Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №09 за 2021 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

«Kobzarz» – na całe życie

Myrosław ŁAZARUK Najtrwalsze są moje pierwsze dziecięce wspomnienia, sięgające pięcioletniego wieku. Pamiętam, jak w 1961 roku ojciec przywiózł z Kołomyi zupełnie nowego Szewczenkowskiego „Małego Kobzarza”. Wybrane poezje dla dzieci (Państwowe Wydawnictwo Literatury Dziecięcej URSR, Kijów, 1961) z przedmową akademika Ołeksandra Biłeckiego, z przepięknymi kolorowymi ilustracjami W. Połtawca dla dzieci. Wtedy jeszcze nie umiałem czytać, za to przylgnąłem do ilustracji jak do czegoś najświętszego. Do dziś nie wiem, skąd ojciec go zdobył. „Kobzarz” stał się dla mnie księgą ksiąg – moją Biblią. Do dziś ten rarytas znajduje się w mojej domowej bibliotece i pozostaje dla mnie wieczną zagadką, bo nigdy nie odważyłem się zapytać taty, dopóki żył, skąd wziął go dla mnie. Zaginęła tylko obwoluta. Potem w moim życiu pojawiła się ogromna spuścizna Tarasa Hryhorowycza, aż po najnowsze wydania, lecz droższego od ojcowskiego daru nigdy mieć nie będę. Jestem przekonany: muszą istnieć nierozwiązane tajemnice, bez nich życie traci boską łaskę-świeżość i wszystko sprowadza się do banalnych aksjomatów... Wyszedł znamienny „Kobzarz” właśnie w 100. rocznicę śmierci Wielkiego Tarasa. Te wspomnienia przenoszą w tak odległe, niemal zapomniane lata 60. minionego stulecia. Właśnie ten „Kobzarz” wywarł niezatarte wrażenie na dziecięcej psychice, szczególnie ilustracje artysty W. Połtawca. Razem z obwolutą zamieszczono ponad dziesięć kolorowych reprodukcji, na których są i hajdamacy, i Hamalija, i kozak z martwą ukochaną dziewczyną z „Przyczynnej”, i ślepy kobzarz, i dziecięca niewola... Właśnie one uderzyły w dziecięcą wyobraźnię, jeszcze zanim zacząłem czytać, a później pojąć geniusz Wielkiego Kobzarza. Wszystko to wydawało się tym bardziej tajemnicze, niemal owiane sekretem, że dopiero w 1954 roku moja mama Jewdokija Wasyliwna wróciła z Syberii po ośmioletnim zesłaniu. Pojawienie się takiej książki w rodzinie „wroga ludu” mogło źle się dla rodziców skończyć. Ale nikt nigdy nie chował jej przed nami, trzema synami, nie zamykał na siedem zamków. Pokazywano ją nawet sąsiadkom i przyjaciołom. Tym bardziej że Marijka z Iwankiem również pochodzili z rodziny represjonowanych. Pamiętam, jak pewnego upalnego lata rzeczywiście nagragła kontrola z rejonowego wydziału oświaty na czarnej Wołdze. Wszystko przeszło stosunkowo łatwo: stwierdzono, że źle uczę się języka braterskiego, rosyjskiego. Znacznie więcej kłopotów sprawiali sąsiedzcy chłopcy, którzy od małego ochrzcili nas mianem „banderowców”. Od tamtego czasu minęło prawie sześćdziesiąt lat, ale kiedy słyszę cokolwiek z ekranów telewizorów, zwłaszcza w te rewolucyjne dni, to tak samo mnie to rani, jak w dzieciństwie. „Kobzarz” z każdym dniem stawał się coraz bardziej nierozgryzionym, pociągał swoimi wewnętrznymi sekretami, aż do tego stopnia, że w klasach 6–8 zaczęło mi się marzyć o kozackim wojsku z koszowymi i hetmanami. Szczerze wierzyłem, że prędzej czy później u nas właśnie tak się stanie, zwłaszcza że marzyło się lekko i swobodnie w lesie, na pustkowiu. Pewnego razu znalazłem trójząb zrobiony z drutu aluminiowego. Wujek Stepan, z którym najczęściej lubiłem chodzić po grzyby, surowo nakazał: natychmiast go wyrzucić i zapomnieć o nim na zawsze. Taja jednak nie zdołała tego zrobić! Później, w szkole średniej, pojawiło się sporo innych książek: potrzebnych i niezbyt. Niektóre dostawałem od nauczyciela literatury ukraińskiej Jarosława Nyżnyka, który choć nie prowadził u mnie lekcji, zainteresował się moim wierszowaniem i pomagał, jak mógł, ...należało ją doskonalić. Dawał przeczytać coś tylko na jeden dzień, nie dłużej, bo inni też na nie czekają. Tak wyglądało moje pierwsze spotkanie z „Ziemskim ciążeniem” Wasyla Symonenki, „Malwami” Romana Iwaniczuka... A potem w wiejskiej bibliotece sam odnalazłem „Sobór” Ołesia Honcza, „Niespalony krzew” Serhija Płaczyndy, „Przez ciernie do gwiazd” Iwana Cupy. Jarosław Iwanowicz cicho powiedział do mnie na przerwie: „Ale nie oddawaj ich do biblioteki...”. Zapytałem tylko: „A dlaczego?”, a on odpowiedział: „A chciałbyś, żeby kagiebiści przyszli i spalili wszystkie te książki?”. Tylko skinąłem głową. Jednak przed wszystkimi zawsze pozostawał Szewczenko. Przyciągał jak nikt inny. Także dlatego, że nikomu nie trzeba było jej oddawać, bo książka była moja własna, a ściślej – naszej rodziny i krewnych. Potem nastała wciąż nierozgadana wielka epoka „Czerwonej ruty”, gdzie wszystko także nie było do końca zrozumiałe, ale bliskie i miłe dla duszy i serca. My, rówieśnicy, postanowiliśmy na początku lat siedemdziesiątych stworzyć wokalno-instrumentalny zespół przy Korniecko-Średniej Szkole. Sami wykonywaliśmy, a ściślej przystosowywaliśmy do zakupionych instrumentów wzmacniacze dźwięku, szukaliśmy aparatury. A kiedy po raz pierwszy wystąpiliśmy na koncercie, po najsłynniejszej „Czerwonej ruty” Wołodymyra Iwasiuka, z jakiegoś powodu postanowiłem wykonać mało wówczas znaną piosenkę „Czarna ziemia zorana…”, którą czasem śpiewała mama. Jeśli niektórzy nauczyciele narzekali na słabe brzmienie naszych gitar elektrycznych, to na mój śpiew a cappella nikt nie zwrócił uwagi. Biorąc pod uwagę, że za oknem mijał rok 1971 i na Ukrainie zaczęły się breżniewskie mrozy po chruszczowskiej odwilży, można się było spodziewać represji także po niewinnie wykonanej pieśni Strzelców Siczowych. Dokończenie na str. 9 MIKOŁA DMYTRENKO WALERIJ WITER

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

uczestników konferencji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki z okazji 150. rocznicy urodzin Łesi Ukrainki. Światopoglądowe ideały Łesi Ukrainki, jej niezaspokojona, przez nikogo niepokonana wiara w szczęśliwą przyszłość własnego Narodu, bezkompromisowość i poświęcenie w walce z jego ciemiężycielami w oparciu o Ideę „wielkiego wyzwolenia” skłaniają i zobowiązują każdego świadomego ukraińskiego obywatela do ochrony i wzmacniania fundamentalnych wartości Ukraińskiego Narodu. Wyzwania i zagrożenia, które stanęły przed W warunkach agresji wojskowej Rosji, aktywizacji wewnętrznych antyukraińskich sił, negatywnego wpływu na żywotność społeczeństwa finansowo-politycznej oligarchii, trudnej sytuacji społeczno-ekonomicznej, konieczne jest skonsolidowanie wszystkich państwowotwórczych, narodowo-patriotycznych sił w interesie bezpieczeństwa Ukraińskiego narodu, dla zachowania i wzmocnienia najwyższego dorobku Narodu – Ukraińskiej Państwowości. Zatrzymać bezprawne działania organów władzy i organów ścigania, skierowane na bezpodstawne karanie (na rzecz antyukraińskich sił) wielu ukraińskich obywateli, którzy w odpowiedzialnych czasach stanęli w obronie suwerenności i niepodległości Ukrainy, stawiali mężny opór rosyjsko-imperialnym siłom, kolaborantom i zdrajcom Ukrainy, pomagając krajowi przetrwać w walce z podstępnym wrogiem. Prowadzić politykę jedności wszystkich patriotycznych sił dla odparcia zewnętrznych i wewnętrznych wrogów Ukraińskiej Państwowości, jednocząc społeczeństwo na zasadach interesów narodowych. Zdecydowanie stosować wszystkie dostępne konstytucyjne i ustawowe normy wobec tych sprzedajnych przedstawicieli organów władzy, samorządu lokalnego, którzy swoimi działaniami i zaniechaniami tworzą atmosferę ukrainofobii, zdrady, służalczości wobec nosicieli „ruskiego miru”. Należy niezwłocznie pozbywać się takich wrogich Ukrainie elementów, które wciąż przebywają w służbie państwowej, w strukturach siłowych, placówkach oświatowych i naukowych, w sferze informacyjnej. Szczególny niepokój budzi niepewność przywódców państwa co do ochrony i rozwoju języka ukraińskiego. Przypominamy, że Ukraińskie Słowo zawsze było decydującym czynnikiem formowania świadomości narodowej, zachowania samoidentyczności i twórczości życiowej Narodu, fundamentem kultury narodowej, podstawowym elementem ukraińskiej państwowości, podstawą bytu Ukraińskiego narodu i jego bezpieczeństwa. Domagamy się publicznego potępienia i zwolnienia z zajmowanych stanowisk wszystkich urzędników organów władzy centralnej i samorządu lokalnego, a także kierowników instytucji, placówek i organizacji, którzy ignorują wykonywanie obecnie obowiązującej Ustawy „O ustawie o języku proponuje się przekształcić w deklarację, którą można bezkarnie łamać. Takie działania są niedopuszczalne, gdyż oznaką każdej skutecznej ustawy jest nieuchronność jej wykonania i odpowiedzialność za naruszenie. zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Lekceważenie norm Ustawy przez urzędników państwowych, wykładowców uczelni, pedagogów, pracowników instytucji kulturalnych i informacyjnych jest bezpośrednim zagrożeniem dla bezpieczeństwa narodowego podczas wojskowej rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie. Nie zwlekając, zakończyć opracowanie i przyjęcie narodowego programu państwowego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego na okres 2021–2025 lat. Należy stworzyć koordynacyjną Radę ds. polityki humanitarnej przy prezydencie Ukrainy. Nie dopuszczać do skracania w programach nauczania godzin z literatury ukraińskiej jako odrębnej dyscypliny narodotwórczej i państwowotwórczej. Uważamy za błędną i szkodliwą politykę Ministerstwa Oświaty i Nauki dotyczącą łączenia w jeden przedmiot nauczania literatury ukraińskiej z zagraniczną. Zważywszy na niski poziom wiedzy uczniów i studentów z języka i literatury ukraińskiej, skrajnie zgubna jest decyzja MON Ukrainy o usunięciu literatury ukraińskiej z zadań testowych ZNO, co negatywnie wpłynie na jakość kultury językowej, formowanie świadomości narodowej i państwowotwórczej, wykształcenie ukraińskiej młodzieży. Zatrzymać w kraju negatywne tendencje w związku z wprowadzeniem reformy decentralizacji, kiedy dochodzi do zamykania bibliotek na poziomie lokalnych wspólnot, pogarsza się i tak już żałosna sytuacja w sferze kulturalno-oświatowej przede wszystkim ludności wiejskiej, zawężają się możliwości PODPISY: Bałuch Wołodymyr, działacz społeczny i polityczny, więzień polityczny Kremla dostępu ludności do kultury, ogranicza się finansowanie na uzupełnianie istniejących księgozbiorów bibliotecznych literaturą ukraińską. Domagać się jakościowych zmian w systemie edukacji pedagogicznej, przygotowaniu i przekwalifikowaniu, atestacji kadr pedagogicznych, co często realizowane jest według planów i programów nauczania, które nie odzwierciedlają interesów i potrzeb postępu społecznego, nie odpowiadają zasadom rozwoju edukacji narodowej Ukrainy. Ministerstwom, administracjom konkretnych instytucji, radom pedagogicznym i naukowym dawać pryncypialną ocenę faktom przejawów antykonstytucyjnych i etycznych naruszeń ze strony pracowników naukowo-dydaktycznych uczelni i pracowników szkół, ignorowania przez nich norm zawodowych w pracy z młodzieżą uczniowską i studencką, co wyrządza znaczną szkodę jedności społecznej i świadomości obywatelskiej, rozwojowi i wzmocnieniu Ukraińskiego Państwa. Podjąć konkretne środki na rzecz rozwoju drukarstwa książek na Ukrainie, zwiększając wielokrotnie nakłady narodowych utworów literackich, naukowych, dziecięcych, publicystycznych oraz przekładów literatury światowej w państwowym języku ukraińskim. Zapewnić formowanie przestrzeni informacyjno-reklamowej na Ukrainie (przede wszystkim w stolicy – mieście Kijowie) na bazie ukraińskojęzycznej i tradycji narodowej, co odpowiadałoby interesom i podniesieniu szacunku do samego siebie oraz godności Ukraińców i Ukraińskiego Państwa. mii im. T. G. Szewczenki, redaktor naczelny ogólnoukraińskiego tygodnika oświatowego „Słowo Proświty”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Nie – ingerencjom w ustawę o języku! Oświadczenie

My, przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, jesteśmy głęboko oburzeni inicjatywami ustawodawczymi deputowanych frakcji „Sługa Narodu”, skierowanymi na niszczenie mechanizmów ochrony praw językowych Ukraińców, i wzywamy ukraińskie władze do wycofania się z tych inicjatyw. Język ukraiński jest jednym z kluczowych czynników bezpieczeństwa narodowego i jedności naszego państwa. Ustawa „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” stała się znaczącym kamieniem milowym ukraińskiego państwowotwórstwa i przewiduje całościowy system wsparcia, rozwoju i ochrony języka ukraińskiego. Jednym z ważnych składników tej ustawy są gwarancje udzielania informacji i usług w języku ukraińskim, które weszły w życie w styczniu tego roku. Prawo każdego do obsługi w języku ukraińskim jest chronione, w tym także normami o karach dla tych podmiotów gospodarczych, które w sposób zuchwały i wielokrotny naruszają prawa językowe konsumentów. Przy tym ustawa nie ogranicza powielania informacji czy indywidualnej obsługi klienta na jego prośbę w jakimkolwiek języku. Pomimo rozwiniętej przez Kreml i jego piątą kolumnę kampanii dyskredytacji ustawy o języku, przejście sfery usług na język ukraiński odbywa się w całym kraju i ma, jak świadczą socjologowie, poparcie absolutnej większości ukraińskich obywateli. W tych okolicznościach wniesienie przez deputowanych frakcji „Sługa Narodu” projektów ustaw 4638 i 4638-2 jest otwartą prowokacją, która zagraża jedności narodowej i prawom milionów ludzi. Oba te projekty przewidują zniszczenie całościowego systemu ochrony praw językowych Ukraińców, który już działa. W istocie, normy Wzywamy Radę Najwyższą Ukrainy, komisje parlamentarne, frakcje i grupy, aby w żadnej formie nie popierały tych projektów ustaw ani ich włączenia do porządku obrad. Te oraz inne projekty, skierowane przeciwko językowi ukraińskiemu, muszą zostać wycofane i zdjęte z rozpatrzenia. Ukraiński parlament nie może być wykorzystywany do realizacji antyukraińskich scenariuszy. Nie warto wystawiać społeczeństwa obywatelskiego na próbę wytrzymałości. Ukraińcy nie raz udowodnili zdolność do obrony swoich praw i w razie potrzeby zrobią to ponownie. Ale cała odpowiedzialność za skutki nieuniknionych protestów w razie prób rewizji ustawy o języku spadnie na obecną władzę. Wasylenko Wołodymyr, prawnik-międzynarodowiec, doktor nauk prawnych, profesor, dyplomata, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy, przedstawiciel Ukrainy w Radzie Praw Człowieka ONZ (2006–2010) Horyń Bohdan, więzień polityczny, działacz państwowy i społeczno-polityczny Wołkowecki Stepan, działacz państwowy i społeczno-polityczny, dyplomata, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Hajdamaka Anatolij, artysta-monumentalista, Ludowy Artysta Ukrainy, laureat Państwowej Nagrody im. Szewczenki, członek korespondent Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy Hołota Lubow, pisarka, dziennikarka, laureatka Narodowej Hrycenko Pawło, językoznawca, doktor nauk filologicznych, profesor, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, członek rzeczywisty NTSz Drozdowski Dmytro, literaturoznawca, tłumacz, pisarz, redaktor naczelny czasopisma „Wseswit”, pracownik naukowy Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki Żułynski Mykoła, literaturoznawca, działacz państwowy i polityczny, dyrektor Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy, przewodniczący Towarzystwa „Ukraina-Świat”, prezes Międzynarodowego Zjednoczenia Społecznego „Wołyńskie Bractwo” Zajeć Iwan, działacz społeczny i polityczny, deputowany ludowy Ukrainy I–IV, VI kadencji, minister ekologii i zasobów naturalnych Ukrainy (2000–2001) Kałyneć Ihor, pisarz, przedstawiciel generacji „późnych sześćdziesiątników” i ruchu dysydencko-samizdatowego na Ukrainie, więzień polityczny, doktor honoris causa Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki Kyryłenko Wiaczesław, działacz polityczny i państwowy, wicepremier Ukrainy (2014–2019) Kompanczenko Taras, działacz kulturalny, kobziarz, bandurzysta i lirnik, kierownik zespołu „Choreja Kozacka”, Ludowy Artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Szewczenkowskiej Kostenko Jurij, działacz społeczny i polityczny, deputowany ludowy Ukrainy I–IV, VI kadencji, minister ochrony środowiska naturalnego Ukrainy (1992–1998) Kulczycki Mykoła, działacz społeczny i polityczny, więzień polityczny, fundator Połtawskiego obwodowego zjednoczenia towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Niezwyciężoność, która przypadła w udziale

Amoralną, asocjalną i apolityczną jest praktyka usuwania państwa od wsparcia finansowego oraz likwidacja w okresie Niepodległej Ukrainy czasopism i periodyków: „Suczasnist”, „Dzwin”, „Berezil”, „Witchyzna”, „Dnipro”, „Kyjiw”, „Dywosłowo”, „Urok ukrajinśkoji”, „Literaturna Ukrajina”, „Krymska switłycia”, „Kur’er Krywbasu”, „Perewał”, „Literaturnyj Ternopil” oraz wielu innych, co doprowadziło do ich faktycznej likwidacji. Przecież „drukowane wydanie periodyczne, jeden ze środków masowego przekazu, który wpływa na opinię publiczną i ją kształtuje”. Łazaruk Myrosław, pisarz, redaktor naczelny „Bukowynśkoho żurnału”, dyrektor Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka Łomaczuk Dmytro, reżyser filmowy, Zasłużony Pracownik Kultury Ukrainy, laureat nagrody im. Iwana Ohijenki, Międzynarodowej nagrody filmowej „Logos-Sinema” oraz Narodowej Nagrody Szewczenkowskiej Maksymczuk Swiatosław, aktor teatru im. M. Zańkoweckiej, pedagog, Ludowy Artysta Ukrainy Mowczan Pawło, poeta, tłumacz, działacz społeczny i polityk, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki Mużuk Łeonid, dramaturg filmowy, reżyser filmowy, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, Ludowy Artysta Ukrainy Owsijenko Wasyl, działacz społeczny, kolporter samizdatu, członek Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, więzień polityczny, publicysta, historyk ruchu dysydenckiego, współpracownik Charkowskiej Grupy Obrony Praw Człowieka Pawłyczko Dmytro, poeta, tłumacz, krytyk literacki, działacz polityczny, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Ukrainy, Bohater Ukrainy Pitko Jarosław, działacz społeczny, przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Rabyj Wasyl, pisarz, oświeceniowiec, laureat Narodowej Nagrody Szewczenkowskiej Sawłuk Mychajło, doktor nauk ekonomicznych, profesor Sydorżewśkyj Mychajło, działacz społeczny, publicysta, redaktor, poeta, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Słaboszpyćkyj Mychajło, pisarz, publicysta, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, współprzewodniczący rady koordynacyjnej Międzynarodowego konkursu znawców języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka Soczenko Maryna, artystka malarka, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, wolontariuszka, laureatka Narodowej Nagrody Szewczenkowskiej Pamiętajmy: Łesia Ukrainka, tłumacząc na początku XX wieku utwór Francisa Fahy’ego „Sprawa języka irlandzkiego”, cytowała znanego irlandzkiego oświeceniowca Thomasa Davisa: „Naród musi bronić swojego języka bardziej niż swojego terytorium – to pewniejsza granica i mocniejszy kordon niż twierdza czy rzeka. Stracić język ojczysty i przejąć obcy – to najgorszy znak poddaństwa, to kajdany na duszę. Stracić język narodowy – to śmierć, to znaczy, że jarzmo już wżarło się głęboko”. Walczmy, zwyciężajmy i wysławiajmy ojczysty język ukraiński! Stecenko Kyryło, kulturoznawca, kompozytor, skrzypek, pedagog i działacz społeczny, Ludowy Artysta Ukrainy, przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia T. Szewczenki Tymoszyk Mykoła, doktor nauk filologicznych, profesor, badacz twórczości Iwana Ohijenki, członek Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia T. Szewczenki Filipczuk Heorhij, działacz społeczny i polityczny, doktor nauk pedagogicznych, profesor, członek rzeczywisty Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, przewodniczący Kongresu Ukraińskiej Inteligencji Franczuk Wałerij, ludowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Czornohuz Ołeh, pisarz, powieściopisarz-satyryk, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Szewczenko Jewhen, działacz społeczny i kulturalny, historyk sztuki, Zasłużony działacz sztuki Ukrainy, przewodniczący Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, przewodniczący Rady Koordynacyjnej Narodowych Związków Twórczych Ukrainy Szczerbak Jurij, pisarz, doktor nauk medycznych, dyplomata, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Ukrainy, przewodniczący Komitetu ds. Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki (2016-2019) Juchnowśkyj Ihor, działacz społeczny, państwowy i polityczny, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, członek Grupy Inicjatywnej „1 grudnia” Jakiwczuk Ołeksandr, kompozytor, Zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureat nagród państwowych i międzynarodowych, członek Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy oraz Ligi Kompozytorów Kanady, członek kanadyjskiego Centrum Muzycznego, docent katedry kompozycji Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego Jackiw Jarosław, działacz społeczny, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, członek Prezydium NAN Ukrainy, członek Grupy Inicjatywnej „1 grudnia” Heorhij FILIPCZUK Z okazji 150-letniego jubileuszu od dnia urodzin Łesi Ukrainki Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki przeprowadziło ogólnonarodową konferencję z udziałem organizacji proświtańskich, uczonych, pedagogów, artystów, studentów, działaczy społecznych. Wielki zakres pytań i problemów przeszłości oraz teraźniejszości był omawiany przez uczestników tego wydarzenia. Obchody jubileuszu na szczeblu ogólnopaństwowym i narodowym, prezentacja „pełnego” i nieocenzurowanego wydania akademickiego 14-tomowego dzieła życia wielkiej Ukrainki świadczy o rosnącym zainteresowaniu społeczeństwa tą znaczącą dla ukraińskiego Narodu postacią. Bez wątpienia każdy ma własną lekturę utalentowanego, niezgłębionego i wiecznie aktualnego dorobku jednej z najjaśniejszych narodowych wielkości wszech czasów, która kontynuuje rozmowę z Ukraińcami o tym, co wzniosłe i zwycięskie, szlachetne i wolne, bolesne i niepokorne. Ale my wszyscy, określając jej znaczenie dla ukraińskości, musimy dojść do wspólnego mianownika — Słowo jest najwyższą wartością w obecnych czasach, kiedy Ukraina kontynuuje walkę przeciwko rosyjskiemu agresorowi, utwierdzając ukraińską tożsamość i wolność. „Słowo, moja ty jedyna broni, / Może w rękach nieznanych braci / Staniesz się lepszym mieczem dla katów” — to wezwanie-apel nie tylko do współczesnych, ale i potomnych, w którym płonie ogień uwielbienia ideału wyzwolenia ukraińskiego Narodu. Ten wzniosły Duch Poetki (jako „płomień niepokorny”) palił serce Bojownika i Wojownika, gotowej na wszystko, „aby tylko upadła ta więzienna ściana”, rodził marzenie i pragnienie wielkich czasów, kiedy minuta jest cenniejsza niż lata, tworzył to „niezwyciężone szaleństwo” przypływu życia i miłości do wolności, które przynosi Narodowi upragnione zwycięstwo nad złem i ciemnością. Na progu XX wieku ona, jak nikt inny, uświadamiała sobie, kochając uczuciami myśl, że dla Ukrainy istnieje tylko jedna droga wyjścia z „niewoli egipskiej” — „albo zguba, albo zwycięstwo, te dwie drogi przed nami staną”. Łesia Ukrainka stanęła w „pierwszym szeregu” z tymi, którzy byli fundatorami ideologii narodowej dla ukraińskości, którzy zamiast żalu i współczucia dla zniewolonych zaszczepiali w duszę wykorzenionego narodu nienawiść do ciemiężycieli-najeźdźców, kontynuując promieniowanie odwagą światopoglądu i czynu Mazepy, Szewczenki. Idealizowała ona ukraińską młodzież, porównując ją do indyjskiej wdowy, „która idzie umierać na stosie męża” („Epilog”), nie bez nadziei oczekując i wierząc w misję ofiarności i obsesji niepohamowanego pędu „młodej Ukrainy” do Wolności. W odróżnieniu od wielu swoich współczesnych nie była socjalistką, ponieważ w socjalistycznym „raju” widziała „nudne koszary, samozadowolenie oraz mieszczaństwo”, gdzie zniwelowany był swój naród, swoje państwo, kultura narodowa i język, gdzie od dzieciństwa uczono modlić się do cudzych bogów. Wielka misjonarka ukraińskiego ducha nie przyłączyła się także do narodowców-ugodowców, lecz zachowywała tę wysoką szlachetność radykalnego obywatelskiego i narodowego światoodczucia, bez którego nie do pomyślenia byłaby Niepodległość Ukrainy. Będąc wyrazistą wizjonerką ogólnoludzkości, błyskotliwą znawczynią wielu kultur narodowych, języków obcych i tradycji „innych”, za nieakceptowalną, obcą i wrogą uważała ideologem internacjonalizmu na poziomie teorii i praktyki politycznej. Przekłady Łesi (Pismo Święte, Homer, Dante, Szekspir, Byron, Heine, Hugo, Mickiewicz, Fahy, Maeterlinck i in.) nie były po prostu formalnym literackim kontaktem kultury ukraińskiej z zagranicznymi, a przede wszystkim odzwierciedlały narodotwórcze dążenia Łesi Ukrainki, utwierdzały znaczenie idei kontaktów kulturowych między Ukraińcami a obcokrajowcami, które są transmitowane nie przez Petersburg i Moskwę, a bezpośrednio, jak zaznaczał M. Drahomanow. Jednocześnie nieustannie podkreślała pełnowartościowość języka ukraińskiego, tworząc grunt dla jego wzbogacenia i doskonalenia. Jej europejskość, intelektualność, ukrainocentryczność służyły niezawodnym oporem wobec małorosyjskości, niszczyły narzucany imperialny model „trójjedynego narodu rosyjskiego”. W swojej działalności translatorskiej duchowa oświecicielka odnajduje heroizm, odwagę, szlachetność, wszystko to, co wzniosłe, co podnosi ludzką godność dla wyzwolenia od „ohydnych odcisków” niewolników, a dlatego zachwyca się Prometeuszem i Samsonem, Ryszardem i Kasandrą, Joanną d’Arc i Marią Stuart. Znajomość kultur i języków obcych umożliwia jej styczność z tajemnymi symbolami mądrości i piękna wielu narodów. Trzeciego września 1891 roku pisze do swojego wuja M. Drahomanowa: „Tłumaczyłam z francuskiej Biblii, bo innej nie mogłam dostać. Z balladami zrobię według Waszej rady. Chciałabym jedną rzecz wydać, to, właściwie, wzory tatarskie, które zebrałam na Krymie, jest ich niemało i bardzo dobre, a do tego bardzo podobne do ukraińskich”. Filozofia jej przekładów sięgała najczulszych życiowych strun ukraińskości, jej bólów, tragedii, pragnień nowych dróg i marzeń, znajdując analogie i paralele w historycznych losach dalekich i bliskich narodów. Cieszy się, że część ukraińskiej inteligencji „bierze się za język francuski, niemiecki, angielski i włoski, aby móc czytać obcą literaturę”, ale jest nietolerancyjna wobec tych, którzy wątpią w „potrzebę uczenia się obcego języka przy tak wspaniałej literaturze, jak rosyjska”. „Wstyd mi – zwracając się do M. Drahomanowa – że jesteśmy tak niewolni, że nosimy kajdany i śpimy pod nimi spokojnie… Bieda, że większość naszej ukraińskiej społeczności siedzi na samej nędznej rosyjskiej prasie, a przez to nie widzi jak należy świata – ani tego, co w oknie, ani tego, co poza oknem… Może te ostrzejsze radykalne idee trochę rozbudzą naszą ospałą i przybitą społeczność i pomogą wypłynąć na czystszą wodę. „Naród” odwracał od siebie naszych ludzi tym, że mało zmagał się z „kacapami”, a bardzo dużo z narodowcami (a sympatie Ukraińców były jednak najbardziej po stronie narodowców). Powiem Wam, że odrzuciliśmy nazwę „ukrainofile”, a nazywamy się po prostu Ukraińcy, bo takimi jesteśmy, poza wszelkim „filstwem”. Łesia Ukrainka przypomina nam swoją ulubioną wieszczkę Kasandrę, „która czynić musi to, co jej w udziale przypadło”. Jej zranione ludzką niewolą serce gorąco pragnęło wolności dla ojczystego języka, tradycji, narodowego światoodczucia, politycznego i duchowego rozwoju. Ale dla spełnienia upragnionych marzeń potrzebna jest praca i walka – bezinteresowna, nieustanna i nieprzerwana, aby utrzymać, zachować i pomnożyć bezcenny spadek narodowy, darowany nam przez przodków. W jego hierarchii wartości na pierwszym miejscu zawsze znajdował się Język, poza którym narody stają się „martwe”. Właśnie dlatego z taką uwagą filozoficzna Poetka odbierała irlandzką tragedię językową „anglicyzacji”, przenosząc ją na grunt świata ukraińskiego. Słowa F. Fahy’ego, że „wpływ języka na życie narodowe i charakter daleko sięga. Sam język jest kwiatem narodowego duchowego istnienia. Język rośnie wraz z narodem, daje głos wszystkim narodowym radościom i nieszczęściom, walce, zwycięstwom i porażkom, duchowym i materialnym zmaganiom”, Łesia Ukrainka utożsamia ze swoją upokorzoną Ojczyzną. Dzisiaj te uczucia i postrzeganie świata narodowej Budzicielki Ducha przekazywane są nam – obecnym i nieobojętnym Ukraińcom. Musimy być świadomi tego, że utrata przestrzeni ojczystojęzycznej jest początkiem rozkładu narodu, jego wolności, państwowości, samodzielności i atrakcyjności dla „siebie” i dla „innych”. Więc walczmy o ten najwyższy, darowany przez Boga, skarb ukraińskiego Narodu – Ojczysty (Państwowy!) Język Ukraiński.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Pielęgnować wolę Ojczyzny

HISTORIA WIELKIEGO NARODOWEGO ZWYCIĘSTWA – Panie Romanie, rok 2020 zmienił wiele zwyczajnych rzeczy w naszym życiu. Co dla Pana osobiście stało się największym wstrząsem? – Najbardziej przeżywam to, że w ostatnim czasie na Ukrainie umacnia się dominacja tego, co społeczne, nad tym, co narodowe, praw człowieka nad prawami narodu. Problemy społeczne wypychają ukraińską kulturę na margines. Jeśli w latach 90. i 2000. cieszyliśmy się i wręcz upajaliśmy szczęściem poznawania ukraińskiej kultury, której oceaniczne głębiny niespodziewanie się przed nami otworzyły, to teraz siły, które próbują uczynić Ukrainę nieukraińską, wypchnęły na peryferie pieśni ludowe, w tym kozackie, hajdamackie, upowskie, wypchnęły w ogóle ukraińską heroikę epoki Chmielniczyzny, Hajdamaczyzny, epoki Ukraińskiej Republiki Ludowej, epoki Ukraińskiej Powstańczej Armii, wypchnęły na pobocze działaczy narodowych, których głosu prawie nie słyszymy. Kwintesencją gnębienia tego, co narodowe, jest moim zdaniem transmisja w kanale publicznym radia o wyzywającym tytule „Prawa człowieka ponad wszystko”. To w czasie, gdy Ukraina krwawi w walce przeciwko imperialnej Rosji, gdy naród ukraiński jeszcze nie wywalczył swojego państwa narodowego. Zapomnieliśmy hasło Petlury: „Państwo ponad partie. Naród ponad klasy!”. Teraz wszystko jest na odwrót: interesy partii, partii i interesy egoistycznych osobników, którzy czasem nawet grosza nie włożyli do budżetu narodowego, stawia się ponad wszystko. Mówię nie tylko o partii tzw. sług narodu, która pragnie sobą zastąpić państwo, jednocześnie pracując na jego osłabienie, ale także o tych partiach, które znajdują się w opozycji. Bardzo niepokoi mnie pragnienie prywatyzacji ukraińskiej ziemi i obiektów strategicznych, boję się, żebyśmy nie znaleźli się „na ojczystej, nie swojej ziemi”. A w 2020 roku nasi przeciwnicy w tej kwestii znacząco posunęli się naprzód. Urodziliśmy się Ukraińcami i nasze zadanie na tym świecie jest proste: umrzeć jako Ukraińcy, pozostawić po sobie ukraińskie potomstwo. Dla nas ideą sakralną jest idea zachowania rodu. Właśnie tak oceniamy otaczający świat z jego problemami politycznymi i ekonomicznymi. Kierujemy się zasadą naszych poprzedników: „Wszystko to dobre, co dobre dla dobra, siły i rozwoju mojego narodu, wszystko to złe, co tę siłę i rozwój osłabia”. Musimy więc pielęgnować wolę życia państwowego, wolę Ojczyzny. Tworzyć elitę narodową, która pragnie władzy. Formować siłę, aby zrealizować wolę władzy. Pomimo ogólnego upadku narodowego i braku wsparcia ze strony państwa, dla którego żyjemy i tworzymy, nasz Klub Historyczny „Chołodnyj Jar” nie ustępuje ze swojej drogi. – Rzeczywiście, pomimo tego, że rok 2020 okazał się niełatwy, dla Pana osobiście był niezwykle płodny: ukazało się 5 nowych książek, a 3 zostały wznowione. W szczególności ujrzały światło dzienne takie wydania jak „Żytomierszczyzna w walce”, „Kobiety w wojnie wyzwoleńczej”, „Donbas: radość i ból”, trzeci tom encyklopedii „Pułk Podiebradski Armii URL”, książka „Pułkownik Bołboczan: wspomnienia, świadectwa, dokumenty”. Proszę opowiedzieć szczegółowiej o tych książkach. Czym każda z nich jest unikalna? – W styczniu 2020 r. w Kijowie w Muzeum Rewolucji Godności wraz ze współautorami Wiktorem Moreńcem i Jurijem Juzyczem zaprezentowałem t. 3 encyklopedii „Pułk Podiebradski Armii URL”, który ukazał się w Wydawnictwie Marka Melnyka. W trzech tomach tego wydania znajduje się 1000 fotografii i biografii w większości nieznanych żołnierzy Armii URL, USS, UGA, wolnych kozaków, powstańców i atamanów! To ważna praca! Wszyscy współautorzy są z niej dumni! W marcu kosztem dobroczyńcy Wołodymyra Habencia z Brusiłowa ujrzała światło dzienne książka „Żytomierszczyzna w walce”. Szczere podziękowania również dla Władysława Karpenki, Jurija Juzycza, Marka Melnyka, Kosti Zawalniuka i Tarasa Bednarczyka, którzy pomogli mi zwieńczyć ten książkowy pomnik ku pamięci mieszkańców Żytomierza, bojowników o wolność Ukrainy. Chcieliśmy tę książkę oraz „Pułk Podiebradski…” szeroko zaprezentować, ale wszystkie pięć zaplanowanych marcowych prezentacji w Galicji z powodu pandemii COVID-19 zostało odwołanych. A kolejnych nawet nie planowaliśmy. W kwietniu „Nasza forma” wznowiła „Historię Ukrainy-Rusi” Mykoły Arkasa, gdzie wystąpiłem jako redaktor i autor przedmowy. 30 lipca w Wydawnictwie Marka Melnyka ujrzały światło dzienne dwie moje książki: „Donbas: radość i ból” oraz „Kobiety w walce wyzwoleńczej. Historie, biografie, wspomnienia. 1917–1930”. I znów szczere podziękowania dla współredaktorów – Jurija Juzycza i Władysława Karpenki! Serdeczna wdzięczność dla Związku Ukrainek Ameryki, którego kosztem wyszła ta unikalna książka! W październiku wraz z Jurijem Juzyczem wypuściliśmy prześliczne wydanie – „Pułkownik Bołboczan. Wspomnienia, świadectwa, dokumenty”. A pod koniec 2020 r. Marko Melnyk wznowił jeszcze dwie moje książki: „Rodzicom powiesz, że byłeś uczciwy” oraz „Kobiety w walce wyzwoleńczej. Historie, biografie, wspomnienia. 1917–1930”. A ponadto wydałem 12 numerów gazety „Niezłomny Naród”. – A oprócz książek i gazet, co jeszcze zrobił Klub Historyczny „Chołodnyj Jar” w 2020 roku? – Na początku października Klub Historyczny „Chołodnyj Jar” postawił w Kijowie przepiękny pomnik pułkownikowi Petrowi Bołboczanowi (rzeźbiarze Mychajło Horłowyj i Ołeksandr Furman). W tej sprawie Klub Historyczny, który na wszelkie sposoby popularyzował imię wybitnego dowódcy jeszcze od lat 90., zjednoczył wokół siebie WO „Swoboda”, Korpus Narodowy, „Prawy Sektor” oraz Muzbat. 5 listopada Klub Historyczny „Chołodnyj Jar” podarował popiersie pułkownika Bołboczana 3. Brygadzie Operacyjnego Przeznaczenia Gwardii Narodowej, która na Pokrowę została nazwana imieniem sławnego Petra Bołboczana. I wziął udział w uroczystym odsłonięciu popiersia w miejscu stacjonowania jednostki w Charkowie. 6 grudnia, w Dniu Sił Zbrojnych Ukrainy, dekretem prezydenta Ukrainy 12. Samodzielnej Brygadzie Lotnictwa Wojskowego nadano imię Kubańczyka, generała-chorążego Armii URL Wiktora Pawłenki. Oczywiście i tutaj nie obyło się bez Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”, który popularyzował to sławne imię jeszcze od 2004 roku, kiedy wyszła książka „Szkice z historii Kubania”. Cieszę się także z naszego towarzysza – członka Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”, rzeźbiarza Ihora Semaka z Kałusza, który stworzył niezwykle udane popiersie atamana Dywizji Stepowej Kosta Błakytnego dla Muzeum Krajoznawczego w Medwedziwce. Wiele dobrych uczynków w tym roku zrobili też inni kozacy i kozaczki Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”, wśród nich legendarny dowódca ODcz „Sicz Karpacka” Ołeh Kucyn, strażnik Chołodnego Jaru Bohdan Lehoniak, artysta Dmytro Burian, który stworzył dziesiątki wizerunków żołnierskich – powstańczych atamanów i żołnierzy obecnej wojny rosyjsko-ukraińskiej, a ponadto we współpracy z Wałerijem Martyszkiem wzniósł wspaniały pomnik Mykoły Michnowskiego w Zguriwce, odsłonięty 20 listopada 2020 roku. Ten niepełny raport zaświadcza, jak małymi siłami można robić wielkie rzeczy, i to w tak trudnych czasach! Niski ukłon dla żołnierzy OOS, pod których omoforionem wykonywaliśmy tę pracę na niezawodnie chronionej ukraińskiej niwie kulturowej, w szczególności dla członków Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”, którzy bronią Ukrainy w Donbasie, Andrija „Czornego” i Pawła „Serpnia”, naszego przyjaciela Sandro Kartveliszwilego, gruzińskiego ochotnika, który w szeregach 93. Brygady Zmechanizowanej „Chołodnyj Jar” trafnie i szczerze realizuje swoją miłość do Gruzji i Ukrainy! Serdeczne pozdrowienia dla bogów wojny – ukraińskich artylerzystów, przed którymi wraz z Tarasem Syłenkiem i Ihorem Hawryszyszynem w Dniu Flagi i Dniu Niepodległości prezentowaliśmy książki o walce przodków ze złowrogą Rosją o wolność Ukrainy. Szczere podziękowania za pieśni wyzwoleńcze, które duszę i ciało rwą do boju, dla kozaków naszego Klubu Historycznego – Tarasa Kompaniczenki, Serhija Wasylyuka, Wasyla Luteho, Wołodymyra Samajdy i Tarasa Syłenka! A Wołodymyrowi Barciosowi przekazuję pozdrowienia od powstańczego atamana i generała-chorążego UPA Iwana Trejki, dla rozsławienia którego ob. Wołodymyr zrobił bodaj najwięcej! A Jewhenowi Buketowi ślę pozdrowienia od sławnych hajdamaków Semena Neżywoho – o ich atamanie Jewhen napisał ważną książkę. W roku 30-lecia państwa ukraińskiego musimy zrobić jeszcze więcej. – W ubiegłym roku Klub Historyczny „Chołodnyj Jar” zaprezentował księgarnię internetową https://otamania.in.ua/ Czy spełniły się Pańskie oczekiwania wobec tego projektu? – W tym bardzo pomógł mi Marko Melnyk. W czasie epidemii COVID-19, kiedy pisarze są pozbawieni prezentacji, rola księgarni internetowej wzrosła, przez nią też rozpowszechniamy nasze książki. Obecnie w sprzedaży jest 15 naszych książek, inne już rozeszły się wśród ludzi. Proszę wejść, zobaczyć: http://otamania.in.ua – Rok 2021 jest trudny dla wydawców prasy drukowanej. Czy gazeta „Nezboryma naciya”, którą Pan redaguje, odczuwa skutki niekompetencji obecnej władzy? – Nasza gazeta odczuwała to i odczuwa stale – za wszystkich prezydentów, wszak władza nas nigdy nie wspierała, choć „Nezboryma naciya” od 30 lat pracuje na rzecz wzmocnienia duchowych fundamentów państwa ukraińskiego. Ale czytelnik „Słowa Proświty”, wsparłszy najpierw swoją gazetę, może wesprzeć i nas, prenumerując wydanie. Nasz indeks prenumeraty to 33545. Cena jest minimalna. – W ubiegłym roku z powodu pandemii trzeba było odwołać tradycyjne kwietniowe obchody ku czci Bohaterów Chołodnego Jaru, które miały być jubileuszowe. Czy planuje Pan obchody wiosną bieżącego roku? – Trudne pytanie, wszak kwarantannę ogłoszono do 30 kwietnia… Obecnie przygotowujemy się do przeprowadzenia obchodów w dniach 1–4 maja. Ich program opublikujemy wkrótce w zasobach Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar” oraz naszych partnerów. Mam nadzieję, że także na łamach „Słowa Proświty”. – Nad jaką książką Pan obecnie pracuje? – Razem z Jurijem Juzyczem kończymy pracę nad książką „Mykoła Michnowski”. Znajdują się w niej 56 wspomnień o Mykole Michnowskim, z których 9 po raz pierwszy wprowadza się do obiegu naukowego, a jeszcze 8 wspomnień po raz pierwszy publikuje się w Samostijnej Ukrainie. A absolutna większość innych wspomnień do dziś jest mało znana nawet historykom. Oto nazwiska niektórych autorów, którzy wzbogacili naszą wiedzę o Mykole Michnowskim: Serhij Szemet, Stepan Siropolko, Iwan Łypa, Wołodymyr Doroszenko, Ołeksandr Kowalenko, Wasyl Wowk, Jurij Kołlard, Wiktor Andriewski, Serhij Szełuchin, Kateryna Antonowycz, Petro Stanisławski, Lew Hankewycz, Wartołomij Jewtynowycz, Marija Ływycka, Mykoła Uhryn-Bezhrisznyj, Wołodymyr Dołenko, Stepan Hajduczok, Mychajło Jeremijiw, Wartołomij Jewtynowycz, Nestor Korol, Pawło Skoropadski, Ołeksandr Szapował, Mykoła Hałahan, Mychajło Hruszewski, Hałyna Żurba, Tymotej Staruch, Jurko Tiutiunnyk, Petro Kowaliw, Roman Młynowecki, Anatol Hak, Hanna Sowaczewa, Sawa Kryłacz, Dmytro Doncow, Stepan Samijłenko, Mychajło Sadyłenko, Iwan Marczenko, Iwan Pawełko, Ananij Wołyneć, Lubow Drażewśka… A ponadto publikujemy 26 tekstów samego Mykoły Michnowskiego. Z nich 12 po raz pierwszy, w szczególności chodzi o utwory z lat 90. XIX wieku – jeszcze przed napisaniem przez Michnowskiego „Samostijnej Ukrainy”. Oprócz tego ustaliliśmy autorstwo Michnowskiego w przypadku 5 tekstów, które wcześniej nie były z nim wiązane. Publikujemy także dwa wywiady Michnowskiego – z 1912 i 1918 roku. Czyli spuścizna twórcza Michnowskiego, która do tej pory mierzona była na około 45 tekstów, została zwiększona o 17 tekstów (mniej więcej o jedną trzecią). Oto tytuły niektórych z nich: „Notatki literackie”, „Wspomnienia Lewobrzeżnego”, „Świadectwo istnienia naszego narodu”, „Odezwa UNP w sprawie wojny rosyjsko-japońskiej”, „List do posła z Połtawszczyzny d-ra [Juchyma] Sajki”, „Śmierć Marka Kropywnyckiego”, „Pomnik Marka Kropywnyckiego (list do redakcji)”, „O 'Lisie Mykycie' Iwana Franki”… A ponadto publikujemy 115 wzmianek prasowych o Michnowskim. Faktycznie wszystkie one po raz pierwszy są wprowadzane do obiegu naukowego. Są to wzmianki o procesach politycznych, o obronie chłopstwa przed rosyjskim samowolstwem, o prześladowaniach samego Michnowskiego i jego brata-księdza, o walce o wprowadzenie języka ukraińskiego do sądownictwa, o czczeniu pamięci ukraińskich działaczy w Charkowie itp. Oto tytuły niektórych z nich: „Czestwowanije pamiati Kotlarewskaho”, „Telegram Mykoły Michnowskiego i ukraińskiej inteligencji m. Charkowa do szefa rządu hrabiego Serhija Witte z żądaniem natychmiastowego uchylenia ukazu emskiego”, „Język ukraiński w instytucjach państwowych”, „Sprawa ks. Michnowskiego”, „Wieczór szewczenkowski w Charkowie”, „Smert i pochoron M. L. Kropywnickoho: W Charkowie”, „Pamiati H. F. Kwitka-Osnowjanenki”, „Czczenie T. H. Szewczenki przez dumę charkowską”, „O budowie pomnika M. Łysence w Charkowie”, „Pamiatnik M. L. Kropywnickomu. (Zajawlenije hl.[asnoho] N. I. Michnowskaho)”, „Występ artystów trupy Sadowskiego na rzecz pierwszego pułku ukraińskiego i towarzystwa imienia Połubotka”, „Pierwszy występ teatralny towarzystwa Połubotka”… – Pańskie życzenia dla czytelników „Słowa Proświty”, proświtian… – Pomóc „Słowu Proświty” w niespokojnym czasie, kiedy zamykają się ukraińskie gazety. Uważać za zaszczytny obowiązek obywatelski pomoc „Słowu Proświty” oraz „Nezborymij naciji” poprzez prenumeratę i propagowanie wśród przyjaciół oraz bliskich tych wydań, tak potrzebnych Ukrainie. Radzę czytać książki Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar” – o najlepszych przedstawicielach naszego narodu i ich walce o wolność Ukrainy. A ponadto życzę odnowienia walki o państwo narodowe narodu ukraińskiego oraz wiary w zwycięstwo. Kozakom i kozaczkom chwała! Rozmawiał Jewhen BUKET Zdjęcie autora Setki imion bojowników o wolność Ukrainy powróciły z zapomnienia i zostały wprowadzone do obiegu naukowego dzięki wysiłkom badacza walk wyzwoleńczych narodu ukraińskiego, prezesa Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar” Romana Kowala. Na początku roku za codzienną żmudną pracę na rzecz utwierdzania ukraińskiej Ukrainy i czczenia pamięci bojowników o jej niepodległość Roman Kowal został laureatem wyróżnienia „Twarz roku”. A dziś jest gościem tygodnika „Słowo Proświty” – rozmawiamy o ubiegłorocznych osiągnięciach i planach na najbliższą przyszłość.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

przedstawiona jest Łesia Ukrainka. W 2018 roku w miejscu zakładu leczniczego kumysem odsłonięto znak pamięci Łesi Ukrainki i Kłymenta Kwitki (pierwszy i jedyny na Ukrainie, gdzie są razem), a zdjęcie stało się kolejnym powodem do nowych badań nad życiem Łesi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Duchowy krąg Łesi. Łesia Ukrainka i ziemia chmielnicka

Julia Jaworska-Łyskun, przewodnicząca Kamieniecko-Podolskiej organizacji miejskiej WGO „Ukraiński Klub”, dziennikarka, tłumaczka, poetka, współzałożycielka nagrody im. Łesi Ukrainki. Taki krąg istnieje teraz na Podolu. Weszli do niego pisarze i dziennikarze, krajoznawcy i mistrzowie twórczości ludowej, artyści, malarze oraz działacze społeczni. To ci, którzy zostali laureatami pierwszej Krajowej nagrody imienia Łesi Ukrainki, przyуроczonej 150. rocznicy urodzin wielkiej pisarki. Wszyscy oni zebrali się 26 lutego w sali konferencyjnej Rady Miejskiej w Chmielnickim, gdzie panowała atmosfera szczególnej uroczystości. Do nagrody przedstawiono piętnastu podolan, których osiągnięciami szczyci się nasz obwód, tych, którzy podnoszą ducha narodu, wolę narodu, zdrowie narodu. Zwracając się do obecnych, kierująca sprawami Rady Miejskiej Julia Sabij zaznaczyła, że ci ludzie niosą w swoich sercach ducha Łesi, odkrywają wielkość duszy Łesi nowemu dorastającemu pokoleniu, wychowując ducha patriotyzmu. Każdy z przedstawionych do nagrody miał okazję wyrazić słowa podziękowania i wzruszenia. Wszak wielu po raz pierwszy otrzymało taką nagrodę za wiele lat swojej działalności twórczej. Współzałożycielem nagrody został mecenas, poeta i dziennikarz, przewodniczący „Ukraińskiego Klubu” w Niecieszynie Mykoła Radycia, który stanął na czele jury. Dołączyli do niego również przewodniczący Chmielnickiej organizacji obwodowej WGO „Ukraiński Klub”, poeta Wołodymyr Olijnyk, przewodnicząca Kamieniecko-Podolskiej organizacji miejskiej „Ukraiński Klub”, dziennikarka, tłumaczka, poetka Julia Łyskun. Właśnie organizatorzy „Ukraińskiego Klubu”, u źródeł którego ponad sto lat temu stała sama Łesia Ukrainka, stworzyli wzruszające święto dla twórczej inteligencji. Jeszcze jednym mecenasem święta został deputowany Chmielnickiej Rady Obwodowej Serhij Iwaszczuk. Wśród laureatów nagrody są: literaturoznawca, prozaik, poeta Witalij Mateusz; „Złota igła Ukrainy”, wybitna mistrzyni-artystka Nina Honczaruk; pisarka Nina Kaczarowska; malarz i poeta Mykoła Pangasiuk; prozaik, eseista i publicysta Wołodymyr Ternowyj; poetka, działaczka społeczna Olha Łychohlad; poeta-pieśniarz Anatolij Pasicznyk; poeta-pieśniarz Mykoła Dorożko i wielu innych. To o naszym kraju powiedziała kiedyś Łesia: „Piękno Ukrainy, Podole!”. Jego ozdobą są utalentowani ludzie, a od teraz to wielki duchowy krąg Łesi, który będzie się rozszerzał z roku na rok. Bo, jak powiedział poeta Wołodymyr Olijnyk: Z nami jasny duch Łesi, Potęga Tarasa z nami. Za nami już przejrzeni idą, Niepokalanymi ścieżkami. planowania na najbliższe dziesięciolecia. Życzę ukraińskim leksykografom nowych i nowych śmiałości! A państwu – nie stać z boku. Pomimo istnienia Ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, prawna dyspozycja języka ukraińskiego w państwie jest jeszcze daleka od idealnej. Wiele nadziei pokładamy w takich strukturach państwowych, jak Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego, Narodowa komisja ds. standardów języka państwowego, Komisja atestacyjna Ministerstwa oświaty i nauki Ukrainy, Narodowa agencja ds. zapewnienia jakości szkolnictwa wyższego. Ale skala i złożoność zadań, które spadają na te i niektóre inne organy władzy, dają nam zrozumieć, że bez stałego włączania się w realizację konstytucyjnego statusu języka ukraińskiego zarówno organizacji społecznych, jak i środowisk eksperckich oraz całego społeczeństwa, aparatowi państwowemu rozwiązywanie tych zadań będzie znacznie trudniejsze. W ten sposób każdy z nas ma szanse na swoje śmiałości, na to, by podstawić swoje ramię i podeprzeć dobrą sprawę słowem i czynem, środkami i osobistym czasem dla pełnego zapewnienia funkcjonowania naszego ojczystego języka jako państwowego (jak mówił kiedyś Wasyl Błakytnyj, „My tylko pierwsi z dzielnych – miliony podpierają nas”). Pamiętajmy, że słowo śmiałość (zuchwałstwo) pochodzi nie tylko od chwała, chwalić się, ale i od zuch – dzielny, zdecydowany i konsekwentny w swojej celowości człowiek. Witalij MICHALEWSKI, przewodniczący Chmielnickiego Oddziału „Proświty” imienia Tarasa Szewczenki. W dniach świętowania jubileuszu Łesi Ukrainki proświcianie Chmielnicczyzny odbyli twórczą podróż do Sławuty. W muzeum miasta i bibliotece zapoznali się z historią miasta oraz okresem pobytu genialnej poetki w tych stronach. W mieście Sławuta pod koniec XIX – na początku XX w. na brzegach rzeki Horyń znajdował się zakład leczenia kumysem. W celu poprawy zdrowia, według danych badaczy, Łesia Ukrainka przechodziła tutaj leczenie w 1904 roku. Ze wspomnień byłego nauczyciela Szkoły nr 1 w Sławucie dowiadujemy się: „...Do Sławuty, do lecznicy kumysowej, przyjeżdżała pić kumys na suchoty jakaś jedna ładna kobieta-panienka. Ludzie mówili, że ta urodziwa i szczupła panienka jest wielką ukraińską poetką, uczoną i nadto mądrym człowiekiem...”. Pozostały też inne przekazy, a w 2002 roku z Australii przywieziono fotografię, na której, najprawdopodobniej, Także proświcianie w Sławucie oddali hołd jeszcze jednemu geniuszowi Ukrainy – Tarasowi Szewczence, któremu w 2019 roku na 28-lecie Niepodległości Ukrainy odsłonięto pomnik (autor Bohdan Mazur). Tutaj Taras przedstawiony jest jako 28-letni malarz, absolwent Akademii Sztuk Pięknych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Zuchwalstwo odnotowano

Dmytro PYLYPCZUK, członek NSPU, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, wzorowy pracownik oświaty Ukrainy 10 lat temu, 21 lutego 2011 r., podczas okrągłego stołu poświęconego Dniu Ojczystego Języka, na którym przewodniczył prezes NAN Ukrainy Borys PatON, miałem zuchwałość zarzucić ukraińskim akademickim leksykografom, że jedenastotomowy objaśniający „Słownik języka ukraińskiego” zawiera zaledwie siódmą część słownictwa języka ukraińskiego i że optymalna objętość rejestru ukraińskiego objaśniacza powinna sięgać co najmniej miliona słów. Aby udowodnić, że nie jest to bezpodstawne roszczenie, dwukrotnie wydałem za własne pieniądze monografię „Bolą mnie zagubione słowa...” (2012, 608 s.; 2013, 856 s.). Zamieściłem w niej 8 tysięcy ilustracji językowych do 5,5 tysiąca tych w różnym stopniu zagubionych słów, pokazując, jak wielki, bogaty i piękny jest nasz ojczysty język. W zeszłym roku, na dwa miesiące przed śmiercią Borysa Patona, opublikowałem jeszcze jedną książkę, która świadczy o wielkości naszego języka i jego niezmierzonym, dotąd niezebranym razem bogactwie – bibliografię „Słowniki języka ukraińskiego: 1596–2018” (2020, 1072 s.). Jeśli wcześniej (1999) największa bibliografia, wydana we Lwowie, mówiła o 1386 drukowanych publikacjach słowników języka ukraińskiego, to w moim rejestrze jest ich obecnie prawie siedmiokrotnie więcej. Mój „Słownik słowników”, jak nazwano go na Facebooku, pokazuje, że tylko przez 27 lat (!) wolnej Ukrainy (1992–2018) nasi leksykografowie stworzyli prawie siedem tysięcy wydań słowników języka ojczystego. Dziś Ukraina wydaje słowniki już nie w 14 językach, jak niegdyś URSR, lecz w 55. Który z pozostałych narodowych języków Europy dodaje do biblioteki swoich słowników co roku po trzysta tytułów leksykonów, jak dodaje je nasz język ukraiński, prawie pozbawiony wsparcia państwa?! Być może to moje zuchwalstwo w demonstrowaniu niezniszczalnej siły ukraińskiego języka (z którego zakaz całkowity zniesiono zaledwie 115 lat temu!) zauważyło także Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”, przyznając mi Ogólnoukraińską nagrodę im. Borysa Hrinczenki za 2020 rok? Odkrywanie dla siebie i dla społeczeństwa, jak bogaty i wielki jest twój ojczysty język, sprawia przyjemność każdemu, i ja nie jestem tu wyjątkiem. A skoro mamy już teraz nasz zaktualizowany rejestr leksykonów ze wszystkich dziedzin wiedzy, to zwróciłbym uwagę, że można go wykorzystywać nie tylko do oceny osiągnięć ukraińskiej leksykografii, ale także jako narzędzie do perspektyw­

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Inspirują i motywują: kalendarz biurkowy o wybitnych ukraińskich kobietach XX wieku

„Ukraińskie kobiety XX wieku” to wygodny kalendarz biurkowy na 2021 rok, który opowiada historie ukraińskich kobiet, które w różny sposób wpłynęły na kształtowanie się i rozwój ukraińskiej państwowości lub wniosły znaczący wkład w rozwój ukraińskiej nauki, kultury, edukacji czy inne wybitne osiągnięcia pod koniec XIX i w XX wieku. Połtawskie biuro Północno-Wschodniego Oddziału Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) zaprezentowało kalendarz społeczności Połtawy i rozpowszechniło go wśród instytucji edukacyjnych, medialnych, bibliotecznych, komunalnych oraz społecznych regionu. „Każdy miesiąc w kalendarzu poświęcony jest jednej ukraińskiej działaczce zgodnie z zasadą chronologicznego doboru według okrągłych i półokrągłych rocznic urodzin” – poinformował podczas prezentacji regionalny przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar. „Prezentację organizujemy w ramach wydarzenia edukacyjnego z okazji 165. rocznicy urodzin Sofii Rusowej, ponieważ to właśnie jej poświęcona jest lutowa strona kalendarza „Ukraińskie kobiety XX wieku” – powiedział. Wśród bohaterek kalendarza „Ukraińskie kobiety XX wieku” znajdują się: polityczka Ołena Łewczaniwska, edukatorka Chrystyna Ałczewska, wojskowa Sofia Hałeczko, działaczki społeczne i pisarki – Dniprova Czajka, Ołena Teliha, Marija Baczynśka-Doncowa i inne. „Bohaterki kalendarza w różny sposób stanęły w obronie ukraińskiej państwowości podczas Pierwszych (lata 1917-1921) i Drugich zmagań wyzwoleńczych (koniec lat 30. - lata 50. XX wieku). Do kalendarza weszło 12 jubilatek, które są szczególne dla historii Ukrainy. Te kobiety różnią się pochodzeniem, wiekiem, wykształceniem, zawodem. Łączy je to, że nie pozostały obojętne wobec procesów społecznych i politycznych oraz wydarzeń, które miały miejsce na ukraińskich ziemiach w ciągu XX wieku. Mają wyrazistą obywatelską proukraińską postawę, są głównie aktywistkami ruchu kobiecego, obrończyniami praw człowieka i działaczkami politycznymi. To przedstawicielki różnych pokoleń Ukrainek, które codziennie wywalczały prawo do samostanowienia i stawały się wzorem dla innych” – skomentowała autorka projektu i współpracowniczka UIPN Natalia Słobożanina. Północno-Wschodni Międzyregionalny Oddział UIPN (na podstawie materiałów oficjalnej strony internetowej)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Opowieści ze szkoły antykomunistycznego wychowania

Olesia KOWALCZUK, zasłużona nauczycielka Ukrainy, laureatka nagrody im. B. Hrinczenki, obwód wołyński, wieś Żydyczyn. Ciąg dalszy. Pocz. w nr 6 z 2021 r. Jak obrona – dzieci 1947 rok. Mroźny listopad. Do północy migocze światło w lampie naftowej pod sufitem. Dwie młode wdowy doprzędają swoje kądziele. Ola, była „prima” teatru proświtańskiego, a także chóru cerkiewnego, i Hanna – niezmienna suflerka w przedstawieniach i nieomylna czytelniczka „Kobziarza”. Przędziwa potrzeba dużo, przez wojnę odzież robocza u wszystkich się zużyła, a zwłaszcza potrzebuje odnowy wysoki wzrostem nastolatek Borys. On teraz – jedyny na dwie rodziny i oracz, i siewca, i kosiarz. Ciocia Hanna już skroiła grube płótno, pofarbowane bzem, na nowe spodnie. Nogawki robi wąskie, żeby wygodnie szło się za pługiem. Chłopak śmieje się: „Gdyby udało się zdobyć jeszcze czerwieńszą farbę, to chodziłbym po polu jak bocian”. Krawcowa nie powstrzymuje się od westchnienia: „Twoje rączęta i tak poczerwienieją od krwawych odcisków. Przecież wujek Hryć dopiero zamierzał tej wiosny trochę poduczyć cię, jak te rączki pługa bezpiecznie trzymać”. Przy wzmiance o mężu u drugiej gospodyni twarz staje się szara jak przędziwo, z piersi wyrywa się głuchy przeciągły jęk, a potem ona po raz kolejny mdleje. Hanna rzuca się z kubkiem do wiadra i mówi: „No ty, Olu, przestań się tak wykańczać. Naucz się płakać – ulży ci. Przez dwa lata stałaś się jak cień. Dzieci na kogo zostawisz?”. Ja też już wiem, dlaczego trzeba płakać, i zaczynam dławić się szlochem. Bo przecież i tatę Hryćka, i tatę Borysa Wołodymyra, i wujków Saszkę oraz Dmytra „zgładziły ze świata sowieckie bandyty”. Sąsiadka Warka wczoraj mówiła, że sowiety mogą zabrać i Borysa – „takich chłopców już łapią i wiozą na Bombas”. Ale ja nie dam. Bo kto wtedy będzie pole orać i książki do snu czytać, ich jeszcze całe poddasze nieprzeczytanych. Ja już znam taką pieśń, której wszyscy sowieci bardzo się boją. Tą pieśnią ich przestraszę, przepędzę jeszcze z ganku. Słowa zapamiętałam dobrze, bo codziennie z Borysem śpiewamy, jak nie ma nikogo w domu ze starszych. Obie mamy, tylko usłyszą ten śpiew, bardzo się gniewają i rozstawiają duet po kątach: „Żeby nikt z was nawet nie pisnął więcej”. Mimo wszystko pewnego razu, kiedy do Borysa przyszedł przyjaciel Wołodźka, którego kochały wszystkie dziewczyny, ja, żeby jemu wreszcie też się spodobać, zaśpiewałam pełnym głosem: My – ukraińscy partyzanci! Sowiety wprawiamy w strach. Wołodźka chwycił „małą” na ręce i dalej poprowadzili już we troje: My nosimy bomby i nagany, A chata nasza – w jarach. Dopóki Wołodźka całuje w każdy policzek, ja rozmyślam, kto bardziej mi się podoba po Borysie – „Liodźka” czy „Owan”. Ten też lubi podrzucać aż do sufitu, mówiąc: „Rośnij duża, jak Łesia Ukrainka!”. Przychodzi wieczorem ze skrzypcami, długo gra i śpiewa „Ja dzisiaj jakoś bardzo się smucę…”. A w dzień z jakiegoś powodu musi żyć „w jamie”. Tymczasem przybiegła z podwórka ciotka Hanna i wymierzyła policzki wszystkim śpiewakom, pokazując na okna: „Przecież za wami więzienie płacze, tam podsłuchują i wiozą takich śpiewających na mróz, żeby pomarli”. Ja jednak bardzo boję się patrzeć na ciemne szyby, wszak nie raz widziałam w nich głowy obcych wujków w białych kapturach. Oczy ich napełniały się ostrym złowieszczym blaskiem. Bywało, po tym słyszało się łomot do drzwi, i ciotka szeptała: „Dzieci, płaczcie, głośno krzyczcie, może zlitują się”. Ale my z braciszkiem i bez tego z całych sił zaczynaliśmy szlochać, na co, oczywiście, nikt z przybłędów nie reagował. „Białe niedźwiedzie” starannie przeszukiwały piwnicę i poddasze, kłuły szpikulcami w podłogę, w pierzyny i skrzynie. Ale – o cudzie! – podłoga w korytarzu, pod którą był powstańczy schron (przez co tak bały się gospodynie!), podejrzeń u nieproszonych gości nie wywoływała. Może i naprawdę w dziecięcych łzach dawała o sobie znać Boża wola i siła. …Te upiorne widziadła w porysowanych szybach pojawiają się w snach jeszcze i dzisiaj. Do tej pory boję się wieczornych niezasłoniętych okien – tych czarnych otchłani, przez które dzielni „istriebitieli” wyśledzili, kto jest w chacie, i dlatego żadnych firanek wieszać nie pozwalano. Całe życie dzwoni w uszach jak zaklęcie epoki: „Dzieci, płaczcie!”. Anioł w czarnej koszuli 1947, początek zaśnieżonego grudnia. Wybiegam raz po raz na drogę – wypatruję brata. Bardzo cenię naszą z Borysem tajemnicę – te wspólne śpiewy. Uczennica ze mnie, mówi brat, zdolna nie byle jak. Już dobrze znam i o „górze Namakiwce”, i o „mogile pod dębem zielonym”, chcę jeszcze douczyć się o zakutym w kajdany orle. Ale w domu boją się, żeby nie usłyszał ich śpiewu ktoś z „czerwonej bandy”, więc trzeba – nie w chacie. Nie-nie! Słuchaczami mogą być tylko Kasztan i Kary, kiedy przed snem chrupią owies w swojej ciepłej stajni. Borys uczy się w Równem „na planistę” i dociera do domu tylko raz na tydzień – w sobotę. Tylko jeden raz! Jednak już przyszła zima, mają być wakacje, a tam – i Wigilia, i kolędowanie, i chodzenie z szopką. Borys znowu będzie Aniołem: srebrzyste „loki” z lnu i delikatnie białe skrzydła z gazy czekają na swój czas w dolnej szufladzie komody. Leżą na wierzchu wyhaftowanej chłopięcej koszuleczki, kołnierzyk której podwiązany jest niebiesko-żółtą wstążką. To – prezent jeszcze dla kiedyś małego Borysa od młodej chrzestnej – ciotki Liali. Lubię zaglądać do tej upragnionej szuflady, ale ukradkiem, bo za to mnie karcą. A oto przygotowaną na urodziny Borysa czarną satynową koszulą wolno zachwycać się do woli. Codziennie rozkładam ją na łóżku i po raz kolejny wygładzam każdą zmarszczkę, wyobrażając sobie, jak ucieszy się z odnowy najprzystojniejszy na świecie chłopak. I czego jego mama narzeka? Mówi, że kupiła nie to, co chciała – dopóki w długiej kolejce doszła do lady, brązowy materiał, pod kolor oczu syna, już rozebrali. Przecież Borysowi bardzo pasuje czarne. Jak owinie szyję takim szalikiem, kędzierzawa czupryna wydaje się jeszcze czarniejsza i bujniejsza, a oczy aż błyszczą. O tę bujną czuprynę siostrzyczka martwi się szczególnie, bo słyszała, że radzą z góry ściąć: nie mieści się pod czapką… Wreszcie długo oczekiwany gość na progu. Czupryna cała, Bogu dzięki, na miejscu. A oczy jakoś takie niewesołe. Przymierza podarowaną odzież i mówi: „Dobrze, że czarna. Przyda się do więzienia, nie będzie widać krwi, jak będą bić… No nie bójcie się tak, zażartowałem”. Jednak nadszedł wieczór przed Bożym Narodzeniem – i żart się sprawdził. Daleki krewny, zaglądając do chaty, przestraszony powiadomił: „Waszego Borysa aresztowali. Przygotujcie się na rewizję”. Co tu się stało! Ciotka Hanna załamuje ręce, lamentuje, jak za zmarłym: „Oj kwiatuszku mój różowy, kto śmiał ciebie zerwać i ode mnie zabrać? Oj gwiazdeczko jasna, skąd ciebie wypatrywać? Aniołku mój niebieski, kto skrzydełka tobie połamał?”. Małe serduszko siostrzyczki ściska się z bólu, jednak wiem, że nie warto tak rozpaczać. Jaki z Borysa kwiatuszek, jaka gwiazdeczka i dlaczego – aniołek? On przecież nie dziecko, on wielki i silny, jak każdy Anioł, sam może siebie i innych obronić… Rozłamie grube kraty, jak to w pieśni śpiewa się, i przybiegnie do domu. …W chacie nieznośna duchota. Drugą dobę palą się w piecu książki z dziadkowej biblioteki. Sporo roznieśli ich też po krewnych, a niektóre zakopali na łące. Lada chwila mają pojawić się ci, którzy już nie raz bywali i przyglądali się przez lupę notatkom na marginesach czytanych-przeczytanych stron. Wygasł ogień i w piecu. Wyjmują gotowe placki i wysypują na płytę kuchenną kromki chleba – do suszenia. Szczelnie upychają ciasteczkami skrzynkę do paczki. Proszę, żeby włożyli „anielskie skrzydła”, żeby łatwo było wylecieć na wolność, ale na te błagania nie zważają. Nic nie mówią „małej” i o zapieczonej czapce z zakrwawionych loków, którą dostrzegło matczyne oko, gdy półżywego syna prowadzili pod ręce współwięźniowie do „czarnej wołgi” w celu przewiezienia do innego więzienia. Nie wiem też o przekazanej karteczce – że niby od matki chrzestnej otrzymał już 10 paczek, ale niech ciocia Lala nie myśli nic złego. „Dziesięć – to dobrze, że nie wszystkie 25”, – pocieszał pogrążonych w smutku krewniaczek wujek Ilko. …Długo i ciężko będzie ciągnął się rok za rokiem z tego „lekkiego” wyroku, a małoletnia uczennica napisze do pół setki listów i zaadresuje niemało paczek na wschód do Komi ASRR, Mordowskiej ASRR, Omska… A nocami wciąż będzie śnił się i śnił Anioł w czarnej koszuli i z rozłożystymi białymi skrzydłami za plecami, które niosą go w przestworzach coraz bliżej i bliżej rodzinnego domu. Bez wyboru Początek 1949 roku. Nocy, których wcześniej się bano – zwłaszcza w głębokiej jesienno-zimowej porze. Dzielni „jastrzębki” swoją krwawą czystkę niemal zakończyli i ustawili się w kolejce po odznaczenia dla uczestników „Wielkiej Wojny Ojczyźnianej”. Zamiast tego do wiejskich domostw stale przybywali inni nocni goście – agitatorzy za „kołchoźnianym ładem”. W dzień gospodarze uciekali ze swoich domostw do sąsiednich miast, ukrywając się tam u znajomych. Na noc musieli wracać ze względu na dzieci, które przesiadywały w domu długimi dniami same lub pod nadzorem niedołężnych staruszków. Po byle jakiej kolacji jak najszybciej gasili lampę i ścielili posłanie. Potem całą rodziną stawali na kolana przed ikonami i po Ojcze nasz recytowali: „Niech powstanie Bóg, a rozproszą się nieprzyjaciele Jego, i niech uciekają od oblicza Jego… Jak znika dym, niech tak znikną demony od tych, którzy miłują Boga i którzy znaczą się znakiem Krzyża…” Jednak nie raz to żarliwe modlenie się dotrzeć pod adres z jakiegoś powodu nie udawało się. Najwyraźniej nieczysta siła bywała silniejsza i pojawiała się znowu i znowu. …Cały długi wieczór my z braciszkiem nie odchodzimy od okna. Drzwi zamknięte od zewnątrz, bawić się nawet w dzień nie wolno, bo przecież świętojańskie mrozy – i śnieżne olbrzymie zaspy podchodzą aż pod sam ganek. Jedynie na drogę i do chlewa przekopano wąziutkie przejście, do którego przyklejają się dziecięce oczy. Oto pojawia się z wieczornym udojem babcia Halinki, Orysia, i powoli przestawia wiadro za próg domu. Szybko zamyka drzwi, żeby nie wpuszczać chłodu, chowa klucze pod schodami i śpieszy do domu. Ale jaki tam pośpiech, kiedy i nogi, i kostur w rękach nijak nie słuchają: co krok-dwa muszą stawać na odpoczynek. Ta babcia jest bardzo dobra – mówią, że tylko tym żyje, że wszystkim pomaga. To niechby już szybciej dotarła do swojej Halusi, bo ona w domu sama jedna i też siedzi bez światła. Mała bardzo się boi, że ją lada chwila znajdą Sowieci. Oni już dawno zabrali tatę Makara, bo „był za Ukrainą”. Historia Haliny bardzo mnie boli. Opowiadano, że kiedy o świcie wywozili na Sybir ciotkę Nastię z dziećmi w „kraj białych niedźwiedzi”, sąsiadka Orysia nie przestraszyła się bandytów i pomagała nieszczęsnym zbierać się w straszną drogę. Otóż, dopóki nie wypchnęli staruszki w plecy jakąś „lufą”, zawiązała zapłakane maleństwo w dużą chustę-opinaczkę, ukołysała na rękach i położyła na sanie między poduszkami. Śledząc, żeby zostawało miejsce dla dobytku innych wywożonych, konwojenci wściekali się i przeklinali, i w końcu zmusili powyrzucać z sań „zbędne rzeczy”: „bydło trzeba żałować, jemu ciężko!”. Cóż to działo się w matczynym serduszku, kiedy ona razem z kilkoma tobołkami celowo wyrzuciła w śnieżną zaspę węzeł z córką! Orysia cały rok chowała znajdę przed niepotrzebnym okiem, ale, dzięki Bogu, nikt tajemnicy nie wyjawił, nie doniósł. Mimo wszystko dziewczynka do tej pory nie chce pokazywać się ludziom i bawi się tylko z Dmytrusem. Dowodzę, oczywiście, ja – z prawa starszej (już przecież do szkoły się zbieram!). Prawda, czasem napada strach i na całą trójkę, bo każdy – też „za Ukrainą”, i wtedy pełzamy do swojej „kryjówki” – pod łóżko. Zanim to wszystko przemyślałam, babcina postać zniknęła za drzewami już jej ogrodu, a mamy z ciocią nie widać i nie słychać. Trzeba, pewnie, samym stawać do zwykłej wieczornej modlitwy, która broni od nieczystej siły. Braciszka za rękę, na kolana i zaczęliśmy: „Niech powstanie Bóg, a rozproszą się nieprzyjaciele Jego…” Usta mówią, a uszy wyłapują echo kroków pod domem. Skończyliśmy modlić się – i z powrotem do okna. Ale przy ganku – czterech obcych wujków, walą z całej siły i wołają: „Otwieraj, banderowskie suki! Nie udawajcie. My słyszeliśmy wasz tupot i głosy!” Zapewniam, że starszych nie ma, poszli na merliny i klucz zabrali ze sobą, a w rodzinie – świerzb. Za drzwiami długo rozmawiają i w końcu odchodzą. Otóż znowu na kolana – i nuż dziękować Bogu za ratunek pomocną modlitwą. Gdzieś po północy przekraczają próg zmęczeni bliscy. Dmytruś już śpi, nie rozbierając się, a ja opowiadam, jak modlitwa przegoniła diabelską nawałę. Chwalą mnie za mądrość i z żalem wzdychają: „No musimy zapisać się do tego kołchozu przeklętego, żeby dalej tak dzieci nie męczyć”. Nad ranem wściekła brygada agitacyjna prowadzi obie niepokorne do rady wiejskiej – na „ostatnie zebranie kułackich popleczników przed wysyłką na Sybir”. Po dobie wszyscy zebrani tam wracają do domu, nikt „w gości do białych niedźwiedzi” jechać jednak nie odważył się, bo przecież – dzieci! Ciąg dalszy nastąpi. Łuckiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego. 1964 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Najpierw siwiały myśli

Iwan MALUTA, pisarz, zasłużony dziennikarz Ukrainy Zanim nadeszło doniesienie W latach 60.–80. XX wieku w środowisku studenckim panowała swoista moda na KWW (Klub Wesołych i Wymyślnych). Odmianą stały się „kapuśniaki”. Zazwyczaj takie humorystyczne wieczory urządzano przed Nowym Rokiem. W konserwatorium w Kijowie inicjował je dyrygent Roman Kofman. A scenariusze widowisk opracowywał wykładowca katedry fortepianu specjalnego Borys Archymowycz. Miał smykałkę także do fotografii, z powodzeniem montował ze swojej kamery filmowej kuriozalne epizody. Na „kapuśniaku” w 1973 r. Archymowycz najpierw opowiedział anegdotę o niezgodności usłyszanego z realiami rzeczywistości. Potem Borys Ołeksandrowycz pokazał na ekranie komiczne sceny z wyjazdu rodziny Żydów do „ziemi obiecanej”. Na tle dowcipnych dialogów. W auli – nie tylko uśmiechy, ale i szepty, niektórzy lękliwie kręcili głowami. Tej nocy autor „kapuśniaka” po raz pierwszy nie cieszył się oklaskami. I długo nie mógł zasnąć od złego przeczucia. Nad ranem postanowił działać wyprzedzająco. Zjadłszy byle jakie śniadanie, zagrał na pianinie „Poloneza” Ogińskiego. Włożył do plecaka kapcie, dres, mydło i jeszcze kilka drobiazgów. Z plecakiem wszedł do sklepu spożywczego, kupił butelkę „Lemoniady” i pół kilograma sucharów. W zamyśleniu posiedział chwilę w skwerze i pojechał trolejbusem na plac Sofijski. A już stamtąd pieszo ulicą Wołodymyrską dotarł do szarego granitowego budynku, który z lękiem omijają przechodnie. W pomieszczeniu KGB nalegał na spotkanie co najmniej z pułkownikiem, aby złożyć ważne oświadczenie. W końcu wyszedł siwawy mężczyzna w cywilnym ubraniu, przedstawił się jako oficer dyżurny i uważnie przekartkował paszport. – Co pana do nas sprowadziło? – Poczucie winy wobec władzy radzieckiej. – Kiedy i gdzie to się stało? – Wczoraj na przednoworocznym wieczorze w konserwatorium. Kagebista zabrał legitymację pedagoga i kazał czekać. Wrócił dopiero po godzinie. – Tak, nadeszło już doniesienie. Okazuje się, że prowokuje pan Żydów do wyjazdu za granicę. Oficer jakby się zmieszał, unosząc zdziwiony rękę. – A co się panu stało w tym czasie? – No niby nic… Przecież nigdzie nie wychodziłem. – Proszę podejść do lustra przy szafie. Petent spojrzał na siebie, jakby z zaświatów. Patrzył na niego nagle nieco posiwiały mężczyzna, o rysach stosunkowo młodej twarzy. Kagebista pobłażliwie się uśmiechnął. – Proszę zabrać suchary. Będzie pan pił herbatę w domu, a nie u nas. A szczere przyznanie się zostanie przez nas uwzględnione. W poszukiwaniu „mohikanów” Z doświadczenia dziennikarza wiem, że ważna plotka wymaga sprawdzenia. W tym przypadku – nie o to, czy rzeczywiście Archymowycz w przygnębiającym oczekiwaniu mógł posiwieć w „Szarej jaskini”. A usłyszałem to przy filiżance kawy od Wasyla Pyłypczaka, waltornisty orkiestry symfonicznej Narodowego Teatru Opery i Baletu im. Tarasa Szewczenki, zasłużonego artysty Ukrainy, kompozytora. W wspomnieniach przyjaciół i kolegów pozostał przede wszystkim jako człowiek zdolny do wybryków i żartów. W rzeczywistości Borys Ołeksandrowycz Archymowycz (16.03.1939 – 14.02.2008) był szanowany jako autorytatywny pedagog, znawca i wykonawca muzyki. A także – niezwykle bystry elektronik, dźwiękowiec i operator wideo. Jednocześnie zainteresowała mnie inna legenda o tym pianiście od tego samego przyjaciela. – Na strefie więźniów, do której trafił Archymowycz, zgasł kopacz, kopiąc rowy dla ważnych obiektów. Maszyneria była napakowana elektroniką, na której mało kto się znał. Borys Ołeksandrowycz podjął się naprawy w tydzień, jeśli dadzą mu dwóch pomocników ze smarami. Kiedy nadszedł obiecany termin, nasz pianista w pół godziny uruchomił kopacz, nakazawszy wcześniej tym dwóm więźniom, którzy tylko imitowali pracę, wysmarować ręce smarem stałym w celu liczenia na nagrodę. – Czyżby ten muzyk urodził się, jak mówią Niemcy, cudownym dzieckiem? – Chyba tak. Słyszałem od niego i od kolegów o kilku jego przygodach. – Cóż, takie rzeczy mogą się zdarzać – zgodziłem się z usłyszanym o zaletach pasji, która nie wymaga nauki. I mimo wszystko wątpliwości skłoniły mnie do szukania potwierdzenia. W podobnych historiach, związanych z prześladowaniem za przekonania, polegam przede wszystkim na archiwalnych sprawach karnych. Jednak w Państwowym Archiwum SBU danych o B. Archymowyczu nie wykryto, poradzono zwrócić się do archiwum MSW. Jednak znów otrzymałem zawiadomienie o braku takiej sprawy archiwalnej. Postanowiłem na razie szukać wśród kolegów zmarłego pianisty uczestników tamtego „kapuśniaka”. I już następnym razem W. Pyłypczak zaprosił na kawę Marianę Dawydiwnę Kopycię, doktora nauk o sztuce, profesora Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. Czajkowskiego. – To była jasna osobowość. Z bardzo inteligentnej rodziny. Niestety, naszemu koledze na drodze stanęła radziecka rzeczywistość i… jego niewiarygodna uczciwość – podsumowała rozmówczyni. – Ale pierwszy cios zadała jego pierwsza żona – zauważył Wasyl Hryhorowycz. – Mówił mi, że był jednak rad, kiedy „uwolniła go od swojej obecności”. Może on i w przykrej sytuacji żartował… – A czy wiadomo, kto natychmiast informował KGB o tamtym „kapuśniaku”? – spojrzałem pytająco na panią Marianę. – To była pianistka, która zazdrościła nie tylko muzycznego talentu Archymowyczowi. W nowych czasach wyemigrowała do Anglii. Donosem skorzystały „kompetentne organy”, żeby sklecić sprawę polityczną. Rektora konserwatorium Iwana Liaszenkę wykluczono z partii, zdjęto ze stanowiska. No, a Borysa od razu zwolnili, zabronili zajmować się działalnością pedagogiczną. Poszedł, mówiono mi, jako elektryk do fabryki makaronu. – Gdzie stał się racjonalizatorem, obniżając koszty własne produkcji – doprecyzował pan Wasyl i jednocześnie skłonił się ku wersji, że było to po pobycie za drutem kolczastym. Profesorka niepewnie rozłożyła ręce z braku dowodów. – W każdych okolicznościach pozostawał szczerym prawdomównym człowiekiem. Już po przywróceniu do pracy podpisał list protestacyjny przeciwko mianowaniu nowego rektora konserwatorium. „Borysie, nie wchodź w ten konflikt” – poradziłam mu. „A ja inaczej nie mogę, kiedy widzę niesprawiedliwość” – powiedział oburzony. Nawiasem mówiąc, honoru Archymowycza broniła aż w KGB Rada Ostapiwna Łysenko, wnuczka kompozytora Mykoły Łysenki. Na szczeblach kariery A czy nie mogła pozostać teczka osobowa Archymowycza w miejscu ostatniego stanowiska? Jak to nie dziwne, zachowała się w archiwum samego konserwatorium. W latach 1947–1958 Archymowycz studiował w Kijowskiej Średniej Szkole Muzycznej im. M. Łysenki. O wynikach świadczy złoty medal. 1963 r. z wyróżnieniem ukończył konserwatorium w Moskwie. Specjalność – wykonawca koncertowy, wykładowca. Tamże w latach 1963–1966 był aspirantem oddziału zaocznego. Podczas nauki kontaktował się ze sławnymi muzykami – Heinrichem Neuhausem, Lwem Oborinem, Światosławem Richterem, Emilem Gilelsem. Od 1964 r. – pedagog w szkole muzycznej, starszy wykładowca konserwatorium na katedrze fortepianu specjalnego. Mianowany na stanowisko docenta. 1971 r. katedra rekomendowała go do pracy pedagogicznej w Algierii. Wstrzymał się. Wtedy też rektorat wyraził podziękowanie, zaczynając od B. Archymowycza, wszystkim uczestnikom noworocznego „kapuśniaka”. Pod koniec 1973 – podziękowanie „za przejawioną twórczą inicjatywę i zapewnienie wysokiej jakości nagrań dźwiękowych lekcji i koncertów studentów podczas pobytu profesora Konserwatorium Turyńskiego E. Battagli”. I nagle – na mocy rozkazu nr 25k w konserwatorium z dnia 18.02.1974 „p.o. docenta Archimowycza B. O. zwolnić ze stanowiska docenta katedry specjalnego fortepianu od 15.02.1974 w związku z nieodpowiadaniem zajmowanemu stanowisku. Podstawa: decyzja Rady Naukowej konserwatorium z dnia 15.02.1974”. Co tak naprawdę to poprzedziło? Z autobiografii: „W 1974 r. za udział w noworocznym „kapuśniku” komitet partyjny bezpodstawnie oskarżył mnie o apolityczność, „wypaczanie radzieckiej rzeczywistości”. Próbowałem znaleźć pracę na utrzymanie. Ale w książeczce pracy – wpis o wyższym wykształceniu muzycznym. W dziale kadr – podejrzenie, czy nie byłem karany za przestępstwo. A może… jestem chory psychicznie? Na zapytanie do konserwatorium – ostrzeżenie, interesowało się nim KGB. Zdołałem przekonać kadrowców fabryki makaronu, że zgubiłem książeczkę pracy i inne dokumenty. I zatrudnili mnie jako elektryka. Przyjrzałem się pracy przy taśmie i zostałem racjonalizatorem, mechanizując proces pakowania. W tym celu pulpit sterowniczy zrobiłem w formie klawiatury. Jak na fortepianie. Skąd u niego skłonność do nauk ścisłych? Widocznie zadziałała pamięć genetyczna przodków. Wychowywał się w rodzinie inteligentów „starej daty”, z odziedziczonym intelektem. Mimo że nie zaznał opieki ojca-skrzypka, który zginął w 1942 r. podczas II wojny światowej. Za to dziadek Borys Archimowycz – autorytatywny medyk, zasłużony lekarz USRR, autor podręcznika chirurgii, przyjaźnił się ze sławnym kompozytorem Borysem Latoszyńskim. A matka Lidija Borysiwna była starszym pracownikiem naukowym Instytutu Folkloru i Etnografii Akademii Nauk USRR, kierownikiem działu teatrologii. Archimowycz wewnętrznie nie akceptował kłamliwej ideologii władzy. I przy okazji mógł stać się ofiarą za swoje wolnomyślicielstwo. Tak też się stało. Kagebiści z dobrowolnymi donosicielami śledzili takich nawet za ironiczne żarty czy anegdoty o chwalonym przez propagandę życiu w socjalizmie. Spóźnione uznanie „Zmuszony byłem pracować w produkcji jako elektryk, monter koparek, inżynier sprzętu elektrycznego” – pisał w autobiografii. Tak trwało prawie do końca gorbaczowowskiej „pieriestrojki”, kiedy był monterem 6. kategorii w spółdzielni „Design-Centrum”. I już wtedy w „Litieraturnoj gaziecie” pojawił się oburzający artykuł o poniewierce muzyka i pedagoga B. Archimowycza. Początkowo przyjęto go na stanowisko pedagoga specjalnego fortepianu w szkole muzycznej im. M. Łysenki. W 2005 r. w konserwatorium otrzymał tytuł naukowy docenta, dwa lata później mianowany na stanowisko profesora katedry specjalnego fortepianu nr 2. Bardzo ważny wyciąg z protokołu posiedzenia tej katedry z dnia 30.06.2006: „Na wyjątkową uwagę zasługuje działalność B. Archimowycza w zakresie zachowania i odnowienia narodowych dóbr duchowo-kulturalnych ukraińskich muzyków – Salomei Kruszelnickiej i Borysa Hmyri”. Najwyraźniej poprzedził to raport twórczy Borysa Ołeksandrowycza, w szczególności o zakończeniu „pełnej renowacji wszystkich nagrań archiwalnych B. R. Hmyri i przygotowaniu do wydania ich na płytach kompaktowych; odrestaurowano i uporządkowano nagrania archiwalne Salomei Kruszelnickiej. Płyta wyszła w 2002 r.”. Analogie u prześladowanych Celowy epizod z przywróceniem muzyka-wygnańca do pracy w konserwatorium. Wymowny wyciąg z protokołu posiedzenia katedry specjalnego fortepianu z dnia 27.09.1991: „Jestem zadowolona – oświadczyła koleżanka A. K. Roszczina – że wreszcie naprawiono niesprawiedliwość… Na uwagę zasługuje postawa obywatelska Borysa Archimowycza. Teraz stał się w czymś mądrzejszy, bardziej powściągliwy…”. Nie tylko przejąłem się opowieściami Wasyla Pyłypczaka o śledztwie w sprawie niesprawiedliwej kary jego przyjaciela-muzyka. W podobnej sytuacji znalazłem się i ja w 1972 r. w Odessie. Dyrektor wydawnictwa „Majak”, gdzie pracowałem jako redaktor i miałem wkrótce otrzymać mieszkanie, zmusił mnie do zwolnienia się w ciągu jednego dnia. Przy tym otwarcie powołał się na polecenie ze złowrogiego budynku KGB. Taką była początkowa kara za odmowę składania zeznań w sądzie przeciwko trzem uwięzionym obrońcom praw człowieka. Komitet partyjny i Rada Naukowa konserwatorium działały na żądanie z cywilizowanej Szarej jaskini z akronimem KGB. I w tym był błąd Archimowycza, który powoływał się wszędzie tylko na rozkaz o zwolnieniu. Oficjalne sformułowanie takich rozkazów – bez powiązania ideologicznego, czyli bez odniesień do organu represyjnego. W ukrytych motywacjach zwolnienia – nielojalność wobec władzy radzieckiej, jej ideologii. W odróżnieniu od Archimowycza, mnie ostrzegano wcześniej o smutnych konsekwencjach w razie odmowy „pomocy śledztwu”. I dlatego, o ile pamiętam, najpierw siwiały myśli. Zbyt duże napięcie zamętu w oczekiwaniu na karę. Zwłaszcza między wezwaniami na przesłuchania. *** – Borys Ołeksandrowycz lubił żart muzyków, że anioły grają dla Boga utwory Bacha, a kiedy zostają same, to delektują się muzyką Mozarta lub Beethovena – wspomniał kiedyś Wasyl Pyłypczak na kolejnym spotkaniu w kawiarni. Już po próbie w teatrze. – A co zagrałby Maestro dla samego siebie, dowiedziawszy się, że anioł stróż nagle go opuści? – Chyba V koncert fortepianowy Beethovena z orkiestrą. Lubił go wykonywać. Albo jeden z utworów fortepianowych niemieckiego kompozytora XX wieku Paula Hindemitha. – Jeśli tak, to Archimowycz z pewnością był optymistą. – Inaczej nie umiałby żartować. I właśnie dlatego zadedykowałem jego pamięci nieco niezwykłe kameralne requiem. Zaangażowane są flet, harfa, moja ulubiona waltornia, kwintet smyczkowy imienia Bortniańskiego i, oczywiście, dzwon. Dzwon „Re”. Podczas wykonania recytator deklamuje wiersz Liny Kostenko „Umierają mistrzowie, pozostawiając wspomnienie jak ranę…”. A drugie lamentowanie – z współbrzmiących poezji Mykoły Worobjowa. – A dlaczego brzmi właśnie dzwon „Re”? – wyróżnił go z kompozycji muzycznej rozmówcy-kompozytora. – Jest w tonacji durowej. I requiem staje się optymistycznym przesłaniem do jasnej duszy Maestro. Przesłaniem w niebiański wyraj. – Tam, gdzie sprawiedliwi odpoczywają – recytatywnie wypowiedziałem, przypominając sobie nabożeństwo żałobne. I dodałem: – Sprawiedliwi i wygnańcy, napiętnowani za prawdę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Mykoła DMYTRENKO: Czasami ludzie są jak góry lodowe…

Oryginalna we współczesnym procesie literackim książka „Czasami” (2020 r.) znanego pisarza i naukowca, naszego wieloletniego autora Mykoły Dmytrenki, który niedawno skończył 65 lat. Myślcie, czytając! *** Czasami Ranę goi czas, Czasami – lekarz. A słowo – zawsze! *** Czasami O spadek Trzeszczą czupryny. Czasami Wszyscy spokojni: Spadku nie ma. *** Czasami Spierają się: Co było wcześniej – Kura czy jajko? Czasami Wydaje się, że znam Prawidłową odpowiedź: Przede wszystkim była... Pisanka! *** Czasami W rzece, Czasami W morzu, Czasami W łyżce wody, Czasami We śnie, Czasami Bez wieści… Zawsze – Czasami. *** Czasami Można zabłądzić między trzema drzewami, To jedno drzewo ścinają. Czasami Za drzewami nie widać lasu, To je też wycinają. Czasami spadają z dębu: – A gdzież nasze lasy? *** Czasami Pierwszy bywa ostatnim, A ostatni – pierwszym. Czasami Ostatni biegnie, Żeby wziąć udział. Czasami Pierwszy nie ogląda się I pozostaje samotny. Czasami Samotność – ostatnie, Co niezbędne do zwycięstwa. *** Czasami Ptaki są podobne do ludzi: To śpiewają, to kraczą. Czasami Ptaki, jak i ludzie, wiją gniazda, Czasami zostawiają je. Czasami Ptaki nie są podobne do ludzi: Ludzie na zimę Nie lecą do ciepłych krajów. Zresztą latają oni Czasami. *** Czasami Człowiek czuje się, Jak ryba na piasku. Czasami Człowiek czuje się, Jak ptak w klatce. Czasami Człowiek czuje się Samotnym drzewem, Z którego robią Klatkę dla ptaka. *** Czasami Nawet stary wróbel Daje się złapać na plewy. Czasami Nie ma ani ziarna, ani plew. Czasami Myślisz: A skądże biorą się Stare wróble? *** Czasami Pająk schodzi z sufitu – Przychodzą goście. Czasami Sikorka puka w okno – Będą goście. Czasami Bijesz się, jak ryba o lód, A nikt nie przychodzi. *** Czasami Długo nie ma Twojej kotki… I siwiejesz. Czasami Pojawia się pytanie: Czy siwieją Koty? *** Czasami Twardy orzech Rozłupują nożem, Rozbijają kamieniem. Czasami Twardym orzechem Nazywają dziewczynę Lub kobietę. Czasami Je rozłupują Kwiatami, Pieniędzmi. Czasami Kwiaty i pieniądze Nie są potrzebne – Wystarczą słowa. *** Czasami Wiadomość o czyjejś śmierci Głęboko smuci, Czasami Pociesza wielu Nekrolog na pierwszej stronie… *** Czasami Krowa losu Nie doi się, Bo cielna lub jałowa. Czasami Krowa losu Niesie szczęście Na rogach, Ale ty Zwyczajnie przypadasz Do wymię… *** Czasami On lub ona Ma siedem piątków w tygodniu. Kiedyż jest dzień wolny? *** Czasami Czytam o wakatach Górnika tunelowego, Grabarza… Czasami Pytam: Dlaczego nie ma wakatu Na dobrego człowieka? Bo dobry człowiek – To nie zawód? Czasami Zawód jest, A wakatów nie ma: Każdy poeta Pod słońcem jest jeden. *** Czasami Złoto ślepi oczy – Odwracam się. Czasami Sam staję się złoty – Odwracają się ode mnie. *** Czasami Kwiat jest podobny do motyla, Czasami Motyl – do kwiatu. Czasami I kwiat, i motyl Trafiają Do jednego zielnika. *** Czasami Ludzie są podobni do gór lodowych – Nikt ich nie rozumie. Czasami Czuję się górą lodową – Nie rozumieją mnie. Czasami Zagłębiam się w sobie – Góra lodowa ma znaczenie. *** Czasami Przyjacielowi ufasz Bardziej, niż samemu sobie. Czasami Przez nieufność Sam sobie stajesz się wrogiem. Czasami Wrogiem staje się przyjaciel, Któremu ufasz Bardziej, niż samemu sobie. *** Czasami Szukasz mądrzejszego, Czasami – głupszego. Czasami Nikogo nie szukasz: W tobie oboje żyją. *** Czasami Siedem razy odmierzyłeś, A raz odciąłeś, A rura za krótka. Czasami Warto sprawdzić i metr. *** Czasami Rzeka – jak sen, A sen – jak rzeka: Płynie przez mgły lat. Czasami Rzeka we mgle snów, A sny w rzece mgieł Snują lata. Czasami Wszystko pozostaje we mgle: I rzeka, i sny, i lata. Czasami Mgły rozwiewają się I przeziera wieczność. *** Czasami Skrzydła anioła szeleszczą: To nie do ciebie. Czasami Skrzydła aniołów są bezszelestne, Ale poeci słyszą je. Czasami Poeci w mękach twórczości Rodzą aniołów. *** Czasami Słowo – złoto, Czasami – broń. Czasami Złote pióro Nie rodzi Ani złota, ani broni: Kiedyś gęsimi piórami Pisali złote myśli, Teraz złotymi piórami Piszą gęsie myśli. *** Czasami Sława przychodzi za wcześnie, Czasami – za późno, Czasami nie przychodzi wcale. Czasami Liść laurowy Potrzebny jest bardziej, Niż wieniec laurowy. *** Czasami Niebiosa rzucają do wody Złoty skarb. Czasami Ludzie wierzą W złotą rybkę. Czasami Złapać ją Mogą tylko poeci. Czasami Ludzie zapominają o tym. *** Czasami Widzę we śnie dwa obrazy: Otchłań i kobietę. Spadam w otchłań – Nie dostaję dna. Patrzę na kobietę – Może i ona – Jest otchłanią?.. *** Czasami Mówią: miłość jest ślepa. Potrzebuje przewodnika? Czasami Ślepniesz od miłości, A przewodnika nie ma. Czasami Przewodników wielu, A nie ma miłości. *** Czasami Wspominam Pierwszą miłość. Czasami Wspominam Pierwszy lot w kosmos. Czasami Wszystko wylatuje w komin… *** Czasami Uwodzisz ty, Czasami – ciebie. Czasami Niewinność Tworzy arcydzieła. *** Czasami Kobiety zakochują się w głupcach. Czasami Głupcy zakochują się w kobietach. Czasami Ci, którzy zakochują się, Są warci siebie. *** Czasami Wspominam powiedzenie: “Lekarzu, Wylecz się sam”. Czasami Staje się ciekawie: Czy szkodliwe jest samoleczenie Dla zdrowia lekarza?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu ««Kobzarz» – na całe życie», s. 1

«Kobzar» – na całe życie

*** Czasem kierujesz samochodem, koniem, rowerem. Czasem doznajesz olśnienia: najważniejsze – kierować sobą. *** Czasem mówią: kaszlu, jak i miłości, nie ukryjesz. Czasem wykasłujesz wczorajsze: przeziębienie, miłość. Czasem słyszysz kaszel innych. Co wykasłują oni?.. Czasem boją się nie tylko tych, którzy kaszlą, ale i tych, którzy kochają. *** Czasem wydaje się, że ludzie są podobni do znaków przestankowych: smukli do wykrzyknika, przygarbieni do znaku zapytania, kulejący do średnika. Czasem wpadają w znak przestankowy losu – przecinek, za którym wielokropek lub kropka. *** Czasem oglądasz się: czy nie doganiają? Czasem oglądasz się: czy nie słyszą? Czasem oglądać się nie warto: wszystko przed tobą. *** Czasem wiadro nie tylko do wody („Nese Halia wodu”), pomyj, ale i na głowę bałwanowi. Czasem deszcz leje jak z wiadra, przechodzą drogę z pustymi wiadrami. Czasem wiadro „po brzegi napełnione niebem”. Czasem wiadro ryb, grzybów, ogórków, ziemniaków czy samogonu („Kozak – nie świnia, więcej niż wiadra nie wypije”). Czasem wiadro bez ucha, jak walizka bez rączki: ciężko nieść, ale i żal wyrzucić. Czasem wiadro dziurawe, zardzewiałe ląduje na śmietniku. Czasem wydaje się: życie bez wiadra traci sens. Czasem człowiek – jak wiadro… *** Czasem z błękitnego puszystego marzenia robią poduszkę. Czasem puszystą poduszkę kładą nie pod głowę, a pod nogi. Czasem puszysta poduszka płacze, jak chmura, za błękitnym marzeniem. *** Czasem mówią: znać miarę, bez miary, ponad miarę, dusza miarę zna, każdy ma swoją miarę… Czasem miara – z życia przyrody: z jednego kwiatka pszczoła bierze miód, a żmija – jad. *** Czasem o wilku mowa, a przychodzi niedźwiedź. Czasem, ile wilka nie karm, to za mało: jego najlepiej nogi karmią. Czasem wilk nie taki straszny, jak go malują. Czasem wilk pasie stado, biją go nie za to, że szary, a za to, że owieczkę zjadł. Czasem wilk żałuje klaczy – zostawia ogon i grzywę. Czasem i wilk syty, i koza cała. Czasem wilk w owczej skórze przedostaje się do koszary. Czasem w koszarze owiec nie zostaje, wtedy wspominają i o lesie. Czasem mówią: z wilkami żyć – po wilczemu wyć. Czasem patrzą wilkiem: czy ty – nie owieczka? Czasem życzą: daj Boże naszemu cielęciu i wilka zjeść! *** Czasem budują zamki na piasku. Czasem z piasku kręcą powróz i wspinają się do nieba. Czasem piaskiem czyszczą garnek lub patelnię. Czasem „przesiewają” człowieka. Czasem piasek w nerkach – lepiej, niż kamień na duszy. Czasem czas mierzą klepsydrą. Czasem człowiek zostawia po sobie dobry ślad, czasem – ślad na piasku. *** Czasem patrzysz w oczy śmierci, a ona przeraża się: ty – jesteś nieśmiertelny. Zakończenie. Początek na str. 1 Dlaczego tak się stało, tylko Panu wiadomo. Ale przecież szewczenkowskie motywy-modlitwy też nigdzie nie znikały: Tak więc i ja teraz piszę: Papier tylko, atrament tracę… A wiersz! na Boga nie kłamię! Wspomnę co czy co zobaczę, To tak utnę, że aż zapłaczę, I jakbym sam przeleciał Choć na godzinę na Ukrainę… …Gdyby rzec, że nie kocham, Że ja Ukrainę zapominam Albo łukawych przeklinam Za to, co ja teraz cierpię, – Na Boga, bracia, wybaczam I miłosiernego błagam, Żebyście złym czym nie wspomnieli. Choć ja wam krzywdy nie robiłem, To jednak między wami żyłem, To, może, coś i zostało. Życie robiło ostre zakręty. Kiedy stanąłem na czele szkolnej organizacji komsomolskiej, zwróciłem uwagę, ile książek przywożą na makulaturę. Poprosiłem, żeby coś przejrzeć. To przecież niby nikomu niepotrzebny grat, który jutro pójdzie na taki sam papier, ale bez treści. I tylko nachyliłem się nad ogromną górą, jak do rąk trafiła gruba książka bez okładek. Oczy same uczepiły się wierszowanych wersów, których tutaj był cały zbiór. Aż jęknąłem z zaskoczenia: trzymałem w rękach „Kobzar”, nie dziecięcy, a dorosły. Niestety, żadnych oznak ani roku, ani wydawnictwa nigdzie nie zaznaczono. Okładkę i początkowe strony wyrwała czyjaś „troskliwa” ręka. Ale ja chwyciłem go i przycisnąłem do piersi. Właśnie zaraz miało się rozpocząć zebranie komsomolskie. Wziąłem ze sobą i „znalezisko”. Drżącym głosem zacząłem mówić o tym, dokąd my staczamy się, jeśli „Kobzar” wyrzucamy na makulaturę. Czy daleko zajdziemy?! Odpowiedzi ani wtedy, ani teraz nikt nie chce mi dać. Chociaż „Kobzarów” u nas wychodzi niby wystarczająco i makulatury, wydaje się, po szkołach dawno już nie zbierają. Ale porównajmy nakłady, jeśli „Mały Kobzar” na początku lat 60. wychodził w nakładach 100 000, to obecnie nikt o niczym podobnym nawet myśleć nie chce. Wszystko mierzy się jakimiś liczonymi tysiącami. A może zagnamy Księgę-Biblię w internetowe wydania? Jak wtedy modlić się do niej będziemy?! W końcu, nie jestem pewien, czy takich wynalazków my jeszcze nie mamy… Studenckie lata przyniosły nowe wyzwania. Nawet nie domyślałem się, że przed moim wstąpieniem na Uniwersytet Lwowski imienia Iwana Franki, z filologii i dziennikarstwa w 1973 roku zostało wykluczonych za ukraiński nacjonalizm 15 studentów. Teraz, jak i wtedy, analizujesz to tak zwane kształcenie. Lwia część jego mijała na marksistowsko-leninowskich dyscyplinach. A twórczość Wielkiego Kobzarza, jak i Kamieniarza, studiowano przez liczone godziny. Pod koniec lat sześćdziesiątych Lwów zasłynął przepięknymi wieczorami, poświęconymi Tarasowi Szewczence. Lecz ich nagle zabrakło, chyba gdzieś w zamkniętych pomieszczeniach bez prawa do jakiegokolwiek rozgłosu. Kierując w tamtych czasach uniwersyteckim studiem literackim „Frankowa kuźnia”, poradziwszy się przyjaciół, skierowałem się do komitetu komsomołu, gdzie mnie prawie przyjaźnie przyjęto. Tak, obowiązkowo. Czekać przyszło bardzo długo, aż dopóki nie otrzymałem podczas letnich wakacji telegramu, by stawić się w dziekanacie, skąd trafiłem do KGB, gdzie usłyszałem, że oprócz wszystkiego innego, miałem zamiar zorganizować wieczór Szewczenki na LNU imienia Iwana Franki. Kiedy oburzyłem się: przecież on przede wszystkim poeta, rewolucyjny demokrata, śpiewak wyzutego z praw ludu. Milcząc pokiwali głowami, ale na wolność wypuścili, grożąc: artykuł my ci już „wyszukaliśmy”, miej się na baczności! Co prawda, właśnie na uniwersytecie, na praktyce w jednej z gazet rejonowych na Rówieńszczyźnie, wyliczyłem, że stąd blisko do Kijowa. Ja dawno już marzyłem tam pobyć, przy okazji zajrzeć i do Kaniowa na Czerniecza Górę, miejsce spoczynku Genialnego Tarasa. Jako tako zakwaterowawszy się w studenckim akademiku Uniwersytetu Kijowskiego imienia Tarasa Szewczenki, wypytawszy drogę, następnego dnia udałem się parowcem do Kaniowa. Wycieczka była niezapomniana: i Dniepr, i Kaniów, i najświętsze dla każdego Ukraińca sanktuarium z prochami Kobzarza wywarły na mnie niezrównane emocje. Spełniło się dawne marzenie. Potem jeszcze zdarzało się bywać w Kaniowie na Międzynarodowym święcie szewczenkowskim „W rodzinie wolnej, nowej”. Lecz pierwsze wrażenia na zawsze pozostaną najdroższymi i najbardziej pamiętnymi. Możliwe, że brzmi to naiwnie, iż pierwsza książka „Kobziarz” stała się jedyną na całe życie. Ale przypominam sobie inne historie, które przyszło mi usłyszeć. Wybitny ukraiński malarz Petro Jakowenko opowiadał mi, że ojciec przywiózł mu niedrogi „Kobziarz” z Kamieńca Podolskiego na początku lat 20. ubiegłego wieku. Z nim przeszedł Hołodomor i całą drugą wojnę światową. Książka zaginęła przed jej zakończeniem. Kiedy stanął przed problemem wyboru zawodu i pragnął zostać malarzem, napisał do siostry z Krajów Nadbałtyckich do wsi Synycia pod Humaniem, aby przysłała mu Biblię i „Kobziarza”. Zapamiętałem też, ile poezji, fragmentów poematów znał malarz na pamięć. Całą mądrość czerpał z tych dwóch książek, zwłaszcza z „Kobziarza”. Znali je i ci, którzy wrócili z Syberii – mama, jej siostra Hanna, babcia Maria, i ci, którzy tam nie byli. A my na 200-lecie czytamy „Kobziarza” w radiu, ale z tekstów. Nikt nawet nie pomyślał, że „Kobziarza” trzeba czytać tylko na pamięć.Kiedy na Ukrainie rozpoczął się Euromajdan, w centrum Czerniowiec, naprzeciwko ratusza, nie zobaczyłem tak znanej księgarni „Kobziarz”. Planowano ją jako epicentrum prezentacji nowych książek, jeszcze czegoś pompatycznie-przechwalającego się. Na razie prawie nic się tam nie wydarzyło. Zamiast tego obok słowa „Kobziarz” wyłonił się jakiś „Michel”. Ludzie nie mogli się nadziwić: kto to przemianował Tarasa na Michela? Po cichu poznikały stamtąd i książki. A oto w formie „prezentu” na Euromajdan pojawił się nowy szyld „Sberbank Rosja”. To wszystko działo się prawie jednocześnie, kiedy Moskwa po raz kolejny kupiła Ukrainę „za kawałek zgniłej kiełbasy”.Wielki Taras jakby znów ożywał, chociaż On nigdy i na żadną chwilę nie zasypiał. Przy czym cytują go nie tylko bohaterowie Majdanu, ale i najbardziej sprzedajni z głosicieli bratobójstwa, którzy oprócz słowa „faszyzm” we własnym leksykonie więcej nic nie mają. Czyż nie o nich słynny „Chołodnyj Jar”, którego tak długo nie drukowano w sowieckich czasach:„Hajdamacy nie wojny – Razbójniki, wory. Piatno w naszej istorii…” Kłamiesz, ludobójco! Za świętą prawdę-wolność Rozbójnik nie stanie. Nie rozkuje zakuty W wasze kajdany Naród ciemny, nie zarżnie Łukawego syna. Nie rozbije żywe serce Za swój kraj. Wy – rozbójnicy nienasyceni, Głodne wrony. Według jakiego prawdziwego, Świętego prawa I ziemią wszystkim daną, I serdecznym ludem Handlujecie? Strzeżcie się więc, Bo biada wam będzie…Nawet szewczenkowskie „głodne wrony” tutaj kojarzą się ze skazanym narodem „berkutem”, jastrzębiami, kaniami, wronami z rodu orlich, których namnożyło się w naszym państwie bez liku. Dlatego też werdykt Kobziarza, jak nigdy, jest jednogłośny:Nie narzekam ja na Boga, Nie narzekam na nikogo, Ja sam siebie, głupi, oszukuję, A jeszcze śpiewając. Orzę Swój ugór – ubogą niwę! I sieję słowo. Dobre żniwa Kiedyś to będą. I oszukuję Siebie jednak, siebie samego A więcej, zdaje się, nikogo?..…Czy nie oszukuję siebie ja znów Swoim dziwacznym dobrym słowem? Oszukuję, bo lepiej oszukać, Niż z wrogiem po prawdzie żyć I na próżno narzekać na Boga!A jeszcze szewczenkowskie, co ciągle śpiewamy i będziemy śpiewać, jako najważniejszy Testament – hymn-sławień Ukrainy:...wszystko porzucę i polecę Do samego Boga Modlić się... a do tego Ja nie znam Boga. Pochowajcie i wstawajcie, Kajdany porwijcie I wrogą złą krwią Wolność skropcie.Jak to brzmi aktualnie, zwłaszcza w czasach którejś z rosyjsko-ukraińskich wojen, których, zdaje się, nawet Internet nie zdołał policzyć. Czyż długo jeszcze będzie brzmiało, dopóki będą ginąć Ukraińcy nawet podczas jakichś rozejmów?..Myrosław ŁAZARUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Taras Szewczenko pozostawił o nich wzmiankę 14 nowych nazwisk do «Encyklopedii Szewczenkowskiej»

Kontynuujemy projekt „Szczegóły życia Szewczenki”, motywowany Wołodymyr MELNICZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Bugaj-Sajenko Iwan (Sajenko Iwan), lata życia nieznane. Sługa jednego z najbliższych przyjaciół Szewczenki – M. M. Łazarewskiego. Na jego polecenie często odwiedzał Szewczenkę, pomagał mu w gospodarstwie, opiekował się nim podczas choroby pod koniec życia. Wdzięczny Taras Hryhorowycz podarował mu „Kobziarza” z 1860 r. z dedykacją: „Iwanowi Bugajowi-Sajence. 1859 r. (Data napisana omyłkowo – W. M.). 24 lutego. T. Szewczenko”. Z unikalnej publikacji syna przyjaciela Szewczenki, historyka O. M. Łazarewskiego, pisarza i publicysty B. O. Łazarewskiego (1871–1936) wynika, że I. Bugaj-Sajenko przebywał w mieszkaniu poety w noc jego śmierci i najprawdopodobniej to właśnie on był ostatnią osobą, która widziała Szewczenkę żywego. Wrangel Aleksander Eustafjewicz (1804–1880) – baron, generał piechoty. W zapisie dziennikowym z 18 lipca 1857 r. Szewczenko mimochodem wspominał jakiegoś „barona Wrangla”, który według jego słów był jednym z dyrektorów „komercyjnej kompanii żeglugi parowej na Morzu Kaspijskim na zasadach Triestańskiego Lloyda...”. L. N. Bolszakow potwierdzał dyrektorstwo A. E. Wrangla we wspomnianej kompanii komercyjnej. Z oficjalnych źródeł wiadomo, że w rzeczywistości w 1857 r. baron był generałem-gubernatorem w Kutaisi, a w 1858 r. – „dowódcą wojsk i zarządcą części cywilnej w Kraju Nadkaspijskim”. Brał udział w zaborczej wojnie wojsk carskich przeciwko kaukaskim góralom pod wodzą Szamila, w szczególności w pojmaniu imama w 1859 r. Oczywiste jest, że Taras Hryhorowycz nie wiedział o tych „wyczynach” generała A. E. Wrangla, jednak jeszcze w poemacie „Kaukaz” (1845) Szewczenko określił historyczne miejsce takich jak on wśród imperialnych przywódców – cywilnych i wojskowych: „Słowomioty, hipokryci, / przez Pana przeklęci”. Hornostajew Iwan Iwanowicz (1821–1874) – rosyjski architekt, rysownik i akwarelista, historyk sztuki, akademik petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych (1854), w latach 1860–1874 wykładowca historii sztuk pięknych w Akademii. Brał udział w konkursie na pomnik Tysiąclecia Rosji i otrzymał za swój projekt drugą nagrodę (pierwszą zdobył M. J. Mikieszyn). Od 1867 r. aż do śmierci pełnił funkcję architekta przy Uniwersytecie Petersburskim. Założył bezpłatne niedzielne klasy rysunku przy Petersburskiej Szkole Rysunkowej. Razem z Szewczenką uczył się w Akademii Sztuk Pięknych. Brak danych dokumentalnych o tym, by Taras Hryhorowycz spotykał się z I. I. Hornostajewem po powrocie z zesłania, jednak pamięć o nim się zachowała. Przekonującym świadectwem jest stworzone na początku 1861 r. dzieło, któremu w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” poświęcono artykuł „Portret Iwana Iwanowicza Hornostajewa”. Dla tego ważnego wydania charakterystyczne jest, że obok artykułu o portretach Szewczenki zamieszczono publikację o samej portretowanej osobie. Jednak tutaj brakuje takiej notatki i przeciętny czytelnik nie może zapoznać się jednocześnie z jego biografią, podczas gdy był to ostatni portretowany w życiu Szewczenki (dzieło nawet pozostało niedokończone). W artykule urzędnika Akademii Sztuk Pięknych A. A. Błagowieszczeńskiego, który wykorzystał dokumenty z archiwum akademickiego, mowa była o tym, że pod koniec życia Szewczenko wykonał „kilka portretów hrabiego F. P. Tołstoja, F. A. Bruniego, P. K. Klodta...”, jednak nie wspomniano o ostatnim z tej serii grawerowanym portrecie I. I. Hornostajewa. Akwaforta, jak wiadomo, została wykonana na podstawie fotografii, „należy do grupy portretów akwafortowych, stworzonych przez Szewczenkę w prezencie dla artystów, którzy brali udział w nadaniu mu tytułu akademika grawerstwa”. Zatem profesor Akademii Sztuk Pięknych I. I. Hornostajew wziął w tym jakiś udział, przynajmniej tak uważał Taras Hryhorowycz… Zaporożec Iwan Myronowycz (? – 1886) – uczestnik ruchu antypańszczyźnianego chłopów guberni kijowskiej w 1855 r., tak zwanej Kijowszczyzny kozackiej. Był znajomym Szewczenki. W 1860 r. poeta podarował mu egzemplarz Kobziarza z dedykacją: „Iwanowi Zaporożcowi z synami na pamiątkę. T. Szewczenko” (obecnie autograf nie jest znany). Syn Iwana Myronowycza K. I. Zaporożec został zesłany na Syberię na katorgę za udział w wystąpieniach chłopskich lat 70. XIX w. na Czerkaszczyźnie, a wnuk P. K. Zaporożec stał się jednym z pierwszych rewolucyjnych marksistów w Rosji. Notatka o I. M. Zaporożcu była w „Słowniku Szewczenkowskim” (1976). Żmijewski W. (lata życia nieznane) – ziemianin powiatu kaniowskiego guberni kijowskiej. Taras Hryhorowycz pisał o nim do szwagra W. G. Szewczenki 12 stycznia 1860 r.: „Wolski pisze mi, że Pekari będą Żmijewskiego. Mnie samemu wydaje się, że to żwawy panek; widziałem się z nim w Czerkasach”. Chodziło o podział za długi majątku międzyrzeckiego ziemianina N. P. Parczewskiego między wierzycieli, wśród nich, najwyraźniej, był i W. Żmijewski. Jak wiadomo, Szewczenko chciał nabyć od N. P. Parczewskiego działkę ziemi koło wsi Pekari nad Dnieprem w celu budowy chaty. W lipcu 1859 r. spotykał się z nim w Czerkasach, zapewne wtedy widział się i z W. Żmijewskim. Jak zaznaczał S. O. Jefremow, „Szewczenko interesował się Żmijewskim, bo do niego miała przejść ta ziemia, którą chciał nabyć poeta pod Pekari...”. O. J. Konyski pisał, że W. Żmijewski stał się „z czasem właścicielem wsi Pekari”. W liście do W. G. Szewczenki z 22 kwietnia 1860 r. Taras Hryhorowycz nakazywał: „Nie spuszczaj z oczu i pana Żmijewskiego”. W liście z 15 maja martwił się: „Co dzieje się w Międzyrzeczu? Czy nie widziałeś się ze Żmijewskim? Ten grunt, który z tobą oglądaliśmy, w wątrobie siedzi”. Jak wiadomo, marzenie Szewczenki o chacie nad Dnieprem nie spełniło się, a nazwisko W. Żmijewskiego wypłynęło w artykule I. J. Rudczenki (I. Biłyka) „Trwoga nad świeżym grobem T. G. Szewczenki” („Kijewskaja starina”, 1886. T. 14. nr 4). Okazało się, że sprzyjał on ziemianinowi, właścicielowi majątku międzyrzeckiego N. P. Parczewskiemu w jego donosach do zarządu żandarmerii dotyczących przekształcenia Kaniowa po pogrzebie Szewczenki w „centrum spisku przeciwko ziemianom”. Mówiąc słowami S. O. Jefremowa, „pomagał potem Parczewskiemu w jego działaniach, by wzniecić burzę nad świeżym grobem naszego poety”. Kocebue Aleksander Eustafjewicz (1815–1889) – rosyjski malarz batalista, uczył się w Akademii Sztuk Pięknych jednocześnie z Szewczenką – zachowały się listy egzaminacyjne z lat 1839–1842, w których sąsiadują. W 1843 r. Szewczenko wykonał akwarelowy portret A. E. Kocebue. W „Encyklopedii Szewczenkowskiej” jest fachowy artykuł M. Jur i N. Naumowej „Portret Aleksandra Eustafjewicza Kocebue”, ale brak artykułu bezpośrednio o samym znajomym Tarasa Hryhorowycza. A. E. Kocebue urodził się w Królewcu, był jednym z synów niemieckiego dramaturga i pisarza Augusta Friedricha-Ferdinanda von Kotzebue (1761–1819), o którym Szewczenko wspominał w „Dzienniku” 6 października 1857 r. W latach 40. XIX w. A. E. Kocebue wykonał kilka obrazów na zamówienie Mikołaja I. W 1847 r. jako stypendysta Akademii odwiedził Francję, Niderlandy, Włochy, Szwajcarię. T. Szewczenko. Autoportret. 1843 r. riusz, osiedliwszy się w Monachium, napisał serię obrazów dla Pałacu Zimowego na tematy wojny siedmioletniej 1756–1763 lat i wyprawy suworowskiej do Szwajcarii. W 1850 roku na krótko powrócił do Rosji, otrzymał tytuł akademika Akademii Sztuk Pięknych. Ostatnie lata życia spędził w Monachium, gdzie zmarł. Prawdopodobnie bliższe stosunki Szewczenki z A. J. Kotzebue nawiązały się, gdy razem pracowali pod koniec 1841–1842 lat nad ilustracjami do książki M. A. Polewoja „Historia Suworowa”. Szewczenko wykonywał sceny rodzajowe („Suworow na warcie”, „Suworow wysyła Pugaczowa do Moskwy”, „Suworow u Potiomkina” i in.), a A. J. Kotzebue – przeważnie rysunki o treści batalistycznej. Istnieją wspomnienia A. S. Agadżanowej – prawnuczki A. W. Suworowa, które świadczą, że artyści-ilustratorzy zapoznawali się z jego pamiątkami i dokumentami, przechowywanymi u wnuka wodza A. A. Suworowa: „…Na wieczorach u Aleksandra Arkadjewicza (Suworowa. — W. M.) pojawiali się... artyści… Kotzebue, Taras Hryhorowycz Szewczenko... Z przejęciem oglądali goście nagrody, ordery, broń, lunetę i tabakiery, których używał Suworow”. Wtedy u Szewczenki, zapewne, zrodził się pomysł stworzenia portretu swojego kolegi z pracy twórczej... W recenzji pierwszego wydania „Historii Suworowa” w „Litieraturnoj gazietie” (20 grudnia 1842 r.) wyrażano zachwyt ilustracjami: „I czy może być inaczej, kiedy tą pracą zajmowali się tak pierwszorzędni artyści, jak Briułłow... tak utalentowani ludzie, jak Kotzebue, Szewczenko...” Wśród najlepszych wyróżniono rysunki Szewczenki „Aresztowanie Pugaczowa”, „U chana Szahin-Gireja” oraz „Uczta z Nogajcami”. W Rosji książka z ilustracjami Szewczenki była wznawiana sześć razy, ostatnie wydanie – w 1904 r. Mało znanym faktem jest, że w Moskwie w fabryce P. Łukjanowa wydrukowano w 1858 r. (w roku pobytu tutaj Szewczenki) obrazek ludowy, skopiowany z wydanej wtedy książki „Historia Suworowa”. Pośrodku umieszczono portret generalissimusa, a wokół niego w siedmiu ramkach ilustracje z książki – wszystkie według rysunków Szewczenki. Pietrow Mykoła Iwanowycz (ok. 1825–1878) – urzędnik departamentu pocztowego w Petersburgu, który zdobył wykształcenie w Gimnazjum Czernihowskim i Liceum Księcia I. Bezborodki w Nieżynie (ukończył w 1844 r.). Okresowo zajmował się pracą literacką. W szczególności należy do niego kilka biografii w książce M. W. Hierbiela „Gimnazija wysszych nauk i licej kn. Biezborodko” (1858, 1881). Taka informacja pojawiła się jeszcze w efremowskim wydaniu „Dziennika” Szewczenki w komentarzu D. M. Rewuckiego. Swoją drogą, w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” zamieszczono dziewięć artykułów o Pietrowach – osobach o tym samym nazwisku. Ale musi być i dziesiąty. Szewczenko poznał M. I. Pietrowa w latach 40. XIX wieku. Jak świadczą zapisy w „Dzienniku”, Taras Hryhorowycz kilkakrotnie spotykał się z nim po powrocie z zesłania do Petersburga. Pierwsze spotkanie datuje się na 25 kwietnia 1858 r.: „Wieczorem z Siemionem (S. S. Hułak-Artemowski. — W. M.) byliśmy u Pietrowa, słuchaliśmy nieskończonych i bezpłodnych rozmów o emancypacji”. Szewczenkę najbardziej interesowało uwolnienie chłopów z poddaństwa, podczas gdy mówiono, zapewne, o czymś innym. Czyli prowadzone były bezpłodne dla poety rozmowy. Powiedzmy, zupełnie inaczej reagował na rozmowę u profesora K. D. Kawielina 21 kwietnia: „Z rozmowy o przeszłym i przyszłym losie Słowian przeszliśmy do psychologii i filozofii. I przesiedzieliśmy do trzeciej godziny nad ranem”. Przykuwają uwagę dwa momenty. Po pierwsze, w rozmowach z uczonymi czy pisarzami Szewczenko wracał do bolesnego tematu o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości Słowian w ogóle i o rodakach w szczególności. Po drugie, w Petersburgu, jak i w Moskwie, wymieniał poglądy na różne kwestie, w szczególności psychologii i filozofii, na równi ze znanymi uczonymi. Następna wizyta u Pietrowa miała miejsce 4 maja 1858 r., zaraz po tym, jak Szewczenki nie wpuścił do siebie milioner A. A. Sapożnikow, który nie życzył sobie obiadów z poetą: „To mnie trochę skonfundowało, otrzepałem proch z nóg moich i po drodze zaszedłem do czernihowskiego rodaka swego M. I. Pietrowa, gdzie i zjadłem obiad na rozpiętkę”. U W. I. Dala to słowo odnosi się do ubioru: „Naraspaszku… — nie przepasawszy się, nie zapiąwszy się, rozmachując połami”. Jak ciekawie użył go Szewczenko! Czyli, na zawsze zrywając z A. A. Sapożnikowem, zjadł obiad u rodaka na wielką stopę, po pańsku. Prevo Andrij Mychajłowycz (1801–1867) – właściciel sklepu z książkami i dziełami sztuki w Petersburgu na Prospekcie Newskim. Miał stałą wystawę obrazów. Komisarz Towarzystwa Zachęty Artystów. Znajomy Szewczenki. Pierwsza wzmianka – informacja w gazecie „Siewiernaja pczeła” z 25 sierpnia 1844 r. o wydaniu przez Szewczenkę „Malowniczej Ukrainy” i o tym, że będzie ona sprzedawana, w szczególności, w sklepie A. M. Prevo. Szewczenko wspominał o nim w powieści „Artysta” (1856): „Prevo oferuje mi sto rubli srebrem, na co chętnie się zgadzam, tylko po wystawie”. O ich znajomości świadczy też list Szewczenki z Twierdzy Nowopietrowskiej do A. M. Markiewicza z 22 kwietnia 1857 r., w którym jest prośba: „…Zajdź ty do sklepu Prevo, pod firmą „Wystawa dzieł artystycznych”, przy Moście Policyjnym, w domu kościoła holenderskiego, i zapytaj samego pana Prevo…”. Można tylko dziwić się, jak dokładnie podał adres Taras Hryhorowycz! głębokim uświadomieniem słów poety z autobiograficznego „Listu T. G. Szewczenki do redaktora „Czytania Ludowego”” (luty 1860 r.): „…Odważam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Ale nie mam ducha wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Wołodymyr Melnyczenko stale przekonuje o tym, że w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” lub dodatku do niej należy przedstawić każdą postać, przynajmniej raz oznaczoną przez Szewczenkę w utworach i „Dzienniku” oraz korespondencji. Tym razem uczony informuje o osobach, które były krótko wspomniane przez samego poetę, ale nie trafiły do „Encyklopedii Szewczenkowskiej”. Wśród nich są i te, z którymi Szewczenko nie był znajomy lub nie spotykał się, chociaż byli jego współczesnymi. Proponowane materiały nie są klasycznymi artykułami encyklopedycznymi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Rybuszkin Mychajło Samsonowycz (1792–1849) – rosyjski historyk-krajoznawca, dziennikarz, pedagog, redaktor. Ukończył Uniwersytet Kazański, dyrektor szkół w guberniach astrachańskiej i penzeńskiej. Autor książek „Istorija Kazani” (1834) oraz „Zapiski ob Astrachani” (1841)9. Przybywszy do Astrachania w drodze z zesłania do Petersburga, Szewczenko zapisał w Dzienniku 9 sierpnia 1857 r.: „Ze słyszenia wiem o istnieniu książki pod tytułem „Opisanije goroda Astrachani”. Ale o nabyciu jej tutaj, na miejscu, nawet nie ma co myśleć. Miasto… nie ma księgarni… A jak byłoby dobrze mieć teraz w rękach tę książkę”10. Chodziło o książkę „Zapiski ob Astrachani”, którą Taras Hryhorowycz próbował wypożyczyć w astrachańskiej bibliotece publicznej: „Bibliotekarz… powiedział mi, że książki Rybuszkina… w danej chwili w bibliotece nie ma...” Tak Szewczenko dowiedział się o nazwisku autora, chociaż samej książki nie znalazł. Nawet zanotował w „Dzienniku” 14 sierpnia: „I co mi ten Ryboczkin11 tak utknął w zębach”. Zatem nie ma wątpliwości, że w przyszłości w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” zostanie wygospodarowane miejsce dla M. S. Rybuszkina. Fediorka Iwan Pyłypowycz (1818–?) — sąsiad rodziny Szewczenków we wsi Kyryliwka. Pod koniec drugiego ze znanych listów Szewczenki, który poeta napisał 2 marca 1840 r. do starszego brata Szewczenki Mykyty Hryhorowycza (1811 – ok. 1870), czytamy: „Powiedz Iwanowi Fediorce, niech on do mnie napisze list osobno — i tylko nie po moskiewsku, bo [to] i czytać nie będę. — Kłaniaj mu się”. Zresztą, w tym samym liście Taras Hryhorowycz i brata prosił, żeby „pisał po swojemu, żebym choć z twoim pismem pogadał na obcej stronie językiem ludzkim”. Kiedy Mykyta Hryhorowycz przyszedł pewnego razu do bardzo piśmiennego krewnego Warfołomija Hryhorowycza, który służył w zarządzie majątków ziemskich, z prośbą o pomoc w napisaniu listu do brata, ten nawet obraził się na Tarasa Hryhorowycza: „Ja i pomyślałem, że on pisze po ukraińsku dlatego, że myśli, iż my tacy głupi, że i nie rozumiemy po wielkorusku”. Dopiero później zrozumiał jednak to, co wyraził w cytowanym liście do brata jego powinowaty z Petersburga: „Taras pragnie wymieniać się choć od czasu do czasu rodzimym słowem...” Autorowi „Kobziarza”, który lada chwila miał ujrzeć światło dzienne, dotkliwie brakowało rodzimego słowa właśnie z ojczystej Kyryliwki i pragnął przeczytać je jeszcze w osobnym liście od przyjaciela z dzieciństwa I. P. Fediorki. Kiedy widzieli się ostatni raz, Iwan miał około dziesięciu lat, ale Szewczenko dobrze go zapamiętał... Minimalną informację o I. P. Fediorce, jednak najpełniejszą ze wszystkich innych, znajdujemy w komentarzach do „Korespondencji Tarasa Szewczenki”, wydanej pod redakcją S. O. Jefremowa w 1929 r.: „Fediorka, Iwan Pyłypowycz, sąsiad Mykyty, mieszkał pięć domów od Mykyty Hryhorowycza Szewczenki. W roku 1856, jak pokazuje księga spowiedzi wsi Kyryliwka (nr 195, nr domu 48), miał 38 lat, czyli w czasie pisania listu (przez Szewczenkę. — W. M.) miał 22 lata”12. W każdym razie i tego wystarczy na skromną, ale ważną notkę encyklopedyczną o „towarzyszu z lat dziecięcych” Szewczenki (S. O. Jefremow). Czerniagin Kławdij W. (lata życia nieznane) – dziedziczny honorowy obywatel Petersburga, wiosną 1856 r. otworzył atelier fotograficzne i sklep „Gławnoje depo fotograficzeskich prinadleżnostiej K. Czerniagina” w budynku Urzędu Duchownego na rogu Prospektu Litiejnego i ulicy Basiennej. Wkrótce w stołecznych gazetach pojawiły się ogłoszenia reklamowe zakładu K. W. Czerniagina, przeczytał je również komendant Twierdzy Nowopietrowskiej I. O. Uskow, który zafascynował się fotografią i z prośbą o pomoc w nabyciu niezbędnego sprzętu zwrócił się do Szewczenki. Ten pisał w liście do swojego przyjaciela M. M. Łazarewskiego z 30 czerwca 1857 r.: „…Zrób dla mnie największą przysługę, a dla wielce szanownego przeze mnie Iraklija Aleksandrowicza jeszcze większą, wybierz się z człowiekiem, praktycznie i dobrze znającym sprawę fotograficzną, wybierz się z takim człowiekiem do pana Czerniagina pod wskazany adres. I wybierzcie, przynajmniej sprawdźcie, zamawianą przez I[raklija] A[leksandrowicza] kamerę do fotografii z osprzętem, w szczególności zwróćcie uwagę na obiektywy Voigtländera (poprawnie — Voigtländera. — W. M.). Pieniądze dla niego, pana Czerniagina, są wysyłane tą samą pocztą”. Następnego dnia (1 lipca) w nowym liście Szewczenko znów pisał do M. M. Łazarewskiego: „A ciebie jeszcze raz proszę, znajdź człowieczka, dobrze znającego fotografię, i wybierz u Czerniagina kamerę dla Iraklija Aleksandrowicza, on ci wielkie dzięki powie”. Ta historia zakończyła się przykrością. I. O. Uskow skarżył się w liście do Szewczenki do Niżnego Nowogrodu 7 stycznia 1858 r.: „Oszukał mnie łotr Czerniagin i wysłał obiektyw i rzeczy nędzne, a ponadto przez niedbałe pakowanie większa część rzeczy jest zniszczona i potłuczona”. Po ośmiu miesiącach (9 września 1858 r.) urażony I. O. Uskow znów wraca do swoich strat w liście do Szewczenki: „Pisałem do szanownego Michaiła Matwiejewicza (Łazarewskiego. — W. M.), żeby od Czerniagina odebrać pozostałe u niego za kamerę pieniądze 2 ruble 44 kopiejki i, oprócz tego, nie dostarczył mi 2 szkieł na pełną płytę, szklanych lejków 3 i tripli — funt (zamiast którego przysłano tlenek niepotrzebny…). Michaił Matwiejewicz prawdopodobnie zapomniał powiedzieć o tym Czerniaginowi albo nie znalazł go pod poprzednim adresem. Przeniósł się na Litiejną do Bolszoj Morskiej, do domu księcia Urusowa, nr 29 13. Wstyd mi bardziej niepokoić Michaiła Matwiejewicza, i dlatego proszę Pana, Tarasie Hryhorowyczu, pofatyguj się do oszusta Czerniagina i odbierz od niego wyżej wymienione rzeczy…”14. Co było dalej, nie wiadomo, bo Szewczenko ostatni raz pisał do I. O. Uskowa 4 lipca 1858 r. Zresztą i Uskow do poety więcej się nie zwracał… Przynajmniej wiemy, że w oczach komendanta i Szewczenki reputacja K. W. Czerniagina była mocno nadszarpnięta… Szteiben Karl Karłowycz — baron Charles de Steuben (1788–1856) — francuski malarz niemiecko-rosyjskiego pochodzenia, przedstawiciel romantyzmu. W powieści „Artysta” Szewczenko wspomina wystawę z 1842 r. w Akademii Sztuk Pięknych: „A ona w bieżącym roku szczególnie będzie interesująca. Wielu artystów — i naszych, i obcokrajowców z zagranicy — obiecuje przysłać swoje dzieła, w tym Horace Vernet, Gudin i Steuben”. Pierwszym dwóm poświęcone są notki w „Encyklopedii Szewczenkowskiej”, na to zasługuje i trzeci. Urodził się w Niemczech, w dzieciństwie przeniósł się do Rosji z ojcem, który był tam w służbie, przez pewien czas uczęszczał do Akademii Sztuk Pięknych. Później uczył się w Paryżu, jego dzieła cieszyły się popularnością. W 1831 r. K. K. Szteibenowi nadano tytuł barona. W 1833 r. petersburska Akademia Sztuk Pięknych przyznała artyście tytuł honorowego członka wolnego. Do Rosji przyjechał w 1843 r. na zaproszenie, by wykonać ikony dla Soboru św. Izaaka, do Paryża powrócił w 1854 r. Szczedrin Sylwestr Teodozjuszowicz (1791– 1830) — rosyjski malarz pejzażysta. Syn rektora petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, rzeźbiarza F. F. Szczedrina. Od dziewiątego roku życia był jej wychowankiem, a w 1811 r. ukończył Akademię. Jako pierwszy z rosyjskich malarzy zaczął tworzyć etiudy pod gołym niebem (w plenerze). Wszedł do historii rosyjskiego malarstwa jako „twórca nowej koncepcji pejzażu”. W 1818 r. wyruszył do Włoch, gdzie mieszkał i pracował naprzemiennie w Rzymie i Neapolu. Zmarł w Sorrento w czterdziestym roku życia. Słusznie uważany jest za „jednego z najbardziej czarujących rosyjskich pejzażystów pierwszej trzeciej XIX wieku”. Na początku opowiadania Szewczenki „Artysta” znajduje się takie autorskie wyznanie: „Często zachwycałem się pejzażami Szczedrina, a w szczególności urzekł mnie jego niewielki obraz „Portici przed zachodem słońca”. Czarujące dzieło!”15 W komentarzach do tych słów trafnie wyjaśniono, że „Portici to miasto we Włoszech, zbudowane na miejscu Herkulanum, zniszczonego podczas wybuchu Wezuwiusza w 79 r.”. Podobne lapidarne i precyzyjne komentarze poczyniono w odniesieniu do wspomnianych przez Szewczenkę na początku utworu innych znanych malarzy: Nicolaesa Berchema, Giorgio Vasariego, Anthonisa van Dycka, Adriaena van Ostade, Petera Paula Rubensa, Davida Teniersa Młodszego… Różnica polega jedynie na tym, że wszyscy ci artyści przedstawieni są w artykułach w „Encyklopedii Szewczenkowskiej”. Zatem i S. F. Szczedrin zasługuje na to. W artykule encyklopedycznym należy uwzględnić, że artysta ma piękne obrazy z widokami Rzymu, Neapolu i jego okolic, wyspy Capri, Sorrento, a nawet Tivoli, jednak nie ma obrazu o tytule podanym przez Szewczenkę. Które konkretnie dzieło S. F. Szczedrina miał na myśli Taras Hryhorowycz? Zapewne należy go szukać wśród obrazów, które znajdowały się w Ermitażu i Akademii Sztuk Pięknych. Zrozumiałe jest, że Szewczenko wiedział o Portici jako romantycznym miasteczku będącym w kręgu zainteresowań artystycznych S. F. Szczedrina. Kiedy do artysty przyjechał z Neapolu K. P. Briułłow, Portici i Pompeje były pokryte lekką warstwą sadzy po niedawnym niewielkim wybuchu Wezuwiusza. Sylwester Teodozjowicz wspominał: „Zaledwie Briułłow się u mnie pojawił, a tu na złość wulkan już ucichł i on, pobywszy cztery dni, wrócił do Rzymu”. Szczepkin Dmitrij Michajłowicz (1817–1857) — starszy syn artysty M. S. Szczepkina, wielkiego przyjaciela Szewczenki. Ukończył wydział fizyczno-matematyczny Uniwersytetu Moskiewskiego, w 1842 r. został magistrem. W 1844 r. wyjechał do Włoch, gdzie zajmował się studiowaniem historii sztuki, archeologii i mitologii. Następnie przeniósł się do Paryża, a w 1845 r. — do Berlina, gdzie uczęszczał na wykłady na uniwersytecie, brał lekcje języka greckiego, studiował egipskie i indyjskie starożytności, zapoznawał się z sanskrytem. Latem 1849 r. wrócił do Moskwy, ale z powodu gruźlicy od wiosny 1852 r. mieszkał na południu Francji i w Hiszpanii. Oczywiste jest, że M. S. Szczepkin opowiadał Szewczence o starszym synu, ponieważ po powrocie do Moskwy z Niżnego Nowogrodu, gdzie pod koniec grudnia 1857 r. odwiedził poetę, powiadomił go w liście krótko: „Otrzymano wiadomość z Malagi16, że syn mój Dmitrij zmarł”. Taras Hryhorowycz zapisał w Dzienniku 5 stycznia 1858 r.: „List swój kończy on smutną wieścią, otrzymaną na progu domu, o śmierci syna Dymitra, zmarłego za granicą”. U P. W. Żura ten fakt nie został odnotowany, ale S. O. Jefremow w swoim czasie zauważył, że M. S. Szczepkin powiadomił Szewczenkę, jak był przygnębiony „wieścią o śmierci syna Dmitrija”. Znany teatrolog P. I. Rulin podkreślał, że „człowiek ten był niezwykle i pod każdym względem utalentowany”17. Już po śmierci D. M. Szczepkina, w latach 1859–1861 wydano w Moskwie jego pracę „O źródłach i formach rosyjskiej bajkopisarstwa”. W „Encyklopedii Szewczenkowskiej” zamieszczono artykuły o synach Szczepkina – Mikołaju i Piotrze, z którymi Taras Hryhorowycz poznał się w Moskwie. ___________ 1. Łazarewski B. O. O Szewczenkie i blizkich jemu ludjach // Rubikon. Illystrirowannyj chudożestwienno-litieraturnyj i obszczestwiennyj żurnał. – 1914. № 4–5. – S. 3–6. 2. Chodziło o zasady znanej austro-angielskiej kompanii parowcowej. Pisał o niej K. Marks, zaznaczając, że parowce kompanii Lloyda przeniknęły na Morze Czarne i na oczach Turcji oraz Rosji zawładnęły liniami i kursami głównych połączeń handlowych. 3. Taras Szewczenko. Powne zibrannia tworiw u dwanadcjati tomach. – Tom 11. Mystećka spadszczyna. Żywopys i hrafika. 1857–1861. – Kyjiw: Naukowa dumka, 2014. – S. 352. 4. P. W. Żur w swoim czasie opublikował porażający fakt z Kijowskiego Obwodowego Archiwum Państwowego. W spisie z imionami i nazwiskami uczestników Kijowszczyzny w powiecie kaniowskim oraz Korsuniu z przyległymi wsiami, wobec których ustanowiono nadzór policyjny w 1855 r., figuruje też imię „akademika sztuk” Szewczenki, nad nim nadzór ustanowiono w roku 1859 „z propozycji pana naczelnika guberni z dnia 15 czerwca 1859 roku...” 5. Wolski W. K. (1817–1884) — zarządca majątku Międzyrzecz N. P. Parczewskiego. Jego list do Szewczenki jest nieznany. 6. Powne zibrannia tworiw Tarasa Szewczenka. T. 3. Lystuwannia. Tekst. Komentarij. – Kyjiw, 1929. – S. 879–880. 7. Rudczenko Iwan Jakowycz (1845–1905) — ukraiński pisarz i folklorysta, starszy brat Panasa Myrnego. 8. Powne zibrannia tworiw Tarasa Szewczenka. T. 4. Szczodenni zapysky (Żurnał). – Kyjiw, 1927. – S. 745. 9. Zapiski ob Astrachani. Sobrał direktor Astrachanskich ucziliszcz M. Rybuszkin. Moskwa: W tipografii S. Sieliwanowskogo, 1841. 221 s. 10. W przedmowie do książki M. S. Rybuszkin pisał: „...Zakładam, że w pracy mojej wiele znajdzie się takiego, co do tego czasu ukrywało się przed wzrokiem historycznej ciekawości”. Taras Hryhorowycz właśnie był czytelnikiem, którego „historyczna żądza wiedzy” uczyniła książkę skromnego krajoznawcy M. S. Rybuszkina nieśmiertelną. 11. Ciekawe, że S. O. Jefremow na tym przykładzie zademonstrował, że „pisząc po rosyjsku, on do drobiazgów i uparcie oraz systematycznie wymawia po ukraińsku… nawet nazwisko „Rybuszkin” — Szewczenko pisze — Rybuszkin czy Ryboczkin…” 12. Powne zibrannia tworiw Tarasa Szewczenka. T. 3. Lystuwannia. Tekst. Komentarij. – S. 372. 13. Rzeczywiście, w sierpniu 1858 r. K. W. Czerniagin przeniósł swój sklep pod ten adres. 14. Lysty do Tarasa Szewczenka. – Kyjiw: Naukowa dumka, 1993. – S. 121. 15. W szczerym zachwycie Szewczenki nie ma nic dziwnego. Brat artysty A. F. Szczedrin pisał kiedyś do niego do Włoch: „Od małych twoich obrazów wszyscy są w zachwycie” (Szczedrin A. Pisma w Italiju k bratu Silwiestru. 1825–1830. – SPb., 1999. – S. 16). 16. Miasto na południu Hiszpanii (Andaluzja), w którym D. M. Szczepkin zmarł 12 grudnia 1857 r. Latem 1858 r. krewni pochowali go ponownie w Moskwie na cmentarzu Daniłowskim. Informacja we współczesnych komentarzach do Dziennika Szewczenki, że D. M. Szczepkin „zmarł w m. Mantua (Włochy)” nie odpowiada rzeczywistości. 17. Powne zibrannia tworiw Tarasa Szewczenka. T. 4. Szczodenni zapysky (Żurnał). – S. 646.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Pamięci Wasyla Marusyka

25 lutego 2021 roku, w osiemdziesiątym roku życia, odszedł do wieczności Zasłużony Dziennikarz Ukrainy (2007), laureat nagród literacko-artystycznych imienia Ołeny Pcziłky (2005), Marka Czeremszyny (2011), Anatolija Pohribnego (2012) Wasyl Marusyk. Urodził się Wasyl Andrijowycz Marusyk 11 kwietnia 1941 r. we wsi Bełełuja w rejonie śniatyńskim obwodu iwanofrankiwskiego. Od 1969 r., po ukończeniu Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia I. Franki, pracował w gazetach „Switanok” (osiedle typu miejskiego Werchowyna, obwód iwanofrankiwski), „Prykarpatska prawda” (m. Iwano-Frankiwsk), w obwodowym radiu i telewizji we Lwowie, w gazecie rejonowej „Wpered” (osiedle typu miejskiego Borodzianka, obwód kijowski), w czasopiśmie „Pamjatky Ukrajiny”. Wasyl Marusyk – znany na Ukrainie pu... W. Marusyk pracował w Ukraińskim Radiu w redakcji programów literacko-dramatycznych, w szczególności był prowadzącym radiomagazynu „Ridnyj kraj”, programów radiowych „Zołoti worota”, „Jarosławiw Wał”, które z czasem przeszły do zjednoczenia artystycznego – kanału radiowego „Kultura”. Materiały dziennikarskie Wasyla Marusyka odznaczały się wysokim poczuciem patriotycznym, szczerym przejęciem się zachowaniem języka ukraińskiego, kultury, przywróceniem prawdy historycznej. Wśród jego osiągnięć twórczych znajduje się organizacja cykli publicystycznych w Ukraińskim Radiu takich wybitnych działaczy kulturalno-społecznych, jak uczony literaturoznawca Anatolij Pohribnyj (cykl „Jakby my wczyłyś tak, jak treba”), poeta, artysta, reżyser filmowy Mykoła Winhranowski (cykl „Czotyrnaďciać stołyć Ukrajiny”), badacz prawdziwej historii Ukrainy Wołodymyr Bilinski (po raz pierwszy w Ukraińskim Radiu zabrzmiała w niezrównanym wykonaniu Petra Bojki „Krajina Moksel”), profesorowie Wasyl Jaremenko, Jarosław Daszkewycz, Petro Tronko, Nadija Myroneć, Ołeh Hryniw, Mykoła Tymoszyk, pisarze Dmytro Biłous, Stepan Puszyk, Jarema Hojan, Petro Szkrabjuk, reżyser filmowy Petro Marusyk. W trakcie swojej działalności twórczej W. Marusyk stale relacjonował życie kulturalno-artystyczne Ukrainy, w szczególności operowe i baletowe. Najważniejsze materiały dotyczyły twórczości śpiewaków Dmytra Hnatiuka, Marii Stefjuk, Anatolija Mokrenki, Stepana Ficycza, Andrija Szkurhana, Hałyny Tuftinej, Mykoły Szopszy, Petra i Pawła Pryjmaków. Soliści baletu Anatolij Szekera, Tetiana Tajakina, Wałerij Kowtun brali udział w wielu jego materiałach radiowych. Zostały przez niego nagrane liczne wywiady ze sławnym dyrygentem Stefanem Turczakiem, dyrygentem Iwanem Hamkałem, jako znawca sztuki stale analizował w audycjach premiery, koncerty i osiągnięcia twórcze artystów oraz muzyków Opery Kijowskiej. Często do mikrofonu zapraszany był również wielki znawca sztuki operowej i baletowej Wasyl TurKewycz. W swojej twórczości Wasyl Marusyk szczególną uwagę poświęcał małej ojczyźnie – Bełełui, Śniatynowi, ogólnie Iwanofrankiwszczyźnie. Tak, pod koniec lat 80. – na początku lat 90. był organizatorem występów amatorskiej ludowej męskiej kapeli chóralnej „Dibrowa” z Bełełui na najbardziej prestiżowych scenach Ukrainy, w szczególności pałacu „Ukrajina” w Kijowie, we Lwowskim Teatrze Operowym, a także na Chortycy w Zaporożu oraz w Nikopolu podczas ogólnonarodowych obchodów 500-lecia ukraińskiego kozactwa (1990), pod Beresteczkiem, w Czerniowcach i innych miastach Ukrainy. Dzięki jego talentowi organizatorskiemu w Śniatynie i Bełełui odbyły się występy wielu działaczy społeczno-kulturalnych, w szczególności historyków Ołeny Apanowycz i Nadiji Myroneć, kobziarza Wołodymyra Horbatiuka i in. Był autorem płodnej idei – pierwszego zjazdu ziomków-śniatynian z diaspory (1993, Śniatyn) oraz jednym z organizatorów obchodów 90-lecia założenia Zawałowskiej Siczy (1990, Zawałła na Śniatynszczyźnie). Z jego inicjatywy przy cerkwi w Bełełui wzniesiono Krzyż Pamiątkowy ku czci sławnych ziomków – przedstawicieli znanej rodziny kapłańskiej Ozarkewyczów: Iwana Hryhorowycza, Iwana Iwanowycza oraz Wołodymyra Iwanowycza, krewnych Natalii Kobrynskiej. Na 140-lecie lekarza Jewhena Ozarkewycza (2001) w Bełełui z inicjatywy W. Marusyka na szkole wiejskiej ustanowiono tablicę pamiątkową. Do ostatnich dni Wasyl Marusyk pracował owocnie, miał wiele zamierzeń, które niestety pozostały niezrealizowane: podstępna śmierć przerwała jego twórczy lot. Niech Pan ukoi Wasyla Marusyka w Królestwie Niebieskim!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Łabędzi śpiew Albatrosa. Na 90-lecie Leonida Tendjuka. Olga KOBEC

Petro PEREBYJNIS. Czy wielu mamy w naszej literaturze marynistów? Z jednej strony – wielu. Chyba nie ma ani jednego pisarza, który choć raz nie użyłby słowa „morze”. Ale prawdziwy marynista u nas jest jeden. To niezapomniany Leonid Tendjuk. Nie miał potrzeby niczego wymyślać. Z morzem był na „ty”. Jemu jedynemu wśród pisarzy przypadło szczęście na własne oczy zobaczyć całą naszą planetę i pokazać ją ludziom z kosmicznej wysokości gwiezdnokwiatowego ukraińskiego słowa. Ktoś może powiedzieć: wszystko to jest nam dawno znane. A ja tylko dodam, że wszystko to przez nas dawno zapomniane. Odległości między tymi różnymi „dawno” nawet niepokonane słowo Tendjuka nie pokona. Przyznajcie się, kiedy ostatnio braliście do rąk wspaniałe powieści „Albatros – wędrowiec mórz”, „Ekspedycja Gondwana”, kiedy czytaliście swoim dzieciom porywające zbiory opowiadań „Światełka w oceanie”, „Zdumiewająca ryba murena”? Co tu już mówić o czułej liryce tego niebiańskiego śpiewaka… Na kalendarzu jego losu obecnie świeci się oceaniczna data. A mnie przypomina się to, co niezapomniane. Nieco na uboczu na zatłoczonej koktebelowskiej plaży rozbija swój żagiel dla cienia białogłowy Albatros Leonid Tendjuk. Lecz, szczerze mówiąc, nie leży się w cieniu doświadczonemu żeglarzowi. Wyciąga on z samodzielnie zrobionego plecaka wytartą maskę-okulary, wygiętą rurkę do oddychania, podziobane morskimi kamieniami niezgrabnie długie płetwy. Zakłada stary niebieskofalisty podkoszulek (żeby było cieplej) – i zanurza się w chłodnawą ciemnoniebieską głębię. Przez pewien czas widać jeszcze nad wodą tajemniczy „peryskop”, z którego wytryskują ledwo zauważalne fontanny. I wszystko. Żadnego śladu. Tylko obojętna błękitna dal… Mija niepokojąca godzina. Nie wytrzymuję i sam nie wiem dlaczego – płynę z całych sił w nieznane, do bólu w oczach wypatruję w przestrzeni. Nigdzie nikogo. Tylko rozkołysana bezwieściowa błękitność. I nagle obok mnie gwałtownie wypływa jakieś monstrum, oblepione wodorostami, piaskami, muszelkami, jeszcze i tak drwiąco pyta: „Dokąd płyniesz, śniady Odyseuszu?”. Ze szczęścia nieostrożnie połykam sporą porcję duszącej słoniny i z ostatnich sił trzymam się na przybojowej morskiej karuzeli. A Leonid szerokimi susami płynie do ledwo widocznego brzegu. Jakby nie było długiej, wyczerpującej „odysei” w nieodkrytych przestrzeniach i głębinach. Oto on już tam, pośród hałaśliwych współplażowiczów. Podekscytowany, zadowolony, wysypuje spod namokniętego podkoszulka całą górę dziwacznych, omszałych muszli, rapana, błyszczących srebrzystych muszelek – niewidzianych darów szczodrego na cuda i wielce gościnnego dziada Czarnomora. Rozbierajcie carskie dary jego młodszego brata Tendjuka! Ja już też dopływam i dobrze widzę: w oddali (żeby nikt nie widział) radośnie lśni smoliście „kaukaskim” warkoczem przewodnia gwiazda wszystkich melomanów, prawdziwie ludowa pianistka Eleonora Piradowa. Wierna Muza i jedyna miłość naszego bohatera. I mało komu wiadomo, jak boleśnie przeżywa ona każdą taką eskapadę swojego desperackiego oceanicznego Albatrosa… Ale nic poradzić nie może i nie chce. Bo wie: to nie kaprys i nie poza. To zew niespokojnej duszy, która rozrywa się między dwoma żywiołami – morzem i słowem. A jeszcze – między przestrzeniami światowego oceanu i oceanicznego ukraińskiego stepu, który otwiera się za żywopłotem rodzinnej Wołodymyriwki na złotokłosym Złotopillu. Bo przecież właśnie stamtąd zaczynała się nieskończona dookołaświata droga prostego marynarza naukowo-ekspedycyjnego „Witiazia” i władcy serc z poetyckim berłem w podróżnej walizce. Zazdroszczono mu. Zdradzano go w przyjaźni i miłości. I może przez to, a może przez niewiarygodną skromność szlachetnego rycerza morza ten rzadki dar za życia nie został należycie oceniony. Naiwna, wrażliwa dusza Tendjuka chabrem rozkwitała przed udawanymi przyjaciółmi i boleśnie natykała się na niezrozumienie, a nawet obłudę. Więc może choć teraz, w wolnej, niepodległej Ukrainie znajdą się szczodre i niebiedne dusze, które pomogą wydobyć z głębin obojętności złotocenny, jeszcze nie do końca zapomniany dorobek twórczy prawdziwego, jedynego ukraińskiego marynisty Leonida Tendjuka. Bo przecież nie na darmo czuły Tyczyna posyłał na „Witiazia” błękitnoskrzydłe swoje radiogramy. Nie przypadkiem czuły Sosiura wzruszająco pisał: „Leonid Tendjuk – moje prawdziwe złote przedłużenie”… Migoczą na tarczy wieczności gwałtowne godziny, dni, lata, dziesięciolecia. Płyną za nimi „żurawie lirycznym rzędem”. Tak mógł powiedzieć tylko jeden poeta na całym świecie. Prosta, jak ziemia i woda, ale jakaż wspaniała złota metafora Leonida Tendjuka! Tylko on zdołał zobaczyć, poczuć cud dziwny: „Plastry słomy w strzesze cedzą zapachy miodowe”. Kto urodził się i wychował na asfalcie, ten nigdy tak wymownie nie powie. Ten nigdy nie zauważy, jak rośnie „kapusta, zaciśnięta w twarde piąstki”. I jeśli już mówić o metaforach, to chyba nikt nie zdoła prześcignąć jeszcze takiego odkrycia Tendjuka: Spłoszona sarna przemknie, Zatrzyma się nad senną wodą. Podziwiałaby się sobą, Lecz boi się – bestia dogoni. A jeszcze Leonid Tendjuk zostawił nam niewyczerpaną „Studnię” – melodyjny liryko-epicki poemat, poświęcony jasnej Muzie, łabędziemu śpiewowi Eleonorze Piradowej. Najbliżsi przyjaciele nie raz przekonywali się: Lora dla niego – to wszystko! Kiedyś w „Literackiej Ukrainie” zrobiłem istotne redaktorskie poprawki w wyborze poezji Tendjuka. Zaniepokoił się, nawet poczerwieniał i cicho powiedział: „Nie trzeba mnie poprawiać. Sam pracowałem w „Młodzieży Ukrainy” i wiem, co jest co…”. W odpowiedzi nieco zmieszany poradziłem: „Ty weź swoje wiersze do domu, pomyśl na spokojnie. A ja już przyjmę każdą twoją decyzję”. Następnego dnia był łagodny i uległy, jak nigdy. Przyszedł i niemal uroczyście oznajmił: „A wiesz, Lora powiedziała, że Petro wszystko dobrze zrobił…”. W mojej pamięci, jak na powolnej taśmie filmowej, nieodstępnie wyłania się tylko jedno. Kiedy śmiertelnie chora pianistka dawała na scenie Filharmonii Narodowej swój ostatni w krótkim życiu autorski koncert, Leonid, jak zawsze, samotnie siedział na balkonie w najbardziej odświętnym kostiumie i nieruchomo, napięty słuchał… Nie wiem, może to jakieś omamienie, ale on często mówił rodzonemu bratu Mykole i siostrze Ludmyle Żytniej jedno tylko wyznanie: „Bez Lory ja ani dnia nie przeżyję…”. …Oboje oni opuścili ten niemiłosierny świat w jeden dzień – 12 lipca 2012 roku. Skrzydło w skrzydło polecieli nad stepami i oceanami w gwiezdnoświetliste rajskie niebiosa. Publicysta, stały autor „Słowa Proświty”, gazet „Ukraińskie Słowo”, „Wieczorny Kijów”, „Kultura i Życie”. Jego publikacje stały się ozdobą książkowych i czasopiśmiennych wydań wydawnictwa „Weselka”, czasopism „Zabytki Ukrainy”, „Pamięć Wieków” oraz innych wydawnictw. W 1993–2015 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Pokój i spokój twojej duszy, Wasylu!

Łarysa BRIUCHOWECKA. Niemożliwe jest zatrzymanie czasu, niemożliwe jest ochronienie drogiej osoby przed nieubłaganą chorobą. Jej ofiar na świecie są już miliony. My ze Wiaczesławem mieliśmy nadzieję, że Wasyl wyzdrowieje, pokona powikłania po covidzie, lecz jego wyczerpane chorobą serce przestało bić. 25 lutego 2021 roku odszedł w wieczność. Współczujemy jego żonie Oli, wspaniałym dzieciom Sławoczce i Bohdanowi, wnukom oraz wszystkim bliskim i dalekim krewnym. Wiemy, jak kochał wszystkich swoich bliskich i jak oni kochali jego. Po szoku wywołanym ciężką wiadomością napływają wspomnienia, wszak od 1973 roku, odkąd poznałam Wasyla w gazecie rejonowej w Borodziance, gdzie już rok pracowałam i dokąd przyjechał Wasyl przed moim wyjazdem, nasze kontakty były stałe. Zawsze z radością odpowiadaliśmy na zaproszenia Wasyla i Oli, zawsze czekaliśmy na nich u siebie w domu. Nigdy nie zapomnę, kiedy 21 stycznia 1991 roku w Dniu Zjednoczenia i Soborności wraz z Wasylem pośród bezkresnego tłumu na placu Sofijskim słuchaliśmy wystąpień mówców, a potem, trzymając się za ręce, żywym łańcuchem poruszaliśmy się ulicą Włodzimierską, bulwarem Tarasa Szewczenki do placu Zwycięstwa i dalej – prospektem Brzesko-Litewskim, przeżywając euforię, śpiewając „A my tę czerwoną kalinę podniesiemy, a my naszą sławną Ukrainę rozweselimy…”. Ten łańcuch jedności był szczęściem wolności, masowym burzliwym wyrazem patriotyzmu i dumą z nas, Ukraińców. Potem Wasyl wraz z Olą dołączyli do zespołu czasopisma „Pamjatky Ukrajiny” i jeździli do wschodnich obwodów, gdzie prowadzili masowe wydarzenia, stymulując nastroje patriotyczne wśród miejscowych mieszkańców. Bez wątpienia w tym, że w referendum w grudniu 1991 roku 91% Ukraińców zagłosowało za Niepodległością Ukrainy, jest także ich zasługa. A jak zapomnieć audycje, które organizował Wasyl w radiu „Kultura” w latach 90.! To dzięki jego wysiłkom na całą Ukrainę, a nawet poza jej granice, brzmiał cykl rozmów z Wałerijem Szewczukiem o historycznej przeszłości Ukrainy. To on wraz z Wołodymyrem Bilińskim odkrywał straszne oblicze kraju Moksel. Wielka zasługa Wasyla w tak niezbędnej dla młodego państwa pracy oświatowej! Kilka lat temu Wasyl zainicjował wieczór pamięci swojego krewnego i rodaka – reżysera filmowego Petra Marusyka – i do Domu Kina przyszło wielu ludzi, którzy słuchali chóru „Homin”, wspomnień kolegów Petra i oglądali fragmenty jego filmów. Jest nam niezmiernie żal rozstawać się z Wasylem – dobrym człowiekiem, oddanym patriotą Ukrainy, romantykiem, który bardzo kochał rodzinną Bełeluę i złotogłowy Kijów. Pokój i spokój twojej duszy, Wasylu! Wieczna pamięć!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Misja kulturowego nacjonalisty

Słowa Liny Kostenko „Poeta, który szedł śladami gigantów” Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora Na wystawie eksponowane są wydania utworów wielkiej Ukrainki oraz badań nad jej życiem i twórczością, prace graficzne ukraińskich artystów W. Perewalskiego, W. Łopaty, W. Kasijana, M. Derehusa, N. Łopuchowej, M. Storożenki, W. Czebanyka i innych, autografy Łesi Ukrainki, fotografie z epoki, afisze do spektakli na podstawie jej utworów dramatycznych itp. Ekspozycję sformowano na podstawie kolekcji muzealnych Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Narodowej Biblioteki Historycznej, Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej Ukrainy, Narodowego Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej. Podczas otwarcia wystawy dyrektorka Muzeum Książki i Drukarstwa Wałentyna Boczkowska podkreśliła, że Łesia Ukrainka była wybitną ukraińską poetką, tłumaczką, nieprzeciętną osobowością. Jej współczesny Iwan Franko nie bał się nazwać Łesi następczynią Tarasa Szewczenki. A Muzeum Książki i Drukarstwa jako jedno z pierwszych muzeów na Ukrainie otworzyło wystawę poświęconą jubileuszowi pisarki. Swego czasu przeprowadzono tu inwentaryzację całej kolekcji muzealnej – wydań z epoki, prac graficznych. Dzięki Instytutowi Literatury na wystawie zaprezentowano cenne eksponaty – autografy. Ozdobą wystawy są prace graficzne. Pani Wałentyna zapowiedziała wydarzenia w ramach wystawy. Na 5 marca zaplanowano spotkanie z Andrijem Prychodką, który na scenie Lwowskiego Akademickiego Teatru imienia Łesia Kurbasa zrealizował inscenizację „Pieśni leśnej”; Bohdanem Poliszczukiem, scenografem tego spektaklu, pracownikiem naukowym Muzeum Książki i Drukarstwa, a także z aktorami teatru, którzy przedstawią sceny z „Pieśni leśnej”, która od 10 lat cieszy się niesłabnącą popularnością wśród lwowian. 6 marca aktorzy teatru imienia Łesia Kurbasa, którzy zjednoczyli się w grupę „Kurbasy”, zaprezentują stworzony podczas kwarantanny album „Pieśń leśna”, którego piosenki współbrzmią z twórczością Łesi Ukrainki. – Wystawa jest wynikiem pracy zespołu ludzi o podobnych poglądach – zaznaczył zastępca dyrektora Muzeum Książki i Drukarstwa, kurator wystawy Dmytro Palij. – Przede wszystkim chcieliśmy pokazać siłę twórczości Łesi Ukrainki, a także autentycznie odzwierciedlić tę twórczość i uczcić pamięć pisarki. Siłę twórczości Łesi Ukrainki staraliśmy się zademonstrować przede wszystkim słowem drukowanym. Wzmacnia ten efekt ekspresyjna grafika. Jesteśmy wdzięczni Narodowemu Muzeum Ukraińskiej Sztuki Dekoracyjnej, które udostępniło na wystawę ręczniki, a także Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej Ukrainy za afisze do spektakli na podstawie utworów Łesi Ukrainki. Nasza pracownica naukowa Marija Hryńko dobrała cytaty Liny Kostenko o Łesi Ukraince, które bardzo dobrze oddają siłę i oryginalność jej spuścizny twórczej. – Wystawa wywołuje u mnie wielki zachwyt estetyczny – wyznał dyrektor Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy Mykoła Żułynski. – Przyjemnie zaskakuje bogactwo eksponatów. Zwróciłem uwagę, że w każdej gablocie znajduje się cytat Liny Kostenko z jej artykułu „Geniusz w warunkach zablokowanej kultury”. Przypominam sobie, jak na Wołyniu obchodzono 125-lecie urodzin Łesi Ukrainki. Lina Wasyliwna wygłosiła referat, który był wówczas uderzająco odważny, odblokował nasze wyobrażenia, wypowiedział nasze ostrożne przemyślenia o geniuszu Łesi Ukrainki. W tych dniach przeczytałem na nowo wiele jej listów, poezji. Ta genialna kobieta zadziwia mnie swoją przenikliwością i świadomością swojej misji – misji kulturowego nacjonalisty. Człowieka, który już wtedy zrozumiał, że niemożliwe jest osiągnięcie sprawiedliwości społecznej, jeśli nie odblokujemy rozumu, jeśli człowiek nie uwolni się od niewolniczego poczucia, niewolniczego stanu. Właśnie słowo powinno budzić rozum, który zasnął. Łesia Ukrainka stawiała zadanie, że trzeba za pomocą elity kształtować inny sposób myślenia, myślenia świadomości narodowej. To, co dziś nazywamy tożsamością narodową. Rozumiała, że aby to osiągnąć, słowo artystyczne musi być na wysokim poziomie estetycznym. Wyjście jest tylko jedno – przebijać się w przestrzeń europejską i stawać się narodem, który jest otwarty na świat. Swoją działalnością i twórczością Łesia powtarzała myśl, którą głosił Iwan Franko: trzeba z wielkiej masy etnicznej narodu ukraińskiego wytworzyć naród ukraiński, który będzie organizmem kulturowym, zdolnym do samodzielnego życia politycznego, odpornym na asymilacyjne zakusy wobec naszego narodu. Powracam do Liny Kostenko i jej unikalnego i niezwykle subtelnego sformułowania: „Geniusz w warunkach zablokowanej kultury”. My dzisiaj jeszcze nie odblokowaliśmy naszej literatury i naszej kultury, wciąż nie możemy wyrwać się w światową przestrzeń kulturową. A świat jeszcze nie odczuł, że naród ukraiński ma unikalną kulturę, ma takiego geniusza, jak Łesia Ukrainka. Pracownica naukowa Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki Ałła Dyba zwróciła uwagę na to, że Łesia Ukrainka pozostawiła nie tylko niedoścignioną poezję i dramaturgię, ale także prozę, do poziomu której dopiero dzisiaj dorasta literatura europejska. Kierownik działu bibliografii narodowej Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wernadskiego Sydir Kiral opowiedział o osiągnięciach i problemach badań nad Łesią (lesiezawstwa). Obecnie biblioteka pracuje nad projektem „Naukowa bibliografia Łesi Ukrainki”, który składać się będzie z czterech tomów. 1-szy – spuścizna Łesi Ukrainki, 2-gi – Łesia Ukrainka w krytyce, 3-ci – uczczenie pamięci Łesi Ukrainki (Łesia Ukrainka w sztukach plastycznych, muzyce itp.). A czwarty tom opowiadać będzie o tym, jak twórczość Łesi Ukrainki jest reprezentowana w archiwach i muzeach Ukrainy. Przykro, że obecnie nie ma indeksów bibliograficznych. Narodowa Biblioteka im. W. Wernadskiego zwróciła się do bibliotek obwodowych z prośbą, aby przygotowały na jubileusz Łesi Ukrainki indeksy bibliograficzne, jak pisarka jest prezentowana na łamach prasy danego obwodu. Jednak odpowiedziały tylko Tarnopol, Czerkasy i Użhorod… Ludowy artysta Ukrainy Wasyl Perewalski opowiedział o tym, jak twórczość Łesi Ukrainki jest prezentowana w ukraińskiej grafice i sztukach plastycznych. A studentki Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji imienia Iwana Karpenki-Karego wykonały poezje Łesi Ukrainki. stały się tytułem wystawy, którą Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy poświęciło 150-leciu urodzin Łesi Ukrainki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Żył w świetle pieśni. Pamięci Mykoły Burawskiego

Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Kijowski Akademicki Teatr Ukraińskiego Folkloru „Berehynia”, miłośnicy sztuki ludowej, koledzy, przyjaciele, rodzina z głębokim bólem serca zawiadamiają, że 1 marca 2021 roku w osiemdziesiątym pierwszym roku życia odszedł w zaświaty Mykoła Ołeksandrowycz Burawski, założyciel i wieloletni kierownik artystyczny, a następnie główny reżyser teatralno-koncertowej instytucji kultury „Kijowski Akademicki Teatr Ukraińskiego Folkloru „Berehynia”, jeden z pierwszych kijowskich prośwician, wieloletni członek Zarządu Głównego „Proświty”. M. O. Burawski urodził się 25 czerwca 1940 roku we wsi Browky w rejonie rużyńskim obwodu żytomierskiego. W 1967 roku ukończył Państwowe Konserwatorium Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego w klasie dyrygenta-chórmistrza. Pracował jako wykładowca i kierownik katedry muzyki i śpiewu Nieżyńskiego Instytutu Pedagogicznego im. Mykoły Hohola. W 1988 roku zrealizował swoje marzenie – stworzył Kijowski Teatr Folklorystyczny „Berehynia”. Obecnie jest to jedyny na Ukrainie teatr, który zajmuje się badaniem i propagowaniem autentycznego folkloru naszego narodu oraz za pomocą środków scenicznych odtwarza obrzędy ludowe, zwyczaje i rytuały jako ważne warstwy kultury duchowej narodu. To właśnie według scenariuszy i reżyserskich wizji M. Burawskiego powstawały programy koncertowe i spektakle: „Żywołtoku” (1988 r.), „Szczedryj weczir” (1989 r.), „Slawni kozaky-zaporozci” (1990 r.), „Kupalski wohni” (2001 r.), „Czumaćkyj szlach” (2004 r., wznowienie – 2018 r.), „Naddniprianske wesillia” (2005 r.), „Ukrainśkyj wertep” (2006 r.), „Lubitesia, braty moji” (2007 r.), „Folklor narodiw switu” (2007 r.), „Rusaliji” (2008 r.), „Małanka” (2016 r.), „Nebesna sotnia z namy” (2015 r.), „Oś, de Sława Ukrainy!” (2017 r.), „Ukrainśki weczornyci” (2017 r.), „Kozacka Sława” (2019 r.), Gala-koncert (2018 r.), „Tini zabutych predkiw” (oprawa muzyczna) (2019 r.), „Weseloszczi Kuchmisterky” (inscenizacja muzyczna) (2020 r.), „Żywołtoku” (inscenizacja muzyczna) (2020 r.) oraz inne. Mykoła Burawski otworzył nowy kierunek w gatunku sztuki ludowej, szeroko wykorzystując folklor, którego niestrudzonym zbieraczem był przez całe swoje życie. Zespół teatru godnie reprezentował ukraińską sztukę – zarówno na Ukrainie, jak i poza granicami naszego kraju, dzięki talentowi i zdolnościom organizacyjnym Mykoły Ołeksandrowycza. Dziś w repertuarze teatru znajdują się 22 różnorodne spektakle oraz programy teatralno-koncertowe, stworzone przez artystę ludowego Ukrainy M. O. Burawskiego, które cieszą się zasłużonym sukcesem u widzów i żyją na ukraińskiej scenie. Był niestrudzony na stanowisku głównego reżysera teatru, jego spektakle „Ukrainśki weczornyci” (2017 r.), „Kozacka Sława” (2019 r.), „Czumaćkyj szlach” (wznowienie 2018 r.) oraz wielowątkowe inscenizacje muzyczne „Tini zabutych predkiw” (2019 r.), „Weseloszczi Kuchmisterky” (2020 r.), „Marija Prymaczenko. Swit czariwnyj” (2020 r.), „Żywołtoku” (2020 r.) były odbierane przez widzów całej Ukrainy jako porywające widowiska, pełne rodzimej historii. Spektakl „Ukrainśki weczornyci” to odtworzenie widowiska ukraińskich zabaw młodzieżowych, motywów folklorystycznych Naddnieprzańskiej Ukrainy, zebranych podczas wieloletnich ekspedycji badawczych osobiście przez M. O. Burawskiego. Dorobek „Berehyni” jest bezcenny, gdyż opiera się także na starodawnej pieśni kozackiej, która z głębi wieków niesie ducha i siłę ukraińskości, żyjącą w ciele i krwi dzisiejszych wojowników, obrońców naszej ziemi. Są to także eksperymenty twórcze zespołu teatru oraz rozszerzenie sfery jego działalności, sięganie po wzorce ukraińskiego dorobku literacko-dramatycznego, inscenizacje muzyczne zrealizowane przez Mykołę Burawskiego. Spektakle były wielokrotnie uznawane za najlepsze na festiwalach teatralnych Ukrainy i za granicą. Wstępując w szeregi prośwician z nakazu serca, Mykoła Ołeksandrowycz Burawski pracował bezinteresownie i z talentem, reżyserował wieczory proświciańskie, wspierał zachowanie i propagowanie folkloru jako źródła pradawnego ukraińskiego słowa oraz bezcennych tradycji rodzimego narodu. Należał do tej kohorty działaczy kulturalnych, którzy stawiali Ukrainę ponad wszystko. W świetle ukraińskiej pieśni i wysokiego, oryginalnego talentu Mykoła Burawski oddał wszystko, co miał, rodzimemu narodowi. Pamięć o Mykole Ołeksandrowyczu Burawskim zawsze będzie żyła w naszych sercach, w pamięci jego wdzięcznych miłośników. Zarząd Główny OTW „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; zespół Kijowskiego Akademickiego Teatru Ukraińskiego Folkloru „Berehynia”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«Zrozumiałem, że artysta jest jak lekarz» Walerij WITER:

Znany ukraiński piosenkarz, zasłużony artysta malarz – Za czasów ZSRR istniały takie organizacje jak „Ukrkoncert” i „Kyjiwkoncert”, które centralnie organizowały koncerty – wspomina pan Walerij. – W latach 90. te organizacje przestały istnieć i wszyscy artyści przeszli na własne tory twórcze. Zacząłem malować, objechałem z wystawami wiele krajów, równolegle dawałem koncerty. Początkowo sam, potem z bandurzystą, założycielem zespołu „Kobza” Wołodymyrem Kuszpetem. Z czasem dołączyli do nas Heorhij Harbar, Ihor Kuryliw i Mychajło Semendiaj. Stworzyliśmy „Kobzę. Oryginał”, występowaliśmy we Lwowie, Tarnopolu, Czerniowcach, Iwano-Frankiwsku, ale te występy odbywały się dość rzadko. W 2003 roku jeździłem do Kanady. Właśnie tam mój przyjaciel, wspaniały bandurzysta, kierownik Kapeli Bandurzystów w mieście Toronto Wiktor Miszałow zaproponował zrobienie w Kanadzie szeregu koncertów. Grałem na gitarze, on – na bandurze. Kiedy wróciłem na Ukrainę, zaczęliśmy robić takie koncerty w Kijowie. Najpierw w kawiarni „Generał” na Andrijiwskim Uzwozie, później przenieśliśmy się do art-kawiarni „Pid dzwinyceju” na terenie Narodowego Rezerwatu „Kijowsko-Peczerska Ławra”. Kiedy do władzy w kraju doszła Partia Regionów, zmuszeni byliśmy wstrzymać działalność koncertową, a w 2016 roku wznowiliśmy ją. Początkowo prowadziłem koncerty w pracowni zasłużonego artysty malarza Ukrainy Petra Zykunowa, a później – w swojej własnej pracowni. Niedawno odbył się 70. taki koncert. Nazbierało się bardzo dużo materiału, który sam mogę przekazywać publiczności: pieśni bardowskie, począwszy od lat 50. XX wieku, wiele ukraińskich pieśni ludowych, których wcześniej nikt nie wykonywał – łącznie mam 14 programów. Napisałem muzykę do słów Mykoły Siadrystego, wydałem album „Biła mrija”. Na koncerty przychodzą różni ludzie. Była mistrzyni świata w boksie Alina Szaternikowa, dyplomata Wołodymyr Ohryzko, wielu innych znanych ludzi, wśród których – artyści malarze, sportowcy, muzycy, moi przyjaciele. Każde takie spotkanie inspiruje do nowych osiągnięć twórczych. Oprócz koncertów robię wiele wystaw malarskich. Niedawno takie wystawy odbyły się w Kropywnyckim, Sumach, Czernihowie, Rzyszczowie. Obecnie trwa wystawa w Muzeum Ukraińskiej Diaspory. — Twórczą biografię jako piosenkarz zaczynał Pan w zespole „Berezeń”. — To była unikalna formacja, która zebrała 7 osób. Zresztą, potem było 7 uczestników także w „Kobzie”. Uczestnicy „Berezienia” nie mieli wykształcenia zawodowego, maksimum – ukończyli szkołę muzyczną. Był to kolektyw entuzjastów, zakochanych w ukraińskiej twórczości ludowej. Wśród autorów, których pieśni wykonywaliśmy: Wiaczesław Krysztofowycz, Ołeksandr Awakian i Mychajło Nikołajew. Widocznie mój głos dobrze pasował do tych utworów, byłem solistą. Pierwsze nagranie zrealizowaliśmy w 1967 roku w Kinostudii im. Ołeksandra Dowżenki, w pawilonie, który wtedy nosił imię Szczorsa. Nagrania były nielegalne i półamatorskie, ale miały tak potężny tekst, że szybko rozeszły się po Kijowie. A na początku lat 70. robiliśmy już profesjonalne nagrania w Ukraińskim Radiu. Odbyło się to dzięki fanom zespołu „Berezeń” – Jurijowi Baranowyczowi, który kierował działem muzycznym Ukraińskiej Telewizji, oraz głównemu reżyserowi dźwięku telewizji Ołeksijowi Burnisowi. W tych nagraniach wzięła udział Nina Matwijenko wraz z trio „Zołoti kluczi”. Nagrali one pieśni „Zozula” do słów Mykoły Kostomarowa i „Łybid” do słów Ołeksija Bułyhy. „Berezeń” był pierwszym zespołem folkowym w Kijowie, a być może w całej Ukrainie. Twórcza biografia kolektywu zakończyła się z dość błahego powodu: kupili drogą aparaturę na koncerty, którą niemal od razu skradziono. Dobrze, że każdy z uczestników zespołu miał główny zawód. A mnie wtedy zaproszono do „Kobzy”. Zabrałem ze sobą do tego zespołu dwie pieśni „Berezienia” – „Hanka” i „Zaczekaj”. — Na czym polegała unikalność zespołu „Kobza”? — Nie mieliśmy gitar, a elektrobandury. Zrobienie ich nie było proste, gdyż gitara ma 6 strun, a bandura – 64. Pomógł nam w tym inżynier Ihor Zarubynski. W ten sposób bandura przekształcała się z instrumentu kameralnego, który brzmiał tylko w salach filharmonicznych, w instrument muzyczny, z którym można było występować w pałacach sportu i na stadionach. Z czasem doszła też gitara. Wszyscy siedmioro wykonawców śpiewali, ja byłem solistą. Pierwsza płyta wyszła w 1971 roku, a druga – w 1976. Świetnie nagrał je znany reżyser dźwięku Jurij Wynnyk w studiu „Dnipr”. Druga rozeszła się ogromnym nakładem. Potem nielegalnie wydrukowano ją także w Kanadzie. W 90 procentach repertuar składał się z ukraińskich pieśni. Kilka utworów napisał Ołeksandr Zujew, który przez pewien czas kierował „Kobzą”. Także wśród kierowników byli ciekawy basista Ołeh Ledniow, bandurzysta, założyciel „Kobzy” Kostiantyn Nowycki, potem – Jewhen Kowalenko. Zrobiliśmy furorę w całym ZSRR. Swego czasu daliśmy 10 występów w sali koncertowej „Rosija”. Pierwsza część była nasza, druga – Sofii Rotaru, ale już po pierwszym występie zdecydowano, że to my będziemy kończyć te koncerty. Występowaliśmy w Chabarowsku, Władywostoku, Magadanie, innych miastach Dalekiego Wschodu. Na te koncerty przychodziły tysiące Ukraińców – dzieci i wnuki tych, którzy byli represjonowani. Byliśmy w południowych republikach byłego Związku – Turkmenistanie, Uzbekistanie. Szczególnie zapamiętałem tournée do Azerbejdżanu w 1979 roku na dni Ukrainy. Objechaliśmy pięć największych miast republiki, a zakończyliśmy tournée wielkim koncertem w Baku. Ale przez długi czas nie mogliśmy wyjeżdżać za granicę. Partyjnej nomenklaturze nie podobała się nazwa zespołu. Mówili, że to archaika, nawet oskarżali o nacjonalizm, ale udało nam się obronić tę nazwę. Dopiero w 1977 roku pozwolono nam na zagraniczne tournée. Bardzo dobrze przyjmowano nas we Włoszech, Japonii, Niemczech, Czechosłowacji. A oto Kubańczycy, przyzwyczajeni do energicznych rytmów, melodyjna ukraińska pieśń nie bardzo się spodobała, trzeba było wprowadzać zmiany w programie. Dawaliśmy do 250 koncertów rocznie, niemal zawsze były pełne sale. Ale czas nie stoi w miejscu: w 1987 roku zrozumiałem, że już twórczo wyczerpałem się w tym kolektywie. — Nad jakimi projektami pracuje Pan w ostatnich latach? — Wydałem 15 solowych płyt i uważam to za bardzo ważną sprawę. Po pierwsze, pieśni powoli są zapominane i dopóki brzmi głos, trzeba zdążyć je nagrać. Anatolij Sołowianenko wydał tylko jedną płytę, Jewhenija Mirosznyczenko – żadnej, a takich płyt mogłyby być dziesiątki. Niestety, nasi wielcy artyści nie doceniali znaczenia tej sprawy… Nagrałem około 450 pieśni, z nich 300 w języku ukraińskim. Swego czasu na koncertach wykonywałem pieśni po francusku, niemiecku, japońsku, czesku, fińsku i w innych językach. Chcę je wszystkie zebrać na jednej płycie. Na jednym z moich koncertów dwa lata temu był prezes fundacji charytatywnej „MiSt” imienia Mychajła Sawenki Serhij Isajenko. Zaprosił mnie, bym pojechał z koncertami na Chmielniczyznę, zaangażowałem do tego projektu swoich przyjaciół: ludową artystkę Ukrainy Ninę Matwijenko, znanych artystów malarzy Anatolija Hajdamakę i Anatolija Kuszcza. Razem odwiedziliśmy domy dziecka, po tych wyjazdach pojawiło się wielu nowych przyjaciół. Przez pandemię już prawie rok komunikujemy się tylko przez telefon i media społecznościowe, ale w przyszłości na pewno będziemy kontynuować tę sprawę. Zebrałem 20 piosenek, które nie zostały jeszcze przeze mnie nagrane. To ukraińskie arcydzieła – „Dumy” do słów Tarasa Szewczenki, „Śmieją się, płaczą słowiki”, „Noc jaka księżycowa”, „Hej sokoły”, kilka piosenek z repertuaru „Bereznia”, nowe utwory do słów Mykoły Siadrystego. Płyta będzie nosiła tytuł „Twarzą w twarz” – intymna rozmowa ze słuchaczem. Pomoc sponsorską w realizacji tego projektu obiecała przekazać fundacja charytatywna „MiSt”. — A od czego zaczęło się Pana zamiłowanie do rysowania? — Wszystko zaczęło się od mamy. Pięknie haftowała, grała na gitarze, znała wiele piosenek. Zacząłem rysować od trzeciego roku życia. Mój ojciec wykładał wychowanie fizyczne i przysposobienie obronne w Republikańskiej Szkole Plastycznej imienia Tarasa Szewczenki. Nie zamierzałem się tam uczyć. A kiedy ukończyłem czwartą klasę zwykłej szkoły, moje rysunki zobaczył jeden z naszych znajomych i powiedział, że powinienem wstąpić do tej szkoły. Dała ona bardzo solidne przygotowanie. Wśród moich nauczycieli byli wspaniała graficzka Ołeksandra Babkowa i uznany artysta Lew Pryzant. Nauczyli mnie rysować, widzieć rysunek od wewnątrz. Po tym wstąpiłem do Kijowskiego Instytutu Sztuki (obecnie Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy). Studiowałem u plakacisty, zasłużonego artysty Ukrainy Tymofija Laszczuka. W 1987 roku moja praca trafiła do „Antologii ukraińskiego plakatu radzieckiego”. Zacząłem otrzymywać pierwsze nagrody na różnych konkursach. Zrozumiałem, jak interesujące jest zajmowanie się plakatem, ale jednocześnie jak trudne. Trzeba zrobić plakat tak, jak nikt wcześniej go nie robił. Stworzyłem plakatów nie tak wiele, około 250. Ale odpowiadam nie tylko za każdy plakat, ale za każdy centymetr tego, co jest na nim przedstawione. Staram się robić tak, aby nie była to jakaś jednodniówka. Wielu mówi, że niektóre moje plakaty, narysowane 30 lat temu, wyglądają, jakby powstały wczoraj. Pamiętam, zamówiono u mnie 11 plakatów dla miasta Tuluzy – miasta partnerskiego Kijowa. Wydrukowano je w dużym nakładzie i rozklejono po całej Tuluzie. Niestety, na początku lat 90. ta dziedzina sztuki zaczęła podupadać. Młodzi chłopcy i dziewczęta zaczęli coś robić na komputerach. Ale ich wytwory, które widzimy na wielkich standach, to raczej nie reklama, a antyreklama. — Z czasem zaczął Pan rysować także portrety. — Kiedy trzeba było jakoś przeżyć, zwróciłem się jako artysta ku temu gatunkowi. Pierwsze portrety wykonałem we Francji. W 1993 roku mieszkam w mieście Lille w pewnej wspaniałej rodzinie. Gospodyni tej rodziny, Marlene, miała urodziny. Zrobiłem jej portret w jedną noc. Kiedy podarowałem jej ten portret, zobaczyłem, jak wszyscy reagują, to zrozumiałem, jak bardzo jest to interesujące. Robiłem także portrety w Niemczech, Kanadzie, pewnego razu zamówiono u mnie portret szejka z Palestyny. Zrozumiałem, że artysta jest jak lekarz. A jeśli twoja praca wisi w jakimś domu, to jesteś już jakby częścią tej rodziny. Bardzo dobrze, gdy jest możliwość wykonania portretu z natury. Ale bycie modelem jest dość trudne, trzeba nie ruszać się przez całą godzinę. A żeby zrobić portret, potrzeba 30-40 godzin. Kiedy pracuję nad portretem, dla mnie ważne jest wiedzieć, co człowiek kocha: poezję czy prozę, morze czy step, jakie lubi piosenki, być może człowiek nie akceptuje jakiegoś koloru. Z tego wszystkiego wyłania się filozoficzny obraz człowieka. Staram się zrobić portret tak, aby pozostał u niego na całe życie. Chyba najlepiej udał mi się portret Jurija Rybczynskiego. Był zachwycony tą pracą. Każdą osobę mógłbym przedstawić na tle jakiegoś wnętrza, ale zawsze staram się znaleźć jakieś ciekawostki. Na przykład na portrecie Mykoły Siadrystego przedstawiona jest chata, w której się urodził, morze (swego czasu był mistrzem Ukrainy w pływaniu podwodnym) i Ławra Peczerska, którą widać z jego mieszkania. Nina Matwijenko wyznała, że kocha bez. Na portrecie trzyma gałązkę bzu, a jeszcze tutaj można zobaczyć fragment Ławry i kwitnący sad. — Kiedy odbyła się Pana pierwsza wystawa indywidualna? — Na początku lat 80. Razem ze mną w sali wystawowej Kijowskiej Organizacji Związku Artystów Ukrainy prezentowało swoje prace jeszcze 3 twórców. Przedstawiłem około 30 plakatów. Początkowo myślałem, że to zwykła wystawa zbiorowa, ale okazało się, że skoro przedstawiłem ponad 20 prac, to można uznać, że była to pełnowartościowa wystawa indywidualna. Ekspozycja trwała miesiąc. Wtedy wszystko było inaczej, najpierw – otwarcie, potem – dyskusja, i wreszcie – zamknięcie, trzy pełnowartościowe wydarzenia. Na otwarcie i zamknięcie wystawy zawitał Mykoła Bażan, wśród gości byli także historyk sztuki Łeonid Władycz, poeta Jurij Rybczynski, ówczesny dyrektor Kijowskiego Teatru Operowego Anatolij Mokrenko. Właśnie wtedy wielu poznało mnie jako artystę, bo wcześniej postrzegano mnie tylko jako solistę „Kobzy”. W 1984 roku moje prace zostały zaprezentowane na Biennale w Warszawie, to światowy przegląd plakatów, który odbywa się raz na 2 lata. Na taką imprezę wtedy było dostać się znacznie trudniej niż teraz. Najpierw dzieła musiała zatwierdzić Kijowska Organizacja Związku Artystów, potem – komitet republikański, po tym wysyłano je do Moskwy, a jeszcze był wybór przed samym biennale. Czyli trzeba było przejść 5 kręgów piekła. Tego samego roku „Kobza” występowała w Iwano-Frankiwsku, publiczność po prostu szalała. A po koncercie odwiedził mnie grafik Wołodymyr Humenny wraz z dwoma artystami. Przynieśli katalog z moim plakatem. To było pierwsze międzynarodowe uznanie. Obecnie w Muzeum Ukraińskiej Diaspory trwa wystawa moich portretów oraz prac moich przyjaciół Anatolija Hajdamaki i Anatolija Kuszcza. Przygotowuję kilka nowych projektów wystawowych. Wiele jasnych wspomnień wiąże mnie z Azerbejdżanem. Chcę przeprowadzić swoją wystawę w ambasadzie tego kraju na Ukrainie. Pracuję nad książką wspomnień, do której wejdą rozdziały: „Wesołe wspomnienia”, „Historia Kobzy”, „Towarzysze i przyjaciele”, „Epatażowe momenty”, „Opowieści o Kijowie”. Jeśli złożyć pierwsze litery nazw rozdziałów, to wychodzi słowo WITER (WIATR). To będzie ciekawy kalejdoskop. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Ukrainy Wałerij Witer w każdy czwartek zaprasza do swojej pracowni miłośników dobrej piosenki. Niedawno taki koncert odbył się po raz 70. Właśnie od opowieści o tych koncertach rozpoczynamy rozmowę z artystą.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Łesia Ukrainka na głównej scenie kraju

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru Eksponaty wystawy są świadectwem tego, że imię Łesi Ukrainki nie schodzi z repertuaru frankowców, począwszy od pierwszych sezonów istnienia teatru. W 1922 roku odbyła się premiera „Pieśni leśnej”, reżyser-inscenizator Jewhen Kochanenko, Mawka – Feodosija Barwinśka, Łukasz – Tychon Ternyczenko. Dwa lata później J. Kochanenko zrealizował jeszcze jedną inscenizację „Pieśni leśnej”, w której rolę Mawki grała Polina Niatko. 1925 rok – „Kamienny gospodarz”, reżyser-inscenizator Hnat Jura, Komandor – Iwan Marjanenko, Don Juan – Wiktor Petita, Donna Anna – Wałentyna Warećka. 1946 – „W puszczy”, reżyser-inscenizator Hnat Jura. 1970 – „Kasandra”, reżyser-inscenizator Serhij Smijan, Kasandra – Julija Tkaczenko, Dołon – Stepan Ołeksenko, Hełen – Borys Stawyćkyj. 1988 – „Kamienny gospodarz”, reżyser-inscenizator Serhij Danczenko, Donna Anna – Żanna Kałantaj, Polina Łazowa, Don Juan – Stepan Ołeksenko, Komandor – Ołeksandr Zadniprowśkyj, Anatolij Chostikojew. 1993 – „Pieśń leśna”, reżyser-inscenizator Dmytro Cyrypiuk, Mawka – Oksana Baćko, Łukasz – Ołeksej Bohdanowycz, Ostap Stupka. 1996 – „Bojarynia”, reżyser-inscenizator Wołodymyr Opanasenko, Oksana – Inna Kapinos, Łudmyła Smorodina, Stepan – Witałij Borysiuk, Ołeksandr Zadniprowśkyj, Perebijnycha – Hałyna Semenenko, Rajisa Tepłowa, Iwan – Ołeksej Pałamarenko, Wadym Połikarpow, Matka – Nina Hilarowśka, Julija Tkaczenko, Hanna – Łarysa Krasowśka, Natałija Jaroszenko, Gość – Waśyl Mazur, Wiaczesław Sumśkyj. 2001 – „Adwokat Martian”, reżyser-inscenizator Ołeksandr Mirośnyczenko, Martian – Stepan Ołeksenko. 2009 – „Na polu krwi”, reżyser-inscenizator Jurij Rozstałnyj, Juda – Ostap Stupka, Pielgrzym – Dmytro Rybałećkyj. 2011 – „Opętana”, reżyser-inscenizator Jurij Rozstałnyj, Miriam – Oksana Baćko. 2019 – „VERBA”, na motywach dramatu-feerii „Pieśń leśna”, reżyser-inscenizator Serhij Masłobojszczykow, Mawka – Chrystyna Fedorak, Łukasz – Ołeksandr Behma, Kyłyna – Anżełika Sawczenko. – Tą ekspozycją chcemy wspomnieć te spektakle, które dedykujemy Łesi Ukraince – powiedziała na otwarciu wystawy kierowniczka części literacko-dramatycznej teatru Natałija Ponomarenko. – Poprzez wyraziste środki artystyczne, odkrycia sceniczne próbujemy odsłonić kod Łesi Ukrainki, której twórczość przez długi czas uważano za niesceniczną, nadającą się jedynie do czytania. Bóg podarował Łesi to, co najważniejsze – siłę ducha, subtelne odczuwanie świata, wielką wiedzę. Własnymi utworami stworzyła swoją Biblię. Miała szczęście urodzić się w wykwintnej, inteligentnej ukraińskiej rodzinie, w której pielęgnowano ukraińskie słowo, ukraińską kulturę. Rodzice dokładali wszelkich starań, aby dzieci były wykształcone, rozwinięte i wiedziały, po co człowiek przychodzi na ten świat. Dzięki otoczeniu, w którym dorastała, Łesia Ukrainka miała możliwość obcowania z koryfeuszami sceny – Zańkowećką, Sadowśkim, Staryćkim. Pod wpływem twórczości Ibsena i Hauptmanna w 1896 roku stworzyła swój pierwszy dramat – „Błękitną różę”, która trzy lata później ujrzała światło dzienne. Rolę Luby grała Marija Zańkowećka. Łesia Ukrainka pragnęła stworzyć nowy teatr, rozumiała, że musi to być poziom europejski. – Znaczącymi postaciami dla naszego teatru są Łesia Ukrainka oraz Iwan Franko – podkreślił dyrektor generalny i kierownik artystyczny teatru Mychajło Zacharewycz. – Od 1922 roku w Teatrze Franki wystawiono 13 spektakli na podstawie jej utworów, w których grało wielu naszych wybitnych aktorów. Spektakle według sztuk Łesi Ukrainki zawsze były ozdobą naszego teatru. Zwracali na nie uwagę zarówno widzowie, jak i krytycy. Chcę podziękować wszystkim aktorom i reżyserom, którzy tworzyli te spektakle, przybliżali nas do filozofii Łesi Ukrainki. Za każdym razem w inscenizacjach jej utworów odkrywa się coś nowego. Uwaga naszego teatru na twórczość pisarki, na jej idee, nie będzie słabnąć. Myślę, że nasz teatr włączy się w popularyzację mało znanych utworów Łesi. – W życiu często spotykałem się z twórczością Łesi Ukrainki w różnych teatrach – powiedział reżyser-inscenizator spektaklu „Pieśń leśna” z 1993 roku, artysta ludowy Ukrainy Dmytro Cyrypiuk. – Były to „Kamienny gospodarz”, „Bojarynia”, „Opętana”. Ale szczególnie droga jest „Pieśń leśna”. Muzyka kompozytora Jurija Szewczenki nadała jej nowe brzmienie. W pełni odtworzyliśmy na scenie tekst, nie pominęliśmy ani jednego wersu, ani jednej didaskalii. Dla Oksany Baćko, niech spoczywa w pokoju, która zagrała rolę Mawki, był to debiut na scenie Teatru Franki. Grała razem z Ołeksejem Bohdanowyczem, Ostapem Stupką. Julija Tkaczenko miała niewielką rolę Losu. Wspominam, jak poważnie podchodziła do tej pracy, tak samo jak wszyscy inni aktorzy. Spektakl był plastyczny i muzyczny. Nie wstydzę się tej pracy. – Spotkałem się z Łesią Ukrainką jeszcze przed „Pieśnią leśną” – wspomina artysta ludowy Ukrainy Ołeksej Bohdanowycz. – Przedtem był film Ołeha Bijmy „Błękitna róża”. To niezwykle skomplikowana dramaturgia, sztuka, która rzadko odnosiła sukces na scenie. Ołeh Iwanowycz, jako znawca literatury ukraińskiej, wziął tę sztukę i zrealizowaliśmy ją na ekranie. Potem była „Pieśń leśna”, gdzie grałem z Oksaną Baćko, która wtedy jeszcze studiowała w instytucie teatralnym. Przeprowadzaliśmy próby, kiedy była w ciąży, nie wiedziałem o tym. Były tam sceny, w których ciągnąłem ją za włosy po scenie, choć umownie, ale były to duże obciążenia fizyczne. A ona milczała, wstydziła się przyznać. Kiedy się dowiedziałem, to ganiłem Oksanę, ponieważ mogło to skończyć się dość nieprzewidywalnie dla jej ciąży. Po spektaklu pozostały wspaniałe wspomnienia z pracy z reżyserem i kompozytorem. Łesia Ukrainka to dla mnie postać symboliczna. Dała mi start zarówno w kinie, jak i w teatrze. – Nasz teatr i Międzynarodowy festiwal „Marija” rozpoczynają nowy projekt z okazji 150. rocznicy urodzin Łesi Ukrainki. Będzie się nazywał „Nie, ja żyję” – teatralna Ukraina czyta Łesię Ukrainkę – poinformowała artystka ludowa Ukrainy Łarysa Kadyrowa. – Teatr Franki jednoczy wokół siebie całą Ukrainę: Dniepr, Kijów, Mariupol, Chersoń, Mikołajów, Kamieńskie. Już ponad 30 teatrów zgłosiło się do udziału w tym projekcie. Pomoże nam on zrozumieć, na jakim poziomie stoimy w stosunku do Łesi Ukrainki, na ile rozumiemy jej twórczość. – Premiera spektaklu „Na polu krwi” odbyła się w sali, w której obecnie otwierana jest wystawa – zaznaczył artysta ludowy Ukrainy Ostap Stupka. – Wcześniej była tu mała scena, dzieliliśmy salę po przekątnej. Potem pojawiła się druga część wieczoru poświęcona Łesi Ukraince – spektakl „Opętana”. Podczas drugiej części aktorzy i widzowie zamieniali się miejscami. Ten projekt trwa już 12. rok. Kiedy aktor spotyka się z dramaturgią wysokiego poziomu, wychodzi mu to na dobre. Jestem szczęśliwym człowiekiem, bo spotkałem się i dalej planuję spotykać się z twórczością Łesi Ukrainki. Dopóki nie znamy jej do końca, musimy dalej rozszyfrowywać spuściznę genialnej pisarki. Autor pomysłu wystawy Andrij Ołeksandrowycz podkreślił, że ekspozycja stała się wynikiem wspólnej pracy całego zespołu ludzi o podobnych poglądach, wśród których są aktorzy, artyści i pracownicy techniczni teatru. Wiele cennych materiałów przekazało Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury. *** W dniu jubileuszu Łesi Ukrainki odbyła się premiera spektaklu „Kasandra”. Fabuła utworu jest wartka i dynamiczna: wojna trwa niemal 10 lat, Troja jest w oblężeniu. Giną najlepsi z najlepszych. Jedynie królowa Kasandra, dzięki swojemu darowi wieszczki, który otrzymała od zakochanego w niej boga Apolla, byłaby w stanie powstrzymać rozlew krwi. Jednak wzgardziła jego względami. A Apollo srogo się zemścił: sprawił, że nikt nie wierzył w jej przepowiednie, a co więcej – że uważano ją za winną wszelkich nieszczęść i strat, a niektórzy nawet za obłąkaną. Ludzie są skłonni prędzej zaufać fałszywemu prorokowi – jej bratu Helenosowi, który usypia ich czujność złudnymi nadziejami, kusi rzeczami tak zwykłymi i zrozumiałymi dla nich. Jako subtelny psycholog ma wpływ na tłum. Kasandra, jak pisała Łesia Ukrainka, „...wszystko przewiduje, ona wszystko wie,... ale wyjaśnić argumentami nie może... I proroczy duch nie jest dla niej darem, a karą...”. Nie jest w stanie uratować ani ukochanego Dolona, ani rodzinnej Troi... W swoim podejściu do scenicznej realizacji filozoficznego poematu Łesi Ukrainki „Kasandra”, którego podstawą jest walka idei w rozumieniu sensu Człowieka, jego najwyższego przeznaczenia, autorzy spektaklu – reżyser Dawyd Petrosjan i scenograf Daniiła Kołot wykorzystują nietradycyjne metafory obrazowo-wizualne, swoiste artystyczne środki wyrazu teatralnego, zarówno w rozwiązaniu przestrzeni sceny, jak i w sposobie istnienia aktorów. Dzięki niebanalnemu szeregowi wizualno-plastycznemu utwór nabiera jeszcze ostrzejszej konfliktowości i tragizmu w przekazie wydarzeń i sytuacji, co przybliża je do współczesności, rodzi polifonię aluzji i skojarzeń. – Mijają stulecia, wyzwania są te same – opowiada reżyser Dawyd Petrosjan. – Są ludzie, jest państwo, a w państwie jest bohater. Ważne jest to, czy słyszymy tych bohaterów, czy ich cenimy. Gdzie znaleźć miejsce dla tych bohaterów, których nie słychać? Których nie tylko nie słychać, ale których się prześladuje. Ci bohaterowie często pozostają poza tak zwanym karnawałem, który odbywa się co stulecie w każdym kraju. Wydaje mi się, że w tej sztuce istnieje temat metafizyczny. Tutaj poruszana jest kwestia miejsca człowieka. Jeśli człowiek pragnie czegoś wyższego, automatycznie wznosi się ponad problemy ziemskie i staje się niezrozumiały dla zwykłych ludzi. Dlatego bohaterowie pozostają niesłyszani. Tak jak dwa tysiące lat temu, tak i teraz, tych bohaterów po prostu niszczą. Do pewnego stopnia Łesia Ukrainka pisała tę sztukę o sobie. Czytając jej listy, czułem aluzje pisarki do tego, że nikt jej nie słyszy. A ona już w latach 1908–1909 czuła te wydarzenia, które nastąpiły całkiem niedługo, kiedy wykształcona, utalentowana ukraińska inteligencja została zniszczona przez system totalitarny. Łesia pisze nie o Grekach i Trojanach, a o tej egzystencjalnej próżni, w której tkwimy do dziś. Dzisiaj nie ma bohaterów, a jeśli się pojawiają, to ludzie się ich boją. Mówiąc o, wydawałoby się, dość zrozumiałych tematach, Łesia Ukrainka jako jedna z niewielu w literaturze ukraińskiej zdołała wznieść się ponad te tematy. I trzeba dość długo studiować twórczość pisarki, aby choć spróbować ją zrozumieć. Jest niezwykle obszerną osobowością. Każdy znajdzie w jej utworach swój temat. Może się wydawać, że zrozumiałeś, o czym napisała, a przeczytasz jeszcze raz i pojawia się wątpliwość. Łesia Ukrainka to nieskończony ocean, z którego można nieustannie czerpać. Jestem pewien, że za 5 lat zobaczę w „Kasandrze” coś innego, bo to genialny utwór. Niedawno czytałem ponownie powieść Olhy Kobylańskiej „Ziemia”, nad której realizacją na scenie miałem przyjemność pracować. Teraz widzę w tym utworze zupełnie co innego, bo jego autorka też jest geniuszem. Próby spektaklu trwały dwa i pół miesiąca z przerwami, bo była kwarantanna, wielu aktorów chorowało. Ale mieliśmy terminy, w których musieliśmy się zmieścić. I zmieściliśmy się. Mamy wspaniałą obsadę aktorską. Ksenija Basza i Maryna Koszkina w różnych składach grają Kasandrę. Nie są do siebie podobne. To bardzo różne spektakle. Również w spektaklu grają Chrystyna Fedorak, z którą już pracowałem wcześniej, utalentowana aktorka Hanna Snihur-Chramcowa i wiele innych wspaniałych młodych aktorek. Wśród męskiej ekipy są to: Ołeksandr Peczerycja, Pawło Szpyhun, Pawło Moskal, a także Akmał Hurezow i Wałerij Wełyczko, dla których te role w Teatrze Franki stały się debiutem. W spektaklu jest wspaniała artystka-scenograf i kostiumograf Daniiła Kołot – uczennica Serhija Masłobojszczykowa, bardzo utalentowana dziewczyna. Myśli niestandardowo. To również jej debiut na naszej scenie. Mam nadzieję, że nasza współpraca będzie kontynuowana. Niedawno otrzymałem nagrodę imienia Łesi Ukrainki za spektakl dla dzieci „Królowa Śniegu”, który tworzyłem razem z artystą Petrem Bohomazowem i kompozytorem Ołeksandrem Kochanowskim. Myślę, że to symboliczne otrzymać nagrodę, która nosi imię wybitnej pisarki, kiedy zaczynasz pracę nad spektaklem na podstawie jej sztuki. Spektakl zawsze można udoskonalać. Najważniejsze – nie przeszkadzać aktorom w odnajdywaniu siebie w tym spektaklu. Spektakl powinien być jak muzyka z konkretnym rytmem, nad którym pracują wszyscy: aktorzy, oświetleniowcy, scenograf, kompozytor, reżyser. Mam plany dotyczące nowych inscenizacji w Teatrze Franki, innych teatrach Kijowa, a także za granicą. Chciałbym zwrócić się ku gatunkowi komedii. Być może będzie to dramaturgia hiszpańska XVI wieku. W foyer Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki otwarto wystawę poświęconą 150. rocznicy urodzin Łesi Ukrainki, a na Scenie Kameralnej imienia Serhija Danczenki tegoż teatru odbyła się premiera spektaklu „Kasandra”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

«Przygody w książęcym Zwinogrodzie» Średniowieczny Zwinogród odtworzony w wirtualnej rzeczywistości

(Sp. z o.o. „Halicka spółka wydawnicza”, 2020). O tym poinformowała służba prasowa Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej. „W średniowieczu Zwinogród był jednym z największych miast zachodniej Ukrainy – stolicą Księstwa Zwinogrodzkiego. Przypuszcza się, że jest o 200 lat starszy od Lwowa. Dla nas ważne jest wspieranie takich projektów (odtwarzanie obiektów historycznych i kulturowych w wirtualnej rzeczywistości)” – powiedziała dyrektorka departamentu architektury i urbanistyki Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołena Wasylko. Bohdan DIACZYSZYN, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, doktor filozofii, docent Autorka pomysłu Natalia Wojceszczuk Poezja Andrija Sodomory Artystka Lesia Kwyk Obecnie zaś wybierzmy się w podróż po stronach książki dla dzieci Andrija Sodomory – o dawnym Zwinogrodzie. A to miejsce jest doprawdy rajskie, jakim było i niegdyś: Daleki horyzont... Gołogóry... Ponad nimi – niebo-morze, Białe łódeczki-chmurki. Słońce w słoneczną godzinę Dzień w dzień na tę okolicę Spogląda spod ręki. Widzimy świat we wszystkich trzech jego hipostazach: niebo, morze, ląd. I to widzenie jest twórcze: na niebie „łódeczki-chmurki”, słońce patrzy na tę czarującą okolicę „spod ręki”… Wszystko tu żyje (jest spersonifikowane), wszystko tu oddycha, pociesza światłem, wypełnia się pięknem... Nawiasem mówiąc, miałem okazję przed dwudziestu laty spoglądać na tę dolinę ze wzgórz drogi Starego Sioła. Teraz mam przyjemność spoglądać na nią ze stron tej książki, którą tak utalentowanie i wystawnie zilustrowała Lesia Kwyk – rysunkami, które subtelnie i z wyczuciem harmonizują z poetyckim słowem. Autor tekstu poetyckiego, idąc za pomysłem Natalii Wojceszczuk, opisuje budowę książęcego miasta, którą obserwują zwierzątka: Chodniki, brukowane dębem, A obok, spojrzeć miło, – Dom w dom, jak spod dłuta... Słów brakuje, co tu mówić, Gdyby wziąć się to opisać – Nie byłoby temu końca. ............................................... Ten rzeźbi coś, ten szlifuje, Ten – dzwoni-kuje, Inny zabawki majstruje, Ktoś – na gęślach wygrywa. Któż może zaprzeczyć pracowitości, gościnności, miłości do otaczającego świata Ukraińców, którzy dary natury zamieniają w smakołyki? I żadna gościna nie obywa się bez muzyki i pieśni. Gościna – to komunikacja, radość spotkania… Za chwilkę – już gościna: Chlebek, koperek, kapustka W świetlicy, w ogrodzie... Chętnie częstowali się kwasem, Wilczek zajadał się i mięsem, Iwanko wziął do rąk dudę. Swoistym dźwiękowym akordem tych „Przygód...” – gra dzwonów w książęcym Zwinogrodzie („I zagrały z rana dzwony, / Jakby puściły się w wyścigi...”), wzruszająca muzyka, która przez wieki dociera i do naszych czasów. Wszak dzwony – to także archetyp naszej historii („Zadzwoniły we wszystkie dzwony / Po całej Ukrainie”). Jedność, ciągłość pokoleń, zachowanie pamięci o przeszłości i praca dla przyszłości – czyż jest coś ważniejszego?.. Coś mówili zajączek, myszka, Wilczek, żabka i liska, Wreszcie – sam domownik: „A ciekawie, mili przyjaciele, Czy kiedyś w tej okolicy Nas wspomną choć raz?.. A wspomną-таки, myślę, Bo co w serce zapada – Z serca wypłynie kiedyś. Byleby dziwne te istoty, Dobre, skore do roboty Tutaj nie wyginęły...” Zapraszamy do odwiedzenia książęcego Zwinogrodu, który jest w odległości dwudziestu kilometrów od Lwowa, aby jeszcze raz zestawić realne z opisanym w książce, połączyć w wyobraźni dzisiejsze z dawno minionym... Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 1 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 74

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 61 hrywien 29 kopiejek.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 225 hrywien 96 kopiejek.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn