla Ołeksandriwna. – Pierwszym naszym zakupem była… szafa na książki. Potem szaf zrobiło się aż pięć, ale i tak ich brakowało”. Pod koniec lat 50. Petro Rotacz zaczął układać słownik bibliograficzny „Literacka Połtawszczyzna”, w którym jako pierwszy wprowadził do obiegu naukowego biografie represjonowanych rodaków-pisarzy, łącznie 577 haseł osobowych. Omijając zakazy, drukował się w wydawnictwach ukraińskich i rosyjskich, w czasopismach zagranicznych. Jednak wówczas nawet słowniki nie stały poza polityką. Z powodu obiektywizmu w badaniach naukowych i swojego wyraźnego stanowiska obywatelskiego Petro Rotacz w latach stagnacji na długo popadł w wielką niełaskę systemu totalitarnego – aż do nagonki w prasie i zakazu druku w wydawnictwach lokalnych. „Co miesiąc wzywano mnie do KGB, nakłaniano do współpracy z organami. Obiecywano w zamian zdjęcie zakazu publikowania. Odpowiedziałem: niech lepiej inni śledzą mnie, niż ja kogokolwiek” – napisze we wspomnieniach Petro Petrowycz. Nacisk moralny, tajna inwigilacja, kontrola listów, podsłuchiwanie rozmów telefonicznych – wszystko to trwało nawet w latach 80., w czasach tak zwanej pieriestrojki Gorbaczowa. Ale Petro Rotacz uparcie orał swoją literacką niwę. Biurko zamienił w pole bitwy o sprawę ukraińską. Wszyscy odnotowywali jego zdumiewającą pracowitość. „Potrafił siedzieć przy pracy cały dzień. Jeśli odezwiesz się do niego w jakiejś sprawie, zawsze wzdychał: »Przecież dopiero zaczynam pracować!« Nie zauważał czasu, a jednocześnie bał się go marnować” – opowiadała Alla Ołeksandriwna. Każda jego praca to bezcenny skarb dla nauczycieli, bibliotekarzy i po prostu miłośników rodzimego słowa. Ułożył kalendarz literacki „Kłoski z literackiej niwy” – 131 opowieści o pisarzach, rozmieszczonych według cyklu rocznego. „Rozproszeni po obcej ziemi: połtawianie na emigracji” – to badanie drogi twórczej pisarzy, którzy zmuszeni byli opuścić podsowiecką Ukrainę. Jest autorem blisko trzech tysięcy artykułów w wydawnictwach encyklopedycznych i dwudziestu pięciu książek. Ale dziełem swojego życia Petro Rotacz uważał Połtawską Szewczenkianę (sam nazywał ją próbą regionalnej encyklopedii szewczenkowskiej). Nad wydawnictwami takiej objętości pracują instytuty. On sam poradził sobie z tym zadaniem w pojedynkę. Począwszy od lat 60. Rotacz wnikliwie zbierał i porządkował wiadomości o pobycie Tarasa Szewczenki w guberni połtawskiej, miejscach, które odwiedzał, ludziach, z którymi się spotykał, o artystach i zespołach artystycznych, które dotykały tematyki szewczenkowskiej w twórczości itd. Starannie zestawiał i sprawdzał wszystkie fakty, i nawet naukowcy przyznawali, że wiadomości podane przez Rotacza są wiarygodne. Pierwsze fragmenty „Szewczenkiany” ukazywały się w czasopiśmie „Dobromysł” już na początku lat 90. Zwrócenie uwagi władz na ten projekt udało się jednak dopiero w latach 2007–2010. Wówczas wydanie obu tomów sfinansowało Zarząd Polityki Informacyjnej i Wewnętrznej Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej. Niestety, autor zdążył zobaczyć tylko egzemplarz sygnalny pierwszego tomu. Dokończenie sprawy powierzył inicjatorce projektu wydawniczego Hannie Hryban, i to moralne zobowiązanie udało się wypełnić w 2012 roku. Wiele pracy przy wydaniu książki wnieśli znany archiwista Taras Pustowit, żona autora Alla Ołeksandriwna, syn Ołeksandr. O zakresie pracy świadczy choćby liczba artykułów, które weszły do drugiego tomu – prawie półtora tysiąca. Encyklopedia zyskała rozgłos, wysoko oceniono ją w Narodowym Rezerwacie „Ojczyzna Tarasa Szewczenki” oraz w izbie-muzeum poety w Petersburgu, gdzie książka zajmuje eksponowane, poczesne miejsce. Właśnie praca Rotacza dowodzi, że związki Tarasa z Połtawszczyzną były silniejsze niż z innymi zakątkami Ukrainy. Tu poeta przebywał w latach 1843–1846, odwiedził ją także po powrocie z zesłania, już w 1859 roku. W tym czasie odwiedził 120 miejscowych miast, miasteczek, wsi i chutorów, co odzwierciedlił w swoich utworach. Właśnie na Połtawszczyźnie Kobzarz napisał takie przełomowe dzieła, jak „I umarłym, i żywym…”, misterium „Wielki loch”, „Rozryta mogiła”, „Chołodny Jar”, poemat „Kaukaz”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

oraz zakarpackiej, a także rumuńskiej Marmaroszy. Wiele utworów podano na podstawie zapisów znanych uczonych folklorystów oraz współczesnych zbieraczy. Starannie i z należytą pełnią dobrano fragmenty najbardziej wyrazistych, zasługujących na uwagę tekstów folklorystycznych, zarówno dawnego, archaicznego pochodzenia, jak i stworzonych w naszych czasach. Należy odnotować jeszcze jedną cechę recenzowanego podręcznika: teoretyczny wykład materiału opiera się w nim na znacznej pod względem liczebności kolekcji utworów folklorystycznych, co stanowi jakby połączenie podręcznika z chrestomatią. W warunkach braku chrestomatii z zakresu lokalnego folkloru taki wykład wygląda na całkowicie umotywowany i zasługuje na uwagę. Uważamy, że cel książki Adeli Hryhoruk – przejście wraz z czytelnikiem historycznie długą drogą kształtowania się niezwykle oryginalnej warstwy kultury ludowej, jej dzisiejszego funkcjonowania na Huculszczyźnie – został osiągnięty. Pierwszymi, którzy ją przeczytają, będą bez wątpienia uczniowie i studenci, do których jest ona bezpośrednio adresowana. Jednakże to badanie, oczywiście, nie zostanie pominięte uwagą przez miłośników huculskiego folkloru, nauczycieli, wychowawców, szczerych przyjaciół wyrazistej i oryginalnej Huculszczyzny – wiecznie zielonej gałązki naszego ukraińskiego drzewa rodu. od dziewictwa do obrzędowej komory weselnej. Wyjątkowo ważne znaczenie w książce ma także słowo „Od autora”. W. Hołoborodźko rozszyfrowuje i komentuje w nim metaforyczne znaczenie kolorów oraz innych detali dziewczęcych ręczników, dokonuje odpowiednich uogólnień i wniosków, co czyni treść książki przystępną i zrozumiałą, podobnie jak osobliwości światopoglądu, rozumienia świata i interpretacji świata przez autora w odniesieniu do ukraińskiego świata w ogóle. Zwyczaju – dla zachowania i rozwoju naszej kultury narodowej przez współczesne pokolenia Ukraińców, zwłaszcza w okolicznościach urbanizacji, narzucania kosmopolityzmu i wykorzeniania narodu ze społeczeństwa pod wpływem współczesnych procesów globalizacyjnych. Świeżym, nowatorskim, aktualnym i przekonującym potwierdzeniem powiedzianego wyżej jest również inny wniosek badacza. „Można przypuścić – pisze W. Hołoborodźko – że wielka (jakby nadmierna z współczesnego, nowoczesnego punktu widzenia) uwaga poświęcona tak nieznacznej osobliwości dziewczęcego organizmu, jaką jest dziewictwo, błona dziewicza (hymen), czerwiec, pozwoliła w dawnych czasach pierwotnemu, jeszcze zwierzęcemu stadu z nieuporządkowanymi stosunkami seksualnymi, promiskuityzmem, przekształcić się w ludzką wspólnotę, gdzie takie stosunki byłyby uporządkowane i przestrzegane, aby socjum znów nie przekształciło się w zwierzęce stado” (s. 94). Zatem wsłuchajmy się w głos poety, gdyż przez niego przemawiają do nas tysiąclecia ludowego doświadczenia i naszej kultury narodowej, których nie mamy prawa lekceważyć, a które musimy zachowywać i pomnażać.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Książka o obrzędowym folklorze Hucułów Adela Hryhoruk. Etnologia Huculszczyzny: folklor i obrzędowość. — Lwów: Rastr-7, 2020. — 252 s., il.

Nestor MYZAK, doktor nauk historycznych, profesor, Czerniowce. Ukraińska ustna twórczość ludowa oraz związana z nią obrzędowość w niepowtarzalny i wszechstronny sposób odzwierciedlają światopogląd naszego narodu. Przeszedłszy długą drogę rozwoju i nabrawszy wysokiej formy artystycznej, folklor wystarczająco pełnie reprezentuje narodową mentalność Ukraińców, co potwierdzają fundamentalne badania nad tym problemem. Ukraiński folklor jest oryginalny tym, że jest naznaczony wyrazistymi cechami etnograficznymi regionów geograficznych państwa — Bojkowszczyzny, Polesia, Pokucia, Słobożanszczyzny, Podola, Huculszczyzny, gdyż jest uwarunkowany bytem, trybem życia, warunkami naturalnymi, gospodarką oraz historycznie ukształtowanymi tradycjami tych miejscowości. Folklor i obrzędowość mieszkańców Karpat, będące ważnym komponentem ukraińskiej twórczości ludowej, harmonijnie wpisują się w ogólnonarodową tradycję. Studiom nad tym fenomenem poświęcona jest książka Adeli Hryhoruk „Etnologia Huculszczyzny: folklor i obrzędowość”. Aktualność tego wydania polega przede wszystkim na tym, że w warunkach niepohamowanej globalizacji, transformacyjności otaczającego świata dla każdego człowieka wzrasta potrzeba poznania autentycznej kultury własnego narodu, ukształtowania pozytywnej aksjologii własnej przestrzeni narodowej i nauczenia się integrowania ze światową przestrzenią duchową w taki sposób, aby nie utracić przy tym własnych korzeni, tożsamości, tradycji. Opierając się na zasadach polifunkcjonalności i wariantywności folkloru, autorka kładzie nacisk na aspekt etnologiczny. Takie ukierunkowanie pracy wyczuwalne jest już w rozdziale, który naświetla ogólnoteoretyczną tematykę, gdzie poruszane są kwestie istoty folkloru, historycznej ewolucji jego składników, osobliwości systemu gatunkowego, specyfiki funkcjonowania itp. Książka Adeli Hryhoruk rozpatruje folklor jako ważną stronę kultury duchowej Hucułów, analizuje obrzędowość pieśniarską, w tym pieśni kalendarzowo-obrzędowe cyklu zimowego, wiosennego, letniego z ich szeroką tematyką, obrzędowość rodzinną na Huculszczyźnie. Ważny jest rozdział, w którym rozpatrywany jest folklor prozatorski w jego gatunkowej różnorodności — bajki, legendy i podania, modlitwy ludowe, anegdoty, zagadki, przysłowia i powiedzenia. Analiza konkretnych grup tematycznych, motywów, gatunków ma u swych podstaw zasady historyzmu i daje wyobrażenie o dynamice procesu folklorystycznego, prawidłowościach zmian artystyczno-stylowych i treściowych w nim zachodzących. Autorka zatrzymuje się na wyjaśnieniu takich pojęć jak „obrzęd”, „obrzędowość”, „poezja obrzędowa”, „pieśni obrzędowo-rodzinne”, „pieśni połonińskie”, „rytuał” oraz innych, nie mniej ważnych momentach, które mają ścisłe związki z folklorem, a dla ich pełniejszego przyswojenia przez uczniów i studentów podaje w podręczniku „Krótki słownik terminów literaturoznawczych i krajoznawczych”. Całkiem zasadnie Adela Hryhoruk stawia w bezpośredniej zależności kompleks kalendarzowo-obrzędowy od cykliczności prac gospodarskich na Huculszczyźnie, śledzi poetykę pieśni pracy i weselnych. Autorka proponuje do rozważenia użytkownikom tego wydania także huculską choreografię ludową, gdyż taniec ludowy zawsze był bardzo ważny w tradycyjnej kulturze mieszkańców Karpat. Słusznie podkreślając genetyczne pokrewieństwo tańców huculskich z ogólnoukraińskim folklorem tanecznym, autorka zaznacza, że tańce ludowe tego regionu mają swoje charakterystyczne cechy, zachowały pradawną archaikę, znaczenie rytualne. W melodiach, gestach, ruchach przeglądają się głębokie warstwy dawnej kultury, wyobrażenia światopoglądowe, archaiczne obrzędodziejstwo. Są one istotnym przejawem samodzielnych cech narodowych, etnicznej tożsamości ukraińskiej. Analiza tańców kalendarzowo-obrzędowych, obrzędowo-rodzinnych, pozaobrzędowych rozrywkowych daje pełne wyobrażenie o tym unikalnym skarbie kultury huculskiej, który warto zachowywać i pomnażać. Dlatego logiczna jest opowieść o scenicznym życiu ludowych tańców huculskich oraz amatorskich dziecięcych zespołach choreograficznych, które kontynuują życie tego rodzaju sztuki ludowej. Charakterystyczną cechą podręcznika jest jego maksymalne wypełnienie potrzebną informacją, rozpatrywanie zjawisk folklorystycznych w ich historycznej zmienności, szerokie odwołania do najbardziej autorytatywnych źródeł, co jest niezwykle potrzebne dla tego rodzaju literatury dydaktycznej. Książka Adeli Hryhoruk jest cenna gruntownym wykładem współczesnego stanu folkloru i obrzędowości Huculszczyzny, jednak jej ważne znaczenie polega także na tym, że autorka proponuje metodyczny instrumentarium przyswajania materiału przez osoby uczące się: po każdym rozdziale podawane są pytania i zadania do treści naświetlonego materiału, które sformułowane są tak, aby zapewnić efektywne opracowanie przez ucznia/studenta materiału dydaktycznego w procesie samodzielnej pracy. Wiele zadań ma charakter poszukiwawczo-badawczy i jest skierowanych na kształtowanie u młodzieży szkolnej i studenckiej umiejętności pracy naukowej. Rozdział „Zalecenia metodyczne dotyczące studiowania kursu” zawiera tematykę i plany międzyprzedmiotowych zajęć seminaryjnych ze wskazaną literaturą oraz rady metodyczne dotyczące ich prowadzenia, wskazówki, jak przygotowywać komunikaty, referaty, doniesienia, jak zapisywać i paszportyzować utwory folklorystyczne. A. H. Hryhoruk sama zebrała i usystematyzowała znaczną liczbę próbek folkloru wszystkich części huculskiego terytorium etnograficznego Ukrainy – galicyjskiej, bukowińskiej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Poetyckie odczytanie narodowego obyczaju

Wasyl Hołoborodźko. Zagadki pięciu dziewczęcych ręczników. – Kijów, DP „Інформаційно-аналітичне агентство”, 2019. – 100 s. w ten sposób tworzą spójny, prawdziwy, doskonały obraz narodowego świata i ukraińskiego człowieka w nim, to znaczy, jak mówi on, Zwyczaju. W czym zatem przejawiają się istota i prawidłowości kształtowania się i rozwoju tego Zwyczaju? Zagadki pięciu dziewczęcych ręczników i ich rozwiązania – to krok po kroku poznawanie, rozumienie i uświadamianie sobie ich znaczenia w duchowym rozwoju narodu ukraińskiego, w kształtowaniu moralno-etycznej treści narodowego układu codziennego życia naszego ludu. Treść (w interpretacji W. Hołoborodźki – plan treści) czarnej i czerwonej barwy autor wywodzi z jedności dwóch składników – fizjologicznego (nadejście pierwszej miesiączki) i moralno-etycznego (obyczajowego) – to znaczy uaktualnionego dziewictwa tego, „co najpiękniejsze na świecie”. Dlatego też wieniec z kwiatów wyszyty na ręczniku Anny Sobaczko-Szostak, w którym harmonijnie połączono początki fizjologiczne i moralno-etyczne – czarne i czerwone – „co najpiękniejsze na świecie”, ponieważ symbolizuje dziewczęcą czystość i nieskazitelność, wierność dziewczyny narodowemu Zwyczajowi, w którym harmonijnie przenikają się i pierwsza w życiu miesiączka, i „dziewicza niewinność”, i „czerwiec w pierwotnej całości i pełni” i „dziewicza niewinność”, i czarna ziemia, najściślej związana z wyszytymi kwiatami, bo wszystko to – świętość, dlatego też jest „najpiękniejsze na świecie” i stanowi istotę tradycyjno-obyczajowego świata ukraińskiej duchowości narodowej. Zakorzenienie w ten świat rozwija się na ręcznikach wyszywanych według obrazów Paraski Chomy, Kateryny Biłokur, Marii Pryjmaczenko, tworząc spójny obraz moralno-etycznych i psychologicznych prób dziewczyny, jej wierności narodowemu Zwyczajowi aż do nadejścia komory weselnej. Ziemia, wieniec, kwiaty, kłos w takim razie stanowią te składniki, które określają istotę treści przedstawionej (według W. Hołoborodźki – plan wyrazu) na dziewczęcych ręcznikach, a tym samym naturę świata, w którym dochodzi do owych moralno-etycznych i psychologicznych prób dziewczyny. W ludowych wierzeniach ziemia jest święta, jest matką, która nas urodziła, jest żywicielką. Dlatego w poezji W. Hołoborodźki ziemia jest „zagadką dziewczęcego dziewictwa”, a połączenie czarnej i czerwonej barwy w planie wyrazu najściślej wiąże się z „uaktualnieniem według Zwyczaju”, to znaczy z nadejściem dojrzałości płciowej, którą dziewczyna strzeże jako to, „co najpiękniejsze na świecie”. Jak widzimy, dziewicza niewinność to swego rodzaju świętodziejstwo, czystość, szlachetność, które czczą dziewczynę, tak jak czczona jest także ziemia, która nas urodziła. Zatem rzutowanie przez W. Hołoborodźkę ludowego światopoglądu, rozumienia świata, wyrażania świata i interpretowania świata na codzienność, na świadomość i życie dziewczyny oraz życie otoczenia, w którym ona żyje, nabiera szczególnego znaczenia społecznego i publicznego. W rezultacie fizyczne cechy dorosłej dziewczyny przechodzą w zjawiska kultury ludowej, a „haft na ręczniku świadczy również o tym, że dziewczyna zna Zwyczaj i będzie przestrzegać jego wymogów w swoim życiu” (s. 93), o czym przypomina także piąty ręcznik, wyszyty według obrazu Marii Pryjmaczenko „Czarny zwierz”. Ten zwierz bowiem jest oplątany namalowanymi kwiatami, jest dziki i drapieżny, trzeba się go strzec, tak jak trzeba strzec się utraty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

za granicą. Łatwiej wymienić kraje, w których nie byliśmy, niż te, w których występowaliśmy. Braliśmy udział w wielu międzynarodowych konkursach i często zdobywaliśmy nagrody. Konkurencję mogli nam stworzyć jedynie gruzińscy artyści, którzy świetnie śpiewają i tańczą. Trzy razy byliśmy w Holandii. Tam w radiu każdej niedziely od 14 do 16 nadawana jest audycja, w której prezentuje się zagraniczne zespoły gościnnie występujące w tym kraju. Zaproszono także nas. Zazwyczaj w takich studiach panuje cisza i doskonała akustyka, a tutaj wszystko było inaczej. To studio było wielką kawiarnią, w której było dużo ludzi, panował gwar, a na końcu – niewielka scena, stolik i czterech prowadzących. Naprzeciw każdego z nich stał mikrofon. A wśród gości były zespoły z Afryki, Ameryki Łacińskiej, Skandynawii. Słyszę, że zaczęli mówić o nas. Gdy opowiadali o „Berehyni”, trzeba było wyjść na scenę. Nas było dziewięciu. Kiedy zaśpiewaliśmy rozwlekłą poltawską pieśń, od razu zapadła cisza, wszyscy obecni odwrócili się w naszą stronę, a prowadzący po prostu zamarli ze zdumienia. Zdołaliśmy zaskoczyć Europę i zaskakiwaliśmy ją wielokrotnie. Podobnie było w Korei Północnej, w Afryce. Przyznaję, że w wielu krajach publiczność przyjmowała nas nawet lepiej niż w Ukrainie. — Czy zdarzyło się, że zapominaliście tekst? — Tak, i to wiele razy. Szczególnie gdy program jest jeszcze nowy. Czasami wykonywaliśmy nie te numery, które zapowiadano, ale zawsze znajdowaliśmy wyjście z sytuacji. Zdarzały się też inne nietypowe przypadki. Podczas tournée często trzeba było wychodzić, jak się mówi, „z korabia wprost na bal”. Pewnego razu w Holandii jechaliśmy własnym autobusem, zabłądziliśmy, spóźniliśmy się. Po koncercie podarowano nam każdemu małe zegarki, żebyśmy już się nie spóźniali. — Ostatnio w repertuarze teatru pojawiły się spektakle „Cienie zapomnianych przodków” i „Konotopska wiedźma”. Pewnie znacznie różnią się od wcześniejszych inscenizacji? — „Cienie zapomnianych przodków” należą właśnie do tych poważnych spektakli, które lubię. Wcześniej nie robiliśmy niczego podobnego. Przygotowywaliśmy się długo, dużo pracowaliśmy nad tekstem, intonacją, plastyką. Mam dwie role – Czuhajstra i Watah. Role są różne. Watah mieszka w górach i prawie nikogo nie widuje. Aby zrozumieć tę postać, trzeba było przepuścić ją przez siebie. Jeśli ten bohater jest człowiekiem, to Czuhajster to nieczysta siła, pośrednik między mawkami a ludźmi. Role są niewielkie, ale bardzo ciekawe. „Konotopska wiedźma” także bardzo mi się podoba. To klasyka ukraińskiego teatru. Choć mój bohater przez połowę przedstawienia leży w skrzyni i wyłazi z niej dopiero pod koniec pierwszego aktu, aż bolą boki (śmieje się), ale rola jest ciekawa. W spektaklu aktywnie wykorzystuje się światło i dźwięk. Teraz mamy lepsze możliwości techniczne i to cieszy. — Obecnie teatr przygotowuje spektakl „Chanuma”. Co możecie o nim opowiedzieć? — Trwają próby. Będę grał kupca. To spektakl o Gruzinach. Staram się pokazać kaukaski charakter, oddać gruziński akcent. Nad spektaklem pracuje reżyser-inscenizator Mychajło Fiszczenko. Pracujemy z nim po raz pierwszy. Podczas takiej pracy zachodzi wzajemna wymiana między aktorami a reżyserem, a to jest niezwykle ważne. To będzie wesoły spektakl, a dziś ludzie jak nigdy potrzebują pozytywnych emocji. Myślę, że uda nam się poprawić im nastrój. Premiera zaplanowana jest na 14 lutego. — Jak spędza pan wolny czas? — Kiedy byłem młody, pasjonowałem się siatkówką. Od pięciu lat buduję dom. Mam ogród, pracuję w nim od wczesnej wiosny do późnej jesieni. Sadzę drzewa. W zeszłym roku razem z bratem posadziliśmy cedry i pistacje. Mam własne warzywa, arbuzy, melony. A trzy lata temu zrobiłem w ogrodzie oczko wodne i zarybiłem je karasiami. Im jestem starszy, tym bardziej ciągnie mnie do ziemi. Właśnie praca w ogrodzie pomagała przetrwać ograniczenia kwarantanny jesienią i latem. Na swojej życiowej drodze spotkałem wielu ciekawych ludzi. Podczas studiów w instytucie kultury poznałem Stanisława Pawluczenkę, który kierował Zespołem Pieśni i Tańca Wojsk Pogranicza Ukrainy oraz orkiestrą Chóru im. Hryhorija Wierowki, miał fenomenalną pamięć. Prowadzono próby z orkiestrą i chórem. Potem analizował wykonywane utwory. Czegoś takiego nigdy się nie zapomina. Od dawna moim idolem jest Narodowy Artysta Ukrainy, laureat Nagrody im. Szewczenki Fedir Stryhun, który grał w filmach razem z Iwanem Mykołajczukiem. Dwa lata temu nasz teatr brał udział w konkursie, który odbywał się w Tarnopolu. Autorytatywne jury prowadził Fedir Mykołajowycz. Byłem pod wrażeniem tego, jak ten człowiek potrafi kompetentnie i rozważnie mówić, a jeszcze bardziej tym, że jego słowa były przesycone szczerą miłością do ukraińskiego teatru, całej ukraińskiej sztuki. Takich ludzi trzeba częściej słuchać, mają od czego się uczyć. Jeszcze raz byłem zaskoczony, tym razem przykro, gdy dowiedziałem się, że Fedira Stryhuna zwolniono ze stanowiska głównego reżysera Lwowskiego Narodowego Teatru im. Marii Zankowieckiej. Szkoda… Chciałbym jeszcze raz wspomnieć naszą młodą reżyserkę Tetianę Matasową. Miło, że tym zajmuje się młodzież, a to oznacza, że nasza pieśń „Nie umrze, nie zginie”. A odkąd Ilina Hensicka została kierowniczką naszego teatru, „Berehynia” jakby otrzymała nowe tchnienie. Rozmawiał Eduard OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Anatolij Pachomow: «Nasze zwyczaje i obrzędy będą żyć przez wieki»

Ponad trzydzieści lat temu w repertuarze Kijowskiego Akademickiego Teatru Folkloru Ukraińskiego „Berehynia” pojawił się program koncertowy „Żywotoki”. A niedawno tutaj nadano temu programowi nowe życie, określając tym razem jego gatunek jako etnoshow. Uczestnik obu programów – jeden z czołowych aktorów teatru, zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Pachomow. Dziś pan Anatolij jest gościem „SP”. — Zapewne przed podjęciem pracy w „Berehyni” miał Pan doświadczenie w innych zespołach muzycznych? — Przez kilka lat śpiewałem w Poleskim Państwowym Zespole Pieśni i Tańca „Lonok”. Wielokrotnie występowaliśmy w Krasnodarze. Po jednym z naszych koncertów kierownik artystyczny Kubańskiego Chóru Kozackiego Wiktor Zacharczenko zaprosił mnie i jeszcze dwóch solistów „Lonka” do swojego zespołu. Zacząłem uczyć się repertuaru chóru, zacząłem opanowywać bandurę. Ale życie wprowadza swoje korekty. 8 marca 1989 roku wraz ze swoją kumą Antoniną Kołomijec trafiłem do Pałacu Żowtniowego (obecnie Międzynarodowe Centrum Kultury i Sztuki) na koncert „Berehyni”. Wcześniej słyszałem o tym zespole, ale byłem po prostu oszołomiony tym, co zobaczyłem na scenie. To było nowe słowo w sztuce ukraińskiej. „Gdyby tu tylko pracować”, pomyślałem. Antonina jakby usłyszała moje myśli i zaproponowała, żebyśmy razem przeszli przesłuchanie. Niebawem zostaliśmy solistami „Berehyni”. Przyznaję szczerze, że od tego czasu rzadziej chodziłem do instytutu kultury, na którym wtedy studiowałem, niż do „Berehyni”, a o Kubańskim Chórze Kozackim zapomniałem nawet. Wtedy pracowali tu barwni ludzie: Stepan Szkolnyj, Wołodymyr Bilecki, który tworzył sceny ludowe, najbardziej wtedy mnie poruszające, niezrównana mistrzyni zaśpiewów Maria Prysiażniuk, Nadija Burawska, która pracuje w teatrze do dziś, wieloletni kierownik artystyczny „Berehyni” Mykoła Buraws'kyj, a także Hryhorij Tarnawski, który wcześniej pracował w radiu i w Kapeli Bandurzystów, miał niezwykłą barwę głosu. Dla mnie, wtedy jeszcze studenta, był to wielki zaszczyt występować na scenie obok tak utalentowanych ludzi. Próby odbywały się w Kończy-Zaspie pod Kijowem. Właśnie tam odbył się pierwszy koncert „Berehyni” z moim udziałem, 1 kwietnia 1990 roku. Większość koncertów wtedy była wyjazdowa. Występowaliśmy na letnich scenach plenerowych lub w klubach. Babcie schodziły się na godzinę, półtorej przed koncertem. Patrzymy na salę, a tam już siedzą z białymi chusteczkami. Te starsze kobiety przynosiły ze sobą koszule i dawały je artystom. Dlatego nasze kostiumy były wtedy autentyczne. A dziś, jakie by one nie były wprawne, nie potrafią powtórzyć tych wzorów, które wtedy były na naszych koszulach. Zespół stopniowo rósł ilościowo i artystycznie. Kiedy przyszedłem, była tylko jedna para tancerzy, stopniowo zwiększyli ją do sześciu. Pojawiła się własna orkiestra. Stale tworzyliśmy nowe programy. Przez długi czas jednym z głównych było „Żywotoki”, do którego weszły obżynki, wieczornice, blok kozacki. Ale tak jak u człowieka, tak i każdy program czy przedstawienie ma swój wiek. Stopniowo „Żywotoki” odeszły. Bardzo lubię wykonywać trudne pieśni, utwory o tematyce historycznej. Każdy program jest drogi na swój sposób. Ale najbardziej zapadły mi w pamięć programy „Dzielni chłopcy, Zaporożcy”, „Hajdamacy”, a także ten, który stworzono na poezję Tarasa Szewczenki. — A dlaczego w teatrze postanowiono wznowić ten program? — Jak mówią: „Nowe to dobrze zapomniane stare”. Jestem przekonany, że zwyczaje, tradycje, obrzędy naszego narodu będą żyć przez wieki. To kod naszej nacji. Reżyserka i twórczyni przedstawienia Tetiana Matasowa dobrze zna się na swojej robocie, kocha wszystko, co ukraińskie. Nad częścią muzyczną pracował zaś Narodowy Artysta Ukrainy Mykoła Buraws'kyj. Weszły pewne utwory z poprzedniej inscenizacji, ale w całości to już nowy program. Jak i wcześniej, wzięliśmy materiał folklorystyczny. Ale tym razem nie ma orkiestry, wszystko wykonujemy a cappella. Artyści grają na oryginalnych instrumentach muzycznych. Myślę, że z tymi niełatwymi zadaniami dobrze sobie poradziliśmy. Pracowaliśmy dużo, zwłaszcza przed premierą. Próby trwały po 12 godzin na dobę, bez dni wolnych. To było ciężkie, ale wiedzieliśmy, że tylko w ten sposób można osiągnąć sukces. Nowa inscenizacja jest uwspółcześniona. W poprzedniej była manera wykonania, jak u naszych dziadków i babć, a teraz – nowa reżyserska forma, stylizowane kostiumy. Zresztą młodzieży bardziej podoba się właśnie nowa wersja. Zaczynamy od wiosennych pieśni, potem – obżynki, kiedy wykonujemy pieśń „My, chłopcy kosiarze”, jednocześnie grając na kosie, butelkach i innych przedmiotach codziennego użytku. A w jesiennym bloku jest wzruszająca scena – pokazujemy Hołodomor, w tym czasie sami artyści mają ciarki na całym ciele. Specjalnie do tego programu nagraliśmy pieśń „Ach, na polu studzienka” w wykonaniu dziewięćdziesięcioletniej kijowianki, mieszkającej na Pietrowce. — Co wpłynęło na Pana wybór zawodu? — Pamiętam, jak miałem 45 lat. Mój dziadek miał sześć córek i trzech synów. W święta wraz z wnukami wszyscy zbierali się w jego chacie. Na ścianie w dziadkowym domu wisiał sudnik (szafa na naczynia). Z tej szafy wyjmowano naczynia i przegrody, a mnie zamykano tam. Potem ciotka otwierała szafę, a ja witałem się i ogłaszałem: „Występuje polski chór, pieśń „Niesie Halja wodę”. Solistka Lisowa Nadia i solista Lisowy Tolik”. Śpiewaliśmy. Na zawsze zapamiętałem te wieczory. Dziadek mógł śpiewać cały dzień, kiedy krzątał się po gospodarstwie. I te pieśni się nie powtarzały. Zdarzało się, że przez cały dzień mogłem usłyszeć tylko 34 znajome pieśni. Żałuję, że wtedy nie mieliśmy magnetofonów. Teraz byłby to unikalny materiał. Jeszcze jedno dziecięce wspomnienie, jak musiałem w szkole być Dziadkiem Mrozem. Ubrali mnie w płaszcz, na wierzch szlafrok, do tego czapka, walonki. Postawili przy piecu. Już spływałem potem, a Śniegurce było obojętnie, ona była w lekkiej sukience (uśmiecha się). Później przez wiele lat grałem w „Berehyni” Dziadka Mroza, a teraz – Mikołaja. W szkole byłem w brygadzie agitacyjnej, występowaliśmy w rejonie, jeździliśmy do Żytomierza. Rodzice także dobrze śpiewali, ale mój wybór nie został od razu przyjęty. „Po co ci to – mówił tata – jedź do Rohaczowa, zdawaj na zootechnika, będziesz miał zawód. A co zyskasz z tego klubu”. Jednak postanowiłem po swojemu. Wstąpiłem do kulturalno-oświatowego technikum i od tamtej pory na całe życie związałem się ze sztuką. — Zapewne często bywał Pan w trasach koncertowych? — Wcześniej jeździliśmy dużo. Zdarzało się, że dopiero co wracaliśmy, a po kilku dniach wyjeżdżaliśmy znowu. Często występowaliśmy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

«Wirtuozi folku» — ogólnoukraiński festiwal czeka na gości

Ogólnoukraiński Kijów-etno-music-fest „Wirtuozi folku” przebojem wdarł się w przestrzeń kulturalną Ukrainy i w ciągu trzech lat stał się zjawiskiem w dziedzinie sztuki narodowej. Ta artystyczna impreza przepuściła przez swoje tygle już całkiem wielu wykonawców, którzy w twórczości opierają się na ukraińskim narodowym melosie we wszystkich jego możliwych przejawach. W szczególności – także z Połtawszczyzny, jak choćby ludowy zespół folklorystyczny „Korali” z osiedla typu miejskiego Nowoorżyckie czy zespół „Teoria Inshych” z Hadziacza. A także – mistrzowie ludowi Jurij Fedynśkyj (bandurzysta, kompozytor, mistrz wyrobu instrumentów muzycznych) ze wsi Kriaczkiwka niedaleko Pyriatyna, hafciarka z Chorła Wałentyna Żurawśka, a także dwie Tetiany Wacenko z Połtawy, mama i córka, które zachwycały gości festiwalu swoimi wycinankami i wyrobami z koralików. Petro ANDRIJCZUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, profesor KNUKiM. Zaprawdę jest to godne podziwu! Wszak w dzisiejszym burzliwym świecie, przepełnionym pompatycznymi show ze szczodrymi sponsorami i natrętną reklamą, swoje potężne skrzydła rozpostarła ukraińska ludowa sztuka muzyczna, którą ignoranci z radia i telewizji nazwali „nieformatową”. Każdorazowo ozdobą stają się bezpośredni nosiciele autentycznych tradycji, których, niestety, z każdym rokiem ubywa. Ich rolę trudno przecenić, wszak to strażnicy systemu korzeniowego kultury praojców, z której wyrastają i zespoły folklorystyczne (których istotą jest badanie i odtwarzanie dawnej twórczości pieśniarskiej), i różne poziomy opracowań w tak zwanej sztuce ludowo-scenicznej, i sztuka akademicka, i modern, i wreszcie najodważniejsze eksperymentalne formy twórczości… „Wirtuozi folku” – to festiwal wszechogarniający. Tutaj niby w mozaice: utalentowane dzieciaki, które dopiero torują sobie drogę na scenę, młodzież, śpiewacy i muzycy w średnim, dojrzałym i bardzo szacownym wieku, gwiazdy pierwszej wielkości, profesjonalni artyści i amatorzy, sztuka wokalna, instrumentalna i ich synkretyczna jedność, akustyczne instrumenty muzyczne i elektroniczne, soliści i różnorodne formy zespołów, kultura wiejska i miejska... Tutaj ciągle nasuwa się myśl, że ukraińska ziemia rodzi o wiele więcej talentów, aniżeli potrzebują organizacje koncertowe. Dusza raduje się także za młodzież studencką, której przypada szczęśliwa okazja, by i siebie pokazać, i, co najważniejsze, zanurzyć się w oceanie gatunków, stylów, form, nurtów artystycznych. Właściwie, naocznie przekonujesz się, jak wszystko to można łączyć. Przykładem służą niektórzy artyści podstawowego kolektywu – Kijowskiego Akademickiego Zespołu Muzyki Ukraińskiej „Dniepr”, który jest wzorem wysokiego profesjonalizmu: podczas koncertu dwukrotnie, a nawet trzykrotnie reprezentują swoją wielowektorową twórczość w całkowicie różnych gatunkach. Wieńcem Kijów-etno-music-festu tradycyjnie jest koncert finałowy – w przepełnionej sali przez cztery godziny (a bywało i dłużej) kipi żywioł ukraińskiego ducha, parada prawdziwych ludowych talentów. Organicznym składnikiem całego muzycznego widowiska jest różnobarwność sztuki ludowo-dekoracyjnej z różnych rejonów etnograficznych Ukrainy – wystawy, pokazy, ekspozycje tematyczne, warsztaty. Respekt również dla prowadzących – ich wiedza o specyfice różnych oblicz sztuki ludowej zachwyca, wszak niekiedy muszą demonstrować cuda improwizacji, wypełniając długie pauzy podczas strojenia przez artystów instrumentów muzycznych. Wszystko, o czym była mowa wyżej, to tylko widoczna część góry lodowej. Dla niej przez cały rok prowadzona jest ogromna praca przygotowawcza liderów artystycznych i, jak się okazało, nie mniej utalentowanych menedżerów – Ołeny Kułyk, Lubomyra Matejka oraz Ołesia Żurawczaka, którzy zdołali zapalić swoją ideą autorytatywnych muzyków, krytyków sztuki, reżyserów, operatorów, projektantów, wolontariuszy, znaleźć środki i, do tego wszystkiego, stworzyć zdumiewająco kreatywną atmosferę, w której komfortowo czują się wszyscy. Szczególnie gruntownie przeprowadzany jest wstępny dobór uczestników. Kilkakrotnie rada ekspercka przesłuchuje ich nagrania – aby nie pominąć żadnego talentu, aby przedstawić wszystkie style, gatunki, formy wykonawcze, kategorie wiekowe i regiony Ukrainy. Nie sposób pominąć również wykonanych z ogromnym smakiem reklamy, dyplomów, podziękowań, suwenirów. Wniosek nasuwa się jeden: organizatorzy Kijów-etno-music-festu „Wirtuozi folku” – to prawdziwi mężowie stanu. Chroniąc i rozwijając pradawne tradycje narodu ukraińskiego, poszerzają horyzonty ukraińskiej kultury. I, co bardzo ważne, robią to jakościowo i szlachetnie. Niestety, w ubiegłym roku z powodu kwarantanny festiwal został wstrzymany. Ale w tym roku jego organizatorzy mają nadzieję, że do jesieni sytuację uda się ustabilizować i już, przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury, rozpoczęli przygotowania do kolejnej imprezy. Jakże chciałoby się, żeby na Ukrainie tak robiono wszystko… Bądźmy razem! PRENUMERATA—2021 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 74

Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 225 hrywien 96 kopiejek.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn