Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №26 за 2021 рік

16 s. · 37 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 37 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 26 (1130), 1–7 lipca 2021 DMYTRO DROZDOWSKI

Iwano-Frankiwszczanin Roman Bonczuk – artysta z łaski Bożej, z Ukrainą w sercu. Inicjator i autor projektu pierwszego na Ukrainie Muzeum Niebiańskiej Sotni, mistrzowsko i z wielką siłą opowiada wraz z podobnie myślącymi o naszych bohaterach. A do tego – niestrudzenie wydaje na świat nowe projekty artystyczne, ostro i odważnie reagując na realia współczesności. Ihor Poszywajło MYKOŁA TYMOSZYK OLHA SAMOLEWSKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

«Jednorodność» jako duchowa nieswoboda

Zeszłotygodniowa Ogólnoukraińska konferencja naukowo-praktyczna w Charkowie „Edukacja Ukrainy – 30. Osiągnięcia i perspektywy”, wydarzenia w Charkowskim Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym im. H. S. Skoworody, spotkanie z przewodniczącym towarzystwa naukowego „Ukraina – Polska” F. Schlossekiem, dyskusje dotyczące jakości edukacji skłaniają do pewnych refleksji „poza kadrem”. Hryhorij FILIPCZUK, akademik Opublikowano wyniki ZNO z matematyki, które zszokowały środowisko zawodowe. 31% spośród tych, którzy zdają egzaminy, nie poradziło sobie z zadaniami (76 tys. nie otrzymało minimalnych 10 punktów z 67). Po raz pierwszy odnotowano tak niską biegłość matematyczną. Wskaźniki międzynarodowego badania PISA z 2018 roku (opóźnienie Ukrainy – 1,5 roku nauki); pogorszenie jakości wiedzy uczniów wiejskich w porównaniu z miejskimi (3-4-krotne w przedmiotach podstawowych) – to świadectwo kryzysu edukacyjnego. Nieudaną była również próba MON-u, począwszy od 2015 roku, „oczyszczenia” humanistyki. Przecież nielogicznie jest minimalizować godziny nauczania języka, literatury, historii, kultury, filozofii, pedagogiki, psychologii, sztuki, które są przedmiotami tworzącymi człowieka, naród i państwo. Wojujący kraj potrzebuje zarówno armii do obrony, efektywnego gospodarowania ekonomicznego, silnej i autorytatywnej władzy do jakościowego zarządzania, jak i solidnego wychowania narodu. Zależeć to będzie nie tylko od pracy prawie 700 tys. nauczycieli, wykładowców, ale także od społeczeństwa i państwa, które będą uważać edukację narodową, kulturę, język, historię za czynniki bezpieczeństwa narodowego. Hryhorij Waszczenko w swojej pracy „Problemy edukacji i organizacji nauczania” pisał, że „system edukacji musi odpowiadać ustrojowi społeczno-politycznemu państwa, a także psychologii narodu i jego tradycjom narodowym”. Jednak wystąpienia włodarzy Charkowa i Rady obwodowej przeniosły mnie w równoległą rzeczywistość. Wbrew wymogom konstytucyjnym nie używali języka państwowego, a mówili „językiem moskali”, „ruskomirców”, okupantów i morderców. Wydawało się, że młode wino nieokrzepłej ukraińskiej niepodległości znowu wlewa się do starych „eseserowskich” bukłaków. To nie metafora, a prawdziwość panowania ducha Kernesa, Łozkina-Rainina, Dobkina, Fuchsa, „elitarnego” inteligenta Kurkowa, który proponuje „uznać ukraińską rosyjskojęzyczność za ukraińską własność kulturową i wziąć ukraiński rosyjski pod swoją kontrolę filologiczną”, a także, że „koniecznie trzeba pracować nad stworzeniem rosyjskojęzyczności na Ukrainie jako własnego zjawiska”. Byłem zmuszony opuścić wydarzenie, ponieważ moje przebywanie na sali stało się nie do pogodzenia z ignorowaniem języka państwowego przez oficjalne osoby. Powiedzą, że postępuję nie po europejsku. Wręcz przeciwnie. Przypominam niedawny przypadek, gdy minister finansów Francji opuścił posiedzenie UE z powodu braku uwagi dla języka francuskiego. Przypominam, jak ćwierć wieku temu w USA ukraińskiej delegacji zaproponowano, by „kulturalnie” się przedstawić. „Nasi” zdecydowali w pośpiechu zaprezentować Ukrainę, śpiewając „podmoskiewskie wieczory”. I znowu trzeba było publicznie opuszczać „judaszową wieczerzę”. Ukraińskiemu społeczeństwu nieustannie narzuca się ideologię miękkiej siły („jaka różnica”), podwójnej tożsamości we wszystkich segmentach życia. Odnosi się wrażenie, że narodowo-państwowe przeszkadza sprzedajnej hołocie budować „swoją Ukrainę” (bez języka ukraińskiego (oprócz użytku domowego), kultury, historii, Cerkwi, pieśni). Ale państwo będzie silniejsze tylko wtedy, gdy będziemy wzmacniać ukraińską tożsamość. „Panrosyjskość”, którą proponują nam chronić i rozwijać na Ukrainie, nie będzie temu sprzyjać, ideologia „jednorodności” nie będzie służyć Państwu, nie zabezpieczy „w swoim domu” duchowej wolności Człowieka. Przede wszystkim tę aksjomat muszą przyswoić „pierwsze szeregi” społeczeństwa. Dopóki naród stanie się narodowo świadomy, jego przewodnicy są zobowiązani być takimi, którzy zawsze będą strzegli wartości narodowych. Współczesna kremlowska doktryna nie różni się od polityki dynastii Romanowów, stalinowskich czy breżniewowskich epok. Niemiecki historyk Gerhard Simon zauważył, że feudalna ideologia (Rosji) o jednym wielkorosyjskim narodzie jest przesłanką i usprawiedliwieniem interwencji wojennej, ponieważ do dziś nie zrezygnowali z paradygmatu myślenia XIX wieku. Zakończenie na str. 2 HALYNA DACIUK 11-13 ANATOLIJ BURTOWY

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu ««Jednorodność» jako duchowa nieswoboda», s. 1

Zakończenie. Początek na str. 1 «Jednorodność» jako duchowa nieswoboda

Dla nich Ukraina nigdy nie była podmiotem historycznego bytu, a ukraińskość – największym rozdrażnieniem imperium. Szalało ono, gdy w 1863 roku (cyrkularz wałujewski) w lwowskim czasopiśmie „Meta” opublikowano wiersz Pawła Czubynskiego „Jeszcze nie umarła Ukraina” (pierwsza redakcja): „Oj Bohdanie, Bohdanie, / Sławny nasz hetmanie! / Po co oddałeś Ukrainę Moskalom podłym?! / Żeby zwrócić jej cześć, / Położymy głowy, / Nazwiemy się Ukrainy / Wiernymi synami!..”. Co wściekało rosyjskiego monarchę w 1876 roku (ukaz emski)? Odłączenie Naddnieprzańskiej Ukrainy, separatystyczne nastroje w Kijowie i Czernihowie, nieokiełznana Galicja. Ale nieszczęściem było to, że często ich sługusami stawali się „koczubeje”, „nowiccy”, „lewyccy”, „juzefowicze”. Tych pachołków nie szanowali nawet suzereni, a w pamięci ludowej są oni zaprzańcami. Dlatego potencjał pedagogiczno-wychowawczy musi zawierać nie tylko prawdziwe oceny o kolonizatorach i przybłędach, ale także o „ziomkach”, którzy zdradzali Ukrainę, sprzedawszy się za dziesięciny ziemi i srebrniki imperium, Piotrowi, który „z mojej Ukrainy kolonię zrobił” (według W. Sosiury). Jest zgubne, gdy na tę ścieżkę wchodzą naukowcy, poszczególni przedstawiciele inteligencji, którzy jak „oswojeni Homerowie” fałszują historię, lekceważą prawdę, koniunkturalnie zarabiając „na chleb”, otrzymując nagrody, stanowiska, tytuły i łaskę za służalczość. O takich D. Doncow mówił, że początkowo za zdradę im płacono i nalewano kieliszek, później – dziękowano, a potem takim renegatom kazano dziękować samym sobie. Ci ludzie niczego dobrego nie przynoszą narodowi, bo żyją narodowym rozdwojeniem i zatartym poczuciem godności. Historia określiła ich los. Gorliwi stają się niepotrzebni, chorzy na „internacjonalizm” wykorzeniają się, zdrajców nie zapominają, „nagradzając” ich piekłem, a „braterskich” znieważają. 28 czerwca w ramach obwodowych działań z okazji obchodów 25. rocznicy przyjęcia Konstytucji Ukrainy przy pomniku hetmana Ukrainy Iwana Mazepy odbyła się uroczysta ceremonia nagrodzenia zwycięzców otwartego konkursu architektonicznego na budowę w Połtawie pomnika ukraińskiego działacza państwowego, wojskowego i politycznego, Przewodniczącego Dyrektoriatu, Głównego Atamana wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej Symona Petlury. Przypomnijmy, zwycięzców konkursu wybrano 1 czerwca. Projektowaniem terenu przestrzeni publicznej przy obwodowym centrum estetycznego wychowania młodzieży, w który zostanie „wpisany” pomnik, zajmą się kijowscy architekci Serhij i Mychajło Szweci-Maszkary, a zwycięzcą najlepszego projektu pomnika wybrano Anatolija Kuszcza – członka Narodowego Związku Artystów Ukrainy, akademika Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, zasłużonego i ludowego artystę Ukrainy. Również prowadząca ceremonię ogłosiła imiona laureatów drugiej i trzeciej nagrody. Jest to rzeźbiarz Wiktor Łypowka, architekt An- Taką jest istota „jednorodności”, którą kultywuje kremlowsko-ordyński ułus. Historia 24 wojen rosyjsko-ukraińskich jest tego potwierdzeniem. Za „braterskim wyzwoleniem” zawsze maszerowały nieszczęście i tragedia. Przypomnijmy okres pierwszej wojny światowej, kiedy Lwów odwiedził rosyjski car. Dowodami tej „jedności” były represje, niszczenie ukraińskich szkół, gazet, organizacji oświatowych oraz zakazy obchodzenia 100-lecia Tarasa Szewczenki. Złośliwa antyukraińskość charakteryzowała charkowski proces sądowy okresu radzieckiego nad członkami „Związku Wyzwolenia Ukrainy”, kiedy niszczono wybitnych działaczy ukraińskiej nauki, kultury, oświaty, cerkwi. Wzorcem i standardem „jedności” była wypowiedź śledczego S. Bruka: „ukraińską inteligencję trzeba postawić na kolana. Kogo nie postawimy – zastrzelimy”. Zabójcami języka, kultury, tożsamości ukraińskości byli staliny-breżniewy-andropowy. I. Ohijenko nadał takim złe przezwisko – „skorpiony na ukraińskie słowo”. Lingwocyd ukraińskości był znakiem językobójczego XX wieku. Każdego roku w ZSRR znikał (niszczony był) jeden język. W latach 1939-1989 zlikwidowano 50 języków, co jest tożsame z liczbą znikniętych narodów, etnosów, kultur. Największa siła zniewagi przejawiała się w stosunku do języka ukraińskiego. Imperialiści dobrze uświadamiali sobie jego znaczenie dla narodowego odrodzenia ukraińskości, jego samodzielnego życia. Moskwa (wtedy i teraz) uświadamiała sobie skalę jego niebezpieczeństwa dla „samodzierżawia”. Jeszcze P. Kulisz w „Liście wzywającym do ukraińskiej inteligencji” pisał, wspominając ukrainofoba M. Katkowa, że „polskie powstanie jest niczym, w porównaniu z powstaniem Literackiej Ukrainy… Język, stawszy się Literackim, rozkole imperium w samym rdzeniu”. Zgodnie z imperialną inercją ten proces próbują na wszelkie sposoby kontynuować na poradzieckich terenach. Próby wprowadzenia nauczania dla obcokrajowców na uczelniach Ukrainy okupacyjnym „językiem”, hamowanie przez „nowe twarze” obowiązującej Ustawy przypomina reakcyjność polityki językowej czasów „Ka-Ka”. Na pastwę obcym znów oddaje się Język, Tożsamość, zdradza się naród, który chcą przekształcić z „żywego” w „martwy” (według Fichtego). Szczególnego potępienia zasługują ci, którzy handlują wartościami, zdobywając „przychylność” na „wyborach bez wyboru”, którzy posługują się gadułami od geopolityki w rodzaju kurkowych, którzy straszą, że „miliony ukraińskich rosyjskojęzycznych obywateli, wyborców, którzy, jeśli ich ignorować, mogą wpłynąć na wynik jakichkolwiek przyszłych wyborów – i parlamentarnych, i prezydenckich”. Trwa wojna i nikomu nie wolno przypodobywać się oddawaniem narodowych wartości. Strategia Rosji – zniszczenie tożsamości, państwowości Ukrainy. Sukces w tym długotrwałym pojedynku zależy od nas, naszej siły ducha, narodowej świadomości, jedności i wiary. Żeby wytrwać, musimy „poznać siebie” w tym okrutnym środowisku, gdzie nieprzerwanie ścierają się interesy, motywacje państw, narodów, nacji, globalnych instytucji. Dla tego trzeba stać się jedną Narodem. Jej świadomość, kulturalność, wykształcenie, ukraińskość są gwarantem bezpieczeństwa narodowego. Bo nieoświecony Człowiek (jak i naród), pisał Hegel, tylko ogląda, jego oczy są zamknięte, on nie widzi nawet tego, co znajduje się u jego stóp. On nie widzi istoty. Wszystkie kraje stawiają na młodzież. Na okupowanych terytoriach donieccy, ługańscy, symferopolscy i sewastopolscy uczniowie, studenci jeśli otrzymują informację o Ukrainie, to tylko w negatywnej interpretacji. Język ukraiński, literatura, historia, kultura są zakazane. Moskale czynią po barbarzyńsku, nie uznając, że język ukraiński jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych na świecie (26. miejsce), Japonia wprowadziła jego naukę na Uniwersytecie Tokijskim… Żadnej alternatywy – oprócz Rosji i „ruskiego miru”. Fałszuje się historyczną przeszłość oraz teraźniejszość na tle ukrainonienawiści. Młodzież otrzymuje paszporty, stając się obywatelami RF z wyraźną antyukraińską orientacją. To już nie „wata”, a uformowana agresywna masa, która jest „wychowana” na ideach państwa-okupanta. Co roku liczba takich się zwiększa. „Wychowanych” na ukrainofobii, zaszczepionych „ruskomirskim sputnikiem” próbują zaimplementować w społeczno-polityczne życie Ukrainy dla osłabienia jej państwowej odporności. Niedopuszczalne pobłażanie agresji wewnątrz ukraińskiego społeczeństwa. Polityka lojalności wobec ideologii „kakaja raznica” już doprowadziła do problemów „z granicami politycznego ciała”, nadszarpnęła duchowy i polityczny organizm Ukraińców, z których część brała udział w separatystycznych „referendach”. Dlatego naród ukraiński musi „oddychać” językiem państwowym, aby nie przekształcać w pustą iluzję idei ukraińskiej jedności, patriotyzmu, miłości do Ukrainy. Należy wyrzucić na margines „ruskomentalność” władców, wychowanych na bliskiej im kulturze „szczów i łapci”. Bo „wszystko to złe i niedobre – pisał P. Kulisz – stało się przez polityczną ciemność, kiedy straszliwie rozplenił się na Ukrainie ucisk cudzojęzycznego, wrogiego nam państwa”. Nie wierzmy „murajewcom”, „gordonowcom”, „nazarowcom”, że dla Ukraińców nie są znaczące wartości: idea narodowa, kultura narodowa, pamięć narodowa, język ukraiński, Cerkiew, a jedynie „tłusta kapusta” i „hamburgery”. Jeśli naród podda się zagadywanemu „najpierw gospodarka...”, a dusza, kultura, język, wiara później, po raz kolejny uwierzy w „gwarancje” gwarantów, to okaże się niezdolny do walki i do życia. Z „pieczeniową” szarańczą nie można walczyć „łagodnie”. Nie przekonasz. Ich antyukraińskość uformowana jest zoologicznie. Tacy ludzie (niezależnie od przezwisk) nie są godni podania ręki, nie warto z nimi dyskutować o „niczym”. Oni powinni „rozmawiać” tylko sami ze sobą i podobnymi. „Bo głupiemu nie jest nudno i samemu” – tak rozumował mój dziadek. Iwan Ohijenko pisał, że rozwój języka ukraińskiego silnie przeraża rosyjskich nacjonalistów, zwłaszcza uczonych, bo rośnie świadomość narodu. Skutecznie walczyć i zwyciężać zdolny jest tylko świadomy naród, zjednoczony ojczystym Językiem. Są próby nastawienia NARODU na rejestry idealizacji „wodzów” i „bohaterów” (leniny-staliny, żukowy, kaganowicze, „piotrowie-katarzyny” i inna nieczystość), którzy są nam obcy i są wpychani przez obcych. Dlatego ogniem narodowego oczyszczenia musi stać się nasz wieczny opór wobec katów narodu ukraińskiego. Bo jesteśmy zobowiązani pamięcią „umarłych, żywych i nienarodzonych” wielbić tych, którzy służą Ukraińskiej Idei. Heorhij FILIPCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Zwrócenie

W Połtawie nagrodzono zwycięzców Ogólnoukraińskiego konkursu na najlepszy pomnik Symona Petlury Andrij Danyłejko (za zdobycie drugiej nagrody, autorzy projektu konkursowego – zwycięzcy nr 202177) oraz architektka Natalija Baszynśka i rzeźbiarz Ołeksij Perhamenszczyk (za zdobycie trzeciej nagrody, autorzy projektu konkursowego – zwycięzcy nr 123123). Przewodniczący Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołeh Syniehubow oraz przewodniczący rady obwodowej Ołeksandr Biłeńkyj wręczyli im nagrody i dyplomy. Swoją drogą, nagroda pieniężna za pierwsze miejsce wynosi 40 tys. hrywien. “Dziękuję szanownemu jury za uznanie mojego projektu. Jest mi bardzo miło, że właśnie w dniu 25. rocznicy Dnia Konstytucji, przy pomniku Iwana Mazepy odbywa się to wydarzenie – nagradzanie zwycięzców konkursu. Uchwalenie Ustawy Zasadniczej to jeden z ważnych etapów budowania państwa. Sławny rodowity połtawianin Symon Petlura – wybitny bojownik o państwową niepodległość, znakomita postać ukraińskiej historii, naszego budowania państwa, duma Połtawy i całej Ukrainy. Daję wam słowo, że pomnik na jego cześć również będzie odpowiedni” – zwrócił się do uczestników uroczystości znany ukraiński rzeźbiarz Anatolij Kuszcz. Następnie rzeźbiarz Anatolij Kuszcz i architekci wraz z regionalnym przedstawicielem Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim Ołehem Pustowharem oraz zastępczynią naczelnika wydziału urbanistyki i architektury Departamentu budownictwa, urbanistyki i architektury oraz gospodarki komunalnej Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej Antoniną Iljiną odwiedzili miejsce przyszłego pomnika, gdzie kiedyś stała posiadłość rodziny Petlurów. Delegacja w składzie urzędników państwowych i artystów, honorowych gości z Kijowa złożyła kwiaty pod tablicą pamiątkową sławnego połtawianina. Biuro prasowe Połtawskiej OAP, Północno-wschodni oddział UIPN. W Czerniowcach pojawi się Skwer Dnia Wyszywanki Lesia WORONIUK. Odbyło się posiedzenie komisji toponimicznej, która poparła inicjatywę założycieli święta – organizacji społecznej “Światowy dzień wyszywanki” – w sprawie nazwania skweru, który znajduje się naprzeciwko wydziału historii, politologii i stosunków międzynarodowych Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza, gdzie zrodziło się święto. Ta przestrzeń publiczna dotąd nie miała żadnej nazwy. Uważamy za logiczne, że będzie nazywać się Skwer Dnia Wyszywanki, święta, które z niewielkiej studenckiej inicjatywy przekształciło się w wydarzenie światowej skali. pełną informację o płatności. Proświty” odpowiedzieli: 1. Juszczenko M. – 206 hrywien. 2. Perederij O. O. – 500 hrywien. Co roku do obchodów Dnia Wyszywanki przyłącza się ponad 100 krajów świata. Ta inicjatywa edukacyjna stała się nieodłącznym elementem dyplomacji kulturalnej, prezentacji Ukrainy i lobbowania ukraińskiej sprawy za granicą. Ważne jest również to, że obok procesu dekomunizacji, kiedy społeczeństwo pozbywa się radzieckich kleszczy i przywraca ukraińską prawdę historyczną, oznaczamy przestrzenie publiczne nie tylko historycznymi zwycięstwami i imionami wybitnych Ukraińców minionych stuleci, ale także przykładami naszych współczesnych zwycięstw i osiągnięć, a Dzień Wyszywanki jest jednym z nich. Dzień Wyszywanki – z Czerniowiec – dla całego świata! do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician. Przyjaciele! Tygodnik “Słowo Proświty” — jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — za pewnym “wsparciem” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa — to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT “Alfa-Bank”, rachunek bieżący UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna “Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności jest wypełniany przez płatnika tak, aby podać W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety “Słowo

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

swoim głosem, dowcipem i charyzmą. Niewiarygodna duma przepełniała z powodu jeszcze jednego artysty ludowego – Pawła Dworskiego. Rozkoszowaliśmy się perłami ukraińskiej pieśni: ludowej, żywiołowej, którą obdarowywali zwycięzcy różnych konkursów – Oksana Romaniuk, Serhij Łozanowski; lirycznej, skłaniającej do refleksji, w wykonaniu artystki ludowej, wolontariuszki Łesi Horowej, kompozytora i piosenkarza Wadyma Zawady. Zauroczyła delikatnością i niepowtarzalnością głosu Switłana Wesna. Niewiarygodną atmosferę poczuliśmy, śpiewając i tańcząc razem z Wasylem Melnykowiczem (Hucuł-huligan) oraz zespołem „Budmo”. Nutę tańca-żartu dodały „Zastawniwśki mołodyczky”. W formie byli wszyscy – i dobroczyńcy-widzowie, i artyści.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Proświatowa „Dobroczynna Bukowina” wywołała furorę wśród uczestników imprezy

Switłana MASŁOWSKA, p.o. przewodniczącej Czerniowieckiej obwodowej „Proświty”, współorganizatorka wydarzenia. Dobroczynność w naszym kraju była szanowana od wieków. Postępowa część społeczeństwa – proświcianie, gorliwie troszcząc się o los Ukrainy, wyznając ideę narodową, broniąc ojczystego języka, odradzając zwyczaje i tradycje ludu – nigdy nie pozostawali na uboczu czynienia dobra jako części moralnego i patriotycznego wychowania obywateli. Zwłaszcza w okresie wojny rosyjsko-ukraińskiej, kiedy nasi obrońcy potrzebują wsparcia społeczeństwa – wolontariuszy, darczyńców, mecenasów, którzy nie szczędząc sił, czasu i środków, nie pozostawiają sławnych żołnierzy sam na sam z wrogiem. W Zastawnej, na Bukowinie, w sali Centralnego Pałacu Kultury – pełna sala. Odbyło się tu wspaniałe widowisko – uroczysta ceremonia wręczenia nagród i bursztynowych statuetek „Anioł dobra” darczyńcom, mecenasom i wolontariuszom-proświcianom naszego kraju, którzy przez siedem lat oddają się w pełni dobroczynności, aby pomóc bliźniemu, potrzebującemu tego, a z tej okazji – niezwykle bogaty program koncertowy w prezencie dla dobroczyńców, który wywołał nie lada furorę wśród widzów imprezy. Główni bohaterowie widowiska – ludzie, którzy propagują patriotyzm, czynią dobro. Otrzymali oni nagrody od Narodowej Rady „Dobroczynna Ukraina”, przedstawicieli władz, organizacji społecznych. Są to dyplomy, miejsca na podium oraz pamiątkowe statuetki „Anioł dobra” dla zwycięzców regionalnego konkursu „Dobroczynna Bukowina” w różnych kategoriach Narodowego konkursu „Dobroczynna Ukraina”, który już po raz trzeci odbywa się w mieście Zastawna – za aktywną działalność wolontariacką „Zastawniowskiej sotni wolontariackiej” (przewodnicząca sotni, zastępczyni przewodniczącej Zastawniowskiej „Proświty” Marija Mjakota). Błogosławieństwo i mądre słowo hierarchów – Metropolity Bukowińskiego Prawosławnego Kościoła Ukrainy Danyła oraz Arcybiskupa Czerniowieckiego i Chocińskiego Hermana, podziękowania za ofiarność dobroczyńców od tych, którzy nagradzają, uroczysta kompozycja otwierająca wydarzenie w wykonaniu studia choreograficznego „Prołisok” oraz wykładowców szkoły artystycznej N. Curkan i M. Bohdaniuk nastroiły widzów na pozytywne emocje. Utalentowany prowadzący, nasz ziomek, artysta ludowy Ukrainy Wasyl Iłaszczuk po raz kolejny „zdobywał” publiczność. Atrakcją wydarzenia było nagrodzenie jeszcze jednej grupy dobroczyńców Bukowińskimi „Aniołami dobra”, wykonanymi przez ziomka z Zastawnej Wołodymyra Tureckiego. To pierwsze w roku głośne wydarzenie, na które wszyscy czekali, i udało się ono. Na koniec – serdeczna wdzięczność dla darczyńców i organizatorów, artystów i widzów; morze kwiatów, prezenty od mera miasta Wasyla Radysza; poparcie propozycji Wasyla Iłaszczuka – aby proświatowo-wolontariacko-artystycznym desantem wyjechać na pozycje frontowe wojny rosyjsko-ukraińskiej (przy okazji 30-lecia Niepodległości Ukrainy); życzenia dla wszystkich zdrowia, siły i natchnienia, by nie ustawać – tworzyć i nadal dobro w imię Człowieka i Ukrainy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Soborna stolica, do której przykuta była uwaga całej Europy

Sławko POLATYNCZUK, przewodniczący Kamieniecko-Podolskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Aby poczuć atmosferę Ukraińskiej Rewolucji 1917–1921 roku, która wrzała w Kamieńcu Podolskim 100 lat temu, warto poczytać wspomnienia naocznych świadków tamtych wydarzeń, których nazwiska zachowała historia. Nasze miasto odegrało ważną rolę w historii walk wyzwoleńczych o niepodległość w latach 1917–1921. Właśnie Kamieniec cztery razy stawał się centrum ukraińskiego życia politycznego i wojskowego – stolicą Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL). Dmytro Doroszenko pisał: „Cichy Kamieniec bardzo ożywił się i napełnił ludźmi, wszystkie pomieszczenia w mieście przepełniły się”. Osyp Mehas również wspomina w swoich pamiętnikach: „Kamieniec Podolski – to jedno z najlepszych miast. Podczas pobytu rządu URL, Kamieniec miał ponad 100 tysięcy ludności i ukraińskiego wojska ponad 30 tysięcy. Tutaj mieściły się od czerwca 1919 r. do 17 listopada 1919 r. główna kwatera wojskowa Armii Halickiej, stolica Dyrektoriatu, główny urząd dyktatora Petruszewicza i wszystkie główne departamenty ukraińskich ministerstw. W Kamieńcu wychodziły w tym czasie trzy dzienne ukraińskie czasopisma, kilka tygodników, były drukarnie państwa ukraińskiego, główny państwowy bank ukraiński, główna kwatera wojskowa głównego atamana Symona Petlury oraz różne dyplomatyczne poselstwa państw europejskich”. Tutaj rozmieściły się Dyrektoriat URL na czele z głównym atamanem Symonem Petlurą i dyktatorem Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej (ZURL) Jewhenem Petruszewiczem. Ze wszystkich tymczasowych stolic Kamieniec przebywał w tym statusie najdłużej. Jeszcze od końca lutego 1919 r. pracowało tu Ministerstwo Oświaty Narodowej URL. Mychajło Hruszewski występował tu z wykładami i redagował gazetę „Życie Podola”. Jednym z ważnych wydarzeń dla całej Ukrainy, które miały miejsce w mieście, można nazwać datę 14 października 1919 r. Właśnie w tym dniu odbyła się pierwsza próba zjednoczenia całego narodu ukraińskiego pod jedną przysięgą na wierność URL. I dzisiaj po raz kolejny przeglądamy w Centralnej Bibliotece Miejskiej imienia Kosti Sołuchy oraz w Kamieniecko-Podolskim Uniwersytecie Narodowym imienia Iwana Ohijenki film wideo naszego reżysera Andrija Zajcia „Przysięga 1919” o okresie kamienieckim Dyrektoriatu URL, kiedy od czerwca do listopada 1919 roku Kamieniec Podolski przebywał w statusie tymczasowej Sobornej stolicy Ukrainy i po raz pierwszy oficjalnie składali przysięgę na wierność Ukrainie: Wysoki Dyrektoriat na czele z Symonem Petlurą, ministrowie, sędziowie, urzędnicy państwowi oraz ukraińskie wojsko. Przecież okres kamieniecki Dyrektoriatu był ważnym okresem walki o ukraińską państwowość w czasach narodowo-wyzwoleńczych zmagań. Osyp Mehas pisze: „Główny ataman Symon Petlura oświadczył, aby wszystkie centralne instytucje i organizacje państwa ukraińskiego złożyły przysięgę lojalności i wierności Ukraińskiej Republice Ludowej. Ataman Petlura dążył do budowy państwa ukraińskiego na zasadzie dyscypliny i porządku nie tylko w ukraińskiej armii, ale także w ukraińskiej służbie cywilnej i państwowej. Petlura wyrażał twardą wiarę i nadzieję w niezwyciężoność narodu ukraińskiego, który w swojej orientacji dojrzał do tego stopnia, że oprócz władzy ukraińskiej innej nie chce. To postanowienie głównego atamana i Dyrektoriatu było koniecznie potrzebne z punktu widzenia ówczesnej sytuacji na Ukrainie, gdzie różne grupy polityczne i wojskowe ulegały obcym wpływom wrogiej agitacji, zwłaszcza ze strony denikinowców, bolszewików, Polaków, Rumunów itd. Oprócz tego, w Ukraińskiej Armii Halickiej (UAH) pod wpływem dyktatora Petruszewicza i jego zarządu wojskowego krążyły pogłoski o możliwym przejściu wojsk UAH na stronę Denikina, który obiecywał Petruszewiczowi wywieźć z Włoch na Ukrainę 50 000 ukraińskich jeńców”. 13 października 1919 r. wychodzi „Ustawa o uroczystej obietnicy Dyrektoriatu, ministrów, urzędników i sędziów oraz przysiędze wojskowych na wierność Ukraińskiej Republice Ludowej”, w której został wyłożony tekst uroczystej obietnicy Dyrektoriatu, a także przysięgi dla ministrów, sędziów i wojska. Także 13 października 1919 r. Ukraińskie Bractwo Cyrylo-Metodiańskie zwróciło się do Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej o przyjęcie przysięgi kościelnej na wierność narodowi ukraińskiemu. Tutaj też zaznaczano, że przysięga Wysokiego Dyrektoriatu powinna mieć wielkie znaczenie dla całej ludności ukraińskiej oraz wszystko po to, aby zjednoczyć władzę ukraińską z narodem i chłopstwem, które stanowi główny grunt ukraińskiej państwowości. 14 października 1919 r. Dyrektoriat URL wydał tekst przemówienia do narodu Ukrainy, w którym między innymi informowano: „Oddając siły swoje na walkę o los rodzinnego kraju, dzisiaj składamy publiczną uroczystą obietnicę wiernie służyć swojemu narodowi, nie przerywając walki, dopóki nie uwolnimy naszej Ukrainy od wszystkich wrogów, dopóki wyczerpany naród nasz nie stanie na pewnej drodze spokoju i dobrobytu, dopóki pod ochroną silnej władzy republikańskiej nie stanie się on wolnym gospodarzem rodzinnego kraju i dopóki nie utrwali zdobytej ziemi i wolności”. Adiutant Symona Petlury Ołeksandr Docenko wspomina: „Dzień 14 października 1919 r. był dniem odpoczynku, zapomnienia i marzeń o lepszym losie… Miasto przybrało świąteczny wygląd: wszędzie kwiaty i dywany – pierwszy raz za czas całej walki Rząd, współpracownicy i wojsko przysięgali na wierność URL. Nastrój podniosły”. Ułożono porządek święta. Pawło Szandruk wspomina: „Głównodowodzący Petlura odwiedził nas przed świętem Matki Boskiej 14 października i powiadomił, że w świętą niedzielę odbędzie się „Święta przysięga” i pułk ma się przygotować. Do tego czasu zorganizowaliśmy nawet swoją orkiestrę. 14 października odbywała się przysięga. Ja przyprowadziłem pułk, który ustawił się w bataliony. Uzbrojony pułk, który maszerował na Centralny plac (dzisiaj Rynek Ormiański) przy orkiestrze, sprawiał niezwykłe wrażenie. Zagraniczni agenci wojskowi obserwowali wydarzenia, które miały miejsce. Ceremonia podniosła nam nastrój, zwłaszcza wspaniałe przemówienie głównego kapelana, wielce szanownego Pawła Paszczewskiego”. Gazeta „Ukraina” z 15 października 1919 r. tak pisała o przebiegu przysięgi: „Od rana miasto przybrało świąteczny wygląd. Budynki Wysokiego Dyrektoriatu, zarządu miejskiego, ziemstwa gubernialnego, klubu narodowego, państwowych i innych instytucji społecznych oraz osób prywatnych były przybrane dywanami, świerkiem, flagami narodowymi. Most Nowoplanowski był ukwiecony klonem. Ulice cały dzień były przepełnione ludem, który brał udział w wielkim święcie”. Cały plac, gdzie miała odbyć się przysięga, był wypełniony wojskami, przedstawicielami instytucji rządowych i społecznych oraz obywatelami. Pośrodku placu został zbudowany wielki pawilon, cały wyłożony dywanami, obity materiałem i ozdobiony ukraińskimi herbami oraz flagami. Obok pawilonu wystawiono wartę honorową z flagą. Paradę wojskową, przeprowadzoną tego dnia, obserwowali obecni na uroczystej ceremonii przedstawiciele wojskowi Polski, Rumunii i Czechosłowacji. Premier URL Isaak Mazepa w swoich wspomnieniach pisał: „Okres kamieniecki – jeden z najbardziej tragicznych w historii naszych walk wyzwoleńczych o rewolucję. To był okres, kiedy ukraińskie siły zbrojne po raz pierwszy od kilku stuleci zeszły się ze wszystkich ziem ukraińskich do wspólnej walki o niepodległą Ukrainę”. Właśnie wydarzenia w Kamieńcu- Podolskie najjaśniej odzwierciedlają momenty największego wzlotu ukraińskiego wojska i idei narodowej w całości, z którego musimy wyciągnąć właściwe wnioski po to, aby nie powtarzać ich w przyszłości. Dlatego musimy pamiętać swoją historię. Kamieniecka doba Ukraińskiej Republiki Ludowej stała się bodaj najważniejszym kamieniem milowym w historii ukraińskiej państwowości, gdzie, oprócz wszystkich zewnętrznych i wewnętrznych zgód i nieporozumień, miała miejsce pierwsza próba zjednoczenia narodu ukraińskiego, który w tamtym momencie był podzielony zarówno geograficznie, jak i ideologicznie. A uroczysta obietnica jak najlepiej odzwierciedla nie tyle konkretne wydarzenie, co samą epokę stołecznego Kamieńca – centrum politycznego i kulturalnego życia Ukrainy, do którego była przykuta uwaga całej Europy i świata.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wymowne, że to właśnie rodacy dali Ukrainie przykład, jak należy szanować swoich wybitnych ludzi. – Jedno z najważniejszych pytań, które obecnie słyszę zarówno od pedagogów, jak i od społeczeństwa, brzmi: czy konkurs będzie trwał dalej? – Co zależy od jednego człowieka? Zazwyczaj tyle, ile odważy się na siebie wziąć. Mychajło Fedotowycz czasami brał na siebie ciężar ponad siły. Nie zapominajmy – pisał on jeszcze książki, był sławnym pisarzem. Wiem, że język ukraiński był jego religią, a konkurs języka ukraińskiego – czymś więcej niż tylko obowiązkiem obywatelskim. Dlatego zrozumiałe jest, dlaczego dzisiaj, kiedy Mychajła Słaboszpyckiego zabrakło, jest to pierwsze pytanie, z którym zwracają się do nas, organizatorów, ze wszystkich stron. Zrozumiałe, że my też myśleliśmy o przyszłości konkursu. Tutaj nie może być dwóch zdań! Konkurs będzie. Czy w takiej formie, w jakiej był tradycyjnie, czy w trybie online, zważając na warunki kwarantanny. Ale będzie! Przygotowujmy się więc do 22. edycji! Zapisała Switłana KORONENKO, sekretarz prasowy Ligi Ukraińskich Mecenasów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Prezydent Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyr Zahorij: „Przygotowujmy się do 22.!”

Zakończył się 21. Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, którego organizatorami są Liga Ukraińskich Mecenasów oraz Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy. W tym roku z powodu ograniczeń kwarantannowych konkurs odbywał się w formacie maratonu online dla uczniów szkół, słuchaczy placówek kształcenia zawodowo-technicznego oraz studentów. Uczniowie i studenci placówek podległych Ministerstwu Obrony Ukrainy w zwykłym trybie rywalizowali o tytuł najlepszych znawców języka państwowego. Liczba uczestników maratonu online była rekordowa – 25 673! IV (ogólnoukraiński) etap pokonało 11 555 uczniów i studentów, a także kilkudziesięciu licealistów i kursantów wojskowych placówek edukacyjnych. Liga Ukraińskich Mecenasów wypłaciła już zwycięzcom 21. turnieju językowego 158 nagród, a dyplomami nagrodziła 721 uczestników konkursu. Współorganizatorami maratonu były Instytut Modernizacji Treści Edukacyjnych MON oraz ukraińska firma HUMAN, która opracowuje i wdraża produkty do cyfryzacji ukraińskiego procesu edukacyjnego z uwzględnieniem różnych poziomów zaplecza materiałowo-technicznego oraz kompetencji cyfrowych w placówkach oświatowych. To właśnie oni bezpośrednio opiekowali się konkursem w trybie online. Brali udział w 21. konkursie także uczniowie niedzielnych szkół ukraińskich w Belgii (Bruksela), Baszkortostanie (Rosja)… Dyplomy dla zwycięzców zostaną wysłane pocztą elektroniczną. W tym roku do Ligi Ukraińskich Mecenasów odezwała się Żanna Czerneha (organizacja charytatywna „Supportuachildren”) z Mediolanu (Włochy). Liga Ukraińskich Mecenasów podpisała z nią wspólną umowę o tym, że uczniowie szkół niedzielnych we Włoszech wezmą udział w następnym, 22. konkursie. Mecenasami 21. konkursu zostały firma farmaceutyczna „Darnycia”, Fundacja imienia Iwana Bahrianego z USA, Związek Ukrainek Australii, Lesia Tkacz z Australii, anonimowy darczyńca z Fundacji Edukacyjnej Petra Jacyka (Kanada) i inni. W przeddzień rozmawiałem z prezydentem Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyrem Zahorijem. – Wołodymyrze Antonowyczu, kiedy Liga Ukraińskich Mecenasów i Ministerstwo Oświaty i Nauki kończyły 21. turniej językowy, przyszła tragiczna wiadomość – po długiej ciężkiej chorobie zmarł dyrektor wykonawczy Ligi Mychajło Fedotowycz Słaboszpycki… – To niepowetowana strata dla naszego konkursu. Postacie takiej skali nie rodzą się codziennie. Mychajło Fedotowycz żył tym konkursem 21 lat, był jego sercem i motorem. To właśnie z Mychajłem Fedotowyczem podzielił się swego czasu swoim skrytym marzeniem Petro Jacyk, który przyjeżdżając po uzyskaniu Niepodległości na Ukrainę, wszędzie słyszał na ulicach stolicy i nie tylko stolicy język sąsiedniego państwa. „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym. Petro Jacyk” (bohater książki Mychajła Słaboszpyckiego) nie chciał pogodzić się z ówczesną sytuacją językową w niepodległej Ukrainie. Szukał wyjścia i był przekonany: Ukraina musi mówić po ukraińsku. Tutaj zdanie obu było jednomyślne. Tak narodził się konkurs znawców języka ojczystego. Po niespodziewanej śmierci Petra Jacyka w przeddzień Drugiego konkursu Mychajło Fedotowycz stanął u steru konkursu. Tutaj można opowiadać niemało historii o tym, jak różni urzędnicy z Ministerstwa Oświaty w różnym czasie chcieli zniszczyć maraton językowy, ale Słaboszpycki za każdym razem robił wszystko, żeby do tego nie doszło, podnosząc opinię publiczną i bijąc we wszystkie dzwony. Dziś projekt „Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka” ma już 21 lat. To popularna ukraińska marka i to nie tylko na Ukrainie, ale wszędzie, gdzie mieszkają Ukraińcy. I takimi samymi markami stały się obecnie imiona Petra Jacyka i Mychajła Słaboszpyckiego. Dziś myślimy o tym, jak uwiecznić pamięć Mychajła Fedotowycza. Wiem, że w jego rodzinnej wsi już nazwano jego imieniem ulicę, a szkoła, w której się uczył, będzie nosić jego imię. I to

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Literatura ukraińska doby Niepodległości oraz misja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy

W 2021 r. Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy obchodzi 30-lecie w warunkach Niepodległości. 24 czerwca w murach NZPU odbyła się konferencja naukowa „Literatura ukraińska doby Niepodległości”, powołana, by zwrócić uwagę na najbardziej palące kwestie związane z misją NZPU we współczesnej Ukrainie. Organizatorami konferencji byli Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy oraz Instytut Literatury im. T. G. Szewczenki NAN Ukrainy. Współmoderatorami byli przewodniczący NZPU Mychajło Sydorżewski oraz dyrektor Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki NAN Ukrainy, akademik Mykoła Żulynski. Uczestnicy konferencji byli zgodni co do tego, że droga do komunistycznej przeszłości nie istnieje. Przyszłość jest możliwa tylko w warunkach odrodzenia Ukrainy. I wszystko to działo się w murach dzisiejszego NZPU. Pokonawszy niełatwe okresy, Związek pozostaje platformą twórczego dialogu między artystami oraz czynnikiem ukrainocentrycznej polityki państwowotwórczej. Dyrektor Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki NAN Ukrainy, akademik Mykoła Żulynski w referacie „Misja pisarza we współczesnej Ukrainie” zwrócił uwagę na kryzys humanitarny na Ukrainie. Jego zdaniem kryzys polityki humanitarnej przejawia się na kilku poziomach: niezrozumienia ważności Związku jako zjawiska historycznego, które i dziś realizuje ważną misję państwowotwórczą w zakresie rozwoju kultury; ogólnego upadku duchowego i zafiksowania na materialnych wymiarach życia; niedostatecznego rozwoju języka ukraińskiego, który choć brzmi z ekranów, to ma wyprany, „destylowany” wygląd. Taki język tylko częściowo realizuje funkcję komunikacyjną i w żaden sposób nie zapewnia realizacji problemów estetycznych społeczeństwa ukraińskiego. Ważne jest, aby nadal wspierać ukraińskie piśmiennictwo, które jest źródłem witalności ukraińskiego słowa i czynnikiem wzbogacania praktyk językowych. Przewodniczący NZPU Mychajło Sydorżewski w referacie „Polityka humanitarna jako strategiczny czynnik bezpieczeństwa narodowego” podkreślił ogólne zalewanie kultury formami, które niszczą wyobrażenie w społeczeństwie o wysokim słowie artystycznym, pielęgnując ducha filisterstwa, sprzyjając degradacji duchowej, zacierając granicę między sztuką a nie-sztuką. M. Sydorżewski z goryczą podkreślił, że współczesne media, okupowane przez oligarchów o antyukraińskiej postawie, pełnią funkcję podważania wartości ukraińskiej państwowości. Zatem walka o ukraińską państwowość trwa nadal. Ważnym było wystąpienie profesora Instytutu Filologii KNU im. T. G. Szewczenki Mychajła Najenka, który przedstawił swoje osiągnięcia naukowe: „Interwał” (badania literacko-krytyczne); „Iwan Dracz – lider pokolenia lat sześćdziesiątych”; „Jurij Muszketyk: wybrany drogami”; „Na straży człowieczeństwa. Z pamięci o Borysie Olijnyku”. W wystąpieniu mowa była o szeregu monografii, w których naświetlono życie i twórczość wybitnych przedstawicieli ukraińskiego piśmiennictwa, w szczególności Iwana Dracza, którego naukowiec rozpatruje jako jednego z najjaśniejszych przedstawicieli pokolenia lat sześćdziesiątych. Nowatorstwo I. Dracza dotyczy utwierdzenia nowej jakości metafory artystycznej, która zaświadczyła o innowacyjnych możliwościach ukraińskiego słowa. Prawdziwie imponuje ogrom wydanych prac, które podczas konferencji przedstawił profesor M. Najenko. Doktor nauk z zakresu komunikacji społecznej, wiodący pracownik naukowy Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki NAN Ukrainy Ihor Pawluk w referacie „Najnowsza publicystyka ukraińska: tradycje i tendencje” zatrzymał się na rozpatrzeniu ukraińskiej publicystyki jako ważnego czynnika przemian społecznych. Publicystyka ma zdolność wywoływania dyskusji, kształtowania odpowiedzi społecznej, wyznaczania orientacji moralno-etycznych w społeczeństwie. Charkowski pisarz Łeonid Toma w referacie „Współczesna proza: wyzwania czasu i odpowiedzi narodu” zatrzymał się na aspekcie dewaluacji kunsztu pisarskiego. Dziś można natknąć się na dzieła artystyczne, w których zarówno ochroniarze, jak i profesorowie uniwersytetów posługują się jednakowym stylem wypowiedzi. Ale to budzi zdziwienie u czytelnika. Taka „literatura” szkodzi kształtowaniu adekwatnego smaku estetycznego. Ekspert polityczny, pisarz Wołodymyr Cybułko zaproponował uczestnikom wystąpienie „Pożegnanie z socrealizmem”. W formacie zdalnym na konferencji wystąpiła literaturoznawczyni Olha Słoniowska (Iwano-Frankiwsk) z referatem „Megamodernizm jako europejska cecha współczesnej literatury ukraińskiej”. Autor tych słów w referacie „Twórczość ukraińskich pisarzy okresu Niepodległości, prezentowana za granicą” dokonał przeglądu najważniejszych wydań, które w ciągu ostatnich 30 lat zostały przetłumaczone na różne języki świata i zaprezentowane za granicą (Ł. Hołota, P. Mowczan, M. Matios, W. Baziw, I. Pawluk i in.). Zatrzymał się na kolosalnej pracy nad prezentacją ukraińskiej książki w świecie frankofońskim, którą wykonuje Dmytro Czystiak. Nakreślono również wektor związany z tłumaczeniami na język angielski, nad którymi pracowali S. Komarnycki, H. Shirz, M. Pursglove, M. Naydan i in. Wspomniano także o sukcesach I. Pawluka, którego książka „Lot nad Morzem Czarnym” zdobyła najwyższe wyróżnienie Brytyjskiego PEN w 2013 r., a w 2020 r. w USA opublikowano jego książkę „Artania”, przedmowę do której napisał noblista Mo Yan. Takie osiągnięcia literackie przyciągają znaczną uwagę do literatury ukraińskiej na świecie, sprzyjając realizacji strategii dyplomacji kulturalnej, która na Ukrainie rozpoczęła się prawie sto lat temu, kiedy rząd Symona Petlury wysłał w światowe tournée chór imienia Ołeksandra Koszycia. „Szczedryk” odniósł światowy sukces i stał się wizytówką Ukrainy na różnych kontynentach. Niestety, wiodące instytucje ukraińskie, których działalność skierowana jest na popularyzację ukraińskiej książki za granicą, niedostatecznie dużo uwagi poświęcają naświetlaniu takich sukcesów oraz współpracy z NZPU w ogóle. Konferencja naukowo-publicystyczna „Literatura ukraińska doby Niepodległości i misja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy” stała się jednym z pierwszych wydarzeń skierowanych na uczczenie 30-lecia NZPU w dobie Niepodległości oraz rozpowszechnienie w społeczeństwie ważnych przesłań związanych z utwierdzeniem misji narodowo- i państwowotwórczej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

jako pierwszy składnik wyrazów złożonych oznacza „najwyższy”, „główny” i pisze się go łącznie z wyrazami, tak jak z innymi komponentami ilościowego wyrażenia czegoś: maksiodzież, mikrofala, zatem, topmenedżer i topmodelka. Jednak, jak świadczy pisownia, „komponent top- z liczebnikami nie łączy się” („Ukraińska pisownia”. Charków: Folio, 2019, s. 45), czyli nie „top-10 błędów leksykalnych języka ukraińskiego”, a „dziesiątka błędów leksykalnych…”, jak zresztą model czy menedżer (lepiej zarządca) – najlepsi, wiodący, główni, ale niekoniecznie topowi. Pamiętajmy o naszych słowach-kwalitatywach, czyli rzeczownikach o znaczeniu ilościowym, których właśnie warto używać, gdy mowa o chęci połączenia top z liczebnikami: dwójka, trójka, para, dziesiątka, tuzin (dwójka najlepszych, trójka zwycięzców, dziesiątka najpopularniejszych słów). O ogniu Iryny wiedzieli wszyscy. Pamiętam, jak na uniwersytecie na wydziale filologicznym mówiono, że gazetkę ścienną o W. Stusie robi Farion, ona płonie tą sprawą, do niej ciągną wszyscy nieobojętni…” Iryna Farion w równym stopniu należy do nauki i polityki. Gdyby zaproponowano mi określenie, co jest dla niej najważniejsze i czemu poświęca więcej sił, zawahałbym się z odpowiedzią. Tak, nauka. Przeczytałem recenzje i opinie o jej monografiach, przeczytałem też kilka popularniej napisanych książek (których nam bardzo brakowało!) i bez wahania ani trochę twierdziłbym: nauka! Ale ja wszędzie widzę i słyszę polityk Farion. Jej aktywności wystarczy na legion działaczy. Nawet już nie będąc deputowaną Rady Najwyższej, Farion, jak już wspomniano, nie przestaje być w pierwszych szeregach obrońców wszystkiego, co ukraińskie: języka, oświaty, kultury, nauki, człowieka, państwa. Iryna Farion-publicystka, która jest hojnie obdarzona talentem literackim. Jest autorką wielu pełnych pasji wystąpień w obronie wszystkich wartości narodowych Ukraińców. Właśnie zasadnicza nieustępliwość w bronieniu ukraińskich priorytetów oraz patriotyczna pasja Iryny Farion doprowadzają do histerii ukrainofobów. Oni z całych sił starają się demonizować ją, uciekają się do insynuacji i brudnych oszczerstw. Ale pani Iryna ma nie tylko twarde przekonania, potężny intelekt, ale i tę siłę, która pozwala jej mocno stać na straży wszystkich naszych granic. Do wszystkich swoich talentów ma jeszcze jeden ważny dla obywatela Ukrainy talent. Talent prostego stania i przeciwstawiania się. I to jest również zasadniczo ważne. To również tworzy fenomen Iryny Farion. ———— ———— * Mychajło Słaboszpycki, Z lustra o zmierzchu. Wspomnienia. Kijów, wydawnictwo „Jarosławiw Wał”, 2020.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

PRZECIWANGIELIZM od Iryny FARION 37. TOP, TOPOWY

Nowoanglicyzm top opanował ukraińską przestrzeń informacyjną, w szczególności komunikaty dotyczące właśnie języka ukraińskiego: ci, którzy rzekomo bardzo dbają o język ukraiński, w żaden sposób nie potrafią o niego zadbać bez angielskiego surżyku: TOP-10 błędów leksykalnych języka ukraińskiego; Topowe lifehacki (zamiast „najlepsze porady”) języka ukraińskiego. Ekspertka opowiedziała o sekretach poprawnej mowy: „Jest taki lifehack dla tych, którzy występują publicznie i nie mają dużego doświadczenia. Kiedy przygotujecie swój speech, przemówienie, to musicie przeczytać je kilka razy”. W języku angielskim leksem top jest wieloznaczny, homonimiczny i różnoczęściomowny – słowem, owinięty znaczeniami jak piwonia płatkami: top 1 n 1. wierzchołek, szczyt, góra, wierzch; czubek; 2. górna część, górny koniec; 3. szpica, kopuła; 4. najwyższy stopień; 5. najwyższa ranga; wysokie stanowisko; pierwsze miejsce; 6. osoba, która zajmuje wysokie stanowisko (pierwsze miejsce); 7. najlepsza (wyborowa) część czegoś; 8. początek, wczesny etap; 9. głowa; 10. kępka (włosów); 11. pl. łęty; 12. szczypiorek (cebuli); top, v (past i p. p. topped, pres.p. topping) 1. ścinać wierzchołek; 2. osiągać szczyt; 3. być szczytem; górować; wieńczyć; 4. być na czele (na pierwszym miejscu); przeważać; być pierwszym; 5. przeskoczyć (przez coś); 6. roln. nawozić (uprawy); 7. pot. odcinać głowę; ścinać; top, a 1. górny; 2. najwyższy, maksymalny; 3. najważniejszy. top II n bąk (zabawka) (AUS 2006, s. 1547–1548). Według różnych źródeł etymologicznie top to późnostaroangielski (do 1000–1100 r.) rzeczownik pochodzenia niemieckiego Zopf, związany z holenderskim „szczyt (ang. summit – góra, wierzchołek), grzebień”; zapożyczenie z języka holenderskiego „wierzchołek, końcówka; maszt” (ESUM 5, s. 598). Czy to holenderskie top jest związane z naszym bezokolicznikiem topaty (tupać), który jest charakterystyczny także dla innych języków słowiańskich (ros. topat’, biał. topac’, pol. topotać się „drżeć ze strachu”, czes. topati „kroczyć”, dolnołuż. topotać „tupać”, bułg. topot „tupot”, serb.-chorw. topotati „tupać” i in.) oraz jego skróconym derywatem z języka dziecięcego top-top? Pytanie pozostaje otwarte. Jednak prasłowiańskie top to „kroczyć, tupać” (ESUM 5, s. 598), co z kolei oznacza „poruszać się naprzód”, a zatem słusznie wskazuje na ten związek. Najbardziej odpowiednie synonimy do holendersko-angielskiego top: najlepszy, wybitny, wiodący, pierwotny, doskonały, elita, główny, pokrywa, głowa, punkt, końcówka, czapka, sufit, dach, oblicze, powierzchnia, pik. W języku ukraińskim, ze względu na obowiązującą pisownię, top Mykoła SŁABOSZPYCKYJ, z artykułu „Sprawa nasza nie jest beznadziejna” Dla mnie Iryna Farion (pisze M. Słaboszpyckyj) odkryła się jako osobowość wtedy, gdy jej aforyzmy i maksymy jeszcze nie weszły do patriotycznego „cytatofunduszu” i jeszcze nie stały się skrzydlatymi. Zobaczyłem ją, można by rzec, w tym przedstartowym momencie, kiedy imię Iryny Farion jeszcze nie stało się szeroko znane na Ukrainie. A kiedy przy mikrofonie znalazła się postawna i delikatna Iryna Farion, to nad całym naszym tłumem jakby wichura przeleciała. Z żarliwą pasją mówiła ona o losie i niedoli Ukraińców, o tym, jak pokonywać postkolonialne traumy i bronić swojego politycznego, historycznego i moralnego prawa do bycia państwowotwórczym pod słońcem w tym niezbyt doskonałym świecie, gdzie włada nie siła prawa, a prawo siły. Słuchając tego, co Farion mówiła i jak mówiła, pomyślałem: ten oratorski talent – i to na najwyższe trybuny państwa! Czy mogłem się spodziewać, że w osobie językoznawczyni nagle poczuję taką nieprzeciętną polityczkę o prawdziwie państwowym myśleniu. Nie zapytałem wtedy Iryny Dmytriwny, czy jest już bezpośrednio związana ze środowiskiem partyjnym, ale już wkrótce zobaczyłem ją pod sztandarami Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda”. I już od pierwszego jej tam pojawienia się było wrażenie: właśnie do tego, do polityki, ona jest stworzona. Jest w niej prawdziwie potężny polityczny nerw. Z czasem przekonali się o tym wszyscy, którzy słyszeli deputowaną Rady Obwodowej we Lwowie czy Rady Najwyższej Ukrainy. Takie charyzmatyczne osobowości ze śmiałym intelektem i jasną wizją to raczej wyjątki pośród deputackiego stada, gdzie do znudzenia jest wielu ciemnych, nijakich czy otwarcie maroderskich indywiduów. Farion – jaskrawy wzorzec narodowo świadomego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Sprawa nasza nie jest beznadziejna

Drodzy moi Ukraińcy, ja, Dmytro Pawłyczko, poruszony siłą mądrości Mychajła Słaboszpyckiego, proszę was o przeczytanie fragmentów jego artykułu „Sprawa nasza nie jest beznadziejna” o Irynie Farion*. moralnego polityka. Polityka, który nie odstępuje od swoich wysokich imperatywów. Językoznawczyni Farion nie zamyka się tylko w teoretycznych kwestiach zawodu – jej językoznawstwo przerasta w najszersze skale kulturologii; kwestia językowa w jej postrzeganiu i interpretacji – jeden z najważniejszych momentów całej ukraińskiej humanistyki. I spróbujże na tym poprzestać i obejść się bez polityki. To właśnie ta sfera, gdzie one spotykają się i stają się przedłużeniem oraz wyjaśnieniem jedna drugiej. Irynie Farion ciasno w ramach akademickiego literaturoznawstwa. Ją jednakowo interesują i kwestie lingwonacjologii, socjolingwistyki, humanistyki w ogóle oraz tożsamości narodowej, i język jako czynnik polityki, i konkretne problemy uwydatnienia narodowej treści naszego państwa. Jak łatwo zrozumieć, wszystko to – i nie tylko to, bo Farion jest niezwykle wielostronna w swoich zainteresowaniach – mieści się między dwoma biegunami: język i polityka. I wszystko to właśnie spowodowało, wyrażając się cytatem z poety, ten potężny dwuskrzydły lot. Szkoda, że ja wtedy nie czytałem autobiograficznego szkicu Iryny Farion „Idę przez życie, niby przez pole minowe…”. I zabrałem się do napisania przedmowy do bibliograficznego wykazu „Farion Iryna Dmytriwna. Doktor nauk filologicznych, profesor”. Ogólnie znając jej działalność polityczną, czytając książki Iryny Dmytriwny, mając niezwykłą przyjemność ze współpracy z nią w konkursie języka ukraińskiego imienia P. Jacyka, gdzie pani Farion jest przewodniczącą Rady Nadzorczej i jedną z mecenasów prestiżowego turnieju językowego, poczułem, że tych faktów wystarczy mi do tego, aby choćby punktowo nakreślić duchowy portret tej niecodziennej osobowości. Oczywiście, do krótkiej przedmowy tego wystarczyło. Przecież pisałem głównie o swoim odczuciu tej osoby, o jej charakterystycznych poglądach i działaniach, których echo wyraźnie słychać było nie tylko w całej Ukrainie, ale i poza nią – po raz pierwszy w Rosji, gdzie została oficjalnie uznana za wroga Rosji kalibru Astolphe’a de Custine’a, Doncowa czy Bandery. Niejednokrotnie słysząc przerażające epitety pod adresem Farion z rosyjskiego telewizyjnego zombi-odbiornika czy od wszystkich naszych gordonów i wspominając kruchą postawę jej, nie mogłem powstrzymać się od śmiechu. Tak, zgadzam się, że pani Iryny nie da się poruszyć z jej pozycji, gdzie ona niezachwianie stoi w obronie Ukrainy, ale malować ją takim straszydłem, które gotowe jest i dzieci jeść, i cywilizację pogrzebać, i kulę ziemską wyrzucić poza granice galaktyki – gdzież tam Goebbelsowi równać się w sztuce totalnego kłamstwa! Jeden z fanów Iryny gorzko powiedział: „Jacyż my biedni – w naszej trudnej sytuacji potrzebujemy trzystu Farion!”. Wtedy ukraińska sprawa ruszy z miejsca… Odpowiedziałem mu, że w inkubatorze takich osobowości nie hodują, zaprogramować ich nie możemy. Ceńmy to, że ona jest. I że robi o wiele więcej, aniżeli jest to wykonalne dla człowieka jej charyzmy, aktywności, statusu i intelektu. A oto oponent Farion (on sam nazywa się umiarkowanym patriotą) wciąż biadoli: dlaczego ona jest taka ostra? Czyż nie rozumie, że swoją ostrością odpycha od siebie? Powinna nie tak kategorycznie rozmawiać z ludźmi? Wyjaśniam mu: u nas wielu stawia kwestię języka ukraińskiego nie ostro. Wszyscy próbują łagodnością nawrócić do Ukrainy narodowo wykastrowanych, a z nich nie wywietrzało dążenie do Rosji. Namowami, pouczeniami i błaganiami sprawy nie załatwisz. Na bezkręgowych bezkarnie jeżdżą. Tak zwaną poprawnością polityczną państwa narodowego z tej postkolonialnej ruiny, którą odziedziczyliśmy, nie tak łatwo budować. Zresztą ta nasza gorliwość przed główną rosyjską mniejszością narodową jest zgubna. Ona zaświadcza o naszej słabości i bezkręgowości wobec wszystkich, którym uda się nas osiodłać. Zmieniają się pokolenia, a w siodłach na naszym karku te same elementy. Byłem świadkiem dojrzewania działaczki politycznej Iryny Farion. Bo przecież jej pierwsze zdecydowane kroki w tym kierunku były na moich oczach. Nie znałem jej w tym czasie, o którym pisze koleżanka Farion z Politechniki Lwowskiej Oksana Mykytiuk (także katedra języka ukraińskiego). „Już teraz dalekiego 1 września 1991 roku zobaczyłam, jak Iryna Farion weszła na katedrę. Co rzuca się w oczy, kiedy widzisz nieznaną osobę?.. Oczywiście, ubiór! Ubiór był ognistoczerwony (bordowo-czerwona wąska spódnica i jaskrawoczerwony sweter)… Szybkość, pewność, zdecydowanie – tak, to był „ogień w odzieży słowa”. Ten ogień widzę do dzisiaj: on to wybucha szybko zapalną lawiną (w walce z polityczną tępotą i nieoświeconym ugodowością), to grzeje, dając ciepło i przytulność.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tego duchowego skarbu narodu, który do niedawna władza trzymała w najdalszych archiwalnych schowkach. Na scenę Wasyl Wasylowycz, który niedawno rozpoczął dziesiątą dekadę swoich lat, zmierzał przez całą salę w towarzystwie swojego syna Jarosława przy niekończących się owacjach obecnych. Sala witała tego laureata na stojąco. Jeszcze dwie wzruszające chwile. Pierwsza: nagrodę profesorowi wręczał jego były student, dla którego odważny jak na tamte czasy kurs Jaremenki „Historii ukraińskiego dziennikarstwa” stał się decydujący w przyszłym zawodzie – autor tych słów. Druga: wystąpienie samego laureata. Akademicko ustrukturyzowane, jasne, majestatyczne, pouczające, patriotyczne, zapalne. Jak przystało na prawdziwego Profesora i Patriotę przez wielkie P. Poruszył obecnych jeszcze jeden znaczący laureat (w dziedzinie działalności społecznej, politycznej i duchowej) – Pełnomocnik ds. ochrony języka ukraińskiego Taras Kremiń. Na barki tego młodego człowieka (43 lata) zrządzeniem losu spadła misja ochrony języka ukraińskiego w imieniu państwa w warunkach wciąż niewyraźnie zarysowanej jego polityki humanitarnej. I głos Pełnomocnika w tej sprawie od razu zabrzmiał śmiało i przekonująco. Oto fragment jego wystąpienia: – Iwan Ohijenko – wybitny Ukrainiec, sławny obrońca języka ukraińskiego. Dzisiaj on jest naszym drogowskazem. Z wielkim honorem przyjmuję tę nagrodę za moją skromną pracę, która nie byłaby możliwa bez wsparcia społeczeństwa. Równo rok temu został utworzony Sekretariat Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego i nieco mniej niż rok, odkąd sprawuję to stanowisko. Nie tak łatwo przychodzi implementować ustawodawstwo językowe, broniąc go przed barbarzyńcami z różnych politycznych wektorów i frontów. Ale prawo działa i wszyscy czujemy, że ukraińskiego rzeczywiście staje się więcej… My zwrócimy językowi ukraińskiemu jego terytorium. Wiele ciepłych słów chce się powiedzieć o jeszcze jednym laureacie w tej nominacji, prawdziwym krzewicielu sprawy Ohijenki w obronie języka ukraińskiego – znanym filologu, dziennikarzu, działaczu społecznym Tarasie Marusyku. Wśród współczesnej ukraińskiej inteligencji niełatwo znaleźć osobowość, która tak konsekwentnie i ofensywnie publicznie broniłaby ukraińskości w Ukrainie. Na koncie pana Tarasa jest kilka wygranych procesów sądowych w obronie języka państwowego, których powódkami były wysoko postawione lub finansowo bogate, jawne ukrainofoby o mentalności ordyńców. Oddzielnymi nominacjami są „Literatura” oraz „Sztuka”. Tutaj przez wszystkie lata istnienia nagrody mamy niemało godnych mistrzów swojego fachu. Do nich obecnie jest szczególne wymaganie czasu. Przecież, mówiąc słowami Ohijenki, „nasze wiekowe rany” jeszcze się nie zagoiły, a „nasza walka o państwowość” nie ustaje i dzisiaj. Dlatego, myślę, jest potrzeba w osobnej publikacji rozważnie przemyśleć kryteria zgłaszania w tych nominacjach kolejnych pretendentów. I główne tutaj – znaleźć akceptowalną odpowiedź wszystkich członków komitetu na zasadnicze pytania: co powinno być głównym w ocenie pretendenta: - utalentowanie stworzony utwór czy także (albo przede wszystkim) postawa autora jako

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Dzwony Ogijenki” z Brusiłowa

Posłowie do Ogólnoukraińskiego festiwalu-konkursu ukraińskiej pieśni narodowo-patriotycznej oraz ceremonii uhonorowania nowych laureatów nagrody imienia Iwana Ogijenki Mykoła TYMOSZYK O tym niecodziennym, niezwykłym pod względem treści i formy wydarzeniu powinna wiedzieć cała Ukraina. Mimo to odbyło się ono bez kamer telewizyjnych, bez choćby krótkiej świty „weselnych generałów” pokroju chronicznie tymczasowych dla naszych czasów władz z góry, bez naznaczonych krzykliwą sytością i bezduchowością „kawiorowych bankietów” oraz zorganizowanej pokazówki. Wszystko odbywało się po domowemu – ciepło, serdecznie, szczerze. I otulało wielkim zamiłowaniem organizatorów do własnej idei, przekonaniem o jej nadaktualności i potrzebie. Chodzi przecież o sprawy najskrytsze, własne i wspólne: o to, co drogie, co boli, co budzi uśpioną pamięć genetyczną, co jest zdolne wyciskać kropla po kropli z ciała i duszy zadawniony kompleks niewolnika, małorusa, zastraszonego i zwątpionego „giętkoszyjca”. Właśnie dlatego wiele epizodów tego widowiska poruszało do łez niemal każdego, kto tam był. Wyobraźmy sobie, szanowny czytelniku, że znaleźliście się rano w centrum miasteczka Brusiłów w obwodzie żytomierskim, na ludnym i wielogłosowym placu, który od niedawna nosi imię Iwana Ogijenki. Dość duża jak na upalny czerwcowy dzień kolumna miejscowych i przyjezdnych ludzi zatrzymała się na krótko przy muzeum i pomniku tego, kto rozsławił zarówno kraj, jak i Ukrainę samopoświęcającą się i pełną wyrzeczeń służbą świadomie wybranym głównym ideałom: ojczystemu językowi, kulturze, nauce, cerkwi, państwu. Tutaj – wspólna służba żałobna ku czci pamięci Iwana Ogijenki (metropolity Hilariona) pod przewodnictwem miejscowego kleru Prawosławnej Cerkwi Ukrainy na czele z ojcem Ołehem Romanyną. I oto ta kolumna (w niej przeważają stroje narodowe wyszywane różnostylowymi wzorami) rusza główną ulicą, której ruch samochodowy został przezornie wstrzymany przez miejscową policję, do gminnego domu kultury. Podniosłość, świąteczny charakter pochodu wzmacniają dzwony cerkiewne. Jeden – główny – na wysokiej dzwonnicy świeżo odbudowanej świątyni Świętego Zmartwychwstania (zamkowej), brzmiał z oddali szczególnie majestatycznie, gdyż został podniesiony i poświęcony całkiem niedawno. A kolejne 12 rozmieszczono wzdłuż obwodu głównej ulicy na słupach elektrycznych co sto metrów. Dzwonnikami przy każdym byli skupieni i piękni chłopcy oraz dziewczęta w wyszywankach. W miarę zbliżania się procesji do miejsca wydarzenia, rozdzwonienie dzwonów staje się bardziej nasycone, głośniejsze, bardziej zgodne. Raz po raz rozbrzmiewają w tym rozdzwonieniu zgodnie skandowane hasła „Sława Ukrainie!” – „Bohaterom sława!” Opisany wyżej obrazek, którego bezpośrednim uczestnikiem i współorganizatorem był autor tych słów, oddaje atmosferę początku nowego święta w Brusiłowie – Ogólnoukraińskiego festiwalu-konkursu ukraińskiej pieśni narodowo-patriotycznej, a w ramach tego wydarzenia – ceremonii wręczenia nagrody imienia Iwana Ogijenki niedawno wyłonionym nowym laureatom. (Posiedzenie komitetu tej nagrody pod przewodnictwem szefa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana odbyło się w Żytomierzu miesiąc wcześniej). O istocie i zadaniach nowej inicjatywy brusiłowskiej społeczności z przejęciem opowiada jej przewodniczący Wołodymyr Habeneć: – Kilka lat temu doprowadziliśmy do tego, aby coroczna ceremonia wręczenia nagrody odbywała się właśnie w Brusiłowie, tak jak od początku jej ustanowienia 26 lat temu. To widowisko kryje w sobie tak potężną wychowawczą, patriotyczną energię. Grzechem byłoby jej nie wykorzystać. Dlatego za każdym razem urozmaicamy scenariusz. Idea festiwalu leżała na powierzchni. Ci, którzy znają i kochają wieś, nie mogą obojętnie patrzeć, jak wykrwawia się ona fizycznie i duchowo. Najbardziej żywotna była tam przez wszystkie czasy ukraińska pieśń. Dać jej skrzydła, wesprzeć tych niewielu, którzy nie pozwalają jej ucichnąć, stworzyć ruch na rzecz ratowania pieśni ludowej w ukraińskiej głębi i poza naszym krajem – to jest właśnie cel „Dzwonów Ogijenki”. Moim zdaniem, niezwykle trafna i głęboka nazwa festiwalu. Dzwonnicę świątyni Świętego Zmartwychwstania w Brusiłowie, jak i samą cerkiew, zbudowaną przez brusiłowian jeszcze w czasach kozackich, okupacyjna moskiewska władza zamieniła w ruinę pod koniec złowieszczych lat 20. XX wieku nieprzypadkowo. Przecież to ta świątynia, w której chrzcił się i brał ślub Iwan Ogijenko. Zatem miała ona strzec pamięci genetycznej Ukraińców. A takie amulety były bezpośrednim zagrożeniem dla komunistyczno-bolszewickiego systemu. Dlatego zburzyli cerkiew, aby pamięć o wielkim Ukraińcu została wymazana, a z czasem i bezczelnie sfałszowana. Teraz z tego miejsca nowe dzwony odnowionej świątyni wzywają Ukraińców do przejrzenia i zjednoczenia. Festiwal zapoczątkowano w 2019 roku jako coroczny. Jednak w zeszłym roku z powodu epidemii koronawirusa go nie przeprowadzono. Wahano się i teraz. Ale mimo wszystko odważono się. I ludzie to poparli. Jeśli dwa lata temu przyjechało tu sześć zespołów folklorystycznych, w większości z byłego rejonu brusiłowskiego, to w tym roku – 16, niektóre z różnych „starych” rejonów obwodu: radomyskiego, nowogrodzko-wołyńskiego, narodyckiego, andruszowskiego. Wszyscy zostali godnie docenieni i nagrodzeni nagrodami pieniężnymi: zarówno za udział, jak i za zwycięskie miejsca. Grand Prix otrzymał ludowy zespół „Dzwin” ze wsi Pryworottia w gminie Brusiłów, również nagrodę w wysokości 5 tysięcy hrywien ufundowała rada gminna. Podstawę funduszu pieniężnego konkursu stanowiły środki kierowanego przez Wołodymyra Habeneća funduszu charytatywnego „Rodzinny dom – Brusiłowszczyzna” (38 tysięcy hrywien), a także Żytomierskiej Obwodowej Administracji Państwowej (6 tysięcy hrywien). Pomógł również znany rodak, były minister sprawiedliwości Mykoła Oniszczuk. Występuje profesor Wasyl Jaremenko Nieco z ceremonii uhonorowania tegorocznych laureatów, w organizację której najwięcej wysiłku włożyli zastępca przewodniczącego Komitetu Nagrody Iwana Ogijenki, dyrektor Żytomierskiego Kolegium Kultury i Sztuki im. Iwana Ogijenki Mykoła Pokropywnyj oraz sekretarz komitetu Natalja Chomjak. Miło zaznaczyć, że poziom wymagań wobec kandydatów do otrzymania tego wysokiego tytułu, jak i autorytet nagrody, z każdym rokiem rośnie. Taką poprzeczkę podniosły w poprzednich latach autorytatywne w skali ogólnonarodowej osobistości, których życiowy czyn i postawa obywatelska współbrzmią z tą sprawą, której wierny przez całe swoje niełatwe życie pozostawał Iwan Ogijenko. Wymienię choćby kilku z pierwszego rzędu: Iryna Farion, Iwan Juszczuk, Hałyna Daciuk, Jewhenija Sochacka, Mychajło Skoryk, Dmytro Stepowyk. Nagroda wybrzmiała na poziomie międzynarodowym. Pierwszym zagranicznym laureatem dwa lata temu został Ukrainiec polskiego pochodzenia Hryhorij Kuprijanowycz. Imię tego młodego historyka stało się znane na świecie po tym, jak wojewoda lubelski zainicjował przeciwko niemu sprawę karną za rzekomo popełniony przez niego czyn przeciwko narodowi polskiemu. „Czyn” ten polegał na tym, że na licznym wiecu z okazji okrągłej rocznicy spalenia przez Polaków wsi Sahryń niedaleko Chełma, w obecności ówczesnego Prezydenta Ukrainy oraz ukraińskiego korpusu dyplomatycznego, pan Hryhorij, jako rzetelny i uczciwy historyk, wypowiedział prawdę o tragedii Ukraińców w Polsce w latach II wojny światowej, o której swego czasu mówił na cały świat ówczesny metropolita chełmski i podlaski Hilarion (Ogijenko). Z czasem pospiesznie sformułowana sprawa sądowa rozpadła się, ale młody uczony stracił wzrok. W tym roku mamy jeszcze jednego zagranicznego laureata – ukrainoznawcę Ołeksandra Kolanczuka z polskiego Przemyśla (nominacja „Oświata”). Swoje życie poświęcił przywracaniu pamięci historycznej o bojownikach o wolność Ukrainy w okresie Ukraińskiej Rewolucji Narodowo-Wyzwoleńczej 1917–1921 lat, których droga życiowa zakończyła się na terytorium Polski. To setki nazwisk, odnajdywanie ich grobów, tworzenie ich życiorysów. To kilka dużych pod względem objętości książek zarówno w języku polskim, jak i ukraińskim. Niestety, ze względu na stan zdrowia doktor Kolanczuk, podobnie jak znana pisarka Wałentyna Masterowa, laureatka w nominacji „Literatura”, nie mogli przyjechać do Brusiłowa. Ale mieszkańcy Brusiłowa mieli okazję szczerze witać i słuchać innych znanych na Ukrainie osobistości. Wśród nich – prawdziwa legenda ukraińskiego dziennikarstwa profesor Wasyl Jaremenko (w nominacji „Nauka”). Unikalność tej osobowości polega na tym, że we wszystkich czasach i pod każdą władzą pozostawał uczciwym i pryncypialnym miłośnikiem Ukrainy, twórcą ukraińskości i pracusiem. Największym życiowym wyczynem Wasyla Wasylowycza jest odnalezienie w archiwach, opracowanie, uporządkowanie i wydanie ze swoimi przedmowami i przypisami kolosalnego dorobku twórczego jednego ze współpracowników Iwana Ohijenki, jeszcze jednego prawdziwie zasłużonego Wielkiego Ukraińca Borysa Hrinczenki. To – 14 tomów bezcennej- Na czele kolumny – księża i organizatorzy festiwalu. Finałowe akordy ceremonii wręczenia nagród laureatom imienia Ohijenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

trybuną, bojownikiem, zapalonym talentem i czynem samego Ohijenki? - kryterium mistrzostwa czy kryterium skuteczności dzieła oraz jego autora w „walce o państwowość”? Trzeba o tym mówić z dwóch powodów. Pierwszy. W czasie istnienia nagrody Ohijenki mamy ponad 160 laureatów. Ale czy często przychodzi słyszeć ich głos, powiedzmy, teraz, w tym przełomowym dla Ukrainy czasie, kiedy jawni i ukryci wrogowie tego, co ukraińskie na Ukrainie, znów ruszyli do ataku? To jest właśnie ten moment prawdy, kiedy takim nie wolno milczeć. I czy takie milczenie nie jest zdradą spraw, za które społeczność publicznie ich uznała i nagrodziła? Inna płaszczyzna tematu. Przez lata narodową metodą tołoki odbudowujemy w Brusiłowie cerkiew Ohijenki – szukamy i zbieramy „grosz do grosza”. A czy wielu z tak szerokiego kręgu ohijenkowców osobiście odpowiedziało na nasze apele, od czasu do czasu ogłaszane w prasie? Czy kogoś zaangażowali w swoich miastach i wsiach do tego bogobojnego dzieła? Drugi. Jesteśmy na progu dwóch pamiętnych dat, związanych z Iwanem Ohijenką. Już za pół roku, 2 stycznia, minie 140 lat od dnia jego urodzin, a w przyszłym roku 29 marca – pół wieku od dnia jego odejścia. Zazwyczaj „na górze” mówią tym, którym nie jest wszystko jedno: zorganizujcie opracowanie kompleksu działań. Przez dziesięciolecia ka- Jeden z 12 młodych dzwonników żę takim: to zagadanie tematu; nie potrzeba tego „kompleksu”, potrzeba konkretu, wesprzyjcie przede wszystkim go. Mój konkret: kupcie i rozpowszechnijcie w szkołach, uniwersytetach, bibliotekach, podarujcie w zespołach pracowniczych książki Ohijenki. Ich tylko w realizowanym własnymi siłami projekcie „Spóźniony powrót” (utwory z kanadyjskiego archiwum) ujrzało już światło dzienne ponad 20 tomów. Przystępnie napisane i nadaktualne na teraz teksty Ohijenki, które przez dziesięciolecia były zakazane, muszą funkcjonować wśród jak najszerszego kręgu czytelników. I to będzie najlepszy wyraz uszanowania tego Wielkiego Ukraińca oraz wypełnienia jego testamentów. Ponad miesiąc temu wyszedłem z taką konkretną propozycją do żytomierskich władz, będąc specjalnie na przyjęciu u zastępcy przewodniczącego Obwodowej Administracji Państwowej i spotykając się z przewodniczącym rady obwodowej. Złożyłem pisemne propozycje. Właściwie to zawsze robię za każdym razem, gdy władza w Żytomierzu się zmienia. Na razie konkretnymi wynikami takich spotkań pochwalić się nie mogę. Czekam. ników. Wielu jego znajomych obawiało się popełniać błędy, bo tata bezlitośnie, ale z uśmiechem walczył z rusycyzmami. Jestem bardzo rad, że laureatem został także profesor Wasyl Wasylowycz Jaremenko, który dobrze znał mojego tatę i zna moją mamę. Nasza znajomość z lat 1960. przerodziła się w przyjaźń do dzisiaj. Mój tata utrzymywał kontakty z dysydentami. Przez to w 1965 roku w naszym domu przeprowadzano rewizję trwającą 10 godzin. Dwóch kagiebistów z Nadwórnej. A w 1970 i 1971 roku, kiedy reżim zaczął coraz bardziej dokręcać śrubę, dwóch nauczycieli Jaremczańskiej Szkoły Średniej przeszło na rosyjski język wykładowy. To wychowanie fizyczne i obrona cywilna. Ja i mój przyjaciel odmawialiśmy odpowiadania na wychowaniu fizycznym po rosyjsku, za co nas każdy rok szkolny nie klasyfikowano za pierwsze trzy kwartały. A ja przy tym szedłem po złoty medal (którego w rezultacie nie otrzymałem). Jeszcze „więzienie narodów” nie runęło, ale trzeszczało we wszystkich szwach – w 1991 roku wydano reprint wydania Iwana Ohijenki „Kultura ukraińska”. Z zachwytem połknąłem tę książeczkę, zwłaszcza to, co dotyczyło represji przeciwko językowi ukraińskiemu, a potem już opracowywałem z ołówkiem, znacząc strony wykrzyknikami, „ptaszkami”, podkreśleniami... Kiedy w 1996 roku zaproponowano mi pisanie do nowej gazety, „Dzerkało tyżnia”, ucieszyłem się. Ale gdy tylko dowiedziałem się, że wydanie jest w języku rosyjskim, odmówiłem. Wtedy kierownik działu kultury gazety Ołeksij Kononenko przekonał mnie, żebym pisał po ukraińsku, a oni w redakcji będą tłumaczyć na rosyjski. I do swojego pierwszego artykułu w „Dzerkale tyżnia” wykorzystałem fakty przedstawione w „Kulturze ukraińskiej” Iwana Ohijenki. Artykuł nazywał się „Ukaz emski jako lustro polityki ukraińskiej Rosji”. Moja misja nie zmieniłaby się, przyznaliby mi tę nagrodę czy nie. Ale ona na pewno nałożyła na mnie dodatkowe moralne imperatywy i obowiązki wobec naszego wspólnego „domu bytu”. P. S. Wysokość nagrody wynosiła 5 tysięcy hrywien. 1 tysiąc przekazałem na świątynię Iwana Ohijenki, którą odbudowuje lokalna społeczność. Jeszcze 1 tysiąc, poza emeryturą, przekazuję na Wschód Ukrainy – żeby rosyjskie czołgi nie pojawiły się w Kijowie. A jeszcze chcę kupić pełny 14-tomnik Łesi Ukrainki. Mychajło ŻAJWORON: Z wielką radością zawitałem do miasteczka Brusiłowa – na ojczyznę naszego wybitnego rodaka, ukraińskiego uczonego-językoznawcy, pisarza, tłumacza, pedagoga, działacza państwowego i cerkiewnego Iwana Iwanowycza Ohijenki – metropolity Iłariona. Tutaj, w miejscowym Domu Kultury, odbyło się uroczyste wręczenie nagrody imienia Iwana Ohijenki 2021 roku. Wśród laureatów tej prestiżowej nagrody jestem teraz i ja, co dodaje mi ohijenkowskiego ducha i skłania do odpowiedzialności za los Ukrainy, języka i wiary jej niezniszczalnego narodu. Ta nagroda – druga po Szewczenkowskiej i przyznawana jest za zasługi w rozwoju narodowej kultury duchowej, utwierdzenie ukraińskiej państwowości, zgody między narodami i wyznaniami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Laureaci słowa

Taras MARUSYK: Dla mnie wielki zaszczyt stać się laureatem nagrody imienia tego Ukraińca pisanego wielkimi literami. Dziękuję członkom jury nagrody, a w szczególności profesorowi Tymoszykowi za ocenę mojej pracy w obronie języka i tożsamości narodowej, państwowego statusu języka ukraińskiego, jego znaczenia jako jednego z symboli państwowych i jednej z podstaw Ukrainy. Kilka słów o misji. Ktoś uświadamia to sobie od razu, ktoś w toku swojej działalności. Misja nie zależy od nagród, ale nakłada na laureata jeszcze większą odpowiedzialność. Moją misją stała się obrona języka, rozwój tożsamości narodowej i godności narodowej. Mój front językowy ostatnich 30 lat to nie tylko stanowisko w służbie państwowej (w komisji parlamentarnej ds. kultury i na stanowiskach pierwszego i ostatniego kierownika sektora językowego Gabinetu Ministrów oraz pierwszego i ostatniego kierownika wydziału Sekretariatu Prezydenta Ukrainy). To także artykuły i wystąpienia, pikiety przeciwko bezprawnie posłusznej władzy, udział w pisaniu projektów ustaw, na przykład pierwotnego wariantu nr 5670, który legł u podstaw nowej ustawy o języku... Mój tata byłby bardzo zadowolony, gdyby dowiedział się o dzisiejszym wydarzeniu. Zaszczepił mi miłość do języka. Powtarzał też, że nie trzeba leniwie zaglądać do słow- Eduard OWCZARENKO Zdjęcia autora – Są w życiu chwile, które zapisują się na całe życie – jest przekonana przewodnicząca jury i komitetu organizacyjnego konkursu, artystka ludowa Ukrainy Halina Jabłońska. – Właśnie takie chwile przeżywamy dzisiaj, nagradzając naszych zwycięzców. Temu dniu poprzedzała napięta, żmudna praca, którą wszyscy wykonywaliśmy społecznie. Dziś podsumowujemy wynik naszej dwuletniej pracy. Przyznaję, że w 2020 roku, kiedy wprowadzono kwarantannę, wszyscy się pogubiliśmy – jak będziemy żyć dalej, czy ten konkurs w ogóle będzie istniał. Ale zgłoszenia nadal napływały i zrozumieliśmy, że nie mamy prawa nie docenić tych ludzi, ponieważ oni w nas wierzą. Powinniśmy ich oceniać i inspirować do dalszej twórczości. Szczególne podziękowania kierujemy do naszych partnerów, zwłaszcza do mecenasa Ihora Najdy, dzięki któremu odbywają się te konkursy. Dzięki słowu Szewczenki Ukraina wychodzi na szeroki świat. Z każdym rokiem rośnie liczba uczestników konkursu, słyszymy coraz więcej języków, w których przekładzie brzmi poezja Kobzarza. – Zebrała się tu nasza ukraińska elita, ludzie, którzy prawdziwie kochają matkę- Ukrainę – podkreślił członek jury konkursu, Bohater Ukrainy Anatolij Pałamarenko. – Ci wspaniali ludzie wykonują wielkie dzieło – przybliżają dziecięcy umysł i dziecięce serduszko do wielkiego słowa naszego Proroka, człowieka, który stworzył dla nas pismo święte. To wiel-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Zjednoczeni słowem Szewczenki

W Międzynarodowym Centrum Kultury „Sjajwo” w Kijowie podsumowano VI międzynarodowy projekt-konkurs „Taras Szewczenko jednoczy narody” i nagrodzono jego zwycięzców. W latach 2020–2021 w tym projekcie-konkursie wzięło udział 729 uczestników z 14 krajów, a słowo Kobziarza brzmiało w 23 językach. To piękna i ważna praca – siać w dziecięce dusze ziarno, które zawarte jest w niezwykłym słowie Wielkiego Kobziarza. Znamy wspaniałych poetów zarówno przed Szewczenką, jak i po nim. Ale wypełnienie właśnie jego twórczości jest szczególne pod każdym względem. Proszę spojrzeć, jaka kolosalna muzyka brzmi w wierszach tego poety, nie wspominając już o aktualności jego twórczości. Chcę pogratulować naszej inteligencji, która wychowała tak wspaniałe dzieci, odnoszące się do naszego Proroka z wielką miłością. Szczególne słowa podziękowania dla organizatorów i członków jury za to wspaniałe wydarzenie. O osobliwościach organizacji i przeprowadzenia tegorocznego konkursu opowiedzieli przewodniczący Kijowskiej Miejskiej Organizacji Towarzystwa „Znannia” Wasyl Newołow oraz zastępczyni przewodniczącego kijowskiej „Proświty” Olha Chodacka. Zdobywca grand prix w nominacji „Mój Szewczenko: literacki”, przewodniczący zarządu Towarzystwa „Znannia” Ukrainy Wasyl Kuszeret zaznaczył, że Szewczenko jest podstawą wszystkiego, co dobre i cnotliwe. Taras Hryhorowycz swoją twórczością położył fundament pod wieczność i nieskończoność naszego narodu. Zwyciężczyni w nominacji „Ponad czasem”, organizatorka i uczestniczka projektu „Artystyczny specnaz” Zoja Rużyn opowiedziała o swoim wkładzie w zachowanie pamięci o Tarasie Szewczence. Od ponad dwudziestu lat jest jedną z organizatorek akcji „Objmijcie się, bracia moi” na Górze Czernieczej w Kaniowie, od 2001 roku z jej udziałem we wsi, w której urodził się Szewczenko, odbywają się obchody ku czci rodziców Kobziarza w dniu jego urodzin, podczas których brzmi pieśń ludowa. W wydarzeniach tych wielokrotnie brał udział Narodowy Ukraiński Chór Ludowy imienia Hryhorija Werowki. Na 200-lecie urodzin Tarasa Hryhorowycza pani Zoja zainicjowała projekt „Tarasowa wierzba”, wówczas posadzono 200 sadzonek drzew. Kierowniczka projektu „Interaktywna książka. Magiczny Kobziarz” Nadija Hraczowa opowiedziała o tym projekcie, skierowanym do uczniów szkół średnich. Jego celem jest przybliżenie naszym nastolatkom Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki i Iwana Franki za pomocą najnowszych technologii. Projekt wsparło już około 20 tysięcy dzieci z 5 obwodów Ukrainy, zainteresowano się nim także za granicą. Zastępczyni redaktora naczelnego czasopisma „Sprawy rodzinne” Ludmyła Hrabowenko podzieliła się doświadczeniem otwierania studiów imienia Tarasa Szewczenki w szkołach ogólnokształcących. Wspomniała, jak razem z Hałyną Jabłonśką i Anatolijem Pałamarenką spotykała się z wiejskimi uczniami i jak ciepło witały ich dzieci. Jedna z gości wydarzenia, dziennikarka Ludmyła Czeczel, jest przekonana, że wszyscy uczestnicy konkursu są już zwycięzcami, gdyż dotknięcie słowa Szewczenki to już wielki zaszczyt. „Szewczenko jednoczy narody” to nie tylko międzynarodowy projekt-konkurs, to wielkie święto. Zasługuje na większą skalę i szerszą publiczność. Pani Ludmyła zaprosiła Hałynę Jabłonśką do jednej ze swoich najbliższych audycji w emigracyjnym radiu „Na kawę z Ludmyłą Czeczel”. Podsumowując projekt „Szewczenko jednoczy narody”, sekretarz odpowiedzialna konkursu Łarysa Kondratiuk zwróciła uwagę na to, że wśród jego uczestników jest 78 dzieci w wieku do 7 lat. Ogółem najmłodszy uczestnik ma 3 lata, a najstarszy – 99. Zwiększyła się liczba uczestników z terytoriów okupowanych – obwodów donieckiego i ługańskiego, prawie wszyscy oni zdobyli miejsca na podium. Do konkursu dołączają całe rodziny, zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. W tym roku po raz pierwszy zaprezentowano filmy animowane o tematyce szewczenkowskiej. Jak już wspomniano, poezja Kobziarza brzmiała w wielu językach, ale szczególnie poruszające było widzieć, jak słowo Szewczenki odtwarzane jest w języku migowym. Przyjemnie zaskakuje podejście większości uczestników – kreatywność, jakość, przygotowanie. Do konkursu dołączają twórcy ludowi, profesjonalni wykonawcy, śpiewacy. Obecnie organizatorzy zaczynają przygotowywać VII międzynarodowy projekt-konkurs „Szewczenko jednoczy narody”. Od 1 lipca można składać zgłoszenia do udziału w nim.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

do 100-lecia Kateryny Biłokur. Zdołaliśmy wykonać i oddać Ministerstwu Kultury tylko niemą wersję obrazu. Do jubileuszu zostawały dwa miesiące. Dyrekcja studia zaproponowała mi… zakończenie udźwiękowienia filmu beze mnie. Żebym nie odmówiła, obiecano mi wypłacić dwuletni dług jeszcze za scenariusz. Propozycja była kusząca, bo pieniądze były rodzinie potrzebne – trzy lata przed uruchomieniem filmu złamałam kręgosłup, przeszłam operację, po której długo nie mogłam stanąć na nogi, a kiedy stanęłam, przyznano mi II grupę inwalidzką. Łada była w naszej rodzinie trzecim dzieckiem, przetrwanie było trudne. Kateryna Wasyliwna mawiała: „Kwiaty moje, dzieci”. Lecz ten film też był dla mnie jeszcze niedonoszonym dziecięciem. Gdybym skusiła się na pieniądze, to cała moja wymarzona 25-letnia droga do tego obrazu byłaby daremna. Ludzie ze studia wspólnymi siłami naprędce podłożyliby jakąkolwiek muzykę, jakiekolwiek szumy… I, co najważniejsze, zaprosiliby do głosu zza kadru jedną z trzech artystek ludowych, które mi narzucali. A film nie potrzebował gry – potrzebował głosu, któremu uwierzyliby, jak głosowi samej Kateryny Wasyliwny Biłokur. I, jako nagrodę za moją upartość, Bóg zesłał nam taki głos… przez radio. W cyklu audycji „Światło ciche” z księdzem rozmawiała, jak mi się zdawało, sama Kateryna Biłokur. Kiedy w bajkową zamieć ze swoją córką na rękach pojechałam na spotkanie z pisarką Kateryną Motrycz, byłam zdumiona, że również zewnętrznie pisarka jest podobna do Biłokur, jak rodzone siostry. Tylko bez „kufajki”. Cudowna Kateryna Motrycz zaczęła czytać listy Kateryny Wasyliwny, a nasz dyrektor Arkadij Szuchman szepnął: „Mam gulę w gardle. To ona” (Wybiegając naprzód, trzeba powiedzieć, że kiedy film zdobył nagrodę artystyczną „Kijów” im. Iwana Mykołajczuka, podzielono ją na pół: połowę – autorowi scenariusza i reżyserowi, drugą połowę – głosowi zza kadru). …A póki ja zajmowałam się swoją nowo narodzoną córką, stała się straszna rzecz – ktoś zniszczył nasz film. To znaczy cały montaż filmu na zawsze wymazała z komputera czyjaś obojętna ręka. To był bardzo skomplikowany montaż – ponad pół tysiąca sklejek z efektami specjalnymi, z podwójnymi, potrójnymi ekspozycjami. Zginęła unikalna grafika komputerowa, której już nie zdołaliśmy odnowić. I znów cały film, od pierwszego kadru, montowaliśmy z kaset roboczych, których mieliśmy około

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Droga do kwiatów Kateryny

W dniu 60. rocznicy śmierci Kateryny Biłokur nastąpiło zaćmienie słońca. Słońce było nadwyrężone, a przypomniały się słowa Kateryny Wasyliwny: „...przez całe życie czuję nadwyrężenie swojego losu”. Ze 120 lat jej życia, połowy tego czasu nie ma już na Ziemi. Taka oto równowaga. Ale zdumiewająca moc jej obrazów wciąż rośnie, o czym świadczy długa kolejka na jej wystawę w Mysteckim Arsenale, jasne, ogromne albumy wydawnictwa „Rodowid” i niedawna gruntowna monografia historyczki sztuki Ołesi Awramenko… Nowe pokolenia wchłaniają historię wielkiej artystki w historię swojego życia. Ołha SAMOŁEWSKA, reżyserka filmowa, laureatka międzynarodowych festiwali filmowych i międzynarodowych nagród. Jeszcze od czasów szkolnych zaczęła się moja znajomość z Kateryną Biłokur. Nie, jej obrazów wtedy jeszcze nie widziałam. Pewnego razu latem na daczy zatrzymał mnie głos Niny Matwijenko, która z naszego odbiornika tranzystorowego czytała listy nieznanej artystki, parząc mnie tak, że już nie mogłam o tym zapomnieć. Te listy potem weszły do naszego filmu. A znajomość z obrazami Kateryny Biłokur odbyła się już w czasach studenckich. Kinematografów wtedy wychowywano w starodawnym korpusie cerkiewnym, w najbardziej czarującym miejscu na Ziemi. Ławrowski dzwon do dziś rozbrzmiewa anielską muzyką. Okna naszej auli wychodziły na straszne i zwyczajne ruiny Soboru Uspieńskiego. Pod deszczami i śniegami płakały niedobite oblicza świętych. A za ruinami świątyni przechowywała się wysepka Katerynowego światła, która do dziś czeka na wszystkich w muzeum, podobnym do świątyni – tam żyją prace Kateryny Biłokur. Wierny przyjaciel mojej młodości Lonia Bernadski otworzył dla mnie tę salę, ten raj. Obrazy oddychały czymś dziwnym, nieoczekiwanym i bliskim. Oglądaliśmy te niewiarygodne kwiaty, ciche, ale splecione w potężny hymn samej naturze, życiu, Bogu… Tam były całe Galaktyki, utworzone z kwiatów. Obok Jahotyna w Bohdaniwce przemknęło życie Kateryny Wasyliwny. Będąc już znaną artystką, tak odpowiadała na pytania dziennikarzy o warunki twórczości: „Jaka tam pracownia? Zwyczajna wiejska chata. Czyż ja jestem artystką? Ja – Kopciuszek. Póki wygrzebię popiół, napalę w piecu, przy starej matce pochodzę, kozę oporządzę, drewna narąbię… I ile w głowie mojej kłębi się niewydanych bujnych obrazów! I tak one w marzeniach pozostają…” Prosiła-błagała ówczesne partyjne kierownictwo o przyznanie jej chociaż kącika w Kijowie, żeby malować z dala od złej synowej. Odpowiedzią było: „Niech siedzi – gdzie siedzi!” I oto obrazy jej na wieki zameldowały się w stolicy, i to nie w jakimś tam kąciku, a w wielkiej ławrowskiej sali w sercu Kijowa. Duch wieje, kędy chce. Ale na obcowanie z dumą ukraińskiej sztuki dla radzieckiego ogółu długi czas zachowywało się coś w rodzaju weta. Nie, Kateryny Biłokur nikt nie zakazywał. Ale też nikt nie wznawiał wtedy jej albumów. Ten letargiczny stan można by nazwać słowami Łesi Ukrainki „obojętny sen obojętnego niewolnika”. Cienki album reprodukcji jej zdumiewających prac o słabej jakości poligraficznej wyszedł w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku i jest już rodzinną relikwią. Ot z tego albumu i powstał u mnie pomysł stworzenia filmu – pożegnalnej modlitwy. Wiele albumów z tamtego nakładu wraz ze swoimi właścicielami przeprowadziło się do innych krajów, wylewając przez granice cząstkę bezgranicznego piękna ukraińskiej sztuki. Pamięta się, jak chciało się wtedy pokazywać ten album wszystkim i cieszyć się zdziwieniem widzów. Chciało się więcej dowiedzieć o czarodziejce z Bohdaniwki, marzyło się zobaczyć ją, pocałować spracowane ręce. Ale Kateryny Wasyliwny już nie było na świecie. Album zawołał nas z Lonią Bernadskim (wtedy – studentem wydziału operatorskiego) do Bohdaniwki oraz do Jahotyna. Notka „SP”. Film „Kateryna Biłokur. Przesłanie”: autorka scenariusza i reżyserka filmowa Ołha Samołewska, operatorzy Wołodymyr Kukorenczuk, Mychajło Lebiediew, Switłana Zinowjewa, Dmytro Czeczka, Witalij Borowyk, Wołodymyr Hałycki, kompozytor Wołodymyr Huba, producentka Switłana Stepanenko. Piosenka w wykonaniu Niny Matwijenko, listy artystki Kateryny Biłokur czyta pisarka Kateryna Motrycz. Studio „Kinematografist”, 2001 r. Film – laureat pięciu międzynarodowych festiwali filmowych, nominowany do Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki (2003), laureat nagrody artystycznej „Kijów” im. Iwana Mykołajczuka (Kijów, 2004), laureat Międzynarodowej nagrody im. Arsenija i Andrieja Tarkowskich (2008). Film był wyświetlany w USA przez firmę „UATV, LLC” na kanale telewizyjnym diaspory (2006). Prezentacja filmu odbyła się w Ambasadzie Ukrainy w Niemczech z udziałem Ambasadora Ukrainy w RFN P. Klimkina (Berlin, sierpień 2012). do galerii do obrazów nieznanej mistrzyni. Ale droga do filmu rozciągnęła się na ćwierć wieku. Będąc już reżyserką studia filmowego „Kyjiwnaukfild”, na początku lat 80. zwróciłam się do dyrekcji z pomysłem filmu o Katerynie Biłokur. W odpowiedzi usłyszałam: „Jaka tam Biłokur? U nas 40% ziemniaków z pól zbiera się! Oto o czym trzeba kręcić! Do tego studio już zrobiło 10-minutowy film o Biłokur”. Ale pomysł wciąż się rozwijał. Kateryna Wasyliwna mawiała: „Pusta przestrzeń przemawia do mnie: zamaluj mnie!”. A ja czułam, jak bardzo Kateryna Wasyliwna chce, żeby usłyszano jej spowiedź. Zostawiła dla filmu wszystko: i warstwę wizualną, i natchnione listy – tylko wejść w to, poczuć i zebrać… W Centralnym państwowym archiwum filmowo-fotograficzno-fonograficznym Ukrainy imienia H. S. Pszenycznego obejrzałam wszystko, co zostało nakręcone o Katerynie Biłokur. W tych filmach przeglądowych, niestety, nie było poetyckości, właściwej wielkiej artystce, a zatem nie było jej wizerunku. W jednym z filmów nawet… z chaty do chaty śmiesznie biegała naga piękna aktorka. Na tamten czas podobne objawienie byłoby śmiałe w jakimś innym filmie. Ale jakiż to ma związek z Artystką, która przeżyła życie zakonne? Kateryna Biłokur – jakby powtórzenie wielkiego mnicha Andrieja Rublowa. Chociaż być mniszką poza klasztorem jest znacznie trudniej. …Odkąd Kateryna Wasyliwna opuściła ten świat, stosunek do kultury nie bardzo się zmienił. Jak ona wypraszała farby i olej, tak i my wypraszaliśmy finansowanie filmu. Gdybyśmy na bohaterkę filmu wybrali jakąkolwiek kolejną i nietrwałą gwiazdkę pop, to znaleźć pieniądze na film byłoby znacznie łatwiej. Kiedy krajowi sponsorzy dali nam… zrozumieć, że nadziei na nich nie ma, mój stary album zaczął pracować jako poszukiwacz finansowania za oceanem, gdzie, jak się okazało, Katerynę Wasyliwnę znają i cenią... Przebywając na festiwalu w Toronto, wystąpiłam z projektem filmu w Kanadyjsko-Ukraińskiej Fundacji Artystycznej. Członkowie zarządu klaskali temu pomysłowi, obiecywali sfinansować film, prosili o przesłanie kosztorysu. Z kanadyjskiego funduszu im. T. Szewczenki do Kijowa przyszła ankieta – wypełniliśmy wszystkie 9 arkuszy. Naszą ankietę (formularz aplikacyjny) kanadyjscy koledzy zatwierdzili i… zaprosili do kręcenia na ich terytorium. Unikalna możliwość międzynarodowej produkcji stała się rzeczywistością. Taka propozycja byłaby wielkim prezentem dla każdego z naszej braci. Ale ten projekt potrzebował właśnie ojczystej ziemi. Jak pisała Kateryna Wasyliwna: „Na diabła mi tak daleko jechać – aż do Piatigorska? Boże mnie uchowaj! Gdzie tam on – może aż na kraj świata?! Mnie Kijów oczarował – nie mogę nijak zapomnieć!” Tylko raz Kateryna Biłokur wyjechała poza granice Ukrainy – do Galerii Trietiakowskiej. Głośna Moskwa przestraszyła ją, a przy obrazach stała godzinami i nie chciała wychodzić z galerii… …Wraz ze zbliżaniem się 100-lecia Kateryny Biłokur pojawiła się nadzieja na sfinansowanie filmu. Pod koniec 1997 roku przeprowadziliśmy pierwsze zdjęcia w tej samej ławrskiej sali Kateryny Biłokur. Wreszcie, w 1998 roku wiceminister kultury Hanna Pawliwna Czmil obiecała sfinansować film. Jednak niewielkie środki na rozpoczęcie okresu przygotowawczego wpłynęły dopiero w drugiej połowie 1999 roku. I znów – pustynia aż do maja jubileuszowego 2000 roku. Artyści, których nie nęci koniunktura, zmuszeni są mieć nadzieję i czekać, czekać i mieć nadzieję… Ale nie narzekam, bo tym razem państwo jakby wykonywało moje zamówienie, a nie odwrotnie. A ja, odpowiednio, cieszyłam się, że wykonywałam zamówienie Kateryny Biłokur. Jesteśmy wdzięczni studiu „Internews”, Lesiowi Saninowi za grant na korzystanie z kamery wideo. Dyrektorem filmu zgodził się pracować – za marną płacę – wysoce profesjonalny i inteligentny Arkadij Szuchman. Z operatorem było trudniej. W sekretariacie Związku Kinematografistów zauważono nam, że materiał o wielkiej artystce można by powierzyć artyście poziomu Paradżanowa czy Tarkowskiego. Wysokiej klasy operatorzy odmawiali „dawania z siebie wszystkiego” za bezcen. Jeden nawet poradził nam wziąć za operatora… studenta, który „będzie jadł ziemię”. Zdjęcia ciągnęły się bardzo długo, bo wysokiej klasy operatorzy wyznaczali nam swoje dni wolne bez odrywania się od głównej pracy. Pracownicy Jagotyńskiej Galerii Obrazów oraz Jagotyńskiego Muzeum Historycznego bardzo pomogli nam konsultacjami, organizacją zdjęć, a my, niestety, nie mieliśmy możliwości odwdzięczyć się za ich sumienność, bo tylko połowa kosztorysu została sfinansowana. Państwo umiejętnie korzysta z tego, że artyści, którzy mają osobiste zainteresowanie tematem, będą pracować nad nim na każdych warunkach, a nawet bez warunków. Kompleks montażowy studio wynajmowało od niesławnego oligarchy Wiktora Medwedczuka, płacąc mu 40 dolarów za zmianę. Pracę reżysera wyższej kategorii (kiedyś były kategorie) państwo wyceniało czterdzieści razy taniej... Narodziny mojej córki Łady na długo przerwały pracę nad filmem. Ale przecież pracowaliśmy do ostatniego tygodnia. Studio musiało oddać film

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

trzydziestu… Świetlanej pamięci producentka Switłana Iwaniwna Stepanenko znalazła środki na dodatkowy montaż i dała nam twórczą swobodę, a po zakończeniu pracy na cały rok przyznała mi niewielkie stypendium Fundacji Rozwoju Sztuki Współczesnej. …Dla demonstracji filmu w diasporze na prośbę amerykańskiej firmy “UATV, LLC” filozof Jewhen Swerstiuk nagrał przedmowę. Są tam takie słowa: “Ten film to zdumiewająca przypowieść o niezniszczalności Bożego daru i o niezniszczalności piękna. I jeszcze o tym, że zła iskra pole spali i sama zniknie. Filozofię tego filmu można uogólnić jako BÓG SWOJE CHRONI.” Za oceanem do tego czasu już dawno ukazały się drukiem i pocztówki, i albumy z czarownymi kwiatami Kateryny Biłokur. A Ukraina wtedy czekała na 100-lecie artystki, żeby wreszcie rozrodzić się kilkoma wydaniami o swojej sławnej córce. Jak długo nasz kraj szedł do Kateryny!.. Od lat 50. XX wieku badany jest fenomen Kateryny Biłokur. Pisali o niej Stefan Taranuszenko, Wasyl Nahaj i inni. Ponad dwadzieścia lat Mykoła Fedosijowycz Kaharlycki zbierał drogocenne materiały, które weszły do dwutomnika poruszających listów Kateryny Biłokur oraz wspomnień jej współczesnych. Kateryna, która “głosu nauczyciela nie słyszała”, onieśmielona przed uczonymi ludźmi, wreszcie otrzymała na swoje stulecie uczoną księgę, która pokazuje wielowymiarowość i oryginalność jej twórczości, ujawnia jej folklorystyczne, ogólnokulturowe i duchowe podstawy. Oto radość dla Kateryny Wasyliwny!.. Ówczesna dyrektor Muzeum Sztuki Dekoracyjnej Nina Łeonidiwna Rozsoszynśka dołożyła wiele starań, aby w 2000 roku wydać na jubileusz Kateryny Biłokur nowy album kolekcji ławry. Ale Ukraina wtedy tak i nie odpowiedziała na prośbę o sfinansowanie tego wydania. Sponsorów na zbiór dzieł ukraińskiej czarodziejki udało się znaleźć tylko… w Moskwie. Częściowa kijowska kolekcja prac genialnej artystki ujrzała wtedy światło dzienne dzięki maleńkiej garstce ludzi czynu. Po tym wyszedł zbiór prac z zakresu historii sztuki i kulturoznawstwa naszych najlepszych uczonych, takich jak D. O. Horbaczow, A. M. Makarow, O. S. Najden, M. W. Popowycz, W. Ł. Skuratiwśkyj i inni. …Młoda Kateryna, płacząc, szła po podkładach kolejowych do swojej wsi, kiedy nie przyjęto jej do mirhorodzkiego technikum. Ale wyobraźmy sobie, że przyjęto ją do tego radzieckiego technikum ceramiczno-artystycznego. Tutaj zaczęłoby się przerabianie jej niezwykłego daru – na potok, który zadowalałby i kupujących, i sprzedawców-ceramików. Są takie słowa dawnej modlitwy: ”Panie, daj mi nie to, czego chcę, a to, czego potrzebuję”. A jeśli chodzi o nauczycieli, to artystka ich miała. I byli to wielcy nauczyciele. To natura, którą nazywała matką. To wszechogarniająca miłość do malowania. To duchowość, która pozwalała jej poczuć się we wszystkim, co żyje, i wszystko, co żyje – w sobie. Przez całe swoje życie Kateryna Wasyliwna lgnęła myślami do Kobziarza. Można powiedzieć, że była z nim w łączności, czytała jego wiersze, cytowała je, w decydującej godzinie popędziła do niego na Czerneczą Górę prosić o radę. Jeśli zagłębić się w jej dzieła, przychodzi na myśl, że tworzyła nie obrazy, a ikony. Zrozumiałe, że obecność Ducha Świętego pojawia się w dziele nie przez tematykę. Jeśli świętość nie jest włożona – dzieło świętości nie niesie, choćby było na chrześcijańskie tematy. Prawdziwymi ikonografami od dawna stawali się najbardziej utalentowani i najczyści duchem. Kateryna Biłokur udowodniła, że można, malując kwiaty, składać hymn Bogu, podnosić ziemskie piękno do piękna niebiańskiego. Ta milcząca kobieta była obdarzona rzadkim darem miłości. Umiała widzieć boską istotę we wszystkim, co kochała. Kiedy się zakochiwała, to czuła ogień Taboru, wielkość – w ukochanym. Świadczą o tym jej poetyckie listy. Ale powstawała absurdalna sytuacja: mężczyźni bali się tego. Ale, przyjąwszy to, byliby szczęśliwi, mając takie przenikliwe kobiece rozumienie i odczuwanie. Zresztą krajowi jej daru było tak za dużo, że niepotrzebne było takie wyłamywanie się poza ramy amatorskiego prymitywizmu – czy to ornamentalnego, czy realistycznego… Dom Twórczości Ludowej skupował jej prace po cenach godnych prymitywizmu. Jakiejś kołchoźnicy płacili za ornamenty tyle samo, co genialnej Katerynie, która czarowała nad każdą pracą miesiącami, a nawet latami… Teraz wszystkim wiadomo, że w 1957 roku na wystawie sztuki radzieckiej w Paryżu Pablo Picasso był oczarowany doskonałością prac ukraińskiej chłopki. Od tego czasu wielokrotnie powielano jego okrzyk, zapisany przez radzieckiego informatora, artystę M. Hłuszczenkę: “To genialna ciotka! Ja tak nie potrafię. Gdybyśmy mieli artystkę takiego poziomu kunsztu, to zmusilibyśmy cały świat, by o niej mówił!”. Jeszcze nie nadszedł ten czas, kiedy Kateryna Biłokur stanie się częścią świadomości kulturowej naszego narodu. Tragedię swoich spalonych ikonostasów przeżywał Andriej Rublow. Kateryna Biłokur straciła całą salę prac, stworzonych przez nią do czterdziestego roku życia. Je też spalili obcy. I co najważniejsze – i jego, i jej życie minęło w piekle krwawych wieków, ale stulecie Kateryny jest najkrwawsze. A wyczyn tych geniuszy polega na tym, że dzikość środowisk nie zniszczyła ich dusz. Dzieła, które po sobie zostawili, wiecznie promieniują Duchem Świętym. Wszystko przemija, ale nie wszystko znika, a przelewa się z jednego w drugie… Już wzmocniły się nowe generacje, które wychowane są na innych, często wcale nie katartycznych, a niestety destrukcyjnych wzorcach (co w dużej mierze powiela także “niezależna” telewizja). Ale prawdziwa sztuka zawsze będzie podnosić duszę człowieka do Boga. Pokój mrokowi twojemu! Po to jesteś artystą, że pochłaniasz ciemność i zostawiasz promień Boży. Jest mewa o imieniu Jonathan Livingston. I jest kwiat o imieniu Kateryna Biłokur, który nie ma właściwości więdnięcia. Ta mistrzyni zwyciężyła swoje stulecie, zwycięży i obecne, i przyszłe… Jej twórczość jest przejawem najwyższych osiągnięć duchowych nie tylko naszej kultury, ale i kultury światowej. Możemy być tylko dumni, że Artystka Ziemi Kateryna Biłokur wyrosła wbrew i dzięki naszej gorzkiej ziemi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Kobzar uczczony, dyplomy wręczone

Tetiana Tereszczenko. W przeddzień Święta Trójcy na terenie Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w Kaniowie w obwodzie czerkaskim odbyły się tradycyjne uroczystości, które odradza Ogólnoukraiński charytatywny fundusz kulturalno-naukowy imienia Tarasa Szewczenki, kierowany przez praprawnuczkę Kobzara w linii siostry Kateryny, Ludmyłę Krasycką – upamiętnienie Tarasa Szewczenki. Słynną częścią uroczystego wydarzenia jest coroczne, już od ponad 25 lat, nagradzanie dyplomami laureatów Funduszu Tarasa Szewczenki przedstawicieli Ukrainy oraz jednego przedstawiciela z zagranicy. Wszystkich laureatów łączy ich pełna poświęcenia praca na niwie kultury, oświaty, literatury, skierowana na szerzenie na Ukrainie i w świecie idei oraz dziedzictwa Tarasa Szewczenki. Jak wiadomo, laureatami Funduszu Tarasa Szewczenki „W swoim domu swoja prawda, i siła, i wola” w 2021 roku zostali: Wachtang Kipiani, dziennikarz, historyk; Ołeksandr Riznykiw, poeta; Zinaida Tarachan-Bereza, znana szewczenkolożka; Askold Melnyczuk, amerykański pisarz ukraińskiego pochodzenia, który nie mógł przylecieć ze Stanów Zjednoczonych. Upoważnił on do bycia swoją pełnomocniczką zastępczynię prezesa Funduszu im. T. Szewczenki Tetianę Kononczuk, aby odebrała jego dyplom i wygłosiła słowo: „Chciałbym podziękować Ludmyle Krasyckiej, Tetianie Kononczuk oraz wszystkim, którzy biorą udział w Ukraińskim charytatywnym funduszu kulturalnym imienia Tarasa Szewczenki, za to uznanie. Żaden pisarz, godny tego imienia, nie pisze z honorem dla zaszczytów, ale wszyscy pragną być wysłuchani, i ja chcę wyrazić swoją wdzięczność. Kontakt z Funduszem Szewczenki ma dla mnie szczególne znaczenie. Chociaż urodziłem się w Ameryce i uważam się za amerykańskiego pisarza, moim pierwszym językiem był ukraiński. Moi rodzice, Edward Melnyczuk i Ołena Sofija Zahajkewycz-Melnyczuk, wytrwale dążyli do tego, aby ich dzieci wiedziały o przeszłości swojego narodu. W rezultacie, na długo przed tym, jak usłyszałem imiona Walta Whitmana, Emily Dickinson czy Ralpha Waldo Emersona, byłem zaznajomiony z twórczością Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki i Hryhorija Skoworody. Moje zaznajomienie z Szewczenką było szczególnie gruntowne, ponieważ moja matka, która kiedyś sama pragnęła być poetką, szanowała Szewczenkę ponad wszystkich. Kilkutomowe wydanie jego utworów zajmowało najlepszą część półki w naszym salonie. Matka zawsze cytowała go i nalegała na to, bym zapamiętywał jego wiersze, co też robiłem, chociaż nie zawsze chętnie. „Uczcie się, bracia moi, / Myślcie, czytajcie. / I cudzego się uczcie, / I swego nie porzucajcie” – była jej mantrą. „Szewczenkowskie koncerty” – zjawisko, które odbywało się w tysiącach wspólnot na całym świecie, w tym także w mieście Elizabeth, stan New Jersey, gdzie w 1961 roku, pewnego niedzielnego wieczoru, kiedy nie miałem jeszcze pełnych siedmiu lat, stałem na scenie przed kilkuset emigrantami i uchodźcami i czytałem „Posłanie”. W tym wieku, oczywiście, nie zrozumiałem ani słowa z tego, co mówiłem. Jednak już wtedy czułem, że wiersz jest adresowany do mnie. W końcu było to napisane „dla umarłych, żywych i nienarodzonych”. Prorocza wizja Szewczenki była bezbłędna. Rozumiał mistyczną siłę języka, cudotwórczą zdolność słowa do zmieniania przyszłości i kształtowania rzeczywistości. Teraz, po sześćdziesięciu latach, trochę lepiej rozumiem ten poemat. Jako pisarza, wciąż inspiruje mnie wiara Szewczenki w trwałą siłę języka. Ta wiara powinna być głębokim źródłem siły dla nas wszystkich. Nie wątpię, że niezachwiane oddanie Szewczenki swojemu językowi i ludziom, wśród których wyrósł, pracowitym, uczciwym chłopom pańszczyźnianym, którzy zachowywali nadzieję, mimo zniewolenia – że właśnie ta siła jego miłości do nich, wyrażona w tym silnym, pełnym pasji poemacie, ostatecznie doprowadziła do waszego niedawnego wyzwolenia. Jego słowa są podstawowym fundamentem tego, że dzisiaj Ukraina występuje jako bastion demokracji i nadziei dla swoich sąsiadów w tym najbardziej wysuniętym na wschód zakątku Europy. Moi rodzice zmarli dwa lata temu. Epitafium, które moja siostra Hanna wybrała na ich nagrobek, pochodzi z „Hajdamaków” Szewczenki: „Wszystko płynie, wszystko mija – i końca nie ma. Dokądże to się podziało? skądże się wzięło?”. Szewczenko przypomniał nam, jak ważne są słowa: gdybyś wiedział, jak wiele znaczy słowo – i ile mogą zdziałać właściwe słowa! Nauczyciel męstwa, on wciąż inspiruje i potwierdza naszą wiarę w siłę prawdy oraz w zdolność słów do kształtowania świata i nadawania sensu naszemu życiu. Oto dlaczego, chociaż dzisiaj nie mogę być z wami w Kaniowie, jestem wzruszony i poruszony tym uznaniem i wdzięczny wam wszystkim za to, że pozwoliliście moim słowom być obecnymi wśród was, tak samo, jak słowa Szewczenki nadal będą inspirować mnie i miliony innych ludzi na całym świecie. Dziękuję”. Prorocze myśli i słowa Kobzara, które pojawiały się w przemówieniach występujących, w Kaniowie brzmiały wyjątkowo i wyjątkowo odbierano ich aktualność dotyczącą budowy sprawiedliwego społeczeństwa i błogosławionej Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Na stronach Książkowego Arsenału

Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora Wydawnictwo Akademii Kijowsko-Mohylańskiej zaprezentowało książki z historii Ukrainy, wśród nich – prace Serhija Pawłenki „Wojsko Karola XII na północy Ukrainy” oraz „Otoczenie hetmana Iwana Mazepy”, Tarasa Chuchliba „Kozacy i janczarzy” oraz „Kozacy i Tatarzy”, Ołeha Repana „Rdza na żelazie”. Wydawnictwo „Łybid” zapoznało z wydaniem „Prawo do śmiechu. Antologia satyry i humoru ukraińskiej diaspory w dwóch księgach”, zbiorami Liny Kostenko „Scytyjska Odyseja” oraz Uliany Krawczenko „Chryzantemy”. Wydawnictwo „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA” przedstawiło przekłady na język ukraiński arcydzieł literatury światowej „Taras Bulba” Mykoły Hohola, tragedii „Hamlet”, „Romeo i Julia”, „Król Lear” Williama Szekspira, powieści „Portret Doriana Graya” Oscara Wilde’a, a także powieści Jurija Szczerbaka, Marii Matios oraz utwory innych współczesnych ukraińskich pisarzy. Galeria „Biłyj swit” zaprezentowała kilka zbiorów z utworami współczesnej ukraińskiej sztuki, a Dowżenko-Centrum – „Antologię ukraińskiej krytyki filmowej” w trzech tomach. *** Jednym z pierwszych wydarzeń na scenie ulicznej stała się zorganizowana przez Ministerstwo ds. Weteranów dyskusja o roli literatury weteranów w przeciwdziałaniu wojnie Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie. – Rozmowę o literaturze weteranów trzeba zaczynać od takich nazwisk, jak Cervantes, Remarque, Jurij Horlis-Horski – przekonany jest doradca ministra ds. weteranów Wasyl Pawłow. – Ta literatura w różnych czasach kształtowała świadomość społeczeństwa i całych pokoleń. Jeśli spróbować określić kwintesencję literatury weteranów, to można użyć hasła, które w zeszłym roku stało się hasłem pierwszych wspólnych ćwiczeń wojskowych sił powietrznych Niemiec i Izraela: „Pamiętając przeszłość, kształtując przyszłość”. Literatura weteranów faktycznie jest tym bazisem, na którym możemy kształtować historię współczesnej wojny. Literatura weteranów nazywa rzeczy po imieniu, a wroga – wrogiem. Im potężniejsza będzie taka literatura, tym silniejszy opór będziemy mogli stawiać w wojnie, którą prowadzi przeciwko nam Rosja. Minweteranów wystąpiło inicjatorem literackiej dyskusji, dołączyliśmy do organizacji namiotu weteranów na Książkowym Arsenale. Będziemy nadal brać aktywny udział w działaniach na rzecz propagowania i rozpowszechniania literatury weteranów. – Polityka Federacji Rosyjskiej to przekręcanie historii – podkreślił zastępca redaktora naczelnego czasopisma „Ukraiński tydzień” Jurij Łapajew. – Robi się to różnymi kanałami – utworami artystycznymi, kinem, literaturą naukową, muzyką itd. Wiele osób słyszało o rosyjskim filmie „Krym”, nakręconym w 2017 roku o tym, jak Krym rzekomo wrócił do domu. Na jego zdjęcia wydano 6 milionów dolarów, oficjalnym zleceniodawcą było Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej. Istnieje Rosyjskie Towarzystwo Historyczne – organizacja państwowa, która pozycjonuje się jako charytatywna i humanitarna. Wspiera ona różnorodne projekty, w tym kulturalne. Roczny budżet tej organizacji to 500 milionów dolarów, to więcej niż budżet na rok całego Ministerstwa Kultury Ukrainy. A takich organizacji w Rosji jest kilka. Te liczby nie mogą nie niepokoić. W rosyjskiej literaturze pięknej stały się popularne wątki, kiedy ludzie wracają w przeszłość i walczą z faszyzmem na terytorium Ukrainy, albo odwrotnie – z przeszłości trafiają w teraźniejszość. To fantastyczna alternatywna historia o tym, jak „dumni ruscy rycerze” zwyciężają ukraiński faszyzm pod Kijowem itd. Nie można ignorować faktu, że taka literatura, niestety, znajduje swojego czytelnika. Musimy przeciwstawić z naszej strony coś przeciwko tej „heroice”. Musimy wypełnić naszą przestrzeń jakościową literaturą weteranów, która przedstawiałaby obiektywne spojrzenie na wydarzenia, które trwają na Ukrainie od 2014 roku. Jeśli nie będziemy utwierdzać naszego spojrzenia, naszej prawdy, to tę niszę bardzo szybko zajmie wróg. Musi być państwowe wsparcie dla ukraińskiej literatury patriotycznej i, w szczególności, takiego jej rodzaju, jak literatura weteranów. Z tego wygrają i społeczeństwo, i weterani. Autorki WD „Bukrek” Zirka Menzatiuk i Hałyna Daciuk Jednolity pogląd społeczeństwa na wydarzenia, które dzieją się wokół, sprzyja konsolidacji wspólnoty, zmniejsza liczbę konfliktów. Zgodnie z ostatnimi badaniami socjologicznymi, daleko nie wszyscy obywatele rozumieją, że u nas wciąż trwa wojna. Właśnie literatura weteranów może wielu przekonać, spopularyzować nasz punkt widzenia. Dla weteranów taka literatura to sposób psychologicznej rehabilitacji. Myślę, że w perspektywie mogłaby stać się dla nich biznesem wydawniczym. Jestem pewien, że weterani mogą i powinni zarabiać na książkach. – Nasze wydawnictwo jest niewielkie. Przez dwa i pół roku pracy wydaliśmy nie tak dużo – 30 książek. Około 20 z nich – o współczesnej wojnie – opowiedziała dyrektorka wydawnictwa „Biłka” Iryna Biłocerkiewska. – Nazywanie tej literatury literaturą weteranów tak naprawdę nie jest do końca poprawne, bo o wojnie piszą nie tylko weterani, ale też wolontariusze i profesjonalni pisarze. O wojnie może pisać każdy człowiek: jeśli jego postawa jest patriotyczna, to te utwory mogą zainteresować wydawcę. Jeśli mówić o właściwie literaturze weteranów, to ma ona kilka składowych: ci, którzy piszą teksty, ci, którzy je wydają, ci, którzy sprzedają i promują, a najważniejsi ludzie w tym procesie to ci, którzy te utwory czytają. Mówiono mi, że wydajemy ciekawe książki, ale mamy wąską niszę czytelników, więc czy nie warto z niej wyjść? Odpowiadam: „Nie, ja chcę rozszerzyć tę niszę”. Po to, żeby literatura weteranów zajęła godne miejsce, musimy nie tylko więcej wydawać książek. Te książki muszą być najwyższej próby we wszystkich gatunkach, w tym powieści kobiece i kryminały. Przy okazji, prezentujemy na Książkowym Arsenale powieść kryminalną na ten temat – „Zasada ingerencji” Tamary Horiha Zerni. W ostatnim czasie dla mnie ważne są biblioteki. Kraj kupuje książki dla bibliotek, w tym wiejskich, które kształtują światopogląd ludzi. Jednak przeważnie są to przekłady zagranicznych autorów. Warto przecież propagować swoją literaturę i kulturę. Wydaje mi się, że właśnie przez literaturę możemy znajdować to, co nas łączy. Staram się wykorzystać każdą okazję, aby dostarczyć książki naszego wydawnictwa do czytelnika. – Namiot weteranów prezentuje około 200 książek, wszystkie one są różne, ale łączy je ich autorzy, ludzie, którzy przeszli wojnę – zaznaczył weteran wojny rosyjsko-ukraińskiej, pisarz Hlib Babycz. – Oni mają poczucie wojny, która się nie skończyła. Oni kontynuują walkę, ale już na innym froncie. Ich książki to bezpiecznik dla tych, którzy chcą przepisać naszą historię. Im więcej będzie takich książek, tym większa gwarancja pamięci historycznej. Muszą być ludzie, którzy będą wspierać taką literaturę. Niestety, na poziomie poszczególnych osób i państwa w ogóle takiego wsparcia na razie nie ma. U nas wciąż dość popularna jest telewizja. Ale na żadnym kanale telewizyjnym nie znajdziecie audycji, gdzie choćby coś mówiono o literaturze weteranów. Mamy niewielką warstwę ludzi, którzy interesują się tą literaturą. Mam nadzieję, że społeczeństwo w końcu zacznie rozumieć znaczenie takich książek. Ale na to mogą pójść lata... *** Otwierając jubileuszowy Książkowy Arsenał, dyrektor generalna Mysteckiego Arsenału Ołesia Ostrowska-Luta podkreśliła, że ostatnie dwa lata pomogły zrozumieć, jak ważne jest gromadzenie się razem, bycie ludźmi o podobnych poglądach. Przez dwa lata wielki zespół, prawie 100 osób, przygotowywał to forum. W zeszłym roku przeprowadzono program online dla wydawców. Przez cały ten czas myślano nad tym, jaki powinien być Książkowy Arsenał w okresie pandemii. Głównym hasłem podczas przygotowań były słowa: „Doczekamy się Książkowego Arsenału!”, a nowe hasło brzmi: „Doczekaliśmy się, żyjmy dalej!”. Minister kultury i polityki informacyjnej Ukrainy Ołeksandr Tkaczenko, przeglądając ofertę wielu wydawnictw i kupując kilka książek, wezwał wszystkich, by zrobili to samo, aby nie wychodzić z Książkowego Arsenału z pustymi rękami. Wyraził wdzięczność zespołowi, który organizuje święto książki, aby czytanie stało się bardziej dostępne. Życzył organizatorom zapału, a wydawcom – sukcesu komercyjnego. W dniu otwarcia Książkowego Arsenału ogłoszono zwycięzców VI konkursu „Najlepszy projekt książki”. Tym razem na konkurs zgłoszono ponad 200 książek, stworzonych przez ukraińskich projektantów i ilustratorów od sierpnia 2000 roku do maja 2021 roku, które nie były zgłaszane do konkursu wcześniej. Według słów kuratorki projektu Oksany Chmelowskiej, przez te lata konkurs stał się markowy, tak jak sam Książkowy Arsenał. Jego zadaniem jest łączenie literatury i sztuki, treści i estetyki. Jak w minionych latach, na konkursie zaprezentowano wiele wspaniałych wydań. Co ciekawe, najlepszą oprawę książek robią właśnie małe wydawnictwa. Grand Prix konkursu otrzymała pracownia twórcza „Ahrafka” (Romana Romanyszyn i Andrij Łesiw) za książkę „Dokąd i skąd” od „Wydawnictwa Starego Lwa”. To samo wydanie zwyciężyło w kategorii „Książka dziecięca”. Zgodnie z regulaminem konkursu, zwycięskie książki będą miały możliwość reprezentowania Ukrainy na światowym konkursie projektowania książek fundacji „Buchkunst” i wejdą do kolekcji „Najlepsze książki świata”. W kategorii „Książka do czytania” zwycięstwo odniosło wydanie „Jak budować na wieki. Architektura ponad czasem” – wydawnictwo „Osnowy”. „Za badania kulturoznawcze” – książka „Loty we śnie i na jawie” (Dowżenko-Centrum). W kategorii „Książka wizualna” wyróżniono wydanie „Narbut. Studia. Wspomnienia. Listy” (wydawnictwo „Rodowid”).*** Wielkie zainteresowanie u odwiedzających Książkowy Arsenał wzbudziła prezentacja ukraińskojęzycznej wersji książki „Wielka prezydentka małego kraju. Historia Dalii Grybauskaitė” z udziałem autorki Daivy Ulbinaitė, a także samej bohaterki – prezydent Litwy w latach 2009–2019 Dalii Grybauskaitė. Jak zaznaczyła pani Daiva, w książce opowiada się o tym, czym żył jej kraj przez wszystkie te lata. Mowa jest także o tym, jakie cechy powinien mieć każdy lider. Książka pomoże spojrzeć na prezydentkę pod nowym kątem, gdyż przedstawiono tu wypowiedzi o Dalii Grybauskaitė od przedstawicieli NATO i Unii Europejskiej. Ukraiński czytelnik znajdzie opowieść o tej drodze, którą Litwa przebyła wcześniej, a Ukraina przechodzi teraz. – Kiedy przyjeżdżam na Ukrainę, to ludzie mi dziękują, a ja im zawsze odpowiadam: „To Wam dziękuję” – wyznała pani prezydent. – To wy, Ukraińcy, walczycie o swój kraj, siedzicie w okopach, do was strzelają. Kiedy widziałam, że chcecie stworzyć nową, kwitnącą Ukrainę, to moim obowiązkiem jako lidera było wam pomóc. Jeśli Ukraińcy będą wiedzieli, dokąd idą i będą walczyć o siebie, zawsze będziemy im pomagać. Każdy lider, czy to w biznesie, czy w polityce, zawsze ma wybór – dokąd i po co idziesz. Jeśli polityk idzie na stanowisko po to, żeby nabić sobie kieszenie pieniędzmi, to niech lepiej nie idzie. Polityka to nie sposób na wzbogacenie się, to praca ze swoimi obywatelami, swoimi wyborcami. Ta działalność ma sens, kiedy całkowicie się oddajesz i poświęcasz wszystko dla tego celu. Jeśli u was w państwie do władzy dochodzą politycy, żeby kraść czy oszukiwać swój naród, albo po prostu zarobić pieniądze, to wy takich polityków usuwajcie, nie pozwalajcie, żeby was okradali. Na wschodzie waszego kraju trwa wojna, ludzie przelewają swoją krew, a w Kijowie, przynajmniej wcześniej, siedzieli ci, którzy grabili swój naród. Kiedy ja, jako prezydent, chciałam pomóc waszemu krajowi z amunicją, to Ministerstwo Obrony Ukrainy trzykrotnie mi odmawiało. Musiałam zwracać się bezpośrednio do prezydenta Ukrainy. Dochodziło do sabotażu, bo część biurokratów była skorumpowana. Nie chcieli przyjmować prezentów, bo kontrolowaliśmy, dokąd idzie nasza pomoc. A potem ukraińscy bojownicy opowiadali mi, jak te prezenty musieli wykupywać. Ale cokolwiek by się nie działo, naszym celem jest pomaganie tym ludziom, którzy walczą o swój kraj. Każdy lider powinien brać ogień na siebie, podejmować decyzje i mieć motywację nie dla siebie, a dla swoich ludzi. To aksjomat, tak musi być wszędzie, niezależnie od tego, w jakim kraju żyjemy… Dalia Grybauskaitė odpowiedziała również na liczne pytania ukraińskich czytelników. Według jej przekonania, autorytarny reżim na Białorusi przekształcił się w dyktaturę, a samozwańczy prezydent Łukaszenka robi z kraju więzienie. Uważa się za szczęśliwego człowieka, bo mogła na wysokim stanowisku zrobić wiele dla swojego narodu. Język ojczysty i kultura stały się impulsem walki narodu litewskiego o swoją wolność i niepodległość, pomagają one i teraz. Na zakończenie rozmowy Dalia Grybauskaitė życzyła Ukraińcom zwycięstwa w wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Wyznała, że najlepszym prezentem dla niej stał się hełm pomalowany w niebiesko-żółte barwy, który podarowali jej weterani tej wojny. W Kijowie odbył się jubileuszowy X Międzynarodowy Festiwal „Książkowy Arsenał”, który stał się znaczącym wydarzeniem intelektualnym, łączącym wokół książki różne środowiska artystyczne. W kiermaszu książek wzięło udział ponad 200 wydawców, ilustratorów, instytucji kultury. W ramach festiwalu odbyło się ponad 300 wydarzeń – prezentacji, dyskusji, koncertów, performansów, wykładów, wystaw. Prezentacja książki Ałły Kowtun „Saldo wielkich pieniędzy”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

władzy radzieckiej i wspierać UPA, która walczy o Samodzielną Ukrainę. Tam też czytano historię Ukrainy i inną kontrrewolucyjną literaturę” (Z akt śledczych). Dziewczęta czytały odpowiednią literaturę, uczyły się na pamięć Dekalogu ukraińskiego nacjonalisty: „Ukraino, Święta Matko Bohaterów! Przybądź do mojego serca!”. Jak składano przysięgę, wstępowano do młodzieżowej OUN, możemy sądzić z protokołów przesłuchań aresztowanych. Najczęściej odpowiednich dokumentów nie sporządzano, były tylko ustne polecenia. „Czytano nam antyradziecką literaturę, wzywano do sabotowania działań władzy radzieckiej i pomagania UPA”. Co kierowało młodymi ludźmi? Wydaje się, że i romantyczna idea walki o szczęśliwe życie, i uświadomienie sobie, co dla ciebie oznacza Samodzielna Ukraina, zapalał przykład przyjaciółek i stanowcze rozkazy przywódców. Nie mogły nawet wyobrazić sobie, co czeka je ze strony władzy, która wkrótce wejdzie do wsi, aby sądzić nieletnie romantyczki niesprawiedliwym stalinowskim sądem. Latem 1943 roku wyjaśniono, kto co ma wykonywać, jakie obowiązki nakłada się na każdą z nich. Główną formą pracy łączniczek było przekazywanie grypsów. „Otrzymywałam po jednym, czasami po dwa grypsy, na których były napisy: 5/9-G, 5/8-D, 5/7-I i tak dalej, licznik był stały, a mianownik zwiększał się do dziesięciu, a co to oznacza, nie mówiono mi”. Dla konspiracji każda otrzymała pseudonim, przeważnie – nazwy kwiatów, roślin lub po prostu imiona żeńskie: Orginia, Piwonia, Lilia, Pszenica, Róża, Marysia, Topola. „Teraz będę nazywać cię tylko po pseudonimie dla konspiracji, żeby nie wiedzieli, jakie jest twoje imię naprawdę, i będziesz zbierać produkty”. „Ludność naszej wsi współczująco odnosi się do UPA, jeśli pójdziesz po wsi zbierać produkty żywnościowe, każdy mieszkaniec koniecznie coś da”. W warunkach władzy bolszewickiej u niektórych pojawiały się wątpliwości: „Jeśli w okresie okupacji niemieckiej nie zdołaliśmy ustanowić Samodzielnego Państwa Ukraińskiego, to teraz w ogóle go nie ustanowimy”. Niechybnie któraś przekonująco zaprzeczała: „Nie, ustanowimy, i musimy prowadzić taką samą walkę z organami władzy radzieckiej, jak z okupantami – Niemcami” (Według materiałów spraw karnych). Pracowały, najwyraźniej, do początku 1946 roku. Z przyjściem garnizonu jedna z uczestniczek organizacji poszła do szumskiego KGB z dobrowolnym przyznaniem się. Aby wyratować siebie, wydała przyjaciółki, a niektóre po prostu pomówiła, przypisując to, czego nie było. Pod te wydane imiona i nazwiska esbecy torturami wybijali zeznania, układając przyznania w „kobiecej sprawie” kordyszewskiej organizacji OUN. My wzięliśmy sprawy z otwartych archiwów i po raz pierwszy publikujemy je w „Słowie Proświty”. Każda strona została rozszyfrowana i przeżyta każdą naszą komórką. Będziemy drukować pod dwoma nazwiskami. Z krajoznawcą Anatolijem Łukaszczukiem dorastaliśmy obok siebie, przez jeden dom. Mama Anatolija, Olha Jurijiwna, była moją nauczycielką matematyki. Nasi rodzice całe życie pracowali razem jako kombajniści. Przez nasze rodziny przeszła „czerwona miotła”. I opowiedzieć o tym – to nasze powołanie. Chociaż jesteśmy świadomi, że komuś prawda nie jest potrzebna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Sprawa kobieca

Halyna DACIUK, dziennikarka Wiosna w 1946 roku była ciepła i obfita. I gdyby nie „czystki”, aresztowania, nie „wyzwoliciele”, szpicle, to można byłoby żyć w raju w wołyńskiej piękności, dbać o gospodarstwo, marzyć o miłości i przyszłości. Lecz niewidzialna prasa wyciskała wolność i wpychała duszę w piekło. I ona męczyła się w niepewności... Czy dzisiaj przyjdą? Czy zabiorą? Czy ominą? Czasem trzeba było przeczekiwać noc u kogoś w stodole czy na łące. Ale takie chowanie się nie ratowało, a jedynie odwlekało nieuchronność. Nieuchronne było dokładnie zaplanowane przez bolszewicki system, który po raz drugi wkroczył na Wołyń. Tysiące i tysiące chłopców i dziewcząt, którzy brali udział lub byli sympatykami narodowowyzwoleńczego ruchu podczas wojny niemiecko-sowieckiej, aresztowano codziennie z błyskawiczną szybkością. Całe wsie i chutory wysiedlano z rodzinnych domostw – od najmniejszego do najstarszego mieszkańca, „za pomoc bandytom”. Cynicznie lepiono sprawy śledcze, do oszczerstw i pomówień wabiono słabych konfidentów i dwulicowców. Wołyń zamieniono w wielki towarowy pociąg, który wywoził z rodzinnych domostw w syberyjską ciemność setki tysięcy niewinnego ukraińskiego ludu. Piękne wsie, które od wieków tutaj siały, modliły się, dbały o ziemię – teraz lamentowały, pełne rozpaczy i łez. „Nas wyzwolili i nie ma na to rady” – gorzko powiedział kiedyś o nowej okupacji Zachodniej Ukrainy jeden z naszych obrońców praw człowieka. Wydarzenia sprzed 75 lat nie ominęły Kordyszewa w rejonie szumskim – mojej rodzinnej wsi na Tarnopolszczyźnie. I choć jak starannie, przez dziesiątki lat, historię przemilczano i ukrywano w strachu, to jednak wyszła na światło. Przez nawarstwienia przekręceń, zapomnienia i niedomówień wystąpiła prawda. Sprawy karne z archiwów SBU i MSW obwodu tarnopolskiego, które dzisiaj publikujemy, otwierają prawdziwe wydarzenia i prawdziwych ludzi. Ujawnione dokumenty świadczą, że Kordyszew nie był na uboczu, a w samym sercu wyzwoleńczej walki. Tutaj w „wielkiej godzinie” pracowało podziemie OUN, utwierdzała się armia UPA. Zbierając się w sobie, wieś – młodzieńcy i dziewczęta – wystąpiła za niepodległą Ukrainę i przyjęła za to dążenie straszną karę od bolszewickiej władzy. Po 75–80 latach od wydarzeń urywki historii układają się w zakończoną stronę, na której teraz można przeczytać odpowiedzi na setki pytań, które dotąd były niewyjaśnione. I dla mnie osobiście też. …Od dzieciństwa czułam, że żyję jakby między dwoma światami – oczywistym i tajemnym. Widoczną była piękność na brzegach Willi, stare olchy, pachnący tatarak, niebieskie kosaćce i błękitne niezapominajki na łące. Smaczne i zimne były źródła, wieczne lasy, starzy ludzie, piękni tata z mamą. Daleka – grobla z młynem, a jeszcze dalsza – cerkiew na pagórku we wsi. Widzialni ludzie chodzili obok naszego domu do świątyni i do sklepu – zza grobli do wsi. Mieszkaliśmy za groblą, gdzie widocznie siadało jak bochenek w niebieski piec wieczorne słońce. „Niewidzialnymi” były wydarzenia, które rozgrywały się we wsi na jakiś tuzin lat przed moim urodzeniem i o których wiecznie mówiono ściszonym głosem. Niedomówienia świadczyły o tajemnicy, która męczyła wszystkich, ale której nikt nie zamierzał ani otwierać, ani wyjaśniać. Było niezrozumiałe, dlaczego po wypowiedzianej przez tatę frazie – „we wsi Antoniowce” – następowała cisza. „Oto chłopcy t a m byli! A kaci wieś wywieźli i cerkiew spalili”. W podręcznikach nie było mowy o spalonych świątyniach, celowo zalesionych cmentarzach, przymusowo wywiezionych rodzinach. Słowo „zapadna”, prawda, przelatywało wśród przyjezdnych – „wszyscy wy tutaj bandery”, czyli drapieżni ludzie bez grama miłości w sercu. Za wsiami i chutorami Kotlarówka, Antoniowce, Kotiaczyn stały nie tylko nazwy geograficzne, a jakaś piętno. Czasem zimą przyjeżdżała do nas z obwodu mikołajowskiego babcia Łukija, która „musiała wyjechać” i pisała do nas listy z adresem: rejon żowtnewy, sowchoz „Prybuźkyj”. A gdzie ten jej brat Petro z Hałyną Klasztorną, nikt nie wie. „Tak i nie odezwał się?” „Nie!” Kochałam, kiedy latem przyjeżdżała z Osinników w obwodzie kemerowskim Hala, moja rówieśniczka. A dlaczego ona urodziła się aż w Osinnikach – nie wiadomo. Hali podobały się czerwone maki na naszych polach. A ja dziwiłam się, że na Syberii one nie rosną. Moi koledzy z klasy z Hołybis byli urodzeni w Magadanie. Dlaczego? „Bo rodzice Luby Hraniuk siedzieli”. Za co? „Byli w banderach”. Sprzeczności rozrywały szablony. Bywałam w rodzinie Luby, widziałam jej dobrą przyjazną mamę, słyszałam, jakie cudowne pieśni śpiewają, jak ładnie rozmawiają czystą ukraińszczyzną. Rodzini ludzie, a nie bandyci. Za co ich było sądzić? „Ludmiła Puhacziwska też siedziała, mamy Oli Daciuk mama”. Za co? „Grypsy nosiła. Ich wtedy wszystkich zabrali, młodziutkich, po 16-17 lat, dzieci”. Coś nie tam zaniosła, myślałam, bo my też piszemy notatki. O pieśniach, które słyszałam na święta, kiedy zbierali się goście – osobna historia, i ja o niej wspominałam nie raz. Za pieśń „Ukraino, Ukraino, Ukraino – kraju mój. Ja za ciebie, Ukraino, męki ciężkie cierpiałem”, – ojca zawsze wzywali do szumskiego KGB. A za co – dla mnie było niezrozumiałe. Z bólem myślałam o rozstrzelanej rodzinie Daciuków, kiedy zabito ojca, matkę i najlepszego przyjaciela ojca, Saszkę, 15-latka. Kto? Rozmowy mojego taty z mamą sprowadzały się do przypuszczeń. „Dokładnie on.., jak myślisz, Wańka?” „On… Widzieli ludzie na nim kożuch Tetiany”… Za kożuch zabijali? „Mówią, za to, że był przewodniczącym rady wiejskiej. Specjalnie podstrojono, żeby ludzie na naszych chłopców grzeszyli”. Tutaj historia rozrywała nie tylko szablony, ale i serce. Fotografia dwóch przyjaciół – z bzem w klapach, pięknych młodych Daciuków – Iwana i Saszki – nijak nie przewidywała śmierci od „bandyckiej” kuli jednego z nich. „Babcia owinęła go kożuchem, chciała schować, wyrwali z rąk…” Jak w czarno-białym kinie kręcił się przed oczami straszny „kadr”. „Fedko zastrzelił się w kryjówce, żeby w bolszewickie łapy nie wpaść”… Na górze, koło Petra, – mogiła, tam leżą… Kogoś zabrali, ktoś wydał, kogoś wypuścili... „Jak ich tam, biednych torturowali! I za co, powiedz…”. Wszystko to osiadało na dnie duszy, wchodziło w ciało. Z latami stawało się zrozumiałe, że te bolesne historie dotyczą niemal wszystkich kordyszewskich rodzin. Że te historie rozciągają się z Kordyszewa aż do Magadanu, Syktywkaru, Kemerowa, Norylska. Że składają one osobną stronę walki o niepodległość Ukrainy, której skutki będą krwawić i jednocześnie podnosić na duchu jeszcze wiele lat. Po raz pierwszy prawda wystąpiła, kiedy w 2011 roku w cerkwi Pokrowy Bogurodzicy we wsi Kordyszew została otwarta kryjówka, w której w latach 1943–1945 przebywali powstańcy i gdzie zostały odnalezione dokumenty, odzież, korespondencja, rozkazy, książki, wycinki z gazet. Zatem tutaj nie po prostu się ukrywano, a walczono. „Takiego patriotycznego uniesienia w narodzie nigdy się nie spodziewaliśmy – napisze w książce „Tam, gdzie bój o wolność” kureńny Maksym Skorupśkyj. – Znaczy to, że bolszewicy przez dwadzieścia lat nie zabili w narodzie patriotyzmu i miłości do swojego państwa. Oni go jedynie uśpili i osłabili. Krew odpowiada na wezwanie do walki przeciwko wrogowi. Nawet zwątpieni w ukraińską sprawę stają się wierzącymi”. Obok mężczyzn do walki wystąpiły kobiety. „Obserwowaliśmy, że te niewiarygodnie ciężkie warunki życiowe podniosły ukraińską kobietę. Stała się jeszcze bardziej samodzielna. Była politycznie wykształcona. W rozmowie używała takich słów, których u nas używają tylko inteligenci; rozmawiając z nią o naszej walce czy idei, trzeba było umieć mówić rzeczowo i wyczerpująco, bo ona myśli politycznie i frazami się nie zadowala”. Kordyszów przed przyjściem bolszewików w 1939 roku żył swoim życiem. Uprawne pola, porządek w gospodarstwach. Czysto wysprzątane, przybrane ręcznikami chaty, na ścianach obrazy. Niemal w każdej chacie Poczajowska Matka Boża. We wsi działa „Proświta”, młodzież wystawia przedstawienia, czczone są dni urodzin Tarasa Szewczenki. „A kiedy już front znów zatrzeszczał i Sowieci po raz drugi zajęli Żytomierz, główne dowództwo UPA wydało rozkaz przygotowania oddziałów i siatki organizacyjnej do sowieckiej rzeczywistości. UPA musi być gotowa swoją postawą rozstrzygnąć losy ukraińskiej państwowości. Postanowiono zjednoczyć patriotyczne i nacjonalistyczne siły i skoncentrować się na wszystkich możliwych środkach walki przeciwko bolszewikom w warunkach okupacji. Ważne było wykorzystanie niemobilizowanych do szeregów Armii Radzieckiej młodych chłopców: ochrona, szkolenie, przygotowanie wojskowe. Nawiązywanie kontaktów, zaopatrywanie w produkty, medykamenty powierzono kobietom”. Odnalezione dokumenty z „Banderowskiej skrzyni” świadczą, że tutaj, pod kopułą cerkwi Pokrowskiej, „biło” potężne źródło informacji. Istnieją przypuszczenia, że działał tam sztab w latach 1943–1945. Wskazówki do prowadzenia pracy w terenie datowane są na 18 lipca 1945 roku. W tym czasie już masowo trwały aresztowania uczestniczek OUN. Część ukrywała się, przebywając w nielegalnym położeniu aż do 1946 roku i dłużej, o czym opowiemy później. Według danych, które udało się zebrać na podstawie dokumentów spraw karnych, do OUN wstąpiło około 20 dziewcząt w wieku od 14–16 lat (urodzonych w latach 1927–1930). Jewdokija Ołeksandriwna Parchomiuk, Tetiana Wołodymyriwna Daciuk, Tetiana Stepaniwna Wasyluk, Ludmyła Ksenofontiwna Puhacz, Hałyna Danyliwna Łypko, Tetiana Iwaniwna Melnyczuk, Iryna Hawryliwna Pyłypczuk, Ludmyła Iwaniwna Jacuk, Hałyna Wasyliwna Klasztorna, Hanna Floriwna Szerhej, Olha Kuzmiwna Łypka, Ułyta Mykytiwna Babij, Ludmyła Omelaniwna Łypka. „Przeprowadzonym w sprawie śledztwem ustalono, że we wsi Kordyszów w rejonie szumskim istnieje organizacja OUN, która prowadzi aktywną działalność antyradziecką. Z liczby wymienionej organizacji aresztowano i pociągnięto w danej sprawie oskarżonych, których konkretna działalność antyradziecka polega na następującym. Na nacjonalistycznych zebraniach w 1944 roku, w miesiącu maju, w szkole dwa razy mówiono, by nie słuchać Radzieckiej władzy. Chór cerkwi Święto-Pokrowskiej w Kordyszowie. 1933 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ludmiła Puhacz (pseudonim Czorna): Pójdziesz po wsi zbierać produkty

Anatolij ŁUKASZUK, krajoznawca Galina DACIUK, dziennikarka Ludmiłę Puhacz aresztowano, według różnych dokumentów, 6, 22 lub 28 marca 1946 roku. Ludzie już spoglądali na chude konie, pługi, torby z ziarnem – wkrótce w pole. Wieśniacy – głównie kobiety, bo obławy, enkawudzistowskie czystki, przymusowa mobilizacja na front wymiotły z rodzin chłopców i młodych mężczyzn. I straty trwały. W rodzinie Puhaczów na początku wojny niemiecko-radzieckiej zaginął syn Fedin, który uczył się w Krzemienieckiej Szkole Średniej nr 1. Kiedy w grudniu 1940 roku ojciec pojechał do Krzemieńca, żeby przywieźć syna na wakacje, powiedziano mu, że Fedin został aresztowany „za przynależność do bandy OUN”. Ktoś opowiadał, że młodzieńca zakatowano w krzemienieckim więzieniu. I opowieść okaże się straszną prawdą. W sprawie śledczej przeciwko Ludmile Puhacz brat Fedin nie jest wspomniany ani słowem. Wydaje się, że nieprzypadkowo. Bo straszne więzienne czystki 1941 roku we Lwowie, Dubnie, Winnicy, Brzeżanach, Czortkowie, Krzemieńcu enkawudziści pragnęli tak samo wyczyścić z ludzkiej pamięci na zawsze. Po 80 latach po raz pierwszy publikujemy dokumenty z archiwum SBU obwodu tarnopolskiego, które ujawniają imię Fedina Puhacza, aresztowanego 21 grudnia 1940 roku, i sfabrykowaną „Sprawę 35”, na podstawie której go stracono. „Puhacz Teodozjusz Ksenofontowycz, urodzony w 1921 roku, pochodzący ze wsi Kordyszów, rejonu szumskiego, tymczasowo zamieszkały w mieście Krzemieńcu, z chłopów-średniaków, Ukrainiec, wykształcony. Do aresztowania – uczeń szkoły nr 1 w Krzemieńcu. Oskarżony o to, że będąc nacjonalistycznie przekonanym i wrogim wobec władzy radzieckiej, wstąpił do nacjonalistycznej organizacji OUN, do której został zwerbowany. Będąc członkiem organizacji OUN, prowadził aktywną walkę przeciwko Władzy Radzieckiej o stworzenie Samodzielnego Państwa Ukraińskiego, – czyli o zbrodnie przewidziane w artykułach 54-2, 54-II KK USRR”. Przez Kordyszowską radę wiejską zostało wydane zaświadczenie o tym, że „obywatel Puhacz Teodozjusz Ksenofontowycz, pochodzący ze wsi Kordyszów rejonu szumskiego, został aresztowany w 1941 roku i do domu więcej nie powrócił. Zaświadczenie wydano w celu przedłożenia w Krzemienieckim KGB”. Jego siostrę Ludmiłę Puhacz przyszli aresztować już po wojnie, w innej sprawie, jednak ta sama enkawudzistowska maszyna. „Ja, starszy oper pełnomocnik UNKGB obwodu winnickiego major Drużynin, rozpatrzyłem materiały o przestępczej działalności Puhacz Ludmiły Ksenofontówny, urodzonej w 1928 roku, pochodzącej ze wsi Kordyszów rejonu szumskiego obwodu tarnopolskiego, z chłopów-średniaków, wykształcenie 2 klasy szkoły podstawowej, członkini OUN, Ukrainka, obywatelka ZSRR, wcześniej niekarana, niezamężna, mieszkała na tymczasowo okupowanym przez Niemców terytorium, w danej chwili pracuje w swoim gospodarstwie, mieszka we wsi Kordyszów. Uznałem, że Puhacz L. K., będąc wrogo nastawioną wobec Władzy Radzieckiej, w lipcu 1943 roku wstąpiła do Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, pierwszy miesiąc po zwerbowaniu po wsi Kordyszów gromadziła produkty żywnościowe dla bandytów UPA, od sierpnia 1943 roku do marca 1944 roku, mając pseudonim „Czorna”, pracowała jako staniczna łączniczka OUN, mając ścisłe kontakty z bandytą UPA „Tarasem”, członkami OUN „Śniżynką” i „Lilijką”. Na zadanie OUN w marcu 1944 roku objęła pracę jako staniczna gospodarcza we wsi Kordyszów i pracowała na zajmowanym stanowisku do przybycia do wsi garnizonu wojsk Armii Czerwonej, czyli do stycznia 1946 roku. Co potwierdzają zeznania świadków (Ryżuk G. F.) i osobiste zeznania oskarżonej. Postanowiłem: Puhacz Ludmiłę Ksenofontównę poddać aresztowi i rewizji. Protokół opisu mienia sporządzono 22 marca 1946 roku. „We wsi Kordyszów starszy oper pełnomocnik Szumskiego RO NKGB młodszy porucznik Szarapow, w obecności Lypki Iwana Pawłowicza, Puhacz Anny Onufrijewny przeprowadził opis mienia u Puhacz Ludmiły Ksenofontówny. W momencie opisu okazało się co następuje: dom drewniany mieszkalny, kryty słomą, konie robocze (dwa), krowa, owca, więcej nic nie ma”. Na pierwszym przesłuchaniu przez oper pełnomocnika UNKGB obwodu winnickiego majora Drużynina, Ludmiła zebrała się, by szczerze odpowiadać na pytania. „– Czym zajmowałaś się w okresie tymczasowej niemieckiej okupacji, opowiedz szczegółowo. – Cały okres niemieckiej okupacji pracowałam w swoim gospodarstwie i żadnych związków z okupacyjną władzą niemiecką nie miałam. Nasza rodzina składa się z pięciu osób. Puhacz Anna Onufrijewna, 50 lat, mama, mieszka w Kordyszowie i pracuje w swoim gospodarstwie. Puhacz Fylymon Andrijowycz, 54 lata, wujek-kaleka, mieszka w Kordyszowie i pracuje w naszym gospodarstwie. Puhacz Antin Ksenofontowycz, 1919, brat, od 1940 roku zmobilizowany do RKKA, znajdował się na Dalekim Wschodzie, a od 1941 roku żadnych wiadomości nie mamy. Puhacz Iwan Ksenofontowycz, urodzony w 1931 roku, brat, pracuje w rolnictwie. Mój ojciec, Puhacz Ksenofont Andrijowycz, zmarł w 1944 roku na tyfus, – i więcej u nas w rodzinie nikogo nie ma. O ukraińskim nacjonalizmie w naszej wsi oraz innych wsiach rejonu szumskiego nic mi nie wiadomo, od ludności tylko słyszałam, że w okresie niemieckiej okupacji zaczęła formować się Ukraińska Powstańcza Armia, którą w danej chwili nazywają „bandą UPA”, dlatego że przebywają oni w nielegalnym położeniu. Chodzą rozmowy o tym, że mój brat Puhacz Antin również przebywa w „bandzie UPA”, ale potwierdzenie... Grypsy (notatki) z poczty powstańczej. Ludmiła Puhacz (po lewej) z koleżankami na zesłaniu. Wasyliuk. Kiedy zbierałam produkty po wsi, poszczególne osoby pytały mnie: „Dla kogo zbierasz żywność?” Zmuszona byłam odpowiadać: „Dla wojska, Ukraińskiej Powstańczej Armii, której części znajdują się w naszej wsi”. UPA wtedy do naszej wsi przyszła wieczorem, a w nocy w nieznanym nam kierunku ze wsi wybyła”. (Pewnie Ludmiła inaczej formułowała swoje odpowiedzi. Ale na papierze ujawnienie „nacjonalistycznego podziemia OUN, UPA” musiało być zapisane po enkawudzistowsku jasno i „poprawnie”. Tego wymagał odpowiedni artykuł, pod który torturami podciągano sprawę. Dziewczęta skromnie nie przywiązywały wagi do swojej pracy, tymczasem enkawudziści uświadamiali sobie, że ich praca była krwionośną tętnicą działalności UPA). „– Śledztwo dysponuje pełnymi danymi o twojej antyradzieckiej działalności i proponuje prawdziwie opowiedzieć o popełnionych przez ciebie zbrodniach. – W pierwszych dniach lipca 1943 roku pod wieczór przychodzi do naszego domu Wasyliuk Tetiana, „Lilijka”, i mówi mi: „Pójdziemy do nas, muszę z tobą o czymś porozmawiać”. Zebrałam się i poszliśmy do jej domu. W domu byli tylko jej starzy ojciec i matka. Siedzieli na piecu i naszych rozmów nie słyszeli. Tetiana zaczęła mi mówić, że „nie trzeba słuchać niemieckiej władzy, teraz trzeba wszelkimi sposobami pomagać Ukraińskiej Powstańczej Armii, która walczy o Samodzielne Państwo Ukraińskie, i nam wtedy żyć będzie lepiej, niż przy Niemcach i Sowietach. Nam teraz trzeba będzie zbierać: chleb, kaszę, jajka, masło, słoninę, mleko, ser, mięso oraz inne produkty żywnościowe dla Ukraińskiej Powstańczej Armii; zbierać wełnę i dziergać dla strzelców UPA skarpetki, rękawice i przygotowywać dla nich inne ciepłe rzeczy”. Byłam całkiem młoda i pracować w interesach ukraińskich nacjonalistów dałam swoją zgodę. Potem Wasyliuk mówi mi: potwierdzić czy zaprzeczyć temu nie mogę, nie wiem. W sierpniu 1943 roku, w dzień, do naszego domu przyszła Tetiana Stepaniwna Wasyluk, dziewczyna z naszej wsi Kordyszów, wywołała mnie za drzwi domu i powiedziała mi, że powinnam pracować z ukraińskimi nacjonalistami i w mój obowiązek wchodzi praca w charakterze łączniczki OUN. Odpowiedziałam jej, że poradzę się rodziców, i poszłam zapytać swojego ojca. On na to zgody mi nie dał, wyszłam do Wasyluk T. S. i udzieliłam jej negatywnej odpowiedzi. Ona od nas odeszła i więcej nie przychodziła, i więcej o ukraińskim nacjonalizmie oraz o UPA nic nie wiem. – Wasze zeznania są nieprawdziwe, tak ukraińscy nacjonaliści nie postępują. Pracujecie jako łączniczka, bo inaczej OUN by was zabiła, śledztwo proponuje składać prawdziwe zeznania”. (Od danych zeznań odmówić można jedynie pod presją, biciem i torturami. I już składane są inne zeznania). “– W październiku 1943 roku do naszej wsi przyszła UPA, ale liczebności jej nie znam. Przybiega do mnie Wasyluk T. S. i daje polecenie – pójść po wsi i zebrać pieczony chleb na żywność. Wyraziłam zgodę, poszłam po wsi i zebrałam wtedy pięć bochenków pieczonego chleba, dwa litry mleka, pół kilo słoniny i wszystko zebrane oddałam „Dla tego, abyśmy zachowywali ścisłą konspirację w naszej podziemnej pracy, będziecie mieć tajną ksywkę-pseudonim”, i nadała mi pseudonim „Czorna”. Po pewnym czasie do mojego domu po raz drugi przychodzi Wasyluk i mówi mi, że powinnam pracować jako łączniczka. Zapytałam: „A dokąd będę musiała chodzić?” Odpowiedziała: „Tylko po swojej wsi Kordyszów”. Pracując jako łączniczka w swojej wsi, nosiłam pakiety – „grypsy” od „Lilijki” do Pyłypczuka Iwana, narodowego pseudonimu nie znam. On wtedy pracował jako łącznik, a dokąd dostarczano narodową pocztę, nie jest mi wiadome. Otrzymywałam po jednym, a czasami po dwa grypsy, na których były napisy: 5/9-G, 5/8-D, 5/7-I i tak dalej, liczebnik szedł jeden, mianownik zwiększał się do dziesięciu, a litery szły od początku alfabetu do dziesiątej litery, a co to oznacza, „Lilijka” mi nie mówiła. Pyłypczuk przychodził co drugą dobę, a czasami co trzecią, przynosił po jednym grypsie, na którym zawsze napis był: „Lilijka”, a otrzymane przekazywałam adresatowi. W ten sposób, co dwa dni od „Lilijki” nosiłam narodową pocztę. Jako łączniczka stanicy pracowałam od sierpnia 1943 roku do marca 1944 roku. We wrześniu 1943 roku pracowałam przy zbiórce od ludności produktów żywnościowych dla Ukraińskiej Powstańczej Armii. Zebrane produkty zawsze oddawałam „Lilijce”, a kiedy w marcu 1944 roku wokół pojawiły się wojska Armii Czerwonej, praca stała się dla nas niemożliwa. I na tym wszystko się skończyło. – Gdzie w danej chwili znajduje się Pyłypczuk Iwan, opowiedzcie szczegółowo. – Pyłypczuk Iwan przebywał w nielegalnym położeniu, ale żołnierze garnizonu wojsk Armii Czerwonej wykryli go gdzieś w polu, w miesiącu marcu, uciekał przed nimi i podczas ucieczki został zabity. A jego rodzina została skierowana na zsyłkę na Syberię. – Wymieńcie członków OUN waszej organizacji stanicznej. – „Lilijka” przy werbunku mówiła mi, że staniczna organizacja OUN we wsi Kordyszów składa się z dziewięciu osób, a ja będę już dziesiątą. A kto przebywa w tej organizacji, nie powiedziała mi. Wspólnych narad między nami również nie przeprowadzano i członków naszej organizacji OUN osobiście również nie znam. – Uchylacie się od wymienienia wszystkich członków OUN organizacji stanicznej, śledztwo proponuje mówić prawdziwie. – Tak, uchylałam się, będę mówić prawdziwie. Zebrań u nas, powtarzam, nie było, w jednej z rozmów „Lilijka” opowiedziała mi, że w skład naszej organizacji stanicznej wchodzą: Wasyluk Tetiana, 1920, gdzie w danej chwili przebywa, nie wiem. (W tamtym czasie zabita. – Aut.). Myroniuk Ulyta, „Sniżynka”, przeszła na nielegalne położenie jeszcze w marcu 1944 roku. Daciuk Tetiana Wołodymyriwna, 1929, urodzona i mieszkanka wsi Kordyszów, aresztowana. Parchomiuk Jewdokija Ołeksandriwna, 1927, urodzona w Kordyszowie, aresztowana. Szerhej Hanna Floriwna, 1924, aresztowana. Oprócz siebie, nie znam nikogo więcej. Jakie zadania otrzymywały od organizacji stanicznej OUN wymienione przeze mnie wyżej osoby, nie wiem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

“Наші люди співчутливо ставилися до УПА. — кожен обов’язково що-небудь дасть”

тому що це робилося під великою таємницею. – Слідство має у своєму розпорядженні дані, що вам, як станичній господарчій, окремі із перерахованих дівчат допомагали збирати продукти харчування для банди УПА, хто допомагав — перерахуйте. – Продукти я збирала для УПА сама, один раз на тиждень їх здавала. У зборі продуктів мені ніхто з дівчат не допомагав. Якщо окремі з них і збирали, то вони могли працювати самостійно, незалежно від мене. Свідчення з моїх слів записані вірно і мені особисто вголос зачитані. Допит розпочато о 9 годині і завершено о 23 годині 30 хвилин. Допитав старший оперуповноважений УНКДБ Вінницької області майор Дружинін”. (Це найдовший задокументо$ ваний допит учасниці кордишів$ ського жіночого підпілля, який тривав цілий день, у 4 етапи, – від 9.00 до 23.30 – всього 14 годин 30 хвилин. Звісно, з катуваннями і ви$ биванням свідчень. Вражаєшся си$ лі духу, з якою Людмила це витри$ мувала і намагалася не здати сво$ їх, називала вбитих. Але кати ла$ мали й не таких, тим більше, що майже всі дівчата вже й так були заарештовані за сексотськими до$ несеннями іншої. І нікого б слідчі вже не випустили з лап. – Авт.). 6 квітня 1946 року співробітник Кременецької слідчої групи УМДБ молодший лейтенант Оробій допитав заарештовану Пугач Людмилу Ксенофонтівну. Допит тривав 5 годин – з 19 до 24. “– Слідство вважає, що ви даєте неправдиві свідчення. Розкажіть детально про свою практичну діяльність з моменту вступу в Організацію Українських Націоналістів. – За період моєї роботи станичною господарчою села Кордишів з лютого місяця 1944 року по січень 1945 року було зібрано продуктів харчування по селу Кордишів: хліба печеного 30 кілограмів, крохмалю картопляного біля 10 кг, сушеної картоплі 15-20 кг, масла коров’ячого 8-10 кг, яєць курячих 90 або 100 штук. Також зібрано 10 пар білизни і дванадцять метрів полотна. – Хто із вашого села являється членом Української Повстанської Армії іде вони в даний час? – Членами УПА нашого села є: Пилипчук Іван Пилипович, 1925, “Тарас”, в січні 1946 року вбитий бійцями Червоної армії. Пилипчук Тимофій Дмитрович, “Чижик”, в лютому 1946 року вбитий бійцями Червоної армії. Швець Петро Іванович, 1920, перебуває на нелегальному становищі”. (7 квітня 1946 року у Кременці співробітник Кременецької слідчої групи УМДБ молодший лейтенант Оробій знову допитав Пугач Людмилу Ксенофонтівну. Ми читаємо цю справу через 75 років, день удень, на Благовіщення. У день одного з найбільших християнських свят, коли навіть “пташка не в’є гнізда”. Коли архангел з неба сповістив про майбутнє народження Спасителя. Влада, яка окупувала Західну Україну, мала інше обличчя – антихриста, тому допити вчинялися у найбільші свята, як і тотальні арешти, виселення волинських родин на Сибір, у казахські степи, Запоріжжя. Вибирали день і час, щоб найболючіше вразити українську душу, відкриту в цей час для молитви. – Авт.). “– У протоколі допиту за 6-е квітня ви неповністю розказали про свою практичну діяльність як члена ОУН. Продовжуйте свої свідчення. – Так, в протоколі допиту за 6-е квітня я неповністю освітила питання про збори членів ОУН села Кордишів. Перший раз нас, членів, зібрали в школу. Зборами керувала господарча села Кордишів Миронюк Улита, “Сніжинка”. На зборах були присутні: від жінок – станична села Василюк Тетяна, від чоловіків – станичний села Кордишів Дацюк Федір, господарчий від чоловіків Пилипчук Порфирій. На зборах Миронюк Улита читала нам націоналістичну літературу і говорила, що не потрібно коритися Радянській владі, а треба вести боротьбу за Самостійну Україну і збирати продукти для Української Повстанської Армії. Всього таких зборів було чотири”. 10 квітня 1946 року у Кременці співробітник Шумського РВ МДБ молодший лейтенант Оробій знову допитав обвинувачену Пугач Люд$ милу Ксенофонтівну. Допит розпо$ чато о 16.20, завершено о 18 годині. “– Вам зачитана постанова про пред’явлення звинувачення і притягнення вас в якості звинуваченої за статтям 54-І “а” і 54-ІІ КК УРСР. Вам зрозуміла сутність вашого обвинувачення? – Так, сутність пред’явленого мені обвинувачення зрозуміла. – Ви визнаєте себе винною в пред’явленому вам звинуваченні? Повстанська розписка з криївки – Так, у пред’явленому мені звинуваченні за статтями 54-І “а” і 54-ІІ КК УРСР винною себе вважаю тому, що з червня місяця 1943 року вступила в Організацію Українських Націоналістів, працювала зв’язковою, мала тісний зв’язок з членами ОУН і УПА, організаційний псевдонім “Чорна”. З 1944 року по січень 1946 року збирала продукти харчування для УПА”. 19 квітня 1946 року було вине$ сено обвинувачувальний висновок за слідчою справою № 3126 у зви$ нуваченні Пугач Людмили Ксено$ Весілля у Кордишеві. 1934 р. Через деякий час найменші учасниці стануть до лав ОУН ти для УПА, але не могла мені заборонити, так як я, так і мати боялись. Так, на слідстві я говорила, що була господарчою, але це неправда, тому що я давала такі свідчення боячись, що мене будуть бити. Господарчою нашого села була Миронюк Улита під псевдо “Сніжинка”, але де вона зараз не можу сказати…”. (Ці свідчення записують у про$ токол, але на них вже ніхто не зважає. – Авт.). Головуючий оголошує судове слідство завершеним. О 18 годині 15 хвилин Військовий Трибунал виходить на нараду для винесення вироку. О 18 годин 55 хвилин головуючий оголошує судове засідання закритим. “15 травня 1946 року, таємно, іменем Союзу Радянських Соціалістичних Республік Військовий Трибунал Військ МВС Тернопільської області в Кременці, на закритому судовому засіданні без участі звинувачення і захисту розглянув справу по обвинуваченню Пугач Людмили Ксенофонтівни, 1928, уродженки села Кордишів – у скоєнні злочинів, передбачених статтями 54-І “а” і 54-ІІ КК УРСР, встановив, що підсудна Пугач, проживаючи на території тимчасово окупованій німецько-фашистськими військами в селі Кордишів, в травні місяці 1943 року вступила в контрреволюційну Організацію Українських Націоналістів, в якій перебувала до дня арешту. На основі викладеного військовий Трибунал визнав винною Пугач в скоєнні злочинів, передбачених статтями 54-І “а” і 54- ІІ КК УРСР. Керуючись статтями 296, 297 КПК УРСР виніс вирок: Пугач Людмилу Ксенофонтівну на основі статті 54-І “а” КК УРСР позбавити волі з відбуванням у ВТТ терміном на десять (10) років без поразки політичних прав, у зв’язку з її неповноліттям. Майно, яке належить засудженим конфіскувати. Термін відбування покарання Пугач розраховувати з 6 березня 1946 року. Вирок остаточний і оскарженню не підлягає”. Термін Людмила відбувала в Норильську. А в Кордишеві мама писала листи з вірою, що доньку помилують. “Лист про помилування. Верфонтівни за статтями 54$І “а” і 54$ІІ КК УРСР. “28 березня 1946 року Шумським РВ МДБ була заарештована за приналежність до Організації Українських Націоналістів і притягнута до кримінальної відповідальності Пугач Людмила Ксенофонтівна, 1928, звинувачується в злочинах, передбачених статтями 54-І “а” і 54-ІІ КК УРСР. Вважаючи слідство у справі завершеним, у відповідності до ст. 204 КПК УРСР слідчу справу № 3126 у звинуваченні Пугач Л. К. спрямувати Військовому Прокурору Військ МВС по Тернопільській області для передачі Суду Військового Трибуналу. 3 травня 1946 року Військовий Трибунал військ МВС Тернопільської області у місті Чортків у підготовчому засіданні розглянувши справу зі обвинувачення Пугач Людмили Ксенофонтівни визначив: “Справу прийняти до виробництва, утвердити обвинувачувальний висновок без змін. Віддати Пугач Л. К. під суд Військового Трибуналу за статтями 54-І “а” і 54-ІІ КК УРСР. Справу призначити до слухання в закритому судовому засіданні без участі звинувачувача і захисту і без свідків. Запобіжний захід підсудним залишити утримання під вартою”. 15 травня 1946 року Військовий Трибунал військ МВС Тернопільської області, в складі: головуючого лейтенанта юстиції Содомчука, членів лейтенанта Фомічова, старшого сержанта Ходорєва при секретарі старшому лейте% нанті Шидловському, в місті Кре% менець, в закритому судовому за% сіданні, без участі звинувачення і захисту, розглянув справу по об% винуваченню Пугач Людмили Ксенофонтівни за статтями 54-І “а” і 54-ІІ КК УРСР. Військовий Трибунал приступає до допиту. “– Я була рядовим членом ОУН до дня мого арешту і не була ні господарчою, ні станичною, як мене в цьому звинувачують. Моя мати знала, що я збираю продукховна Рада СРСР, Москва, від громадянки села Кордишів Шумського району Тернопільської обл. Української СРСР Пугач Ганни Онуфріївни. Прошу Верховну Раду СРСР розглянути мою просьбу про мою дочку Пугач Людмилу Ксенофонтівну, 1928 року народження. Під час перебування німецько-фашистських загарбників вона працювала в своєму господарстві. У 1946 р. була моя дочка забрана органами Шумського райвідділу МГБ як бандпособниця. У військовий час було трудно видержати натиск на допитах і вона мусила казати, що вони від неї вимагали, тому що бійки витримати не можна було. Сільські люди можуть посвідчити, що вона у банді не була, тому прошу пустити її додому. Мій син Пугач Антін Ксенофонтович, 1919, служив урядах Червоної Армії з 1940 року, загинув на фронті в роки Вітчизняної війни. Батько у 1944 році помер з тифу. Менший син, Пугач Іван Ксенофонтович, служив у рядах Радянської Армії. Я залишилась сама, 1898 року народження, і не зможу заробити собі хліба на прожиття. А в той період, коли на допиті її били, то вона мусила говорити, що вимагав товариш Шарапов Василь Тихонович, оперуповноважений лейтенант Шумського райвідділу МГБ. Прошу не відказати моєї просьби. 5 травня 1954 року. Адреса Пугач Людмили Ксенофонтівни: Красноярський край, Норильськ, п/я 384/6. Прохання матері про помилу$ вання залишили без задоволення. Пугач Л. К. звільнили після 8 років тяжких таборів в Заполяр’ї, 1.09.1954 року, — вона потрапила під амністію як засуджена непов$ нолітньою. Реабілітована 7.03.1992 року, через 46 років після арешту. P. S. Людмила повернулася до свого села. Вийшла заміж за Дацюка Івана Архиповича. Народила двох дітей – Ольгу та Анатолія. І дочекалася 11 онуків. Донька, Ольга Іванівна Монастирецька, народила 9 дітей – онуків Людмили Ксенофонтівни. Тепер підростають її праонуки. Хочеться, щоб вони знали, що їхня мама, бабуся і прабабуся була відважною і сильною юначкою, яка у 16 років стала до лав ОУН з мрією про самостійну Україну. Нехай сьогодні відкриється правда, яку, за словами доньки Ольги, “мама ніколи не розповідала”. (У наступному числі “СП” ми розкажемо про Кременецьку “Справу 35”, по якій проходив брат Людмили – Пугач Федін, за% мордований у Кременецькій тюрмі у 41%му. Відкриється ще одна сто% рінка більшовицьких злочинів на Волині. І ще одна сторінка бороть% би за нашу Незалежність). У публікації використано мате$ ріали архівно-кримінальних справ: Архів УСБУ в Тернопільській об$ ласті. – Ф. 7 (Р). – Спр. 12105$П. – 151 арк. Архів УСБУ в Тернопільській області. – Ф. 7 (Р). – Т. 1. – Спр. 17271$П. – 419 арк. Фото з відкритих джерел
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

filiżanki. Ale i to zabrali stalinowscy pachołkowie”. Nieznana pani „udostępniła ten wiersz dla internetowych czytelników”. Poinformowała pod nim, że mieszkała w Braiłowie, „była zastępcą dyrektora ds. wychowawczych. I jakoś zorganizowała spotkanie uczniów z Wołodymyrem Zabasztanśkym oraz jego towarzyszem, który mu towarzyszył. Potem nasze ścieżki kilka razy się przecinały. Rozmawiać i słuchać jego wierszy, które recytował z pamięci, było samą przyjemnością”. O utalentowanym mistrzu literatury w gatunku noweli Wasylu Stefanyku mówiono, że pisze „krótko i strasznie”. Podobne wrażenie wywierają niektóre wiersze W. Zabasztanśkiego, które można nazwać wierszowanymi nowelami, przypominającymi minibalady.Odpowiedź na domysł Wołodymyr Omeljanowycz doprawdy był rycerzem niezłomnego ducha. I stał się dumą nie tylko dla ojczystego kraju. W jego dorobku twórczym jest około dwudziestu książek. Ostatnia za życia – elegancki, ze zdjęciami z rodzinnego albumu – tom wybranych i nowych wierszy „Świeczką słowa” (2000). Wydany na jego 60-lecie za fundusze braiłowian i żmeryńczan. Mecenasem był, jak i kilku poprzednich zbiorów oraz wieczorów autorskich, działacz społeczny, deputowany ludowy kilku kadencji Anatolij Matwijenko. Na drogach pokuckich – krzyże, droga grząska, ponadczasowa. Będę z ciemności cię prowadził świeczką swojego słowa, – ostatni raz poeta czytał – wszystko z pamięci! – współmieszkańcom i gościom na dziedzińcu klasztornym, a potem w książęcym parku im. P. Czajkowskiego. Muzeum literacko-pamięciowe w osadzie, coroczne święto artystyczne „Braiłowska jesień Zabasztanśkiego”, młody skwer na jego cześć – to niepełna lista działań na rzecz uczczenia poety na Winniczyźnie. Powiedzmy, żmeryński pisarz i krajoznawca Wołodymyr Horlej zainicjował założenie nagrody literackiej im. W. Zabasztanśkiego, ustawienie jego popiersia przy wejściu do szkoły, w której się uczył. Na wieniec sławy – także zbiór wspomnień i artykułów „On sercem widział świat” („Twory”, 2019). Opracowała go poetka Nina Hnatiuk, redagowała Wałentyna Storożuk. Wydano przy wsparciu Rady Osiedlowej w Braiłowie, której do niedawna niezmiennie przewodniczył Wałerij Rezendent. Oczywiście, W. Zabasztanśkyj, skazany na dożywotnią niewolę ciemności, miał dożywotnią tęsknotę za słońcem: „Koło chaty, mówią, białe wiśnie, / Białe, losie, jak u mnie sny”. Ale nie uczynił ciężaru tragicznego wypadku dominującym w swojej twórczości. Wiele wierszy stawało się pomocnymi przesłaniami dla tych, którzy potrzebowali wiary we własne siły. „Lepiej zapalić świecę, niż przeklinać ciemność” – radził jeszcze antyczny filozof. I poeta zdołał generować swoje, unikalne światło. Ze „świeczki słowa”. Gdyby istniała księga rekordów męstwa pisarzy z ograniczonymi możliwościami fizycznymi, czy nie na pierwszym miejscu należałoby wpisać imię tego Podolanina. Wytrzymawszy osiemnaście ciężkich zabiegów chirurgicznych, przez prawie czterdzieści lat dokonywał twórczych wyczynów. Nieustannie. – A co pomagało podczas krytycznych sytuacji? – zainteresowała się dziennikarka u Zabasztanśkiego, gdy dobiegał końca wywiad radiowy (w latach 90.) o jego wierszach. – Polegam za każdym razem na sile szczególnej, niewymiernej, która istnieje, być może, według nieznanych praw metafizyki – uchylił się od szablonowej odpowiedzi. – Pan zapewne użył synonimicznej nazwy siły, czyż nie? – Tak, to o tej, którą mają ludzie, że tak powiem, z twardej gliny. Chociaż każdy człowiek powinien także mieć siłę, która nie ma wymiaru. Czasami w konfrontacji z przeszkodą staje się niewiarygodną pomocą. I zapewnia zwycięstwo. Prawdopodobnie poeta miał na myśli to, co zazwyczaj prozaicznie nazywa się siłą ducha. Właśnie z niej, niewymiernej, powstawała jego poezja męstwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Niezmierzona siła

Ivan MALUTA, pisarz, zasłużony dziennikarz Ukrainy Z oddali krzyczeli do niego chłopcy, żeby uciekał. A on, jak zaczarowany, śledził błękitny płomyk na loncie w kamieniołomie granitu. I stało się fatalne. Od wybuchu – ślepiec bez kończyn rąk. W niespełna osiemnastym roku życia. Według dwóch wersji Inny na jego miejscu przekląłby granitowe kamienie. Złamałby się, szukając ukojenia w alkoholu, stałby się żebrakiem. Syn frontowca Omeliana Zabasztanśkiego, zmarłego od ran rok po wojnie, wziął go za wzór hartu ducha. Uczenie się systemem Braille’a nijak nie wychodziło, jak nie brał igły – palcami nóg czy zębami. Zmuszony był polegać tylko na fenomenalnej pamięci. Więc naszemu poecie przychodziło się dla każdego wersu wykrzesywać słowa, niby kilofem – iskry z kamienia. W sinych skałach poezji wolą i rozumem Obciosuję słowo, niczym kamień, twarde, – wyznał w wierszu “Szczerość”. Poeta Wołodymyr Zabasztanśki – z miasteczka Brahiłów w obwodzie winnickim – fizycznie nie mógł pisać. Dla niego przykładem męstwa w tamtym czasie był Mykoła Ostrowśkyj. Miał on, jak pisał Petro Perebyjnis, “wyczerpującą pracę serca i pamięci”. Lecz raczej chłopak nie przeczuwał swojego przeznaczenia po siedmiolatce, kiedy był malarzem, pomocnikiem palacza w cukrowni, woźnicą, robotnikiem w kamieniołomie. Prawdziwych poetów nie uczą – stają się nimi z nakazu duszy i serca. I w pewnych, nieprzewidzianych okolicznościach oraz ekstremalnych sytuacjach. Właśnie tak stało się z ciężko okaleczonym młodzieńcem w brahiłowskim kamieniołomie. Dlatego warto przystać na drugą wersję – o paradoksie z przeciwieństwa. A on, jak pisał prozaik Ołeksej Dmytrenko, w “okrutnym błędzie, który okaleczył chłopca, ale zrodził poetę”. Bywa, że i bieda skłania, kiedy jest silna wola i postawiony cel. A jeszcze kiedy obok życzliwy doradca. Właśnie na to miał szczęście W. Zabasztanśki. Po kilku ciężkich operacjach trafił do Kijowskiego Instytutu Ortopedii i Traumatologii. Sąsiadem w sali okazał się pisarz-frontowiec Jewhen Krawczenko. Swoimi opowieściami o dzielnych ludziach i sile słowa artystycznego zachęcił chłopca do pisania wierszy. Poeci Andrij Malyszko i Wołodymyr Sosiura, którzy odwiedzali Krawczenkę, zauważyli u Wołodii pociąg do poetyckiego myślenia i pobłogosławili go nawet na etapie początkującego. Ale był jeszcze jeden bardzo ważny czynnik dla sprzyjającego losu młodego poety. Ucząc się w szkole młodzieży pracującej, którą ukończył ze złotym medalem, przybył na wakacje do siostry. I tutaj, w Brahiłowie, poznał przyjezdną sąsiadkę Ołhę Wasyliwnę, córkę represjonowanego księdza, która podczas wojny była robotnicą przymusową w Niemczech. Sama doświadczywszy z córeczką niedoli, urodziwa, śpiewna, zgodziła się zostać dożywotnim przewodnikiem, jego oczami i rękami, a nawet urodziła syna. Któż by z takim ciężarem nie zwiesił głowy, Z domu mnie wiodąc na szczyt? Stały się w drodze niezastąpione na wieki Oczy i ręce mojej żony, – podziękował Oli w jednej z poezji. “Za co kłaść kości” Pierwszy zbiór “Rozkaz kamieniarzy” ukazał się w 1967 roku, kiedy jeszcze był studentem na wydziale filologicznym uniwersytetu w Kijowie. Mimo pewnego naśladownictwa znanych poetów, otrzymał pochlebne recenzje. Przypominam sobie, tytuł trzeciej książki – “Moja wąskotorówka” (1973). Mimo tytułu Zabasztanśki upewnił się, że jednak nie stał się komsomolskim trubadurem. Coraz częściej przejmował się troskami i biedami prostych ludzi, jak choćby w wierszu “Kapusta”. O wdowie, której mąż zginął w kamieniołomie: Ciotka cięła na szatkownicy kapustę I soliła łzami w beczce dębowej… Wyrastał poeta w chatce, po wszystkich kątach i zakątkach której – nędza. Z marnymi dniami pracy, nie do zniesienia podatkami, przymusowymi subskrypcjami na obligacje. A matka uczyła dzieci dzielić się każdym kawałkiem chleba. Czy nie dlatego chłopak miał sumienność, gotowość pomagania komuś w potrzebie. Widocznie z tych duchowych potrzeb powstały pamiętliwe wersy, które stały się dla wielu wielbicieli jego talentu skrzydlatym wyrażeniem: Trzeba chleba człowiekowi i metalu, Trzeba muzyki i piedestału, Lecz, być może, ponad wszystko, do zgonu, Trzeba wiary człowiekowi w człowieka. Poezja stała się dla Zabasztanśkiego także duchowym wyjściem z niepełnosprawności. Mnie bieda nie może pokonać, Nie mogę pokonać i ja biedy. Tak oto stoimy naprzeciw. Jeśli zaś ja pierwszy upadnę, To tylko z góry na biedę, – obiecał sobie samemu choćby takie zwycięstwo. Dziwią jego zapał, cierpliwość i, oczywiście, pamiętliwość. Przygotowywał artykuły i recenzje książek, zajmował się przekładami, z przyjemnością jeździł na występy, kierował Republikańskim studiem twórczej młodzieży “Kobza”. W wywiadzie dla Mykoły Kaharlyćkiego podzielił się sekretem swojej twórczości: “U mnie najczęściej rodzą się pierwsza i ostatnia strofa przyszłego wiersza… Kiedy takie obramowanie jest, wiersz wyczekuję”. Czy nie najlepszy przykład takiego wyczekiwania – dedykacja dla Borysa Tymoszenki “Kolędnicy”. Przejmujące wspomnienie z dzieciństwa, kiedy przyszedł z gromadą pod okna samotnego dziadka. Razem wołali: – Wam kolędować? A stamtąd: – Nie mam co dawać. Na to chłopcy nie zważali. I stary, “wzruszony, wynosi grzecznie / W misce ziemniaki nam pieczone”. A oto zakończenie – jak wyrzut współczesnym za przerwaną tradycję naszych przodków. I to – najistotniejsze, dla czego powstał zamysł twórczy. …jest dzisiaj co dawać. Czemuż nikt nie idzie kolędować? Podobny poetycki zabieg – w “Żmeryńskiej balladzie”. Początkowo autor przypomina, że sława tego kraju “zawsze – od Karmałuka” (legendarny mściciel urodził się właśnie tutaj – we wsi Karmałukowe). Dziękuje Żmerynce za to, że w głodne powojenne lata ratowała “wątrobianką” i “kolejką za szprotkami”, czasem “na towarowym pociągu podrzucali z tobołkiem do punktu kontrolnego”. I już na koniec ogrywa jedyną wadę tego osiedla na ważnym węźle transportowym, z oryginalnym pod względem architektury – jednym z najlepszych na Ukrainie – dworcem kolejowym. Tylko niech smutno nie będzie w końcu, Niech wam zawsze będzie tylko błękitnie. Nie byłaby Odessa pierwszą, Gdyby morze w Żmerynce było. Ale co znaczy “błękitnie”? Widocznie ten przysłówek jest na tyle ważny, że zlekceważono bardziej dokładny rym. W wierszu “Trzymam się” poeta trafnie skorzystał z archaizmu, który oddaje wysiłek utrzymania się od depresyjnej rozpaczy, kiedy chwytał się i “za krótkich wspomnień strzępów”. Chodzi o urywki, kawałki, rozłączone fragmenty czegoś drogiego dla duszy, delikatnego, co jest wezwaniem do walki o życie. Tak samo przyciągnął mnie wers “czatowała na urwiskach drogi” (“Wysławiajcie człowieka prostego”). Tutaj rzadko używane słowo “urwisko” (synonim do przepaści) ostrzega przed niebezpiecznymi przeszkodami – kamiennymi występami, skalnymi urwiskami, stromością. Poeta oburzał się, że przebiegli włodarze pod maskami nowożytnych demokratów dbają nie o dobrobyt narodu, a własne wzbogacenie: “I patrioci tylko dotąd, / Dopóki z woli handel jest”. Ten poeta nie miał możliwości samodzielnie weryfikować w słownikach pochodzenia wątpliwych leksemów. Ale nie szedł na kompromis dla udanego rymu. Zrodzone z pamięci, jego strofy są filigranowo czyste. Szczery, pryncypialny, zawsze stał w obronie ojczystego języka, który identyfikuje przynależność do ukraińskiego narodu. Nawet w wierszu o narodowym bohaterze Sewerynie Naływajce wkłada w jego usta przekonanie: jeśli “język jest jeszcze u narodu, / Jeszcze jest za co kłaść kości”. Jak wierszowane nowele …Każdego ranka zostawiano zmarłych i opuchniętych z głodu przy płotach, skąd zabierano ich wozem do wspólnej mogiły na cmentarzu. Na początku lata niektórzy potajemnie wychodzili na pole kołchozowe, na którym bielało żyto. Jak tylko ktoś zrywał choć kilka jeszcze niedojrzałych, mlecznych kłosów, doganiali go na koniach aktywiści-brygadziści. Dzieci bezlitośnie bito, dorosłych karano więzieniem. Tak opowiadała mi matka. I zapewne w horror Hołodomoru wtajemniczali rodzice i współmieszkańcy także Wołodymyra Zabasztanśkiego. Inaczej raczej nie pojawiłby się przepełniony tragizmem jego wiersz „Cierpiąca matka”. Zbolała matka szła powoli, Tam, gdzie kłosy dojrzałe w polu. Niosła na piersiach dziecię jak ptaka, Sił zabrakło, padła przy szlaku. Jak źdźbła, ręce syn wyciąga I chleba u mamy wciąż błaga. Lecz błagania swego ptaszyny Już nie słyszy cierpiąca matka. Leży oczami ku niebu matka, Zgasła cicho przy swym dzieciątku. Obudź się, mamo, obudź się, mamo! Dojrzało żyto twoje zielone… Hołodomory, hołodomory, Wszystko do ziarnka wzięły z komory. Wzięły z komory wszystko do ziarnka U matki i dziecka z Ukrainy. Odnalazła ten utwór w internetowych labiryntach emigrantka Wałentyna Burburas, pochodząca z mojej wsi. I przesłała mi go, dowiedziawszy się, że badam twórczość W. Zabasztanśkiego. Poruszona przejmującymi wersami, krajanka zdobyła się na bolesne wspomnienie: „Kiedy przeczytałam „Obudź się, mamo, obudź się, mamo! / Dojrzało żyto twoje zielone…”, łzy zamgliły mi oczy. Moja matka była sierotą, podczas Hołodomoru mieszkała u ciotki. Prosiła „brygadzistów”, by zostawili choć garść żytniej mąki na zakwas. Mija dwadzieścia lat, odkąd zakończył się nieustanny pojedynek z wieczną ciemnością utalentowanego poety, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Wołodymyra Zabasztanśkiego. Jest więc powód, by przypomnieć o unikalnym przykładzie – i to nie tylko dla sfery literatury – wyjątkowej siły ducha, niezwykle silnej osobowości. I jeśli już nadejdzie czas upadku, to trzeba mężnie, według twierdzenia poety, „tylko z góry – na nieszczęście”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

znajdują się 4 moje prace malarskie i około 30 graficznych. – Czy lubi Pan brać udział w plenerach? – Malowanie z natury to wielka radość. Odczuwa się bezpośredni kontakt energetyczny. Kiedy patrzy się przez szybę na piękny krajobraz, to nie czuje się jego energii, a wystarczy otworzyć okno – od razu pojawia się kontakt z naturą, powstaje masa różnorodnych emocji. Cokolwiek malujesz z natury – to medytacja, to jak spowiedź czy komunia. Objeździłem wiele pięknych miejsc na Czerkaszczyźnie, Czernihowszczyźnie, Kijowszczyźnie. Ale chyba najciekawiej jest w Karpatach. To szczególne miejsca. Obecnie planowany jest plener w Kamieńcu Podolskim. To miasto z ciekawą historią i niepowtarzalną architekturą. Bywa, że malujesz ten sam motyw, ale zmienia się stan przyrody i praca wychodzi zupełnie inna. Szczególnie lubię malować wiosnę, kiedy pojawia się pierwsza zieleń, ciekawie jest też przedstawiać lato. – Pana żona – to również osoba twórcza. – Switłana Kniazewa – zasłużona artystka Ukrainy, śpiewająca aktorka filmowa, aktywnie gra w filmach, niedawno znów zatwierdzono ją do roli w nowym serialu telewizyjnym. Mamy twórcze wzajemne oddziaływanie. Swego czasu śpiewałem w chórze Wasyla Trylisa „Czumały”, na wieczornych nabożeństwach w cerkwi św. Andrzeja. Żona ustawiła mi głos i teraz śpiewamy razem, nagraliśmy wspólną płytę. Co więcej, Switłana zaczęła malować. Zrobiliśmy wspólną wystawę w Muzeum Hetmaństwa. Ja wystawiłem swoje malarstwo, a ona – lalki-motanki „Regiony Ukrainy”. Żona prezentowała również wystawę swoich prac twórczych „Wspomnienia z dzieciństwa” w Domu Kina. – Czy łączy Pan działalność twórczą z pedagogiczną? – Od 2004 do 2014 roku pracowałem w Instytucie Bojczuka (obecnie Akademia Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Wzornictwa). Od 2014 roku do dziś – w Narodowym Uniwersytecie Transportu na katedrze grafiki komputerowej i inżynieryjnej oraz wzornictwa, gdzie wykładam malarstwo i rysunek. Również przez dwa lata wykładam projektowanie graficzne, książkę, krój pisma, reklamę w Narodowym Uniwersytecie Technologii i Wzornictwa. Stawiam sobie za zadanie nauczyć studentów podstaw rysunku i malarstwa, przejść wszystko – od martwej natury do aktu, znać anatomię, umieć dobrze wykonać portret. Osobiście mnie jako pedagogowi wiele daje osobisty kontakt ze studentami. Wszyscy oni są tacy różni, z każdym jest ciekawie. Każdy człowiek to osobna galaktyka i tę galaktykę trzeba zrozumieć. Oczywiście nie obywa się bez delikatnej krytyki z mojej strony, ale przy każdej okazji staram się pochwalić studenta. Wszyscy potrzebujemy wsparcia i dobra. Wśród moich wychowanków są projektanci, którzy pracują na całym świecie. Wielu z nich bierze udział w międzynarodowych konkursach i zdobywa tam nagrody. – Zapewne ma Pan wiele planów twórczych? – Staram się znaleźć nowy styl, nowe spojrzenie na dzisiejszy dzień. Po prostu realistyczne przedstawianie tego, co widzę, już nie jest interesujące. Staram się swoją twórczością wybiegać w przyszłość. Ważne, aby we wszystkich pracach była zawarta energia. Staram się szukać modernizmu, ale żeby miał on ludowe korzenie. Gdybym nie zajmował się malarstwem, to pewnie bym śpiewał. Mam jeszcze jedną pasję – razem z żoną uprawiamy kwiaty. Samych róż mamy 150 krzewów. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Anatolij Burtowyj: „Całą moją twórczość łączy temat historyczny”

Przyszły artysta urodził się we wsi Huli w rejonie myroniwskim w obwodzie kijowskim. Ukończył Dniepropetrowską Szkołę Artystyczną oraz kijowski wydział wieczorowy Lwowskiego Instytutu Poligraficznego. Pracował w Zaporoskim Kombinacie Artystyczno-Produkcyjnym, później – jako redaktor artystyczny w wydawnictwach „Naukowa dumka” oraz „Dowira”. Od 1993 roku zajmuje się pracą twórczą. W swoich kompozycjach wykorzystuje zasadę stylizacji, charakterystyczną dla ukraińskiego malarstwa lat 20. i 30. XX wieku, interpretuje również tradycje sztuki ludowej i ikonopisarstwa, pasjonuje się tematyką przedchrześcijańską historii Ukrainy – epoką kultury trypolskiej, staroukraińskimi mitami i legendami, rozwija zasady szkoły Mychajła Bojczuka i jego następców. Krytycy sztuki nazywają styl A. Burtowego romantycznym ekspresjonizmem. Symbolika i pierwotne archetypowe obrazy współistnieją w dziełach artysty z realiami życia. Twórczość artysty jest niezwykle wieloaspektowa. Jest ilustratorem wielu utworów prozatorskich i poetyckich, autorem ekslibrisów. Rezultatem wspólnej pracy z Ihorem Rymarukiem stał się tomik wierszy „Diwa Obyda”, który został uznany za najlepszą publikację 2000 roku na Ogólnoukraińskim Konkursie Książki. Główne dzieła artysty: „Gorący czas” (1991), „Zew wieczności” (1992), „Oracz”, „Wielki Czwartek”, „Przyjaciele” (wszystkie z 1993 r.), „Trypolczycy” (1996), seria prac graficznych – „Cud przodków” (1997), „Modlitwa” (1998), „Wrota wieczności” (1999), „Wiatrak na skraju wsi” (1999), „Roksolana” (2000). Dziś Anatolij Burtowyj jest gościem „Słowa Proświty”. – To daleko nie pierwsza Pana wystawa w Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego. A od czego zaczęła się znajomość z tym muzeum? – Przyjaźnimy się od dawna. Naprzeciwko muzeum przy Andrijiwskim Uzwozie 34-W przez 22 lata znajdowała się moja pracownia twórcza. To moje rodzinne strony. W zasadzie tutaj minęła główna część mojego życia – twórczego, ciekawego, nasyconego. Często bywałem w muzeum jeszcze wtedy, gdy kierował nim Rostysław Synko. Moja pierwsza wystawa indywidualna w tym muzeum nosiła tytuł „Nasz rodowód”, druga – „Kraina Aratta”. Prezentowałem dzieła, w których poprzez znaki i symbole badam nasz rodowód i przedchrześcijańskie korzenie. Były tu też realistyczne pejzaże, ale przeważnie – temat historyczny. Zadaję sobie pytanie: jak można oddać charakter i „nastrój” kultury trypolskiej, która zrodziła się 4 tysiące lat przed naszą erą? Staram się szukać faktury, ekspresji. O tym niełatwo opowiedzieć – żeby człowiek zrozumiał, musi spojrzeć na samą pracę. Trzecią wystawę, o której pisała już gazeta „Słowo Proświty”, poświęciłem 207. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Na nowej, podsumowującej wystawie zaprezentowano 71 prac. Na pierwszym piętrze muzeum – grafika, kolorowe rysunki ołówkami, różne rodzaje grafiki; na drugim – malarstwo i lewkas. Prezentuję różnorodne prace: ekskurs historyczny, przemyślenie historii poprzez symbole i realistyczny pejzaż, prace namalowane z natury. Pokazuję jedną swoją pracę, którą wykonałem jeszcze w 1976 roku, kiedy uczyłem się w ósmej klasie. Aby stworzyć etiudę, wtedy po raz pierwszy wziąłem do rąk farby olejne. Namalowałem kuźnię (obecnie zburzoną) w mojej rodzinnej wsi Huli na Kijowszczyźnie. Prezentuję również autoportret, który namalowałem w 1981 roku, kiedy byłem na trzecim roku Dniepropetrowskiej Szkoły Artystycznej. Wykonałem go w manierze akademickiej. Prezentuję swoje prace z lat 90., a najbardziej to, co powstało w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Wśród nowych prac – portret żony Switłany. Jesienny pejzaż, który namalowałem z okna swojej pracowni. Jeszcze jedna nowa praca – „Dusza Mamaja”. Nie po raz pierwszy zwracam się do tego obrazu. Wcześniej miałem tradycyjnych Mamajów, a tym razem starałem się pokazać jego stan duchowy, aurę, jedność z wyższymi siłami, niebiosami. Wiele moich prac znajduje się dziś w muzeach i kolekcjach prywatnych. Tylko w zbiorach Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego jest ich około dwudziestu. Jak widać, prace prezentowane na wystawie są bardzo różne. Ale wszystkie moje dzieła łączy maniera i technika wykonania. Chcę czy nie, ale i tak rozpoznawalna jest kolorystyka, sposób malowania. Całą moją twórczość łączy temat historyczny, jest on widoczny w prawie wszystkich moich pracach. Do każdej pracy sam robiłem ramy. Pracowałem nad tą technologią dwa lata. Opierałem się na barokowej ikonie, która ma rzeźbę w lewkasie z charakterystycznym barokowym ornamentem. Być może ten ornament jest bardziej współczesny, bardziej nowoczesny, ale związany ze stylem baroku. Miło słyszeć wrażenia widzów o swojej wystawie. Było do mnie wiele pytań. Pewnie po to istnieje twórczość, aby była informacja zwrotna. – A od czego zaczęła się Pana fascynacja rysowaniem? – Jak u większości, wszystko zaczęło się w dzieciństwie. Kiedy miałem pięć lat, przyśnił mi się sen, że rozciąłem sobie rękę nożem i krew spłynęła do białej filiżanki. Potem jakbym napisał w książeczce patyczkiem litery, jakieś słowa, wersy. Od tamtej pory zacząłem rysować. Zacząłem oglądać program „Oliweć-maluweć” (Ołówek-malarzyk), wkrótce wziąłem udział w ogólnoukraińskim konkursie o tej samej nazwie i zostałem jego zwycięzcą. Im dalej, tym bardziej pasjonowałem się rysowaniem. Malowałem dużo kwiatów. Często bywałem na targach w Bohusławiu i Myroniwce, wtedy wystawiano tam litografie z kwiatami, które bardzo mi się podobały. Wpłynęło też to, że brat mojej mamy, Iwan, również malował. Widziałem, jak to robi. Uczyłem się. Potem zdawałem do Dniepropetrowskiej Szkoły Artystycznej, Kijowskiego i Charkowskiego Instytutu Artystycznego. Było aż 7 prób. W końcu ukończyłem Lwowski Instytut Poligraficzny na specjalności grafika książkowa. W moim opracowaniu ukazało się około 40 książek. Jako grafik książkowy zagłębiam się w książkę, to bardzo filigranowa technika, subtelna praca. Czasami ilustrowałem książkę piórkiem. Do niektórych książek robię tylko okładki, gdzieś ilustracje, inne wydania opracowuję w całości – makieta, oprawa artystyczna, design. Czyli tworzę artystyczny obraz książki. Wśród takich prac – album na stulecie emigracji Ukraińców do Kanady, tomik poezji Ihora Kuryliwa „Flet na wiatrach”. Równolegle pracuję w innych technikach. Przeważnie w malarstwie olejnym, a także malarstwo akrylowe, akwarela, bardzo lubię grafikę. Jeśli od ilustrowania książek przechodzi się na płótno metr na półtora, to trzeba wziąć do ręki szpachlę i myśleć zupełnie inaczej. Tam już potrzebna jest duża forma – ekspresja, jedność, zupełnie inne podejście. Artyści mają przysłowie: „Od malarstwa przechodzić do rysunku, od rysunku – do malarstwa”. Staram się stale przestrzegać tej zasady. Lubię dużo eksperymentować. Jak już wspominałem, podoba mi się akwarela, pewnie jest to najtrudniejszy rodzaj malarstwa. Tak, malarstwo olejne też ma swoją specyfikę. Ale tam można coś poprawić, a jeśli pomyliłeś się w akwareli, ona przepadła, obraz nie będzie świecił, nie będzie żywy. Akwarelę trzeba pisać mistrzowsko od razu. Ogólnie rzecz biorąc, każdy rodzaj malarstwa wymaga swojego podejścia. W moich pracach obecna jest romantyka, nawet mistyka, a także – ekspresja. – Co dały lata nauki? – Szczególnie dużo dała Dniepropetrowska Szkoła Artystyczna, gdzie uczyłem się w latach 1978–1982. Aby grać na jakimkolwiek instrumencie muzycznym, trzeba dobrze znać zapis nutowy, a artysta koniecznie musi znać rysunek, malarstwo, anatomię, podstawy kompozycji. To tak samo, jak znać alfabet, aby umieć czytać. Jeśli natomiast wziąć płótno, nanieść na nie plamę i powiedzieć, że ja tak widzę, to nie jest sztuka. Zatem przede wszystkim trzeba mieć wykształcenie zawodowe. A dalej – poszukiwania siebie, tematu, pisma, maniery, zadań, które stawia przed sobą artysta, co chce powiedzieć swoimi dziełami, po co to robi. Na moje uformowanie jako artysty wpłynął przede wszystkim Mychajło Bojczuk i jego szkoła. Bojczukizm to synteza sztuki ludowej, ikonopisarstwa i narodowych korzeni. Zbadałem twórczość Bojczuka i jego naśladowców. Wszyscy oni są różni. Zarówno w grafice, jak i w malarstwie. Każdy – to osobna indywidualność twórcza. Staram się szukać w ich dziedzictwie czegoś własnego, syntetyzować, przemyśliwać na nowo. Pewnie tak samo robi każdy artysta. Należę do stowarzyszenia twórczego „Switowyd”, wśród pierwszych jego uczestników była Maria Prymaczenko, Ołeksandr Iwachnenko, Witalij Szyszow, Mychajło Horłowyj, Anatolij Marczuk, Wasyl Kopajhora. Mykoła Storożenko i Ołeksandr Iwachnenko byli i są dla mnie wzorem wysokiego poziomu artystycznego. – W tym roku obchodzi Pan 40-lecie działalności twórczej. A co stało się punktem wyjścia? – Kiedy uczyłem się w szkole artystycznej, to u nas stale odbywały się wystawy prac studenckich. Byłem na trzecim roku, odbywała się kolejna taka wystawa, na której za serię prac graficznych otrzymałem pierwsze miejsce. Dostałem nagrodę – zestaw kartonu do malarstwa i zestaw farb olejnych. To był 1981 rok. Uważam, że od tamtej pory zaczęła się moja pełnowartościowa działalność artystyczna. Potem była praca w Zaporożu. A od 1985 roku, jak już wspominałem, miałem pracownię na Andrijiwskim Uzwozie. Wtedy wsparł mnie mój przyjaciel i nauczyciel Mykoła Stratiłat. Razem pracowaliśmy na Andrijiwskim. Moja największa wystawa indywidualna odbyła się w 1997 roku w Ukraińskim Domu w galerii „Alipij”. O moim życiu i twórczości nakręcono wtedy film dokumentalny, który pokazywano w Telewizji Ukraińskiej. Jeszcze wcześniej, w 1989 roku, prezentowałem Ukrainę w malarstwie ze strony stowarzyszenia monumentalnego „Jedność” w Wiedniu (Austria). Jedna moja wystawa indywidualna była w Kanadzie, pięć – w USA, prace eksponowano na biennale w Japonii, była ciekawa podróż twórcza na Węgry. Wiele wystaw odbyło się na Tarasowej Górze w Kaniowie. Na dzień dzisiejszy w Narodowym Rezerwacie Szewczenkowskim przechowuje się... W Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego otwarto wystawę poświęconą 60. rocznicy urodzin oraz 40-leciu działalności twórczej zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Burtowego. Ekspozycja prezentuje zarówno wczesne dzieła artysty, jak i prace stworzone w ostatnim czasie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Rajtarzy i strzelcy. Kim oni są?

Historia naszego proświtańskiego tygodnika jest nierozerwalnie związana z życiorysami naszych autorów. Dzisiaj świętujemy 85. urodziny Anatolija Hatnenki, który nie tylko aktywnie pisze dla „Słowa Proświty”, ale także bierze udział w proświtańskich akcjach. W szczególności pan Anatolij przekazał dla bojowników Frontu Wschodniego najlepsze egzemplarze swojej domowej biblioteki. Również uformowane przez niego biblioteczki trafiły do Muzeum T. H. Szewczenki, Akademii Dyplomatycznej, kijowskich bibliotek imienia Łesi Ukrainki, Jewhena Płużnyka, Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, WUT „Proświta” im. T. H. Szewczenki. Miłość do książki, do literatury ukraińskiej była pielęgnowana w duszy jubilata jak drogocenna perła: po ukończeniu wydziału dziennikarstwa KDU im. T. H. Szewczenki Anatolij Hatnenko pracował w gazecie, wydawnictwie, a potem 25 lat – w Głównej redakcji audycji literacko-dramatycznych Ukraińskiego Radia. Już po zakończeniu kariery zawodowej nie porzucił pióra, publikował w wielu stołecznych wydawnictwach, w tym także w „Słowie Proświty”. Serdecznie gratulujemy naszemu autorowi i darczyńcy książek Anatolijowi Hatnence z okazji 85. urodzin, życzymy zdrowia, twórczej energii i pełni sił! A czytelnikom proponujemy nową korespondencję A. Hatnenki oraz rzadkie zdjęcie z jego archiwum dziennikarskiego. Anatolij HATNENKO Dla wielu pokoleń kijowian te pojęcia stały się zwyczajne, choć oni, przynajmniej większość z nich, nie wiedzą, jakie znaczenie niosą słowa wyniesione do nagłówka. Bez wątpienia wszyscy stykamy się z ich pochodnymi znaczeniami, wszak to właśnie od nich powstały nazwy kijowskich ulic – Rajtarska i Strzelecka. Znajdują się one w samym centrum miasta, niedaleko starożytnych Złotych Wrót i Soboru Sofijskiego. Zapytacie: za co spotkał je taki zaszczyt? Spróbujmy to wyjaśnić. Skorzystamy w tym celu z encyklopedycznego informatora „Kijów”. W artykule „Ulica Rajtarska” czytamy: „Rozciąga się od Złotych Wrót do Placu Lwowskiego. Jedna z czterech ulic, które schodziły się według planowania z 1037 roku do Bramy Północnej (Plac Lwowski) miasta Jarosława. Pierwotna nazwa nieznana. Rajtarską zaczęto ją nazywać od końca XVII wieku, ponieważ stacjonowały tu konne oddziały armii rosyjskiej – rajtarzy”. Czytamy artykuł „Ulica Strzelecka”: „Rozciąga się od ulicy Wielkiej Żytomierskiej do ulicy Jarosławów Wał. Nazwa pochodzi od tak zwanej Słobody Strzeleckiej, gdzie osiedlili się po wojnie narodowowyzwoleńczej 1648–54 lat rosyjscy strzelcy...” (Nie mylić z siczowymi, ukraińskimi, strzelcami!). Zrodzona z ugody perejasławskiej „przyjaźń” Ukrainy z Moskowią niedługo pozostawała w stanie euforii. Bohdan Chmielnicki, zobaczywszy przejawy przemocy i fałszu Moskali, doszedł do wniosku, który błyskotliwie sformułował niemiecki mąż stanu Otto von Bismarck. Pamiętacie: „Ugoda z Rosją nie jest warta papieru, na którym została napisana”? Więc wybitny hetman postanowił wyprowadzić Ukrainę z przygotowanej dla niej pułapki. Niestety, nie udało mu się tego zrealizować z powodu przedwczesnej śmierci, która nastąpiła, jak świadczą niektóre źródła, nie bez pomocy moskiewskich „braci”. Przez ponad trzy stulecia Ukraina, według słów wielkiego Francuza Woltera, „zawsze pragnęła wolności”, próbując wyrwać się z „braterskich” objęć Moskowii. Lecz, niestety, siły były nierówne. Zaraz po Perejasławiu Moskowia zaczęła wysyłać swoje wojska do miast i wsi Ukrainy. Wśród nich był, oczywiście, i Kijów. Rajtarzy i strzelcy grabili ludność, gwałcili kobiety, zabraniali jakiegokolwiek samowyrażania działalności duchowej i kulturalnej Ukraińców. To, zapytacie, po co nam zachowywać te nazwy-widma strasznej przeszłości? Zgadzam się z wami: nam to nie jest potrzebne. Cóż, zapomnieć? Nie, zapominać nie można. To zapiszemy w historii Ukrainy, aby nasi potomkowie byli uważniejsi przy wyborze prawdziwych przyjaciół. Ale w nazwach ulic nie powinny się znajdować, ponieważ, będąc wyrazem codzienności, poniżają ludzką godność Ukraińców. Wybitny gruziński pisarz Konstantine Gamsachurdia swego czasu odwiedził kilka ukraińskich miast i napisał niezwykle ciekawe eseje „Ukraińska Temida”. Oczywiście, nie ominął on i Kijowa, bywał w różnych muzeach, chodził ulicami miasta, rozmawiał z kijowianami. Chodził po centrum stolicy, w szczególności tam, gdzie stawały w pamięci nie tylko bohaterowie dawnej Ukrainy, ale i „piotrowscy rajtarzy czy jekaterynińscy strzelcy”. Kochał okolice, gdzie częściej słychać było język ukraiński. Oto jak pisarz odebrał nasze miasto: „Kijów – Rzym Europy Wschodniej, kolebka, bez wątpienia, wielkiej kultury... Wszędzie ślady przeszłości, krwi, ślady ćwiczeń miecza. I chociaż komitet wykonawczy miasta postarał się wynieść w nazwy ulic miasta imiona rewolucjonistów, ludowych wodzów i trybunów nie tylko samej Ukrainy, ale i całego Związku, z ust konserwatywnych i zapominalskich kijowian od czasu do czasu jednak wyrwie się „Rajtarska”, „Zaułek Strzelecki”...”. Zauważcie, to zostało napisane w 1931 roku. A jak brzmi aktualnie! Ciekawe myśli zawarł pisarz w swoim utworze, więc zapoznajmy się przynajmniej z niektórymi z nich. Spodobało się autorowi nasze muzeum historyczne: „Tutaj znajdują się najcenniejsze kolekcje ukraińskiej prehistorii... Brązowa rzeźba „Ukraińska Temida”. Kiedyś i ona trzymała w rękach wagę i miecz, a teraz przypomina żebraczkę... Bardzo ciężkie skojarzenia wywołuje w duszy mojej „Ukraińska Temida”, ograbiona przez bezlitosne żądło wieków. A kiedyś posiadała własną wagę i miecz. Lecz Ukrainie, jak i Gruzji, wypadło stać na granicy...”. Autor nie traci optymizmu co do losu Ukrainy, bo przecież „nadzieją patrzy z nieba Mars na ukraińską Temidę, której sprawiedliwość historii znowu powinna zwrócić rozbitą w niekończących się wojnach wagę i miecz”*. Czyż teraz nie o to walczą Ukraińcy? Czyż nie jest nonsensem istnienie w niepodległej Ukrainie nazw ulic, pozostawionych przez Rosję, która przez cały czas swojego istnienia jako państwo wyznaje ideologię agresji i zniewolenia innych narodów? A co do przemianowania Rajtarskiej i Strzeleckiej nie powinno być żadnych problemów. Wszak na tych ulicach odbywały się znaczące wydarzenia, żyli i tworzyli wybitni Ukraińcy. Tutaj, w szczególności, mieszkali M. Łysenko (zachował się, nawiasem mówiąc, dom, gdzie spotykał się z P. Czajkowskim), uczony M. Maksymowycz, u którego gościł T. Szewczenko, mieszkała Łesia Ukrainka, swoje ślady pozostawili wybitni artyści H. Narbut i F. Kryczewski. W jednym z domów zbierali się członkowie Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Jak widzimy, tutaj są godne imiona i wydarzenia. Więc słowo należy do Instytutu Pamięci Narodowej oraz Kijowskiej Rady Miejskiej. Straszne widma przeszłości muszą zniknąć z mapy geograficznej stolicy Ukrainy! ———————— * Cytaty z eseju K. Gamsachurdii „Ukraińska Temida” podane są w tłumaczeniu Ii i Raula Czilaczawy Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 2 1 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 74

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 61 hrywien 29 kopiejek.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 225 hrywien 96 kopiejek.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn