Jewhen Buket
Larysa Kadyrowa
Tłumaczenie maszynowe
W złocistym październiku na terenie Cytadeli Twierdzy Baturynskiej znów było wyjątkowo tłoczno. Przy drewnianej Zamkowej cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego pracowali rekonstruktorzy, odtwarzając wydarzenia ze stron książki „Mazepa. Kroniki prawosławnego szlachcica. Ruina” znanej badaczki Tatiany Tairowej-Jakowlewej. Na innej dużej lokalizacji rezerwatu – przy jedynym zachowanym Pałacu Hetmańskim Rozumowskiego, w zeszłym październiku prezentowano unikalne wydanie bez skrótów „Kroniki Samuiła Wieliczki”. Tym razem z okazji dnia Ukraińskiego Kozactwa wydarzenie nosiło ogólną nazwę „Mazepa. Droga do Baturyna”. W szczególności zaprezentowano dwa niespodziewane i unikalne eksponaty nowej wystawy „Hetman Iwan Mazepa, książę Świętego Cesarstwa Rzymskiego”, z którą wszyscy chętni do 16 listopada mogą zapoznać się w pałacu Hetmana Cyryla Rozumowskiego. Po raz pierwszy w Baturynie zaprezentowano jedyną zachowaną pieczęć Iwana Mazepy. Odnalazł i zakupił ten wyjątkowo historycznie cenny eksponat znany kolekcjoner Ołeksij Szeremietiew. Do obejrzenia przedstawiono dokument z austriackiego archiwum – list do cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego z prośbą o nadanie tytułu książęcego Iwanowi Mazepie. Adnotacja na arkuszu świadczy, że tytuł został nadany. Kopię przywieźli do Baturyna z Wiednia darczyńca Jewhen Sur, który od wielu lat wspiera projekty Narodowego Historyczno-Kulturowego Rezerwatu „Stolica Hetmańska”, oraz jego żona Iryna. Przewodniczący Medżlisu narodu krymskotatarskiego Refat Czubarow przy Baturynskiej cerkwi kozackiej mówił o rozumieniu przez niego świętości miejsca oraz, niestety, niewykorzystanych możliwościach połowy XVII wieku w czasach bitwy pod Konotopem, które zostały podarowane narodom ukraińskiemu i krymskotatarskiemu. Więc po co nam potrzebny Baturyn? Na przełomie XVII i XVIII wieku właśnie tutaj, w Baturynie, narodziła się unikalna wielka ukraińska idea – mieć niepodległe państwo ukraińskie! To tutaj Iwan Stepanowycz Mazepa doszedł do swojego wspaniałego projektu – tworzenia ukraińskiego niepodległego państwa! Dlatego byłoby przykro, gdybyśmy my, kraj, który nie ma zbyt wielu takich miejsc, gdzie narodziła się idea naszej suwerenności i niepodległości, nie odrodzili go! Do tego potrzebny nam jest Baturyn! Pałac hetmana Cyryla Rozumowskiego, Cytadela Baturynska i wszystkie inne obiekty Narodowego Historyczno-Kulturowego Rezerwatu „Stolica Hetmańska”, którym kieruje Natalia Rebrowa, są jedną z najpopularniejszych placówek muzealnych Ukrainy, liczba jego zwiedzających z każdym rokiem tylko rośnie. Tak, od momentu otwarcia, przez 10 lat, pałac odwiedziło około miliona wycieczkowiczów! W dosłownym sensie Baturyn – po zniszczeniu 2 listopada 1708 roku przez wojska Piotra I – odradzał się z popiołów, z czasem niewielka osada z ukraińskiej głębi kraju stała się Mekką turystyki wewnętrznej. W dobrą, szczęśliwą drogę – Ukraińskie odrodzenie! Niech to muzeum daje możliwość każdemu, kto je odwiedzi, poczuć swoje rodzinne korzenie, odnowić utraconą pamięć, uświadomić sobie własną misję historyczną przed swoim narodem, przed swoim Państwem, przed swoimi dziećmi i wnukami. (Z otwartych źródeł) 14-15
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Mowczan Pawło Mychajłowycz – 5000 hrywien. 2. Filipczuk Heorhij Heorhijowycz – 5000 hrywien.
Tłumaczenie maszynowe
Szanowny Panie Prezydencie! Zwracamy się do Pana, gwaranta Konstytucji Ukrainy i najwyższego urzędnika w państwie, z ostrzeżeniem dotyczącym problematycznego stanu kultury narodowej oraz zagrożeń dla jej dalszego istnienia. W najbardziej dramatycznych i tragicznych okresach historii ojczystej kultura zawsze stanowiła to duchowe oparcie, które konsolidowało naród ukraiński na rzecz ewolucyjnego rozwoju, zachowania własnych terytoriów, języka, tradycji, pamięci narodowej. Dziś przeżywamy być może najbardziej niepokojący okres w naszej historii, naznaczony wojną na Wschodzie Ukrainy, okupacją Krymu przez Federację Rosyjską, pandemią śmiercionośnego wirusa, wielomilionowym odpływem zasobów pracy kraju za granicę, a także intensywnymi turbulencjami politycznymi, gospodarczymi, społecznymi i kulturowymi. Jak Panu dobrze wiadomo, kultura zawsze występowała jako najbardziej przekonujący wskaźnik demokratycznego rozwoju państwa, procesów kształtowania się narodu politycznego i społeczeństwa obywatelskiego, wymowny marker tożsamości narodowej i odrębności. Kultura zawsze była i jest platformą dla dialogu społecznego i porozumienia, skutecznym środkiem optymalnego rozwiązywania wyzwań politycznych i społeczno-ekonomicznych. Jest całkowicie oczywiste, że brak państwowego programu rozwoju sfery kulturalnej Ukrainy skrajnie negatywnie wpływa na funkcjonowanie i rozwój fundamentalnych sektorów kultury i sztuki. Jednocześnie w społeczeństwie ukraińskim istnieje potężne zapotrzebowanie na odrodzenie i modernizację życia kulturalno-narodowego kraju, na zachowanie i utwierdzenie tożsamości kulturowej, na przywrócenie i wzmocnienie pamięci historycznej narodu oraz jego konsekwentną i zakrojoną na szeroką skalę dekolonizację. Osobne i nie mniej aktualne zapotrzebowanie istnieje na integrację ukraińskości w system globalny, na szerokie i owocne partnerstwo – od światowej ukraińskości po społeczność międzynarodową. I przy tym oburza, że przez długi czas obserwuje się uporczywe i jawne próby zniszczenia fundamentów kultury narodowej i sztuki Ukrainy. Niepokojące oznaki takiego kryzysu, ujawnione jeszcze za poprzedniej władzy, dziś osiągnęły granicę krytyczną. Jest to oczywiste po przeanalizowaniu, jak sfera dziedzictwa kulturowego, w tym niematerialnego, przez ostatnie 10 lat znajduje się w stanie postępującej stagnacji, co prowadzi do katastrofalnej degradacji i znikania unikalnych zjawisk, zabytków architektury, historii, transformacji kultury ludowej, wymierania ich autentycznych nosicieli bez należytego systemowego zapewnienia ciągłości unikalnej wiedzy i umiejętności. Wymowne jest, że na naszych oczach pod groźbą zniknięcia znalazł się słynny ośrodek sztuki ludowej w osadzie Petrykiwka w obwodzie dniepropetrowskim, niedawno wpisany na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO. Tak samo dziedzictwo kulturowe i jego nosiciele pozostają niechronieni w okupowanym Krymie, częściach obwodów donieckiego i ługańskiego, gdzie zabytki architektury, historii i kultury ulegają zniszczeniu, są wywożone do kraju-agresora Federacji Rosyjskiej, a na terytorium rezerwatów historyczno-kulturowych, które znajdują się nawet na liście UNESCO, urządzane są bazy wojskowe i poligony. Naród krymskotatarski ze swoim unikalnym dziedzictwem kulturowym w ogóle znalazł się pod groźbą totalnego zniszczenia ze strony polityki okupacyjnej Kremla. I w tej sytuacji państwo Ukraina nie zaproponowało i nie aktywowało żadnej strategii i konkretnego planu działań, zgodnych z prawem międzynarodowym i zaleceniami. Kolejny bolesny problem – w kraju znacznie zintensyfikowały się procesy niszczenia dziedzictwa archeologicznego (rabowane i niszczone są kurhany, grodziska, pochówki dawnych kultur). W rezultacie na zawsze tracimy dokumentalne świadectwa i zabytki, które umożliwiłyby przyszłym pokoleniom zachowanie historii o naszych korzeniach, dawnych epokach, narodach i kulturach na naszym terytorium. Zwracamy również Pańską uwagę na brak skutecznego systemu koordynacji działalności koncertowo-estradowej profesjonalnych i ludowych zespołów, procesy ograniczania sieci placówek kultury, brak państwowego programu restytucji dóbr kultury i zapewnienia należytej edukacji w sferze kultury, na wyzwania w tworzeniu wysokiej jakości narodowego produktu kulturalnego i rozwoju dyplomacji kulturalnej. Wszak listę aktualnych zagrożeń dla sfery kulturalnej można kontynuować dalej... Na koniec podkreślamy zuchwałe i bezprawne próby rajdowego przejęcia pomieszczeń Narodowych Związków Twórczych („Dom Pisarzy”, „Dom Kina”, „Dom Artystów”, galeria Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy i inne). Przez lata nieuczciwe siły systematycznie próbują dyskredytować wspomniane wyżej narodowe profesjonalne stowarzyszenia twórcze w celu zawładnięcia ich majątkiem i blokowania ich działalności. Destrukcyjna sytuacja nasiliła się również w związku z ograniczeniem przez Ministerstwo Kultury i Polityki Informacyjnej o połowę finansowania działań Narodowych Związków Twórczych i Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w projekcie Budżetu Państwowego Ukrainy na 2022 r. Realizacja tych działań uniemożliwi dalsze funkcjonowanie narodowych stowarzyszeń Ukrainy, które obejmują dziesiątki tysięcy aktywnych i twórczych obywateli. Przypomnijmy, że właśnie w ich środowisku rodziły się ważne inicjatywy i procesy państwowotwórcze, w szczególności w murach Związku Pisarzy przy udziale przedstawicieli innych związków twórczych powstał Ludowy Ruch Ukrainy jako jeden z ważnych czynników zdobycia niepodległości państwowej Ukrainy. Co więcej, w środowisku narodowych związków twórczych i towarzystwa „Proświta” gromadzą się artyści, którzy swoją działalnością aktywnie przyczyniają się do wzmocnienia tożsamości, konsolidacji narodu, a tym samym utwierdzenia Ukrainy w warunkach zagrożeń dla państwowości i suwerenności. Zniszczenie narodowych związków twórczych i „Proświty” wywoła rezonansowy skandal publiczny i konflikt społeczno-polityczny, doprowadzi do katastrofalnych skutków w sferze kultury, zada niepowetowany cios międzynarodowej reputacji kraju i zaufaniu społeczeństwa do państwa. W celu merytorycznej odpowiedzi na wyżej wskazane wyzwania prosimy Pana, Panie Wołodymyrze Ołeksandrowyczu, o wydanie długo oczekiwanego Dekretu Prezydenta Ukrainy dotyczącego funkcjonowania i rozwoju kultury narodowej oraz sztuki na Ukrainie, w którym należy przewidzieć priorytetowe rozwiązanie następujących kwestii: 1. Utworzenie Narodowej Rady ds. Polityki Kulturalnej przy Prezydencie Ukrainy. 2. Zlecenie Gabinetowi Ministrów Ukrainy wspólnie z twórczymi stowarzyszeniami społecznymi i narodowymi związkami twórczymi opracowanie i zatwierdzenie Państwowego programu celowego rozwoju ukraińskiej kultury narodowej i sztuki. 3. Wsparcie inicjatywy dotyczącej formowania programu celowego rozwoju ukraińskiego języka państwowego, przewidując odpowiednie wydatki na prowadzenie kursów nauki języka ukraińskiego, szczególnie w zdenacjonalizowanych obwodach Ukrainy, drukowanie niezbędnej liczby słowników, serii „Perły twórczości ludowej” na nośnikach papierowych i elektronicznych, stworzenie serii filmów dokumentalno-oświatowych „Heroiczna przeszłość Ukrainy. Od Światosława do Bohaterów-obrońców Ukrainy”, komputerowych (ukraińskojęzycznych) gier dla dzieci i młodzieży.
4. Utworzyć Narodowy Instytut Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. 5. Zainicjować uchwalenie przez Radę Najwyższą Ukrainy ustaw Ukrainy „O mecenacie”, „O narodowym produkcie kulturowym”, „O niematerialnym dziedzictwie kulturowym”. 6. Przywrócić Państwową Służbę ds. Restytucji Dóbr Kultury Ukrainy z zagranicy. 7. Przyjąć poprawki do odpowiednich ustaw Ukrainy w zakresie zaostrzenia kar (w tym wprowadzenia odpowiedzialności karnej) za nielegalne niszczenie i dewastację dziedzictwa archeologicznego, muzealnego i archiwalnego. 8. Przewidzieć w Budżecie Państwowym Ukrainy na 2022 rok finansowanie w pełnej wysokości działalności Narodowych Związków Twórczych Ukrainy oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. 9. Zgodnie z Konstytucją Ukrainy (artykuł 12), obowiązującą ustawą, Programem Narodowym Ukrainy „Ukraińcy za granicą” należy wesprzeć rozwój edukacji ukrainoznawczej za granicą, zapewniając jej odpowiednie programy, podręczniki, materiały dydaktyczne i metodyczne; wspierać przygotowanie i przekwalifikowanie kadr pedagogicznych z zakresu dyscyplin ukrainoznawczych w miejscach zwartego zamieszkania Ukraińców; opracować program kształcenia Ukraińców z zagranicy na uczelniach wyższych Ukrainy; stworzyć ogólnokrajową stronę internetową, wdrażając nowoczesne technologie zdalne do nauki historii ukraińskiej państwowości, kultury, języka, tradycji, co skonsoliduje ukraińskość i wzmocni jej tożsamość narodową. 10. Podjąć działania na rzecz przejrzystości funkcjonowania instytutu zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi. 11. Zlecić Gabinetowi Ministrów Ukrainy opracowanie i wdrożenie państwowego systemu wsparcia finansowego dla artystów i działaczy kultury w czasie pandemii COVID-19, przede wszystkim dla kategorii społecznie wrażliwych. 12. Przeprowadzić w 2022 roku Światowy Kongres Ukraińców w Kijowie. 13. Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej przyznać pomieszczenia Narodowemu Związkowi Choreograficznemu oraz Narodowemu Związkowi Działaczy Teatralnych Ukrainy. Z poważaniem – DZIUBA I. M. – Bohater Ukrainy, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy ŻULYNSKYJ M. H. – akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy SZCZERBAK J. M. – pisarz, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy (1992–1998; 2000–2003) MOWCZAN P. M. – przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy WANTUCH M. M. – Bohater Ukrainy, przewodniczący Narodowego Związku Choreograficznego Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy SZEWCZENKO J. I. – przewodniczący Rady Koordynacyjnej Narodowych Związków Twórczych Ukrainy, przewodniczący Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, zasłużony działacz sztuki Ukrainy FILYPCHUK H. H. – członek rzeczywisty Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, doktor nauk pedagogicznych STRUTYNSKYJ B. D. – przewodniczący Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy SYDORŻEWSKYJ M. O. – przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy JESYPOK W. M. – przewodniczący Narodowego Związku Kobzarów Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy JANCZUK O. S. – przewodniczący Narodowego Związku Kinematografów Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy CZERNIAWSKYJ K. W. – przewodniczący Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy, zasłużony artysta plastyk Ukrainy STRANADKO E. M. – przewodniczący Narodowego Związku Artystów Fotografików Ukrainy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy JAKOWLEW M. I. – pierwszy wiceprezes Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy TRYMBACH S. W. – zastępca przewodniczącego Narodowego Związku Kinematografów Ukrainy, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. O. Dowżenki, filmoznawca CZEBYKIN A. W. – prezes Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy RYBCZYNSKYJ J. J. – Bohater Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
bez różnicy, ile jest ukraińskich szkół na Krymie, w Donbasie, w Odessie. Dlatego też mamy tak opłakany rezultat. Dzisiaj chce się zrozumieć rolę dwóch naszych ministerstw – oświaty i kultury. Myślę, że musimy pisać do nich listy, proponować „okrągłe stoły”. Taki „okrągły stół” zaproponowałbym również Radzie Najwyższej Ukrainy, aby przekazać parlamentarzystom fundament, matrycę ukraińskiej kultury, ukraińskiej nauki. Jeśli zaś nie będą reagować, to będziemy mieli podstawy, by wychodzić na briefingi, mówić o tym społeczeństwu. Ale najpierw musimy przeprowadzić z nimi totalną ukraińską propagandę. Oni muszą poczuć i zrozumieć, czym są nowe zadania polityka. Niedawno słuchałem wystąpienia pewnego kosmopolity, który ma 30 lat, posiada kilka wykształceń, ale nie ma stażu pracy i doświadczenia życiowego. Twierdzi on, że bohaterów trzeba wybierać w referendum lokalnym. Ale żaden kraj, który się szanuje, nie może pozwolić jakimś ignorantom bez wystarczającej erudycji, aby wybierali, kto ma być bohaterem. Nasi bohaterowie to sprawa ogólnopaństwowa. Razem z „Proświtą” stworzyliśmy szereg filmów dokumentalnych, które trzeba wykorzystywać. Jestem porażony niskim poziomem kultury ludzi, którzy pojawiają się na ekranach telewizorów. Brakuje im przygotowania akademickiego, mają puste dusze. Ale uważają, że wszystko wiedzą. Mam propozycje, jak możemy wpływać na te procesy. Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy: – Bardzo poruszył mnie pomnik ukraińskich żołnierzy, niedawno wzniesiony przez jedną ze wspólnot terytorialnych. Jest tam napis: „Umieraliśmy, żeby być Ukraińcami”. Napisane lakonicznie, ale jednocześnie tak godnie i wzruszająco. To wielki apel do pokoleń obecnych i przyszłych. Dzisiaj szukamy zasad wychowania narodu. Poprzednie rządy i obecny przyjęły co najmniej 62 strategiczne reformy. Ale dzisiaj nie ma ważniejszej strategii niż wychowanie narodu. To sprawa wszystkich i wszystkiego. Kiedy przygotowywaliśmy się do 150-lecia „Proświty”, poświęciłem tej dacie książkę „Ukraińskie źródła, wyzwania i odpowiedzi”. Szukałem, jak by zrozumiale przekazać społeczeństwu, czym jest „Proświta”. Znalazłem słowa Szewczenki: „Ugory orać, myśleć, siać, nie czekać”. Zwracam się do wszystkich prośwician, aby ten cytat był nie tylko słowami, ale i zobowiązaniem do czynu. Ciąg dalszy na str. 5
Tłumaczenie maszynowe
Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło „okrągły stół” na temat: „Odrodzenie patriotycznej świadomości narodu i wychowanie ukraińskich bohaterów”. Proponujemy czytelnikom „Słowa Proświty” najważniejsze fragmenty wystąpień jego uczestników. Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: – Zebraliśmy się w przededniu wielkiego święta, które ma dla Ukrainy szczególne znaczenie. Pokrowa dla nas to niebiańska ochrona, niebiańska tarcza. A także tarcza ziemska. Idea patriotyzmu i obrony Ojczyzny były dla nas ważne zawsze, we wszystkich czasach. I dzisiaj bardzo aktualne są tematy, które wyznaczyliśmy do rozmowy. Przypomnijmy „Słowo o wyprawie Igora” – jedno z ważnych dzieł, w którym, jak zaznacza Dmytro Doncow, nie chodzi o poszukiwanie sławy, a o poszukiwanie końca swojej Ojczyzny: „Hełmem zaczerpnąć wodę z Donu”. W jego metaforycznym rozumieniu oznacza to powiedzieć: oto nasza linia graniczna, która właściwie oddzielała nasz świat od Pola, Połowców, wszystkich koczowników, którzy najeżdżali na Ukrainę. Dlaczego wybraliśmy Pokrowę? Swego czasu razem z Dmytrem Łomaczukiem zrobiliśmy film o święcie Pokrowy, chodziliśmy do cerkwi Świętej Pokrowy, pytaliśmy księdza: dlaczego temat, który miał związek z Bizantyńczykami i Grekami, przeniósł się na nasz grunt? Pokrowa wiąże się z pojawieniem się dawnego ukraińskiego wojska pod murami Carogrodu. Wtedy Grecy i księża wyszli się modlić, zaświadczyli, że stało się coś niezwykłego. Zerwała się burza na wodzie i czajki naszych wojowników, którzy szli na Carogród, zostały rozproszone po morzu. Potem zebrali się i wszyscy zobaczyli obraz naszej Orędowniczki. Tak zostało to zapisane w wielu źródłach. Właśnie dlatego Pokrowa ma dla nas wielkie znaczenie. Razem z przyjęciem chrześcijaństwa stała się niebiańską obrończynią naszych przodków. Dzisiaj istnieje ogromny nurt cerkiewny, związany z obrazem Matki Bożej. Jeszcze Jan Teolog powiedział, że widzi obdarzony szczególnym zrozumieniem obraz naszej świętej Matki, która, jak twierdzi, ma wielkie serce i nie ma takiego miejsca, gdzie nie byłoby ran. To niebiańska substancja, ale my jesteśmy z nią połączeni. Nie przypadkiem Pokrowa stała się szczególnym świętem właśnie dla naszych obrońców, którzy nie wiedzieli, gdzie kończy się nasza ziemia. U nas nie ma gór, nie ma lasów-pralasów. Nasza granica z ziemiami koczowników – to nasze męstwo, nasza sława i nasi obrońcy. Historyzm tych wydarzeń nakłada się na teraźniejszość. Właśnie na współczesnej Doniecczyźnie wojownicy Igora szli na wrogów. A sam Igor mówił, że nie chce zginąć w niewoli, nie chce być niewolnikiem. Dlatego temat niewolnictwa i wolności jest dzisiaj bardzo ważny w naszej rozmowie. Aktualne są słowa Łesi Ukrainki: „Nie ma bez władzy wolności”. Właśnie dlatego wyznaczyliśmy kwestię obrony i władzy jako temat naszej rozmowy. Co mamy dzisiaj? Rozdrobniony, podzielony naród, niepołączony tą treścią, która mogłaby go scementować. Nie dawano nam możliwości tego zrobić. Nasz ruch narodowy zawsze był otoczony wielkimi oponentami. U Szewczenki oponentem był Kulisz. Dobrze pamiętamy jego formułę o tym, że on już „zatruł się tym nacjonalizmem”. Drahomanow oskarżał Tarasa Hryhorowycza o to, że samowolę rodu stawia wyżej niż Katerynę i Iwasia. To znaczy, że prawo zwyczajowe, którym kierowali się przez wiele lat Ukraińcy, zmuszało do odrzucenia tego, kto nie przyłączał się dla zachowania jedności. Według słów Drahomanowa, Kateryna jest taka sama jak inni i trzeba jej bronić, a on (Szewczenko), przeciwnie, wyklucza ją. Proponował zupełnie inny wątek: niech bękart żyje, wychowuje się i pozostaje bękartem. Można sobie tylko wyobrazić, jakie były uruchomione w tamtym czasie kolosalne inwestycje przez nosicieli „ogólnoludzkich wartości”. One i dzisiaj są obecne w naszej świadomości. 24 sierpnia widziałem bojowników, fizycznie okaleczonych przez wojnę, ale z wysoko podniesioną głową. Dzisiaj ludzie, którzy walczyli, są socjalnie niezabezpieczeni. Nie widzę, żebyśmy czcili ich w należyty sposób. Nie mają wystarczającego zabezpieczenia także wojownicy, którzy dzisiaj siedzą w okopach. Dlatego temat obrony Ojczyzny jest dzisiaj ostry jak nigdy. Nie ma siły politycznej, która mogłaby nas skonsolidować. Wczorajszym nie uwierzą. Przekonaliśmy się o tym w 2019 roku. Chociaż przyjęli oni na uzbrojenie hasła, którymi Ukraińcy kierowali się przez wieki – Ojczyzna (Język), Cerkiew (Wiara) i Rycerstwo (Wojsko). To rycerstwo było opiewane, wzniesione na wysoki poziom. Wszystkie uniwersały Bohdana Chmielnickiego, które pisał w przededniu zbrojnego powstania przeciwko ciemiężycielom, właśnie mówią o Ojczyźnie. A gdzie dzisiaj jest nasza Ojczyzna, na jakich zasadach formuje się pojęcie patriotyzmu? W jakich postulatach, w jakich prawach, jakich programach? Gdzie w sferze informacyjnej widzimy programy, które swego czasu produkowała „Proświta”? Począwszy od „Logosu” – „Czym jest słowo?” i kończąc na naszym wielkim projekcie „Od Światosława do obrońców granic na wschodzie Ukrainy”. Dzisiaj rozumiemy, że brakuje nam tego patriotycznego elementu, który by Ukrainę ratował. Jeśli zestawić liczbę ludzi, którzy byli na Majdanie z podświetlonymi gadżetami (naliczano ich około miliona), z tymi pasjonariuszami, którzy wpływali na przebieg wydarzeń, to takich jest 1-2 procent. I tę pasjonarną nieuzbrojoną grupę wysłano pod Iłowajsk i Debalcewe, gdzie zginęli. Jednak sytuacja, która powstała obecnie, jest o wiele bardziej przykra niż była w 2014 roku! Maryna SOCZENKO, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy: – Temat naszej rozmowy jest niezwykle skomplikowany. Wszystko, co dzisiaj się dzieje, trzeba rozpatrywać w kompleksie. Obecnie pracuję nad portretami naszych poległych wojowników, przyznam – to bardzo ciężkie. Ludzie oddali swoje życie, a ci, którzy pozostali przy życiu po ranach, znowu wracają na front. Rozmawiałam z chłopakami, którzy zostali bez nóg. Oni też rwą się na linię frontu, bo tutaj po prostu nie mogą. Uderza niezwykły heroizm, to ludzie zdumiewający, kozackiego rodu. Ta walka była zawsze, a teraz wyszła na powierzchnię. I to, co było 100 lat temu, bardzo współbrzmi z tym, co dzieje się teraz. Nierozwiązane wtedy problemy powróciły i musimy teraz je rozwiązywać, przyswoiwszy lekcje historyczne. Dlaczego wtedy nie wywalczyliśmy niepodległości, co stanęło na przeszkodzie? Przecież byli tacy ludzie jak Petro Diaczenko, Jurij Horlis-Horski. To byli ludzie niezwykle wysokiego poziomu świadomości. Ale dlaczego przegrali? Trzeba stawiać te pytania i szukać na nie odpowiedzi. Żeby teraz, nie daj Boże, nie powtórzyły się porażki. Tutaj bardzo ważna rola przypada kulturze. Różnimy się od Rosji, która napadła na nas, mentalnością. I główną rzeczą, która nas różni, jest nasz język. Na tej ziemi to jak krew. O nią trzeba walczyć. Na kulturę trzeba przeznaczać środki, a także – wychowywać patriotów. Do tego musimy wypracowywać w społeczeństwie jednolity pogląd na historię. Nasza sztuka powinna formować światopogląd obywatelski, postawę obywatelską. Muszą one być nierozłączne z miłością do Ojczyzny. Uważam, że rola artystów i kultury w tym procesie jest ogromna. Mykoła POROWSKI, pułkownik SZU, polityk:
– Historia ukazała nam wspaniały przykład, kiedy to w ciągu 20 lat – od 1920 do 1940 roku – „Proświta” oraz inne organizacje patriotyczne wykształciły zupełnie nowe narodowo-patriotyczne myślenie u przeważającej większości narodu ukraińskiego w Galicji i na Wołyniu, które wówczas znajdowały się w składzie państwa polskiego. Co prawda, proces ten w mniejszym stopniu dotyczył Ukrainy podradzieckiej. Ukształtowany przez prośwician światopogląd narodowo-patriotyczny przejawił się później w Ukraińskiej Powstańczej Armii, w heroicznej walce o Ukraińskie Samodzielne Soborne Państwo. Przez 30 lat Niepodległości, przy absolutnej bezczynności w większości instytucji państwowych, udało nam się jednak coś zrobić. Ale daleko nie wszystko. „Proświcie” oraz partiom i organizacjom narodowo-patriotycznym potrzeba pokryć Ukrainę siecią, która kształtowałaby świadomość, państwowotwórcze podejście do rozwiązywania problemów społecznych. W 2014 roku rozpoczęła się rosyjska agresja. Wtedy też część naszej młodzieży pilnie wyjechała za granicę do pracy zarobkowej. Jeszcze inna część nakupiła zaświadczeń, aby nie trafić pod pobór do wojska. Ale wielu młodych ludzi, pełnych patriotycznego zapału, poczucia obowiązku wobec państwa, poszło do batalionów ochotniczych, Sił Zbrojnych Ukrainy i ostatecznie zatrzymało rosyjską agresję zbrojną. Rozwiali oni mit, z którym Rosja wchodziła w wojnę i którym rosyjscy imperialni szowiniści przekonywali Putina: „wystarczy tylko popchnąć – i Ukraina rozpadnie się jak domek z kart”. Okazało się, że nie tylko się nie rozpadła, ale dała zdecydowany odpór. I nie wpuściła wroga dalej niż te 20 procent Doniecczyzny i Ługańszczyzny, które zdążyli zagarnąć w wyniku wprowadzenia regularnych wojsk rosyjskich. Nie musimy opuszczać rąk. Musimy na przykładach tego heroicznego patriotyzmu tworzyć nowy mit o bohaterach-obrońcach Ukrainy, wychowywać nowe pokolenie. Ja na przykład umówiłem się, że przeprowadzę kilka lekcji patriotyzmu w szkołach na Rówieńszczyźnie. Właśnie do szkół trzeba iść, aby siać to, co rozumne, dobre i wieczne. Mykoła HOŁOMSZA, przewodniczący partii „Patriota”: – Niestety, przez 30 lat Niepodległości naszego państwa nikt nie dbał o komponent ideologiczny, o wartości, które jednoczyłyby Ukrainę, zwłaszcza na wschodzie. Ogólnie mamy bardzo niski poziom świadomości. Władzę przejęli mankurci, którym było
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZYK, akademik NAPN Ukrainy. Kiedy nie tylko na próg, ale i do twojego domu przychodzi wróg, cała moc rodziny zostaje skierowana na to, by pozbyć się tego nieszczęścia. Dziś to już nie abstrakcyjne prognozowanie, a nieuchronna rzeczywistość. Do Ukrainy wtargnął drapieżny moskwicin. Jest on jednym z najniebezpieczniejszych zagrożeń (wśród wielu innych), ponieważ targnął się na ukraińską Państwowość, polityczną i duchową Suwerenność, Tożsamość, narodową Godność, ludzką Wolność. Z tą plagą żyjemy latami, wiekami. W. Doroszenko, który kierował Biblioteką Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki (założoną w 1894 r.), pisał, że „już u Nestora znajdujemy charakterystyki poszczególnych plemion, w szczególności Polan, jako najbardziej kulturalnych, oraz obcych plemion – Nowogrodzian, a zwłaszcza Wiatyczów, którzy żyli »zwierzęcym życiem«”. Minęło wiele czasu, a zwierzęcy grymas ordyńskiego plemienia nigdzie nie zniknął, nie poszedł na „spoczynek”, a jeszcze bardziej zdegenerował się. Oczywiście, broniąc się przed nieustanną agresją Moskwii, musimy przeciwstawić adekwatną strategię państwa – militarną, gospodarczą, duchową, kulturalno-oświatową, społeczną, informacyjną, dyplomatyczną, energetyczną, zagraniczną itd. Ten splot różnorodnych czynników bezpieczeństwa żywotnej działalności jest tym potencjałem, który jest w stanie przeciwstawić się niebezpiecznemu przeciwnikowi... Właśnie takie podejścia nakreślali uczestnicy Ogólnoukraińskiej konferencji w sprawach narodowo-patriotycznego wychowania narodu, zorganizowanej przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w przeddzień święta Opieki Najświętszej Bogurodzicy. Proświcianie, naukowcy, znani pisarze i artyści poruszali problemy i zadania, określone przez Konstytucję, państwowe akty ustawodawcze i normatywne, a skierowane na ochronę interesów narodowych. Tym bardziej, że publiczna dyskusja nad aktualnościami rozwoju społecznego, bezpieczeństwa narodowego jest normą konstytucyjną i dotyczy wszystkich obywateli Ukrainy. Po raz kolejny podkreślano, że w realizacji tych spraw powinny brać udział nie tylko organy państwowe, ale i instytucje społeczne. Wszak i w Dekrecie Prezydenta Ukrainy nr 392/2020 „O Strategii bezpieczeństwa narodowego Ukrainy” powiedziano, że „społeczeństwo obywatelskie sprawuje kontrolę społeczną nad działalnością organów władzy państwowej w zakresie realizacji Strategii”. Co więcej, obecne strategie państwowe opierają się na tych wartościowych orientacjach, które od dawna propaguje i utwierdza inteligencja narodowa, „Proświta” i inne stowarzyszenia społeczne, w szczególności w takich kierunkach bezpieczeństwa narodowego, jak: zdecydowane przeciwstawianie się agresji humanitarnej, rozwijanie ukraińskiej kultury jako podstawy konsolidacji narodu ukraińskiego i wzmacniania jego tożsamości; modernizacja systemu edukacji, dostosowanie standardów edukacyjnych do potrzeb rozwoju społecznego i do najlepszych światowych wzorców; stworzenie warunków niezbędnych dla rozwoju kulturalnego i wzbogacenia obywateli Ukrainy, popularyzacji ukraińskiej i światowej sztuki, muzyki, literatury; wojskowo-patriotyczne wychowanie młodzieży, co wzmocni potencjał bojowy Sił Zbrojnych Ukrainy, innych organów sił obrony…. Jeśli wśród nakreślonych zadań spróbujemy znaleźć tę wspólnotę, która określa istotę sukcesu w tej sprawie, to okaże się nią kapitał ludzki. Ponieważ właśnie od Człowieka, Obywatela zależy los kraju, narodu, ich bezpieczeństwo, przetrwanie, rozwój. „Kapitał ludzki – gwarancją przyszłości Ukrainy”, – ogłoszono w Strategii. 30 czerwca 2021 roku Gabinet Ministrów Ukrainy zatwierdził Państwowy program celowy narodowo-patriotycznego wychowania na okres do 2025 roku. Jego celem jest „udoskonalenie i rozwój całościowej ogólnopaństwowej polityki narodowo-patriotycznego wychowania poprzez formowanie i utwierdzanie ukraińskiej tożsamości obywatelskiej”. Po raz kolejny wyższe organy władzy zwracają się ku myśli o znaczeniu tworzenia ukraińskiej tożsamości, poza którą nie do pomyślenia jest istnienie i zachowanie państwowości. Pobieżna analiza pokazuje, że zadanie patriotycznego stosunku obywateli do swojego państwa Ukrainy jest niezwykle ważnym (strategicznym) aspektem wewnętrznej polityki państwowej, która formalnie stała się ukrainocentryczna. Jednak doświadczenie świadczy, że rozwiązanie tego zadania – to sprawa nadzwyczaj trudna, jeśli oceniać sytuację w wymiarze ogólnonarodowym. Wszak przez trzy dziesięciolecia procesy społeczno-polityczne i kulturalne realizowano zgodnie z takimi ustalonymi tendencjami, które w szeregu regionów państwa uformowały negatywny paradygmat światopoglądowy i działaniowy społeczeństwa, co oznaczało dalsze oddalanie się od ukraińskości. Przy czym odbywało się to nie bez wsparcia struktur władzy. Błędna linia polityczna (niestety, we własnym państwie) kierowała społeczeństwo w stronę internacjonalności, wielokulturowości, powszechności, liberalności, jednak nie nacjokulturowości. W tym kontekście obiektywną ocenę podobnym zjawiskom sformułował jeszcze 55 lat temu (1966) J. Pundyk, wydając w Paryżu książkę „Ukraiński nacjonalizm”. Powiedziano tam, że „dla wielu ucieczka od nacjonalizmu (narodowego) jest ucieczką od odpowiedzialności za los własnego narodu i usprawiedliwieniem własnego pragnienia w pokornej współpracy z rosyjskim okupantem, jak najlepiej urządzić swoje życie”… Zaprzeczenie nacjonalizmu daje możliwość ucieczki przynajmniej moralnie od tych obowiązków, ukrycia się za parawanem ogólnych haseł odpowiedzialności za ludzkość. Internacjonalizm tych ludzi – to nihilizm polityczny i negatywizm w imię dość prymitywnych instynktów zaspokojenia swoich potrzeb i służenia osobistemu JA”. Dlatego absolutna większość naszych przywódców państwowych deklarowała, że „buduje” naród polityczny, przejmując się wieloma jego segmentami, przede wszystkim wielonarodowością, jednak zupełnie nie przyjmując społecznie pożądanego wymogu, że UKRAINA jest państwem narodowym. W tym celu władza często, a nie na wszelki wypadek, opracowywała i propagowała wszelkiego rodzaju wymyślone straszaki i wytyczne w rodzaju „rusofobii”, „antysemityzmu”, „prawicowego radykalizmu”, „jaskiniowego nacjonalizmu”. Rzeczywiście, w Konstytucji zaznaczono: „Ukraina jest suwerennym i niepodległym, demokratycznym, socjalnym, prawnym państwem” (artykuł 1). Jednak przypomnijmy, że w ciągu jednego roku okresu odrodzenia wartość „narodowego” udało się nieco zniwelować, ponieważ w Deklaracji „O suwerenności państwowej Ukrainy” z 16 lipca 1990 roku ogłoszono: „Ukraińska SRR jako suwerenne państwo narodowe…, sprawuje ochronę i obronę państwowości narodowej, wszelkie działania siłowe przeciwko państwowości narodowej Ukrainy… są ścigane przez prawo”. Właśnie takie prawne określenia państwa narodowego odpowiadają duchowi statutowych postanowień ONZ, które uznają mononarodowość państw, gdy ich rdzenna ludność stanowi nie mniej niż 2/3. Ukraina w pełni odpowiada tym ustalonym międzynarodowym parametrom.
Jednak dopóki Ukraińcy są pozbawieni tego konstytucyjnego statusu, w ich przestrzeni życiowej nadal będą zachodzić żywiołowe i przemyślane procesy dewaluacji praw i wolności narodu tytularnego. Przecież przez 30 lat niepodległości język ukraiński, edukacja, przestrzeń informacyjna i inne segmenty życia znajdują się w stanie nieustannego procesu obrony przez Ukraińców swojego narodowego „Ja”. Co więcej, na Ukrainie rozpleniło się niemało takich polityków, organizacji, ugrupowań, mediów, które są kategorycznymi przeciwnikami realnego rozszerzenia praw Ukraińców na własnej ziemi. Wyrzuciwszy w przestrzeń publiczną prowokacyjne hasło „tu nasza ziemia”, znani autorzy tego obcego kliszy i ich zwolennicy otwarcie deklarują zamiary życia „w nieukraińskiej Ukrainie”, kontynuując okradanie i poniżanie narodu. Niestety, nie jest to populistyczna fraza, a kategoryczne stwierdzenie, poparte morderczymi faktami działań podobnych wyzyskiwaczy-„naszystów”. Ponieważ suma 470 miliardów dolarów (!), które zostały wywiezione z Ukrainy i wyprane przez cypryjski oddział „PrivatBanku”, jest największą transakcją-rabunkiem w historii światowej bankowości. Ta informacja rozbrzmiewa w ukraińskim eterze w ciągu ostatnich dwóch lat w kontekście rozpatrywania sprawy Kołomojskiego w USA, jednak z „jakichś” powodów jest ona przemilczana i nie jest dementowana. Nasi „dostojnicy” milczą, chociaż niemało ludzi jest zaznajomionych z „historią kliniczną” tej sprawy. Także potulnie milczy, uśpione „paternalistycznymi” ochłapami, zombiowane społeczeństwo. Wszystko jak u Szewczenki: „A my patrzyliśmy i milczeliśmy, / I w milczeniu drapaliśmy się po głowach”. Może tak trzeba. Ale komu, dlaczego i dla kogo? A kiedy zdołamy odpowiedzieć, to zrozumiemy, dlaczego Ukraina stała się najbiedniejszym i najmniej chronionym krajem europejskim. Prawda, ta odpowiedź została dawno ogłoszona przez oligarchat. Brzmi ona bardzo upiornie w wykonaniu „władców tego świata” – „to nasza ziemia”. W grobowym zawołaniu zawarta jest straszliwa prawda o tym, że oligarchowie nigdy nie uważali Ukrainy za swoje państwo, a jedynie za terytorium, gdzie oni (nienasyceni) „Za kraniec świata zaglądają, / Czy nie ma kraju, / Żeby zagarnąć i ze sobą / Wziąć do grobu”. Przecież gdyby na Ukrainie nie panował taki model państwa oligarchicznego, to nie zniknęłoby w ciągu ćwierćwiecza ponad 12 milionów populacji! W tym samym tonie retorycznie brzmi inne stwierdzenie. Gdyby Ukraina była państwem narodowym, jednolitym, duchowo suwerennym, a nie oligarchicznym, to czy odważyliby się napaść na nią ordyńscy nomadzi. Prawdopodobnie nie. Bo przecież kraje bałtyckie i Finlandia zachowują nienaruszalność swoich granic. I nie tylko dlatego, że one (Litwa, Łotwa, Estonia) są członkami NATO, a przede wszystkim dlatego, że są narodowo zjednoczone. Naród fiński właśnie tę prawdę udowadnia już od ponad wieku. Nie wyobrażam sobie, żeby na Krym czy na Donbas mogłaby wtargnąć garstka „zielonych ludzików”, gdyby Moskale nie rozumieli, do kogo i dokąd idą, gdyby zmoskwiczony tłum nie ryczał „na wieki z Rosją”. Przykro, że w tym antyukraińskim sabacie brało udział niemało młodych ludzi. Najwyraźniej przeoczyli (świadomie), przegrywając w czystej postaci wojnę humanitarną, która nieustannie była prowadzona przez Rosję przeciwko Ukrainie. Z reguły opinia publiczna tradycyjnie nie była brana pod uwagę przez władzę, słaby głos rozczochranej ukraińskiej inteligencji był mało słyszany, a socjologia (niezamówiona) była poza uwagą decyzji politycznych. Na próżno. Bo w tym ostrzegawczym wielogłosie często mieściły się racjonalne ziarna dla zdrowej polityki. Przypomina się rok 2009, kiedy podczas sondażu socjologicznego na jedyne pytanie „Czy wzmocni bezpieczeństwo Ukrainy przedłużenie o 25 lat umowy o bazowaniu w Sewastopolu Floty Czarnomorskiej Rosji?” odpowiedź „tak” dali: 35,7% (Ukraina); 6% (Zachód); 16% (Centrum); 61% (Południe i Wschód). Wyniki w obwodach południowo-wschodnich i na Krymie zaświadczyły o bardzo niepokojącej sytuacji. Przecież ona już wtedy nakreśliła przygotowaną na Krymie i w Donbasie bazę socjalną i polityczną dla agresji Rosji. Było oczywiste, że Ukraina całkowicie przegrywa z Moskwą w strategii i taktyce „miękkiej siły”. Ukraińska kultura, język państwowy, edukacja, historia narodowa zostały wyparte przez „ruski mir” z informacyjnej przestrzeni socjokulturowej. Jednak, jak zawsze, należytej reakcji nie obserwowano. Najpierw stracili ludzi, a później i ukraińską ziemię. Właściwie o światopogląd i duszę Człowieka na tych terytoriach (i nie tylko) nikt tak naprawdę nie walczył. Państwo tworzyło to „wolne” (czytaj – kryminalne) strefy ekonomiczne, to obdarowywało ulgami podatkowymi gałęzie oligarchiczne, to wydzielało (dla rozkradania) miliardowe dotacje budżetowe. Jednak poza uwagą pozostawała ukraińska kultura, edukacja, przestrzeń informacyjna, życie duchowe, wreszcie najważniejsze – ukraiński człowiek. A on był całkowicie spowity nie tylko moskiewską „nauką”, ale i rodzimym moskwofilstwem władzy. Stołeczni włodarze odnaleźli najwygodniejszą niszę – cierpieć, milczeć i zgadzać się, nie karząc nawet antykonstytucyjnego kagału w Siewierodoniecku czy antyukraińskich wypowiedzi i gróźb charkowskiego „gubernatora” i niefartownego myśliwego K*, który metaforycznie cały czas przypominał o „bliskości” Charkowa do Rosji (40 km) i „dalekości” do Kijowa (470 km). Ciekawe, czy będzie kontynuować tę moskwofilską politykę swojego ojca nowo wybrana rektor Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia W. N. Karazina Tetiana Kahanowska. Jednak i tak wiadomo, że jabłko zawsze pada niedaleko od jabłoni. Dlatego przy takiej polityce kadrowej do prawdziwej intelektualno-duchowej ukrainizacji znaczącego dla Ukrainy uniwersytetu (jak i Charkowa) jeszcze bardzo daleko. Nasuwa się logiczny wniosek, którego jakoś niezręcznie włodarzom wypowiadać, chociaż jest to koniecznie potrzebne. Bo prawdą jest to, że zmoskwiczona inteligencja – jedno z realnych zagrożeń państwowości. Jest ona tą „myślącą trzciną”, która wychowana jest w „ruskiej” mentalnej kulturowości i żywi się „wartościami” kolaboracjonizmu. Dla przykładu, poprzednia rektura pięciu charkowskich uniwersytetów narodowych już „skutecznie” udowodniła swoje oddanie moskiewszczyźnie, podpisując apel-poparcie o wandalistyczne zniszczenie przez „kernesów-dobkinów” tablicy pamiątkowej wybitnego ukrainoznawcy Jurija Szewelowa (Szerecha). Czyżby edukacja (wyższa!) tak nigdy nie wyjdzie z tej moskiewsko-sowieckiej orbity, a nowe pokolenia przyszłej inteligencji będą nadal dorastać na gruncie rosyjskiej tożsamości i słobożańsko-moskiewskiego języka. Każdy minister musi uświadamiać sobie, że silną stroną edukacji narodowej musi stać się jej kulturowy ukrainocentryczny model, który najbardziej istotnie będzie wpływał na realny proces nauczania i świadomość społeczną. Kiedyś znany ukraiński uczony-pedagog
K. Uszynski, badając praktyki edukacyjne w krajach Europy, twierdził, że zasadnicza różnica ich edukacji narodowej polega na silnym, szczególnym stosunku do swojej Ojczyzny oraz wartości rodzimej kultury. Ten wniosek i przestroga wybitnego pedagoga zachowują swoją ważność do dziś. Dla Ukrainy zasada kulturozgodności zawiera wzmocnioną aktualizację. Ponieważ zewnętrzna agresja wojskowa i wewnętrzna kolaboracja warunkują konieczność udoskonalenia całej polityki edukacyjnej – najbardziej efektywnego i niezawodnego narzędzia patriotycznego, obywatelskiego wychowania młodzieży. Ale żeby wychowywać, trzeba samemu być wychowanym i świadomym obowiązku ukraińskiego inteligenta. Bo nie ma straszniejszego zagrożenia dla istnienia narodu niż inteligencja, która została wyhodowana i wychowana przez obcą kulturę. A jeśli dołączyć do tego jeszcze zdradę władzy i lekceważenie przez oligarchat interesów narodowych, to uformuje się realne wyzwanie dla ukraińskiej państwowości, które dotychczas jeszcze nie zostało wniesione do wykazu realnych niebezpieczeństw. Niestety, rzeczywistość tego zjawiska jest oczywista. Nie komentując, przytaczam pokazowy przykład polityki kadrowej, która prawdopodobnie służyła rozpętaniu wojny przeciwko Ukrainie. Kluczowe stanowiska Ukrainy za kadencji czwartego prezydenta (Janukowycza) zajmowały w zasadzie prorosyjskie elementy: M. Azarow – premier Ukrainy; A. Klujew – szef Administracji prezydenta; A. Portnow – „zarządzający” sądami i „tajnym sądownictwem” Ukrainy; W. Siwkowicz – zastępca przewodniczącego Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony;
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
I. Kalinin – szef Służby Bezpieczeństwa w latach 2012–2013; O. Jakymenko – szef Służby Bezpieczeństwa w latach 2013–2014; H. Iliaszow – szef Służby Wywiadu Zewnętrznego; P. Ławrinienko...
Poprawka: P. Łebiediew – minister obrony; J. Iljin – szef Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych; D. Bierezowski – kontradmirał Marynarki Wojennej; S. Jelisiejew – pierwszy zastępca dowódcy Marynarki Wojennej; W. Zachartczenko – minister spraw wewnętrznych. Niektórzy z nich posiadali obywatelstwo rosyjskie.
Gdzie przebywają ci „zwierzchnicy” obecnie? Poza Ukrainą. Jednak pozostawili po sobie gorzką lekcję. Zdrada, do której doszło na Krymie w 2014 roku, jest głównym wyjaśnieniem przyczyn tragedii. Zdrajcami Ukrainy (oficerowie i żołnierze) okazali się: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych – 99,2%; Służba Bezpieczeństwa – 89,2%; Siły Zbrojne – 70,4%; Państwowa Służba Pogranicza – 70,3%.
Kiedy najwyższe kluczowe stanowiska polityczne i bezpieczeństwa zajmują prorosyjscy zdrajcy, obcy, to nie jest to jedynie osłabienie Ukrainy, lecz położenie fundamentu pod przyszłe agresje i tragedie narodu.
Chwała Bogu, że Ukraina we wszystkich czasach rodziła i wychowywała tych, którzy wiarą, prawdą, talentem, własnym kosztem, często ofiarując życie, służyli jej, wspierali sprawę ukraińską, kulturę narodową, ideały państwowości.
Przenosząc na dzisiejszy czas ocenę i pamięć o książętach Ostrogskich, Sahajdacznym, Hałszce Hulewiczównie, Mazepie, Hałaganie, Szeptyckim, Chanence, Konyskim, Czykałence, Symyrence, Tereszczence i innych wielkich Ukraińcach, trzeba stwierdzić: obcy nigdy nie stawali się swoimi. Zaopatrzeni w paszporty innych państw, dziś znajdują tam „swoją ojczyznę” i nie chcą (bo są niezdolni) być pomocni Ukrainie.
Można jedynie z rozmarzeniem liczyć na to, że dzisiejsi oligarchowie ze swoimi mglistymi „ideałami” mogliby naśladować wzniosłe przykłady służenia Ukrainie. Przypomina się sprawa zupełnie drobna, lecz znamienna co do istoty, dotycząca gorliwości „ukraińskich” tłuściochów i urzędniczych mężów wobec kobzonów, śpiewaków typu Miładze, Kirkorowa czy dzisiejszego wystawiania się przed Malininą, której koncertom towarzyszyć będzie nawet ukraińska orkiestra symfoniczna. Jednak największy cynizm polega na tym, że te moskiewskie jęki odbędą się w centralnej sali stolicy w dniach upamiętniania ofiar Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców. I bardzo oburzające jest to, że temu satanizmowi nikt się nie przeciwstawia, nie protestuje ten, kto odpowiada za bezpieczeństwo narodowej przestrzeni informacyjnej.
Na tle takiego świętokradztwa przypominają się jasne czyny prawdziwych ukraińskich mecenasów.
„Gdy stało się wiadomo, że połtawska duma miejska otrzymała od rządu zezwolenie na odsłonięcie pomnika Kotlarewskiego, – pisze w swoich utworach J. Czykałenko, – to postanowiono wziąć w tym święcie najaktywniejszy udział i jak najszerzej rozgłosić to święto, aby zjechało się jak najwięcej Ukraińców nie tylko stąd, ale i z zagranicy, i w ten sposób zamanifestowano siłę ducha ukraińskiego... Tak postępowano w związku z jubileuszem Łysenki, I. Necuja-Lewyckiego i przed każdym zjazdem archeologicznym na Ukrainie – w 1899 roku w Kijowie, w 1902 roku w Charkowie, potem w Katerynosławiu. Tak samo dbano o corocznie, gdy było to możliwe, publiczne obchodzenie rocznic Szewczenki itd. Na wszystkich jubileuszach, zjazdach, rocznicach starano się pokazać światu, że naród ukraiński żyje, a że jest jedynie stłumiony”.
Na co więc liczą i co chcą pokazać „nasi” rodzimi, którzy w stylu współczesnego „mecenatu” wydają nie mniej wysiłku i kapitału? Jedno jest jasne: nie ma tu żadnego ukraińskiego śladu, ponieważ takie „wsparcie” służy Molochowi, odzwierciedlając prawdziwe pragnienia grzesznej istoty. Jeden z współczesnych nuworyszów, który „siedzi” na ukraińskim tytanie, zdołał nawet w czasie wojny przeznaczyć około 1,4 mln dolarów na przeprowadzenie w okupowanym Krymie wojskowo-patriotycznej gry „Taurida”. Obcy dla obcego. Tak oni odnoszą się do państwa, gospodarki, kultury, ukraińskiego człowieka.
Dlatego nie należy dziwić się obecnemu stanowi kraju, społecznemu zubożeniu narodu, skoro podziemne bogactwa, ziemie, banki, zasoby informacyjne przeszły (w większości nielegalnie) we własność tych, którzy od dawna odwrócili się od interesów Ukrainy. Nie czekaj dobra od tego, kto czyni zło. W tym kryje się jedna z istotnych przyczyn naszej ruiny.
Jednak wyjście z tego tragicznego stanu nie leży w nich, lecz w nas samych, ponieważ według Konstytucji „jedynym źródłem władzy w Ukrainie jest naród”. Sprawuje on władzę przez wybrane i zatrudnione przez siebie organy władzy. To aksjomat, który rzekomo nie podlega dyskusji, ale też nie jest realizowany.
Jestem przekonany, że gdyby udało się należycie zrealizować choćby ten 5 artykuł Konstytucji (z 161), sytuacja zmieniłaby się radykalnie. Bo wtedy Naród z proszącego przekształciłby się w gospodarza własnego losu. A na razie mamy to, co mamy.
I rzekomo żyjemy w kraju demokratycznym, jednak na każdym kroku nieustannie spotykamy fakty nadużywania władzy to przez państwo, to przez jego organy biurokratyczne, to przez zuchwałych, pyszałkowatych i nienasyconych urzędników. A w ostatecznym rachunku Ukraina zamiast wolnej otrzymuje zniewoloną demokrację, zamiast władzy ludowej – oligarchiczną, zamiast państwa narodowego i socjalnego – despotyczne.
Bo zamało lyshe slukhaty (jak tsytaty z dadzibao), że „człowiek, jego życie i zdrowie, honor i godność, nietykalność i bezpieczeństwo uznawane są w Ukrainie za najwyższą wartość społeczną”. Tę zasadniczą konstytucyjną kwestię trzeba wreszcie wprowadzić w życie. Przede wszystkim przez tych, którzy znajdują się „za kierownicą”.
Trzeba być, szczególnie w obecnych czasach rosyjskiej agresji, odpowiedzialnym przed narodem ukraińskim i raz na zawsze skończyć ze sprzedajnym oligarchatem, nie urządzając pogawędek na salonowych przyjęciach. Bo складается wrażenie, że „polityczna elita”, rozdzielona na pół, prowadzi walkę nie o to, by na zawsze pozbyć się tej strasznej i niebezpiecznej choroby społecznej, lecz jedynie usiłuje (nie za darmo i nie na czczo) wszelkimi sposobami, zasłaniając się słodkimi frazesami, nagrodzić i ochronić „swoich” oraz przytłumić „obcych”. Ale jeśli sprawa będzie toczyć się według tego dawno napisanego scenariusza, czeka nas kolejny „układzik”, który już tli się na „offshorowym” firmamencie. Przeniesienie tego „smrodu” do sali Komisji Weneckiej (w której Ukrainę swego czasu reprezentował Kiwałow) jedynie potwierdza bezradność, słabość i niezdolność „pierwszych rzędów” do zaprowadzenia porządku „we własnym domu”. Już to było (déjà vu!). Wielokrotnie. Jeszcze niedawno niemal naszym „zbawieniem”, krzycząc o reformach, stali się zagraniczni „specjaliści”, którzy jako rokerzy, ekspedytorzy, „aktywiści”, handlarze walutą, kryminaliści zostali umieszczeni na ważnych stanowiskach państwowych. Rezultat? Gigantyczne „bańki mydlane”, skandale, porażki i korupcja na powierzonych odcinkach. Wstyd i sumienie nie pozwalają, bo przez ten czas za granicę wyjechały miliony młodych ludzi, którzy często znajdują tam schronienie dla swoich zdolności, pracy, talentu, a z Ukrainy wciąż wypycha się ich ostracyzmem jako zbędny balast. Czy tak może postępować się w narodowym i społecznie sprawiedliwym państwie? Oczywiście, że nie. Jednak takie upokarzanie trwa dziesiątki lat, a przerywało się ono tylko na krótką chwilę walki dwóch Majdanów. Jednak po pokrzepiających hasłach rewolucyjnych wszystko wracało na „stare koleiny”.
Wszystko, co się działo, można nazwać niepełną rewolucją, ponieważ nie zniszczono systemu oligarchicznego, obcy duchem wciąż rządzą, kryzys demograficzny narasta, zrozpaczony naród biednieje, a ukraińskie szyby naftowe i gazowe (i nie tylko) przyspieszonym tempem wypompowują narodowe bogactwa, nasycając nienasycone kieszenie rodzimych nowobogackich.
Szczególnie haniebnie nie do zniesienia wygląda taka antypaństwowa i antyludowa polityka, kiedy kliki handlują na krwi tych, którzy ofiarnie bronią wolności i suwerenności Ukrainy przed moskiewską ordą.
Ale czy może być inaczej? Może być, lecz jeśli na Ukrainie praktycznie nie ma sił politycznych (parlamentarnych, rządowych, samorządowych), które nie znajdowałyby się pod wpływem tych czy innych finansowo-przemysłowych oligarchii, to na próżno się łudzić. Bo one wtargnęły wszędzie, we wszystkie szczeliny – przy władzy, z władzą, i zarazem są tą prawdziwą (nie)ukraińską władzą.
Paradoksalnie, ale na Ukrainie, oceniając jej dzisiejszy stan, stało się tak, jak niegdyś opisał ją znany europejski filozof E. Fromm („Mieć czy być”), gdy „człowiek stał się niewolnikiem, nie będąc w kajdanach. Zewnętrzne kajdany przeniosły się do wnętrza człowieka i on łudzi się iluzją własnej wolności, nawet nie wiedząc o istnieniu tych wewnętrznych kajdan”.
Jednak wiedzmy: w historii mało jest przykładów, by „wierchy” szły na spotkanie ludziom, by niewolnicy właściciele rozkuwali, feudałowie uwalniali, a „nasi” oligarchowie, na przykład, łagodnieli, troszcząc się o Ukrainę.
Nie doczekamy się! Warto liczyć tylko na własną siłę, marzenie, ideę, rozum i nieustępliwą walkę z ogólnoświatowym i narodowym złem w imię wyzwolenia, aby Ukraina wreszcie stała się ukraińska. Próby pokonania fatalnego kryzysu w końcu zakończą się sukcesem. Ale wtedy, gdy dzięki narodowej edukacji, kulturze, prawdziwemu Słowu Świetlarza, bohaterskiemu czynowi Wojownika naród uświadomi sobie prawdziwą naturę swoich zewnętrznych i wewnętrznych okowów, zrozumiawszy, że na świecie nie ma ohydniejszej rzeczy niż kajdanki.
Na obecne pokolenie spadła niełatwa misja ostatecznego wyzwolenia Ukraińców z niewolniczych okowów. Pamiętajmy, że ukraińska historia przeżywała także trudniejsze czasy, ale Naród przetrwał. „Choć ręce nam kajdany raniły, / Lecz dusza nie osłabła”, – pisał D. Pawłyczko. Zatem naszym obowiązkiem jest hartować Ducha Narodu!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Być patriotami – to znaczy umieć bronić Ojczyzny», s. 3
Ciąg dalszy. Początek na str. 3. Zadaniem naszego dzisiejszego spotkania jest sprawienie, aby „Proświta” i inne organizacje patriotyczne się skonsolidowały. I ta konsolidacja każdego świadomego Ukraińca musi mieć jeden rezultat – zwycięstwo nad naszym wiecznym wrogiem. Co możemy przeciwstawić moskiewsko-imperialnemu projektowi zniszczenia ukraińskiej tożsamości? Takiego ogólnopaństwowego, ogólnonarodowego projektu, który byłby głównym w kontekście bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, nie ma. My – ukraińska inteligencja, „Proświta” – stawiamy pytanie o to, że jesteśmy gotowi wraz ze wszystkimi profesjonalistami tworzyć taki projekt. Jeśli tego nie zrobimy, to w perspektywie będziemy mieli wiele smutnych dni. Następne pytanie – rusyfikacja. Kiedy opracowywaliśmy program wychowania narodowo-patriotycznego, składałem raport szanownemu towarzystwu w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy. Była ciekawa dyskusja. Nagle jeden z naszych poważnych działaczy „Proświty”, bardzo szanowany człowiek, mówi: „Przestańcie z językiem. Teraz trwa wojna, wygrajmy wojnę, a potem zajmiemy się językiem”. Ale czy możemy dzisiaj znaleźć kraj, zaczynając od Bośni i Hercegowiny, a kończąc na Włoszech, czy jeszcze jakiś inny kraj, gdzie naród zbudowałby państwo bez języka? 160 lat temu Mazzini powiedział: „Zwróciliśmy narodowi Włochy, a teraz musimy tworzyć Włocha”. A tworzenie Włocha okazało się nie takie proste. Z 25 milionów Włochów tylko 600 tysięcy (2,5%) mówiło w języku włoskim. A stolica – Rzym, miała populację zaledwie około 70 tysięcy. U podstaw formowania państwa włoskiego położyli oni język włoski. Nie możemy lekceważyć niczego. Ale kwestia języka, kwestia kultury narodowej, kwestia naszej wiary i tradycji, kwestia naszej tożsamości narodowej nigdy nie mogą być dyskusyjne. Leonid MUŻUK, reżyser, laureat Nagrody Szewczenkowskiej: – Przypomina mi się Ołeksandr Dowżenko, który prowadził tajny dziennik i zapisywał swoje myśli. Jedno ze zdań nie może nie poruszyć: „Mój naród przypomina mi tytoń. Liście grube, a kwiatu gdzieniegdzie”. Rozumiemy politykę kadrową, technologie, które są stosowane w wojnie informacyjnej. Uświadamiamy sobie, że ta wojna będzie trwała długo. I bohaterowie, których rodzą ukraińskie matki, zamiast tworzyć na ojczystej ziemi, utwierdzać piękno – oddają za nią życie. Co musimy zrobić dzisiaj? Oczywiście, zrozumieć formułę, którą zaszyfrował Dowżenko, opracowywać technologie niszczenia wrogów, którzy niszczą nas i potajemnie, i publicznie. Nasz problem polega na tym, że na kluczowe stanowiska kadrowe przychodzą ludzie niegotowi, by pojąć i zrozumieć, na przykład, że kinematografia musi być narodowa, że nie może być innego programu niż czczenie bohaterów. Albo świadomie imitują, że niby rozumieją, a w rzeczywistości działają w odwrotnym kierunku, stosują technologię, która odpowiada programowi kulturowemu wroga, a nie narodu. Czekać, że coś się zmieni, można długo, a zmieniać trzeba przede wszystkim kadry. Przykro stwierdzić, że potencjał pedagogiczny to ten zasób kadrowy, który nie pracuje na narodowej fali. Spójrzcie, na przykład, na program „Czarny łabędź”. Po pierwsze, prawie wszyscy uczestnicy programu są rosyjskojęzyczni i wszyscy oni wiedzą, jak trzeba dogadywać się z Rosją. A kanał, na którym emitowane są te programy, nazywa się „Naszyj”. Nikt nie nakręci tak zwanej reklamy, gdzie piszą, że to ich ziemia. Oni chcą widzieć u nas zamiast kwiatu grube liście. Naród, który na tej ziemi będzie ich obsługiwał. Dzisiaj mówiono o bohaterach, o potrzebie poruszania tematu historycznego, tematu kozaczyzny. Trzeba stworzyć serial o wywiadowcach, którzy pracują we wrogim środowisku. Poprzez obrazy artystyczne, poprzez wielką siłę emocjonalną, poprzez miłość trzeba przygotowywać ludzi, aby stawali się Ukraińcami. Trzeba skompletować program państwowy w Ministerstwie Kultury Ukrainy, który nie będzie imitował ukraińskiej platformy, a będzie taką platformą. Tam musi być choć jeden profesjonalista, a nie tylko „grube liście”. I chociaż od czasów Dowżenki do dzisiaj minęły dziesięciolecia, to psychologia się nie zmieniła. Żyjemy w warunkach wojny informacyjnej, która towarzyszy piątej kolumnie. I tylko zaczynasz ujawniać swoją pozycję, jak już biorą cię na cel, żeby usunąć i nie dać możliwości zrealizowania tego, co możesz zrobić. Co robić? Ukraińcy powinni nie umierać, żeby być Ukraińcami, a brać władzę w swoje ręce. Wreszcie trzeba to robić. I robić to między innymi poprzez kinematografię oraz kanały telewizyjne, które jeszcze pozostały. Jest kolosalny zasób – to Telewizja Publiczna, jednak ją wykrwawili, przekształcili w kieszonkową grupkę, która tłucze wodę w moździerzu... Ciąg dalszy nastąpi. Własna inf.
Tłumaczenie maszynowe
Halina DACIUK, dziennikarka Anatolij ŁUKASZUK, historyk Wasylina miała zaledwie 17 lat, jednak w oczach starszego operpełnomocnika w obwodzie winnickim Drużynina była niebezpieczną przestępczynią i major chciał ukarać ją jak najsurowiej. 9 maja 1946 r., po rozpatrzeniu otrzymanych materiałów o „przestępczej” działalności Karpećkiej Wasyliny, ur. w 1929 r., pochodzącej z Kordyszewa, wykształconej, Ukrainki, uznał, że „będąc wrogo nastawioną do władzy radzieckiej”, w grudniu 1943 r. została wciągnięta do OUN i pod pseudonimem „Marusia” pracowała jako łączniczka stanicy, miała ścisłe kontakty z członkami OUN „Nela” oraz Ulyta i „otrzymaną pocztę band UPA kierowała do umówionych adresatów” – za co Wasylinę należy aresztować. Karpećka W. W. była podejrzana o „przestępstwa przewidziane w artykułach 54-I „a” i 54-II KK USRR”, a major Drużynin postanowił zastosować wobec niej środek zapobiegawczy w postaci aresztu. 21 maja Wasylinę aresztowano. W wypełnionym kwestionariuszu aresztowanej czytamy, że jej rodzina składa się z mamy Kalyny, ur. w 1907 r., brata Petra, ur. w 1933 r., sióstr Wiry, ur. w 1931 r., i Olhy, ur. w 1944 r., która w momencie aresztowania Wasyliny miała ukończone 2 lata. Z portretu pamięciowego dowiadujemy się, że Wasylina jest niewysoka, pełna, ciemnowłosa, piwnooka, z wysokim czołem. Kwestionariusz na podstawie słów aresztowanej wypełnił naczelnik krzemienieckiej grupy śledczej Filipow, ona podpisała:
22 maja 1946 r., w dniu św. Mikołaja Wiosennego, porucznik Szumskiego Rejonowego Oddziału MGB Gorbaczow opisał majątek aresztowanej Karpećkiej W. W.: chata drewniana, stodoła, dwa konie, krowa, owca, prosię – i odebrał od matki pisemne zobowiązanie dla organów NKGB, że cały opisany majątek Kalyna Iwaniwna zobowiązuje się przechowywać do specjalnego rozporządzenia organów MGB. Podczas pierwszego przesłuchania Wasylina opowiedziała, że „ojciec, Karpećkyj Witalij Herasymowycz, wiosną 1944 r. przez wojska Armii Czerwonej został zabity w polu, dlaczego – nie wiadomo”... Powiedziała, że nikogo z członków OUN, UPA, ich pomocników nie zna. Z kobiet stanicy kordyszewskiej OUN i dziewcząt organizacji stanicowej „Junka” też nikogo nie zna. (…) Podczas kolejnych przesłuchań opowiadała już, że do OUN wstąpiła w grudniu 1943 r., ma pseudonim „Marusia”. „Stało się to tak. Późnym wieczorem – już spaliśmy, do naszej chaty podeszło dwóch uzbrojonych żołnierzy UPA, zapukali do okna i w kategorycznej formie kazali otworzyć. Wchodząc do chaty, żołnierze zapytali mamę o mnie. Mama pokazała, gdzie jestem, i kazali mi się ubrać i wyjść. Żołnierz UPA Daciuk Fedir zaczął prowadzić ze mną rozmowę: „Żeby Ukraina stała się Samodzielnym Państwem, sam naród wszędzie, w każdej wsi, tworzy stanice OUN, przygotowuje wszystko, co niezbędne, i my już mamy liczną UPA. Ale żeby zdobyć Państwo, jesteście zobowiązane nam pomagać. Innymi słowy, będziesz pracować jako łączniczka we wsi Kordyszew”.
Dodał, że jutro przyjdą do mnie dwie kobiety, z którymi jestem zobowiązana się umówić, komu i dokąd trzeba dostarczać pocztę OUN i UPA, przy czym powiedział, że pocztę będzie przynosić nieznajoma o pseudonimie „Nela”, a ja powinnam przekazywać Ulycie, po ulicznemu – Tarasyszynowej. Po dobie przyszły do mnie „Nela” i Ulyta. Ulyta porozmawiała ze mną o kwestiach Samodzielnej Ukrainy, powiedziała, że my – teraz albo nigdy – musimy ciężko pracować i przestrzegać najsurowszej konspiracji. I nadała mi organizacyjny pseudonim „Marusia”. Ulyta wyjaśniła, że będę łączniczką we wsi Kordyszew, że „Nela” będzie przynosić do mnie pocztę OUN i UPA, a ja jestem zobowiązana niezwłocznie dostarczać ją dalej. Ulyta dodała, że w domu nie przebywa, mogę spotkać się z nią tylko w chatach Kalynynego Petra i Oksejkowego Petra. Otrzymawszy wytyczne, zaczęłam pracować jako łączniczka, przekazywałam pocztę do listopada 1944 r., a wtedy zachorowałam na tyfus i działalność zakończyłam. Po chorobie „Nela” i Ulyta kontaktów ze mną nie odnowiły. Jeśli chodzi o Daciuka Fedira, to on wraz ze swoim współmyślicielem Skybickim Charytonem zostali znalezieni w 1944 r. w kryjówce. Fedir zastrzelił się podczas zatrzymania, a Charytona aresztowano i wysłano na Sybir. Ulyta, lat około 26, średniego wzrostu, szatynka, ostrzyżona, szybko się porusza, ubiera się ze smakiem, nosi buty i trzewiki. Przebywa w nielegalnym położeniu. Ostatni raz spotkałam się z nią jesienią 1945 r. w cerkwi wsi Kordyszew. „Nela”, dziewczyna lat około 20, mała, pełna, ciemnowłosa, mówi powoli, nosi buty. Ostatni raz była u mnie w listopadzie 1944 r. i więcej się nie spotkałyśmy. Na każdym grypsie, które otrzymywałam i wysyłałam do adresatów, były wskazane imiona, ale już ich nie pamiętam. Przebywałam w nielegalnym położeniu, bo organy NKGB zaczęły aresztować we wsi dziewczęta, a te dziewczęta, jako członkinie stanicy OUN,
znały mnie... Więc ukrywałam się aż do momentu zatrzymania”. Naczelnik Krzemienieckiej grupy śledczej Filipow, „rozpatrzywszy materiały sprawy śledczej nr 3493 i biorąc pod uwagę, że Karpećka W. W. jest wystarczająco zdemaskowana w tym, że była członkiem OUN od grudnia 1943 r. pod pseudonimem „Marusia” – postanowił pociągnąć ją do odpowiedzialności w charakterze oskarżonej na podstawie artykułów 54-I „a” i 54-II KK, o czym ogłosić za pokwitowaniem”. W lipcu 1946 r. zaczynają się przesłuchania już w areszcie śledczym więzienia w Krzemieńcu, podczas których Wasylina przyznała się do winy w tym, że w 1943 r. została wciągnięta do OUN przez Daciuka Fedira, cztery razy otrzymywała tajną pocztę OUN od „Neli” i odnosiła ją do Ulyty. A potem zachorowała na tyfus i od tego czasu żadnej pracy w OUN nie prowadziła, pseudonimu nie miała. „W protokole przesłuchania z 7 maja 1946 r. zostało zapisane, że mój pseudonim to „Marusia”, ale ja takich zeznań nie składałam. Kiedy przy podpisywaniu protokołu przesłuchania oświadczyłam, że zeznań o pseudonimie „Marusia” nie składałam, śledczy nakrzyczał na mnie i kazał podpisać protokół przesłuchania”... 14 marca 1946 r. starszy operpełnomocnik Szumskiego Rejonowego Oddziału MGB porucznik Szarapow przesłuchał zatrzymaną Jaciuk Halinę, która opowiedziała: „Mnie osobiście wi-
Postanowienie o aresztowaniu łączniczki Karpećkiej Wasyliny
Matka łączniczki UPA Wasyliny Karpeckiej, Kalyna, na specjalnym osiedleniu na Syberii zeznała, że gospodarczą OUN we wsi Kordyszów jest Puhacz Ludmyła, pomagają jej Szerhej Hanna, Łypka Hałyna, Daciuk Tetiana, Parchomiuk Jewdokija – mieszkanki wsi, a Karpećka Wasylina jest kierowniczką łączności, bo na jej polecenie sama nosiła pocztę OUN do Hołybis do Szweć Hanny. Ja sama we wrześniu 1945 r. przestałam pracować jako łączniczka, bo nie miałam obuwia, a Karpećka wciąż pracowała”. Przeciwko Wasylinie zeznawała Ryżuk Hanna: “Tak, obywatelkę Karpećką Wasylinę dobrze znam jako swoją koleżankę. U nas we wsi istniała OUN, której staniczną była Babij Ułyta (“Śnieżynka”). Członkiem organizacji była Karpećka W. W., o pseudonimie “Zoria”, nosiła grypsy do “Śnieżynki”, a kiedy nie było “Śnieżynki”, to do stanicznego Pyłypczuka Iwana (“Taras”), zabitego zimą 1946 r. Pewnego razu Karpećka powiedziała mi, żebym poszła do młyna i wzięła tam mąkę na polecenie stanicznego OUN dla UPA. Razem poszłyśmy do młyna, otrzymałyśmy mąkę i wyniosłyśmy ją na groblę. Wasylina z workami została czekać na podwodę, a ja poszłam do domu. W styczniu 1946 r. przyszłam z przyznaniem się do Szumskiego rejonowego oddziału MSW. Przypominam sobie, w lutym 1946 r., przed wyborami do Rady Najwyższej ZSRR, w Szumsku na targu spotkałam Wasylinę i zapytałam, co ona tu robi. Odpowiedziała, że nosiła gryps do Kruholca. Zimą 1945 r. ona osobiście dawała mi zadania zbierania żywności dla UPA”. 12 sierpnia została zorganizowana konfrontacja między Wasyliną a Hanną, na której Hanna powtórzyła swoje zeznania, jednak Wasylina ich nie potwierdziła. (“Pseudonimu nikt mi nie nadawał, w sumie otrzymałam i przekazałam Ułycie 4 grypsy, zaprzeczam zeznaniom Ryżuk H. F., że rzekomo nosiłam pocztę do Kruholca i dawałam zadania zbierania dla UPA produktów, tego nie było”). “W związku z tym, że Karpećkiej W. W. wcale nie przedstawiono oskarżenia i w sprawie konieczne są dalsze czynności śledcze”, naczelnik Krzemienieckiej grupy śledczej UMGB Fiłypow postanowił: “sprawę nr 3493 oskarżonej z artykułów 54-I “a” i 54-II KK USRR Karpeckiej przyjąć do swojego prowadzenia”… W rękach Fiłypowa śledztwo zaczęło posuwać się błyskawicznie. Lekarka Skoncowa podczas badania lekarskiego ustaliła, że Karpećka W. W. urodziła się nie w 1929 r., a rzekomo w 1925 r. “Przesłuchiwana oświadczyła, że dokumentów o roku urodzenia nie posiada, data 1929 jest jej znana ze słów zmarłego ojca i że na tej dacie nie nalega”. (Według kościelnych ksiąg spowiedzi, “Karpećka Wassa urodziła się 28.VIII.1927 r.” – Aut.). Ale śledczy dla powagi specjalnie zawyżali wiek “bandytek”, które w rzeczywistości były nieletnimi dziewczętami... 12 sierpnia 1946 r. sporządzono protokół o zakończeniu śledztwa. “Uznawszy wstępne śledztwo w sprawie za zakończone, a uzyskane dane za wystarczające do posiedzenia sądu, kierując się art. 200 KPK”, porucznik Fiłypow ogłosił to oskarżonej Karpećkiej W. W. i przedstawił do zapoznania się całe akta sprawy. Ona tak i nie zgodziła się z zeznaniami przeciwko niej Ryżuk H. F. Akt oskarżenia do sprawy śledczej nr 3403 świadczy, że “21 maja 1946 r. przez Szumski RO MGB obwodu tarnopolskiego za przynależność do OUN została aresztowana i pociągnięta do odpowiedzialności karnej Karpećka W. W. Śledztwem ustalono, że w grudniu 1943 r. przez członka OUN Daciuka Fedora została zwerbowana do OUN, miała pseudonimy “Marusia” i “Zoria”, pełniła obowiązki łączniczki stanicznej OUN, zbierała produkty dla bandytów UPA. Będąc przesłuchiwaną, winną się uznała, ale zaprzecza pseudonimom i zbieraniu produktów dla UPA. Jednak w popełnionym przestępstwie w pełni demaskują ją zeznania świadków Jaciuk H. I., Ryżuk H. F. i konfrontacja z Ryżuk”. Sprawę śledczą nr 3498 w oskarżeniu Karpećkiej W. W. skierowano do Wojskowego Prokuratora WMWS w celu przekazania według właściwości. Aresztowana przez cały czas przebywała pod strażą w więzieniu wewnętrznym UMGB w Krzemieńcu. 2 września 1946 r. w Czortkowie WT WMGB obwodu tarnopolskiego w składzie Horiaczewa, Suszkowa i Cukermana na posiedzeniu przygotowawczym rozpatrzył sprawę w oskarżeniu Karpećkiej W. W. z art. art. 54-I “a” i 54-II KK USRR i przekazał wniosek do sądu. 20 września 1946 roku WT WMGB obwodu tarnopolskiego. 21 października 1947 r. o godzinie 2 w nocy, zgodnie z tajnym rozkazem nr 00430 Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR “O wysiedleniu rodzin skazanych, zabitych, aktywnych nacjonalistów oraz bandytów, przebywających w nielegalnej sytuacji, z terytorium zachodnich obwodów Ukrainy” w siedmiu zachodnich obwodach Ukrainy rozpoczęła się operacja deportacyjna “Zachód”, w wyniku której siłą deportowano na Syberię i do Kazachstanu 26 tys. 332 rodziny – 77 tys. 791 osób. Z nich – 18 tys. 866 mężczyzn, 35 tys. 685 kobiet oraz 23 tys. 240 dzieci do 15 lat. Wśród wysiedlonych – rodzina łączniczki OUN Wasyliny Karpeckiej.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w składzie Arseniewa, czerwonoarmistów Lewczenki i Korowkina w Krzemieńcu na zamkniętym posiedzeniu sądowym, dokąd aresztowaną dostarczono pod konwojem, bez prokuratora i obrońcy rozpatrzył sprawę z oskarżenia Karpeckiej W. W. z art. 54-I “a” i 54-II KK USRR. Przewodniczący ogłosił akt oskarżenia, wyjaśnił podsądnej, o co jest oskarżana, i zapytał, czy przyznaje się do winy. Podsądna odpowiedziała, że istota sprawy jest jej zrozumiała, ale winną się w przedstawionym oskarżeniu nie uznaje i zeznaje, że w OUN nie przebywała i związku z UPA nie miała. “Tak, potwierdzam, że protokół zapisany jest z moich słów, ale mówiłam śledczemu nieprawdę, jako że bałam się, iż na przesłuchaniu będą mnie bić, dlatego obwiniłam samą siebie”. Przewodniczący ogłosił przewód sądowy za zakończony. 20 września 1946 r. WT WMWS obwodu tarnopolskiego uznał Karpecką W. W. winną zdrady Ojczyzny, co przewidziane jest artykułami 54-I “a” i 54-II KK USRR i orzekł: “poddać pozbawieniu wolności w łagrze na termin 10 lat bez utraty praw, ostrzegając, że wyrok może być zaskarżony do WT okręgu w ciągu 5 dni”. Wasylina napisała skargę kasacyjną. “Do WT Okręgu Ukraińskiego. Trybunał Wojskowy skazał mnie na podstawie kłamliwych słów świadka Ryżuk Hanny. Ja nieprawdziwego zeznania nie potwierdzam i winną się przed władzą sowiecką nie czuję. Dlatego proszę WT Okręgu Ukraińskiego jeszcze raz rozpatrzyć moją sprawę. 22 września 1946 r., Karpecka W. W.”. 5 listopada 1946 r. WT WMWS Okręgu Ukraińskiego w składzie Adilina, Ryżkowa, Kotlarowa, rozpatrzył skargę kasacyjną na wyrok WT WMWS obwodu tarnopolskiego z dnia 20 września 1946 r. w sprawie Karpeckiej Wasyliny. “W skardze kasacyjnej skazana powołuje się na to, że świadek Ryżuk ją obwiniła i prosi o rewizję sprawy. Nie znajdując podstaw do uchylenia czy zmiany wyroku, WT postanowił wyrok pozostawić w mocy, a skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną pozostawić bez skutków. Po 9 latach, 17 października 1955 r., już po śmierci “wodza”, pracownica UMJ obwodu tarnopolskiego Niehodina, rozpatrzywszy sprawę archiwalną nr 848 dotyczącą skazanej Karpeckiej W. W., również uznała wyrok WT za “sprawiedliwy”. “Wina Karpeckiej materiałami sprawy została udowodniona, zbrodnia zakwalifikowana prawidłowo, wymiar kary wybrany w zgodzie z popełnionym czynem. Na podstawie powyższego, uważałabym wyrok WT WMWS obwodu tarnopolskiego z dnia 20 września 1946 r. w sprawie Karpeckiej W. W. pozostawić bez zmian”. Wasylina odbywała termin kary w łagrze w Mordowii, a kagebiści tymczasem wzięli się za jej rodzinę. 17 września 1947 r. pracownik MGB obwodu riazańskiego porucznik Siemionow, rozpatrzywszy dostępne materiały w Szumskim Rejonowym Oddziale MGB obwodu tarnopolskiego o “zbrodniczej działalności aktywnej uczestniczki OUN Karpeckiej W. W.”, postanowił na rodzinę “zdrajczyni Ojczyzny” założyć sprawę ewidencyjną i skierować ją do rozpatrzenia w UMGB obwodu tarnopolskiego. 23 września 1947 r. pracownik UMGB obwodu tarnopolskiego Nurchatow podpisał postanowienie, zgodnie z którym “uważałby rodzinę Karpeckiej W. W. zgodnie z rozkazem MGB ZSRR z dnia 21 sierpnia 1947 r. wysiedlić w odległe miejsca Związku Radzieckiego, mienie skonfiskować”. 4 października 1947 r. pracownik zarządu 2-N MGB USRR major Kariow, rozpatrzywszy sprawę ewidencyjną nr 7324, uznał, że jest ona sformułowana zgodnie z przepisami i podlega skierowaniu do specjalnej narady MGB ZSRR. 21 października 1947 r., ściśle tajne. Rodzina bandytki OUN, skazanej Karpeckiej W. W., w składzie matki Kaliny, ur. 1907 r., siostry Wiery, ur. 1931 r., brata Piotra, ur. 1933 r., siostry Olgi, ur. 1941 r., wysłana do stacji Usiata kolei tomskiej, eszelon nr 20049. Naczelnik konwoju mł. lejtn. Kuryłenko, j.w. 7529. Rodzinę Karpeckich, razem z tysiącami wołyńskich rodzin, jednego dnia załadowano do towarowych wagonów i wywieziono na Sybir, bez sądu i śledztwa – jedynie na podstawie postanowienia specjalnej narady MGB ZSRR. Wszyscy represjonowani – od najmniejszych piskląt do dziewięćdziesięciolatków, oskarżani byli o to, że “wiedzieli o udziale krewnych w bandzie OUN i nie zgłosili”, przez co sami są “bandytami OUN”. Punktami przeznaczenia ich osiedlenia specjalnego były zimne i gołe kazachskie stepy lub Północ. Jechali miesiącami, zmarłych w drodze konwój wyrzucał z pociągów. Po przybyciu sami musieli zbudować jakiekolwiek schronienie. Łyżkami ludzie ryli zmarzniętą ziemię, aby ukryć się w jamach przed wiatrami i mrozami. Ludzie nie mieli co jeść, bardzo chorowali i ginęli. Po wielu latach, po zwolnieniu, wróciwszy do rodzinnej wsi, osadnicy specjalni zastali zrujnowane lub zajęte przez kogoś domy, a u władzy – tych samych śledczych, prokuratorów, naczelników, którzy kiedyś wysłali ich na Sybir, a teraz za nic nie chcieli zameldować ich w ojczyźnie. Rodzinę Karpeckich – matkę z trojgiem dzieci, etapowano na osiedlenie specjalne do Osinników w obwodzie kemerowskim, do trustu “Mołot-wuhilla”. “Ja, Karpecka Kalina, ur. 1907 r., Ukrainka, urodzona we wsi Hołybisy rejonu szumskiego obwodu tarnopolskiego. W wieku 18 lat wyszłam za mąż we wsi Kordyszów i tam mieszkałam, dopóki mnie 21 października 1947 r. nie przesiedlono na rozkaz do obwodu kemerowskiego. Tutaj, w mleczno-warzywnym sowchozie, pracowałam jako świniarka do 1950 r. Zachorowałam i z powodu choroby zwolniłam się. W nogach mam chromatyzm i pracować nie mogę, żyję na utrzymaniu syna i córki. 19.II.1954 r.”. Pisała prośbę o ułaskawienie na imię Przewodniczącego Prezydium Rady Najwyższej ZSRR K. Woroszyłowa. “Błagalnie proszę, wysłuchajcie mojej prośby, o czym opowiem szczerze jako radziecka obywatelka. W 1946 r. moja córka Wasylina została skazana na pozbawienie wolności na termin 10 lat, mnie zaś razem z trojgiem małych dzieci przesiedlono w 1947 r. do obwodu kemerowskiego i wzięto na specjalną ewidencję. W 1954 r. córka została zwolniona z uwięzienia i mieszka ze mną. Żyjemy dobrze. Prośba tylko w tym, że i ja, i cała moja rodzina niczemu nie jesteśmy winni, córka moja Wasylina odbyła wielką karę i winę swoją odkupiła. Pozwólcie zdjąć moją rodzinę ze specjalnej ewidencji, abym miała prawo na wyjazd z Osinników do innych miejscowości kraju. Prosząca K. Karpecka, 19 lutego 1955 r.”. “Wystawione motywy nie są podstawą do uchylenia osiedlenia specjalnego, dlatego wniosek Karpeckiej Kaliny odrzucić” – wydał werdykt starszy pełnomocnik operacyjny wydziału specjalnego UMGB obwodu tarnopolskiego kapitan Czornodub. Rzuceni w obcą ziemię, bezprawni, żyli w nędzy. O tym wspominać będą jednym słowem: “Wycierpieliśmy się…”. Wielu przyznawało, że najbardziej dręczyły serce wypisy ze słowem “na wieki”. “W zgodzie z postanowieniem Rady Ministrów Karpecki Petro, jako członek rodziny uczestniczki bandy OUN, przesiedlony 21 października 1947 r. na termin na wieki do Osinników w obwodzie kemerowskim bez prawa wyjazdu do poprzedniego miejsca zamieszkania”.
miejsca zamieszkania. St. por. Lichanow, 18 maja 1951 r.”. “Ja, pom. komendanta spec-komendantury WS porucznik Wagin, rozpatrzyłem materiały sprawy osobistej specosadnika “OUN” Karpeckiego Petra, biorąc pod uwagę, że w momencie wysiedlenia nie osiągnął on szesnastego roku życia, i kierując się rozkazem MSW ZSRR nr 0126 z 1 kwietnia 1953 r., uważałbym: Karpeckiego ze specosiedlenia zwolnić bez prawa zamieszkania w obwodzie tarnopolskim”. “Mnie, specosadnikowi Karpeckiemu Petrowi, ogłoszono, że zostałem zwolniony ze specosiedlenia bez prawa zamieszkania w obwodzie tarnopolskim. Ogłoszono mi również, że należące do mnie mienie zwrotowi nie podlega, 22 maja 1958 r.”. Odbywszy termin kary w Mordwińskiej ASRR, st. Potma, i zwolniwszy się 10 sierpnia 1954 r., Wasylina wyjechała do rodziny. “Po zwolnieniu wybrałam miejsce zamieszkania w Osinnikach w obwodzie kemerowskim, w miejscu specosiedlenia moich bliskich, którzy 21 października 1947 r. zostali wysiedleni za mój występek”. Zamiast paszportu wydano jej zaświadczenie o tym, że “Karpecka W. W., Ukrainka, skazana przez WT WM SW obwodu tarnopolskiego w 1946 r., odbyła karę w miejscach uwięzienia MSW, zwolniona i udaje się do m. Osinniki, do st. Nowokuźnieck Kolei Tomskiej. Zast. naczelnika obozu Kotow”. 22 października 1954 r. w Osinnikach pom. komendanta spec-komendantury porucznik Wagin, “rozpatrzywszy materiały dotyczące przybyłej z ŁOH Karpeckiej W. W., uznał, że jako uczestniczka bandy OUN została skazana przez WT na 10 lat ŁOH. 10 sierpnia 1954 r. zwolniona z ŁOH i przybyła na zamieszkanie do swoich krewnych, uważałbym Karpecką W. W. wziąć na specosiedlenie według ewidencji politycznej: “OUN””. 10 stycznia 1955 r. por. Charitonow wydał Wasylinie zaświadczenie o tym, że jako uczestniczka bandy OUN została przesiedlona na specjalne osiedlenie na termin wieczysty, bez prawa wyjazdu na Tarnopolszczyznę. “Jestem ostrzeżona, że w przypadku naruszenia ustalonych dla specosadników wymogów reżimowych i porządku publicznego w miejscach osiedlenia oraz w miejscu pracy, będę ponosić odpowiedzialność w trybie administracyjnym lub karnym. Karpecka”. Ale ludzkie uczucia wyrastają nawet w syberyjskiej zmarzlinie. 26 maja 1956 r. siostra Wasyliny Wira wyszła za mąż za Hryhorija Zajimczuka, ziomka, rodowitego mieszkańca sąsiedniej wsi Bykiwci, “członka rodziny uczestnika bandy OUN”. Po ślubie przyjęła nazwisko męża Zajimczuk i stała się członkinią jego rodziny. 30 lipca 1956 r. porucznik Tiechow, rozpatrzywszy materiały dotyczące specosadniczki Karpeckiej Wiry, uznał, że wyszła ona za mąż za byłego osadnika Zajimczuka Hryhorija, który przebywał na specosiedleniu i 19.04.1956 r. został zwolniony z zesłania. Biorąc pod uwagę, że zgodnie z rozkazem zwolnieniu ze specosiedlenia podlegają członkowie rodziny Zajimczuka H. S., uważałbym: Karpecką Wirę ze specosiedlenia zwolnić. Osobiste akta ewidencyjne przesłać do I wydziału specjalnego UMSW obwodu tarnopolskiego w celu dołączenia do sprawy archiwalnej”. W marcu 1960 r., bez prawa zamieszkania na Tarnopolszczyźnie, ze specosiedlenia zwolniono Karpecką Kalynę z dziećmi Ołhą i Petrem. W 1961 r. zwolniono Wasylinę. “Mnie, Karpeckiej Wasylinie, ogłoszono, że ze specosiedlenia zostałam zwolniona. Wyjaśniono mi, że zdjęte ze mnie ograniczenia dotyczące specosiedlenia nie dają mi prawa do odzyskania skonfiskowanego mienia”. Karpecka Wasylina została zrehabilitowana 3 czerwca 1993 r. Wcześniej zrehabilitowano jej rodzinę. “Biorąc pod uwagę, że nikt z wyżej wymienionych osób nie był skazany, a miało miejsce ich administracyjne wysiedlenie, przeprowadzone przez organy pozasądowe, których działania na mocy Ustawy Ukrainy z 17.04.1991 r. “O rehabilitacji ofiar represji politycznych na Ukrainie” uznano za nielegalne, – uważam wysiedlenie w 1947 r. ze wsi Kordysziw Karpeckich: Kalyny, Wiry, Petra, Ołhy – za nielegalne, a ich za zrehabilitowanych. Pracownik wydziału USW obwodu tarnopolskiego Michuł. P. S. Wasylina wyszła za mąż za Feofana Straczuka, specosadnika, rodowitego mieszkańca wsi Bykiwci, i pozostali żyć w m. Osinniki w obwodzie kemerowskim. Petro zamieszka na Mikołajowszczyźnie. Siostry – Wira z mężem Hryhorijem oraz Ołha – będą żyły w Krzywym Rogu w obwodzie dniepropetrowskim. Obok nich zamieszka także mama Kalyna Iwaniwna, która zapisze, by pochować ją w Kordyszowie, obok męża Witalija Herasymowycza Karpeckiego, (rozstrzelanego przez enkawudzistów na własnym polu). Mamin testament dzieci wypełnią. Na pogrzebie Kalyny w Kordyszowie ludzie dziwili się: “Boże, jak daleko wieźli ją do ojczyzny!”. W publikacji wykorzystano materiały spraw archiwalnych: Archiwum USBU w obwodzie tarnopolskim. – F. 7(R). – Spr. 10349-P. – 48 ark. Archiwum UMSW Ukrainy w obwodzie tarnopolskim. – F. 47. – Spr. 1132. – 83 ark.
Tłumaczenie maszynowe
– Proszę mojego rozmówcę o opowiedzenie o sobie, a najpierw pytam, od jakiego wieku zaczął uświadamiać sobie, że jest Ukraińcem.
– Mój tata Dmytro i mama Nastia z podkarpackich Starych Kut czytali utwory ukraińskich pisarzy, zaszczepili we mnie, jeszcze całkiem małym, miłość do poezji Tarasa Szewczenki. Pamiętam siebie trzyletniego, jak ze sceny wiejskiej czytelni (placówkę „Proświty” w Starych Kutach założono w 1902 r.) recytowałem wiersze Tarasa Szewczenki. A jako dziesięciolatek znałem na pamięć już pół „Kobziarza” – utwory „Rozryta mogiła”, „Kaukaz”, „Kateryna” i inne.
– Widać, że już jako dziecko miał pan bardzo dobrą pamięć...
– Pewnie odziedziczyłem odpowiednie geny, jak by to teraz powiedziano. Niesamowitą pamięć miała moja babcia od strony mamy, Paraska. Sama nie umiała czytać ani pisać, jednak znała, oprócz ojczystego języka, polski, żydowski, niemiecki, nawet rumuński i słowacki. Jedna jej siostra mieszkała w Rumunii, druga – na Słowacji, i babcia do nich jeździła. W każdą niedzielę po obiedzie brała mnie za rękę – i heja do czytelni. Tam przed wieśniakami występował z wykładem ktoś z nauczycieli albo nawet gimnazjalistów, którzy przyjeżdżali na niedzielę do domu. Rozbudzały moją dziecięcą wyobraźnię ich opowieści o tym, jak żyli i walczyli z wrogami sławni kozacy. „Proświta” kształtowała w wieśniakach-Ukraińcach, zarówno młodego, jak i starszych pokoleń, ducha narodowego. I we mnie, jeszcze przedszkolaku, a potem uczniu, wyrastały w duszy pędy ukraińskiego patriotyzmu, zakładała się świadomość mojej przynależności do wielkiego narodu oraz mojego moralnego obowiązku wywalczenia mu wolności, bronienia przed wrogami swojej Ojczyzny.
– A pamięta pan przyjście na Podkarpacie we wrześniu 1939 roku „czerwonych wyzwolicieli”?
– Oczywiście. Ja, rzecz jasna, byłem wśród współmieszkańców, którzy wyszli na drogę prowadzącą z Kosowa do Kut. Z takiej okazji niemało Hucułów zeszło nawet z gór. Po obu stronach drogi ustawił się żywy łańcuch. Tego, że nowa, sowiecka władza wkrótce stanie się dla Galicjan uosobieniem wielkiego zła, tego wielu nawet w głowie nie miało. Uderzający paradoks: moi ziomkowie witali w osobach „braci ze wschodu” chwaloną radziecczyznę, a ona w rzeczywistości okazała się bandyckim systemem władzy. Ale na razie wszyscy na drodze wypatrywali „sławnych wyzwolicieli” i zobaczyli jeszcze z daleka kolumnę czerwonoarmistów. Ci szli pieszo, nieśli na ramionach karabiny z wielkimi bagnetami, a z przodu konno jechali dowódca i dwóch jego zastępców. Kolumna około pół tysiąca żołnierzy zatrzymała się przy radośnie ożywionym tłumie i uderzyło nas to, że żołnierze mieli podarte mundury. Dowódca zsiadł z konia, wziął podany mu barwny bukiet, nawet wzruszył się do łez tym, że witają ich kwiatami dzieci i dorośli. Do tej formacji wojskowej specjalnie dobrano Ukraińców ze wschodu: patrzcie, żołnierze rozmawiają po ukraińsku i przyszli was, zachodniaków, wyzwolić z niewolniczych pęt!.. Ale kiedy wszyscy się rozeszli, mój dziadek Andrij, który kiedyś służył w armii austriackiej, powiedział: „To nie to wojsko, nie ci wyzwoliciele...”. Obok stali mój ojciec, wujkowie Dmytro i Wasyl i pokiwali głowami: „Rzeczywiście, to podejrzane...”
– I jakie były kroki nowej władzy?
– Mianowała przewodniczącego rady wiejskiej, współmieszkańca, który wrócił z zarobków z Ameryki, gdzie został członkiem partii komunistycznej. Nawet mnie i innym chłopcom zdarzało się roznosić notatki od niego po domach naszej dużej i ogólnie dość zamożnej wsi: ten gospodarz ma dać krowę, ten – byka, ten – świnię, i te zwierzęta od razu wysyłano na rzeź, bo przecież braci trzeba karmić... Obecnie trudno w to uwierzyć, ale nikt z wieśniaków, twierdzę to jako świadek ówczesnych wydarzeń, nie powiedział: „Nie dam!”.
– Motyw zawiedzionych nadziei galicyjskich Ukraińców, które wiązali z przyjściem władzy sowieckiej, przewija się przez pańską, Mykoło Dmytrowyczu, sztukę „My żywi” – spektakl na jej podstawie wystawił ludowy teatr amatorski „Legenda” z Kałusza i pokazywał go w obwodowym Domu Ludowym „Proświta”.
– Tak, fabuła zbudowana jest na całkowicie realnych faktach. Ot, powiedzmy, epizod. Następnego dnia po tym, jak na drodze witaliśmy czerwonoarmistów, poszliśmy z wujkiem Dmytrem do miasta Kuty, gdzie spotkaliśmy tego samego dowódcę pułku. Zaprosiliśmy go na kolację do domu moich babci i dziadka. Mieli w komorze pod dostatkiem słoniny, kiełbas, sera, w piwnicy – wino. Babcia nakryła do stołu i właśnie próg domu przekraczają dowódca ze swoim adiutantem. Przy poczęstunku zawiązała się przyjazna rozmowa, goście opowiedzieli, z jakich miejscowości pochodzą, czym zajmowali się przed służbą w armii. Ja wszystko to dobrze widziałem i słyszałem, bo siedziałem na wielkim piecu. Kiedy zaś gospodarze i zaproszeni na gościnę ich krewni i bliscy zaśpiewali „Szcze ne wmerła Ukrainy”, oficer wstał i zwrócił się do wszystkich: „Bracia moi, nie śpiewajcie tej pieśni, strzeżcie się – nie tę wolność wam przynieśliśmy...”. Coś podobnego do słów dowódcy dodał adiutant. Przy stole siedział też sekretarz wiejskiej placówki „Proświty” Mykoła, jak potem się dowiedzieliśmy, szpieg-zwiadowca, ale kto o tym wiedział? Mykoła w rzeczywistości był członkiem KPZU i na zlecenie swoich przełożonych przeniknął do tej najstarszej ukraińskiej patriotycznej organizacji społecznej. Dni za dwa-trzy usłyszeliśmy straszną wieść: „Rozstrzelali dowódcę...”. Już później otworzyły się nam oczy, kto na niego doniósł. Po tym smutnym wydarzeniu członek OUN Dawyd, jeden z głównych bohaterów mojej sztuki, tworzy we wsi młodzieżową placówkę OUN. Należeli do niej też moi krewni, w szczególności Maria Kasiuk została sekretarzem placówki. Cztery dekady później szczątki tej dziewczyny, którą rozstrzelali enkawudziści, zidentyfikowałem podczas wykopalisk w Demianowym Łazie, na obrzeżach Iwano-Frankiwska. Później zdrajcy zaczęli wydawać młodzieńców i dziewczęta poplecznikom stalinowskiego reżimu... Tak właśnie ginęli nasi bohaterowie, bojownicy o niepodległe, soborne państwo ukraińskie, co bardzo prawdziwie odtworzyli na scenie kałuscy aktorzy-amatorzy.
– A w Kutach wtedy, w 1939 roku, nadal stacjonował sformowany z Ukraińców ze wschodu pułk Armii Czerwonej, który miejscowi mieszkańcy witali z wielkimi nadziejami?
– Na polskie Boże Narodzenie, 25 grudnia 1939 r., wśród miejscowego ludu podniósł się krzyk: żołnierzy tej pierwszej dla nas „wyzwoleńczej” formacji wojskowej w nocy podniesiono na nogi i wysłano w nieznanym kierunku, a zamiast nich do Kut przywieźli enkawudzistów. Oto od kogo po same uszy zaznali moi ziomkowie smutku i nieszczęścia. Nowa władza zrobiła z Kut centrum rejonowe. Kiedy w 1941 roku sowiecka banda uciekła przed szybkim natarciem wojsk nazistowskich Niemiec, okazało się, że piwnice budynków, które zajmowało NKWD w Kutach, Kosowie, Stanisławowie, były zapchane trupami ofiar stalinowskiego reżimu – naszych krajan. Nazistowscy zniewoliciele wkrótce też pokazali swoją drapieżną naturę. Ukraińskiej Powstańczej Armii przyszło walczyć na dwa fronty – i przeciwko nim, i przeciwko „drugim sowietom”, którzy w wyzwolonych od Niemców miastach i wsiach Zachodniej Ukrainy znów ustanawiali okupacyjną moskiewską, czyli antyukraińską, władzę.
– Jakże działali w tych warunkach starokuccy proświcianie?
– Jeszcze kiedy „pierwsi sowieci”
rozbito „Proświtę”, to wielu członków towarzystwa zasiliło szeregi OUN, później poszło walczyć w UPA. Wątki fabularne sztuki „Jesteśmy żywi” rozwinąłem w dramacie „Symfonia karpacka”, przedstawiając wydarzenia z lat 1941–1945 na terenach Przedkarpacia. Wśród postaci sztuki jest łączniczka i zwiadowczyni Bohdana Senderska, moja cioteczna siostra. Za udział w walce narodowowyzwoleńczej odbywała karę w łagrach. Senderska wróciła do domu dopiero w 1991 roku. Wtedy opowiedziała mi o wszystkim, co przeżyła w katowniach NKWD – ten materiał wykorzystałem w sztuce. Doczekała się niepodległości Ukrainy. A ilu jej towarzyszy broni i towarzyszek zginęło w zbrojnych starciach z oddziałami moskiewskich karnych ekspedycji w karpackich lasach oraz w kryjówkach i bunkrach, w więzieniach – od tortur i strzałów enkawudzistów w potylicę, ilu ukraińskich ludzi zmarło na specjalnych osiedlach! Królestwo Niebieskie ich duszom! – A jaki los spotkał wspomnianego przez pana sekretarza wiejskiej komórki Proświty Mykołę – „szpiega-dywersanta”? – On wraz z bratnią duszą Petrem (za tą postacią moich dwóch sztuk również stał realny pierwowzór) po zaprzestaniu działalności wydanej wrogom młodzieżowej komórki OUN uciekli w góry i ukrywali się wśród tamtejszych Hucułów. Pracowali na równi ze wszystkimi, więc nikt nawet nie domyślał się ich członkostwa w partii komunistycznej, bo słownie podawali się za ukraińskich patriotów. Kiedy zaś Niemcy wycofywali się na całym froncie i na Przedkarpacie przyszli „drudzy sowieci”, Mykołę postawiono na czele rady wiejskiej w naszych Kutach, a Petro podstępem zdołał wkraść się w łaski ludzi z UPA i, wykorzystując swoje stanowisko funkcjonariusza rejonowej Służby Bezpieczeństwa, stał się katem dla współmieszkańców, zastrzelił nawet własnego brata. Odtworzyłem w „Symfonii karpackiej” także takie straszne realia tamtych czasów... – Pana dzieciństwo i młodość przypadły na lata II wojny światowej i ciężki czas powojenny. – „Trzeba się uczyć, Mykołciu, jeśli chcesz przynieść największą korzyść Ukrainie” – tak mnie, ucznia, pouczał mój ojciec Dmytro. Dzięki jego wsparciu po siedmioklasowej szkole w Starych Kutach nawet w ciężkich latach 1942–1943 kontynuowałem naukę – w gimnazjum w Kołomyi. A w 1946 roku podczas nocnej obławy mnie oraz trzech moich towarzyszy złapali enkawudziści z zamiarem wysłania jako siły roboczej do Donbasu w celu odbudowy kopalń węgla. Na szczęście stamtąd mnie i innym chłopakom udało się uciec. Ponieważ powrót do domu był wielkim ryzykiem, potajemnie przyjechałem do Lwowa. Ukraińscy patrioci-podziemni pomogli mi zatrudnić się w szkole medycznej – uczyłem się i jednocześnie pracowałem. Potem trzy lata zasadniczej służby wojskowej we Flocie Bałtyckiej. Po tym w końcu spełniłem swoje marzenie – wstąpiłem do Lwowskiego Instytutu Medycznego i wykształciłem się na lekarza. Nasi tata z mamą marzyli o tym, żeby czworo synów i córka zdobyli upragniony zawód. Ale ojciec w 1944 roku zginął od niemieckiej kuli. Więc ja, jako najstarszy z dzieci, mocno postanowiłem sobie: muszę pomóc stanąć na nogi młodszym i dopomóc w ich wykształceniu zawodowym. – Kiedyś w naszej rozmowie powiedział pan: „W młodości nie miałem młodości”... – Tak, jeszcze przed powołaniem do służby wojskowej przez cały rok po ukończeniu szkoły medycznej pracowałem od razu na dwóch etatach – w miasteczku Kuty i w położonym o półtora dziesiątka kilometrów Rożnowie. Chronicznie niewyspany, dosłownie padałem z nóg. Za to nowym dachem pokryłem ojcowską chatę, w którą podczas wojny trafił pocisk artyleryjski. Dzięki mojemu wsparciu wszyscy trzej bracia – Iwan, Mychajło, Wołodymyr – ukończyli wyższe uczelnie. Los przywiódł mnie na Bukowinę. W Czerniowieckiej szkole medycznej pracowałem jako wykładowca i starałem się dawać studentom nie tylko wiedzę fachową, ale też wpajać im miłość i szacunek do języka ukraińskiego, kultury, historii. Już w czasach ukraińskiej Niepodległości otrzymałem siedem patentów Ukrainy na wynalazki, mam także 22 propozycje racjonalizatorskie. Uznany za najlepszego uczonego-wynalazcę Przedkarpacia za 2004 rok, członek rzeczywisty Klubu Intelektualnego twórczych osobistości „Galicyjscy pomysłowi”. – Wiem, że i pracę doktorską pan niemal ukończył, ale tak i nie udało się jej obronić. Dlaczego? – Bo w 1986 roku jako „ukraińskiego nacjonalistę” aresztowano mnie za „antysowiecką działalność wśród studentów i ludności”. Mykoła Kardaszczuk ma 92 lata. Jest jednym z tych ludzi, którzy przez całe swoje życie nieśli w sercu ideę wolności dla Ukrainy, którą przyswoił od dzieciństwa. Przecież jako narodowo świadomych wieśniaków, aktywnych prośwician, jego rodziców znano w Starych Kutach w rejonie kosowskim. Pan Mykoła jest honorowym członkiem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, uhonorowany medalem „Budowniczy Ukrainy”, członek zarządu Iwanofrankiwskiego zjednoczenia miejskiego, uczony-wynalazca, generał-chorąży Ukraińskiego Kozactwa „Karpacka Sicz”. Zawsze był wierny ukraińskiej idei narodowej, którą osobiście dla siebie jeszcze w młodych latach określił lakonicznie: „Wolność, wielkość człowieka i samodzielność Ukrainy!”. Za jasną postawę obywatelską i polityczną pan Mykoła w czasach sowdepii doświadczył prześladowań i tortur moralnych ze strony organów KGB, był bezrobotny, jednak nie wyparł się wyznawanej idei.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Rzecz w tym, że nigdy nie zdradziłem tego ukraińskiego ducha, który pielęgnowali we mnie rodzice, rodzina, najbliższe otoczenie i który ostatecznie sam od lat dziecięcych i młodzieńczych hartowałem w sobie.
– Ale przecież w tamtym czasie w ZSRR rozpoczęła się już gorbaczowowska „pieriestrojka” z jej kursem na rozszerzenie demokracji...
– Ta, na pierwszy rzut oka istotna w ogólnopaństwowym kontekście okoliczność, na miejscu wcale nie zatrzymywała pracy KGB. Od dalszych prześladowań i więziennych tułaczek uratował mnie jedynie rozpad ZSRR. A wtedy przesłuchiwano mnie z uprzedzeniem w sprawie rzekomego mojego udziału w tworzeniu organizacji nacjonalistycznej w ramach sfabrykowanej „sprawy inteligencji iwanofrankiwskiej”, poddano moralnemu znęcaniu się i „praniu mózgu”. Ostatecznie, potrzymawszy jakiś czas w obwodowym zarządzie KGB, zwolniono mnie z aresztu. Za to zmuszono rektora uczelni, by natychmiast zwolnił mnie, kandydata nauk medycznych, z pracy, i wraz z żoną oraz dwojgiem dzieci zostaliśmy bez środków do życia. Dopiero po kilku miesiącach, w 1987 roku, udało się zatrudnić jako lekarz w iwanofrankiwskich zakładach „Induktor”.
– Czy zatem później był Pan już bardziej ostrożny w swoich wypowiedziach i działaniach?
– Wprost przeciwnie. Jako działacz społeczny dokładałem wielu starań, aby w naszym kraju zmartwychwstało z niebytu towarzystwo „Proświta”, byłem wśród założycieli jego pierwotnej komórki w zakładzie, już otwarcie manifestowałem swoją postawę polityczną, występując na licznych wiecach w Iwano-Frankiwsku i Lwowie, jeździłem także na akcje patriotyczne do Kijowa, Dniepru, Zaporoża, Charkowa. Bywałem na wydarzeniach, które prowadził nowo utworzony Ludowy Ruch Ukrainy.
– Wraz z innymi aktywistami Związku Oficerów Ukrainy (ZOU) inicjował Pan otwarcie w iwanofrankiwskim mikrorajonie Kniahynyn pomnika podziemnych działaczy z grupy OUN „Peczera”...
– Tak uczczono pamięć bojowników o wolność Ukrainy – członkowie oddziału propagandy nadrejonowego kierownictwa OUN Wasyl Grossberg („Zenko”), Hanna Sokołowska („Iwanka”) oraz Hanna Smiżak („Jahidka”) 6 kwietnia 1949 r. zginęli, ale nie poddali się enkawudzistom. Własnoręcznie opracowałem szkic Steli Pamięci z płaskorzeźbionymi portretami tych trojga podziemnych działaczy. Pomnik im poświęcono i uroczyście odsłonięto 14 października 1997 r., w dniu święta Pokrowy i z okazji 55. rocznicy UPA.
W 2000 r. ja, aktywista Związku Oficerów Ukrainy, wydałem ponownie Dekalog ukraińskiego nacjonalisty „Idź za mną!” ze swoją przedmową, w której znajduje się taki apel: „Ukraińska młodzieży, Ty musisz być gwarantem w obronie Niepodległego Sobornego Państwa Ukraińskiego!..” Ten apel, jak widzicie, jest szczególnie aktualny teraz, gdy już ósmy rok trwa wojna rosyjsko-ukraińska na wschodzie naszego państwa.
W 1994 r. wstąpiłem także do Ukraińskiego Kozactwa, byłem delegatem wszystkich wielkich Rad. Nadano mi stopień generała-chorążego.
W 2004 r. wraz z wieloma studentami ówczesnej Iwano-Frankiwskiej Akademii Medycznej brałem udział w akcjach protestacyjnych w Kijowie, które były skierowane przeciwko ówczesnej władzy i przerodziły się w Pomarańczową Rewolucję.
– Zarówno Pana wystąpienia, jak i Pana książka „Kim jesteśmy? Kim są nasi przodkowie? Skąd wzięła się Ukraina?” pracują na rzecz kształtowania świadomości narodowej młodzieży...
– Wydana w 2015 r. 560-stronicowa monografia to wynik moich badań nad etnogenezą narodu ukraińskiego na podstawie tej współczesnej wiedzy, którą dysponują znani zagraniczni i krajowi specjaliści z zakresu archeologii i historii. Etnogenezy, którą sfałszowała, brutalnie zniekształciła rosyjska historiografia, przypisując sobie chwalebną historię Rusi-Ukrainy i imię nieśmiertelnych Oriów-Scytów-Rusinów-Ukraińców. Ja w szczególności uzasadniam hipotezę, że etniczną kolebką wczesnych Słowian oraz całego ukraińskiego masywu były wschodnie Karpaty. Bo tylko ich nie przykrył lodowiec, który nasunął się z północy na całą Europę. Uzasadniam to naukowe przypuszczenie, rzecz jasna, bez związku z tym, że właśnie na malowniczej górskiej Kosowszczyźnie się urodziłem... Określiłem w swoim badaniu takie etapy historyczne i najważniejsze punkty zwrotne w rozwoju naszego narodu, państwowości i Ukrainy: ustrój pierwotny epoki kamienia; formowanie się plemion; Wielka Scytia; kultura trypolska; czasy książęce; Ruś Kijowsko-Halicka; Hetmanat; powstania ludowe; Strzelcy Siczowi; UGA; Kruty; Ukraińska Republika Ludowa; armia bez państwa – OUN-UPA; stworzenie niepodległego państwa ukraińskiego w 1991 roku.
To właśnie Ukraińcy stali u źródeł europejskiej cywilizacji i kultury, podczas gdy Moskwa nie ma żadnego etnicznego związku z Rusią Kijowską i nigdy nie była wspólną kolebką trzech „bratnich” narodów (tym bardziej my z Moskwicinami nie jesteśmy jednym narodem, jak twierdzi w niedawno opublikowanym artykule ich zwierzchnik Putin).
My, Ukraińcy, nie jesteśmy przybyszami z innych kontynentów, lecz narodem etnicznym, który żyje na swojej etnicznej ziemi. Dlaczego więc nie szczycimy się swoją przeszłością tak, jak inne narody?
– W 2018 r. ujrzała światło dzienne jeszcze jedna Pana praca o tematyce historycznej – „Od Scytii do ATO (medycyna i armia w przestrzeni i czasie)”...
– Wspomógł wydanie i napisał przedmowę do niej dyrektor i kierownik katedry ukrainoznawstwa Instytutu Europy Wschodniej (Lwów), doktor nauk historycznych, profesor, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy Wiktor Idźo, za co jestem mu szczerze wdzięczny. On też wręczył mi dyplom nadania tytułu naukowego profesora tej katedry podczas prezentacji wydania w listopadzie 2018 r. w bibliotece naukowej Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki.
Nad rozprawą „Od Scytii do ATO (medycyna i armia w przestrzeni i czasie)” pracowałem kilka lat, zbierając z różnych źródeł materiały o tym, jak rodziła się na terytorium dzisiejszej Ukrainy medycyna właśnie w powiązaniu z leczeniem rannych bojowników i organizacją służby sanitarno-medycznej w wojsku w ogóle. Przecież odkryte przez archeologów artefakty dają wyobrażenie nie tylko o ówczesnym uzbrojeniu, ale także o zadawanych ranach i metodach udzielania wojownikom pomocy medycznej.
Dotarły do nas pisemne świadectwa o tym, powiedzmy, że podczas wojny wyzwoleńczej narodu ukraińskiego w latach 1648–1654 w każdym pułku wojska kozackiego był lekarz, niemal w każdej sotni – cyrulik-profesjonalista, który udzielał rannym pomocy chirurgicznej. Wiele stron książki poświęcono temu, jak działała ta niezwykle ważna służba w formacjach Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych, Armii URL, Ukraińskiej Armii Halickiej, Ukraińskiej Powstańczej Armii. Wojskowi medycy walczyli jednocześnie o wolność Ukrainy i o życie jej obrońców. Czyli w treści książki ściśle połączyły się dwa bliskie mi, pułkownikowi ZOU, generałowi-chorążemu Ukraińskiego Kozactwa i lekarzowi, kandydatowi nauk medycznych, aspekty historii ukraińskiego wojska i organizacji w nim pomocy medycznej.
– Pana odznaczeń za twórczość wynalazczą, aktywność jako proświcianina, członka ZOU oraz Ukraińskiego Kozactwa, czynny udział w narodowo-patriotycznym wychowaniu młodzieży nie sposób zliczyć. Są one miarą Pana znaczącego wkładu w propagowanie wartości duchowych i moralnych ukraińskości wśród naszych rodaków. Prawdopodobnie ma Pan, Mykoło Dmytrowyczu, wszelkie podstawy, by cieszyć się, że był Pan nie biernym obserwatorem, a czynnym uczestnikiem tych procesów społeczno-politycznych na Ukrainie, których rezultatem stało się 30-lecie odrodzonego państwa ukraińskiego.
– Jak tu się nie cieszyć, mimo bardzo poważnego wieku, z tego, że niepodległa Ukraina żyje na mapie świata już 30 lat! Żałuję, że nie zdążyłem zrealizować wielu zamierzeń, takich jak kontynuowanie moich badań na temat „Ukraińskie wojsko i medycyna – w sprzężeniu”. Chciałbym napisać jeszcze sztukę o ukraińskich patriotach w walce z wrogami. Szczerze modlę się, aby Pan Bóg dał mi na to siły. We mnie budzi optymizm to, że wokół nas jest wielu tych, którzy zajmują aktywną obywatelską patriotyczną postawę, ludzi z czystym sumieniem, głęboką świadomością honoru osobistego i swojej Ojczyzny – Ukrainy. Rozmawiał Iwan HAWRYŁOWYCZ, członek NSPU i NSŻU, zastępca przewodniczącego Iwano-Frankiwskiego miejskiego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
“Szczególne historie szczególnych” – to inkluzywny projekt kulturalny, który zrealizował Dom Wydawniczy “Bukrek” wspólnie ze Szkołą Specjalną “Szans” przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Halyna DACIUK To wydanie o dzieciach ze szczególnymi potrzebami – uczniach Szkoły Specjalnej “Szans” w mieście Dniepr. Na stronach książki opowiadają oni o sobie i swojej rodzinie, przyjaciołach i szkole, pasjach i talentach, dzielą się swoimi małymi i znaczącymi zwycięstwami. Większość historii dzieci napisały samodzielnie. Niektórym pomagali rodzice lub nauczyciele, którzy również stali się bohaterami projektu. Obiektywnie opowiadają oni o doświadczeniach pracy z uczniami ze szczególnymi potrzebami edukacyjnymi, o ich mocnych stronach i osiągnięciach szkolnych. “Nazywam się Sasza. Jestem uczniem 7-A klasy. Ołeksandr Horobec. Gram w piłkę nożną “tak sobie”. Bo celuję w bramkę, a piłka leci koledze w ucho; wydaje się, że zaraz strzelę gola, a piłka trafia w słupek. Jednak nauczyciel wychowania fizycznego twierdzi, że jestem dobrym graczem, dlatego wziął mnie do szkolnej drużyny” – opowiada o swojej największej pasji jeden z uczestników. A oto Kamila, 12 lat, ma zupełnie inne zainteresowania. Interesuje ją kosmos! “Lubię marzyć. Często myślę o kosmosie, o gwiazdach, skąd wzięła się nasza planeta Ziemia i my na niej, i nie mogę się doczekać, kiedy zaczną się u nas lekcje fizyki” – mówi dziewczynka. Każda opowieść jest unikalna i naprawdę szczególna. Jest uzupełniona zdjęciami i wideo: na nich dzieci zajmują się codziennymi sprawami, biorą udział w konkursach muzycznych, zawodach sportowych, opowiadają o sobie, bawią się. Wideo można obejrzeć przez kod QR. Dzięki takiemu formatowi wydanie staje się nie tylko łatwiejsze w odbiorze, ale i ciekawsze. To pomaga dzieciom otworzyć się, poczuć swoją indywidualność i wyjątkowość nie przez niepełnosprawność, a przez własne osiągnięcia i małe zwycięstwa. Redaktorka książki Kristina Torop Pomysł stworzenia projektu zrodził się u Daryny Maksymeć, dyrektorki Domu Wydawniczego “Bukrek” w Czerniowcach. Wieloletnie doświadczenie w pracy nad tworzeniem podręczników dla dzieci ze szczególnymi potrzebami edukacyjnymi dało podstawy do przejścia do nieco innego typu literatury inkluzywnej. Tak pojawiło się pragnienie realizacji projektu “Szczególne historie szczególnych”. Zrealizować go udało się przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Współkoordynatorką i redaktorką projektu została Kristina Torop – p.o. dyrektorki Szkoły Specjalnej “Szans”, zasłużona pracownica oświaty Ukrainy, kandydatka nauk psychologicznych, a w szczególności autorka podręczników dla dzieci z zaburzeniami rozwoju intelektualnego. W swojej pracy ma już około 20 lat doświadczenia. “Przeważnie bariery, z którymi stykają się szczególne dzieci, częściej spowodowane są środowiskiem niż cechami rozwoju. Dlatego nasz projekt ma na celu zmianę stosunku do inkluzji w prawdziwym sensie. Wszyscy jesteśmy różni, ale równi! Musimy zrobić wszystko, aby dzieci ze szczególnymi potrzebami edukacyjnymi czuły się bezpiecznie, pomóc im zintegrować się ze społeczeństwem” – mówi redaktorka. Papierowe wydanie “Szczególne historie szczególnych” można znaleźć w bibliotekach i organizacjach społecznych kraju. Jego wersja elektroniczna umieszczona jest na zasobach elektronicznych projektu, Domu Wydawniczego “Bukrek”, Szkoły Specjalnej “Szans” oraz w elektronicznych bibliotekach Ukrainy. Projekt pokazuje, że ludzie ze szczególnymi potrzebami edukacyjnymi są tacy sami jak wszyscy pełnowartościowi członkowie i członkinie społeczeństwa. Książka pomoże również rodzinom, które wychowują dzieci ze szczególnymi potrzebami – nie tracić nadziei, nie załamywać rąk, być pewnymi własnych sił i pomagać swoim dzieciom się rozwijać.
Tłumaczenie maszynowe
Serhij Tiutiunnyk, przewodniczący Proświty w Dnieprze
8 października w siedzibie Sicheslawskiej „Proświty” zebrało się kilka pokoleń działaczy miejscowego ruchu proświatowskiego. Sicheslawska „Proświta” została bowiem założona właśnie tego dnia w 1905 roku i miała filie w Manujłiwce, Dijiwce, Pereszczepynem, Hupałiwce oraz kilku innych wsiach. „Proświta” przeżywała wzloty i upadki, rozkwit i ruinę. Dzisiejsi proświatanie mają nadzieję, że teraz nadejdzie czas wzrostu i rozkwitu. Do tego są wszystkie przesłanki: nowy zespół, mocne pragnienie pracy, dążenie do zmian w mieście i społeczeństwie. Jaka więc jest nasza „Proświta” w 2021 roku? Zainicjowane, a dokładniej wznowione bezpłatne kursy języka ukraińskiego dla mieszkańców z powodzeniem trwają także w nowym sezonie. Stabilnie działają szkoła sztuki „Soniaczna” oraz młodzieżowa organizacja patriotyczna „Plast”. Nowe obroty nabiera współpraca z Klubem Literackim „SwitoGLIAD”. Do już przeprowadzonych wydarzeń o Łesi Ukrainka, Tarasie Szewczence, Mykole Jewszanie, Uljanie Krawczenko dołączył wieczór o Iwanie Kotlarewskim, który według opinii stał się najmocniejszym startem sezonu w „Proświcie”. W najbliższym czasie w planach „SwitoGLIADu” jest wydarzenie o poecie UPA Myrosławie Kuszniirze. Udaną okazała się współpraca „Proświty” z Ukraińskim Instytutem Pamięci Narodowej – obecnie z powodzeniem realizowany jest wspólny projekt „Historyczna Proświta” z naukowo-poznawczym cyklem wykładów z historii Ukrainy, które czyta znany historyk, pracownik Instytutu Stanisław Dub. W ramach klubu ideologicznego „Proświty” organizacja wspiera współpracę z Naukowo-Ideologicznym Centrum im. D. Doncowa. To właśnie oni zorganizowali dla zainteresowanych odwiedzających opowieść poświęconą 130. rocznicy urodzin pułkownika Jewhena Konowalca, w planach jest referat o Zenowiju Krasiwśkim. W pomieszczeniach „Proświty” działają także organizacje młodzieżowe „DUJT”, „Aj-sek”, które, jak mają nadzieję w proświatańskiej organizacji, staną się jednymi ze składowych klubu młodzieżowego „Proświty”. Młodzież powinna bardziej angażować się w proświatańskie projekty i inicjatywy. Niedawno zaprezentowano kierunek działalności artystycznej, a mianowicie warsztat-studio ukraińskiego ludowego haftu. Odbyły się pierwsze warsztaty mistrzowskie. Aktywnie komunikuje się „Proświta” z Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy. Organizuje spotkania z ludźmi i organizacjami związanymi z ukraińską diasporą, gdyż w planach jest nawiązanie współpracy z Ukraińcami za oceanem. Na bazie Sicheslawskiej „Proświty” planuje się otwarcie następujących klubów: filozoficznego, politycznego, chrześcijańskiego. Przewodniczący Sicheslawskiej „Proświty” Serhij Tiutiunnyk podkreślił: „Mamy wspaniałe … mowa o walce o najnowszą historię Ukrainy. Do lekcji przyłączyli się przewodnicząca obwodowej organizacji WUT „Proświta” im. T. Szewczenki Wira Kytajhorodśka oraz zespół Czerniowieckiej Obwodowej Naukowej Biblioteki. Wira Kytajhorodśka podzieliła się refleksjami o wojownikach-obrońcach, którzy stoją na straży teraźniejszości i chronią nas swoim ciałem, sercem, intelektem. W jej poezji są wzruszające wersy o wojsku Chocimia na czele z Piotrem Sahajdacznym, o tym, że hetmani nie mają prawa zasnąć w naszym losie, bo z boku uważnie czyhają wieczni koczownicy – Moskale. Poruszyła duszę także poezja Oleny Riepiny, w której spalone słoneczniki wojny przerastają w deszcze meteorów… Podsumowując lekcję, dyrektor Centrum Rozwoju Zawodowego Pracowników Pedagogicznych Oleksij Borsuk zauważył, że placówki ogólnokształcące rejonu pracowały i pracują w kierunku narodowo-patriotycznym, a także poinformował, jakie wydarzenia planuje się przeprowadzić do końca roku kalendarzowego. Pan Dmytro Nykyforiak podziękował wszystkim, którzy przyszli na lekcję – z własnymi myślami, uczuciami, emocjami, którzy otrzymali jeszcze więcej sił do pracy na swoim zawodowym froncie, aby nasi obrońcy wiedzieli, dla kogo stoją w szeregu.
perspektywy współpracy z wydawnictwami i drukarniami miasta. Pierwszą książką, którą Sicziesławska „Proświta” planuje wydać po wielu latach, będzie zbiór wierszy Jurija Daragana. Jest to długoterminowy projekt wydawniczy trzech organizacji: „Proświty”, Centrum Naukowo-Informacyjnego im. D. Doncowa i Klubu Literackiego „SwiatoGLIAD”. W planach – odnowienie własnego organu drukowanego „Proświty” „Sicziesławski Kraj” oraz uruchomienie szeregu informacyjnych stron internetowych przynależnych do Proświty. Jedno z pomieszczeń „Proświty” widzimy jako redakcję i wydawnictwo naszych publikacji drukowanych. Potrzebujemy niezbędnego sprzętu i fachowców w tej dziedzinie. Codziennie pracuje nasza biblioteka. Niedawno, z okazji Dnia Bibliotek, odbyła się wystawa-prezentacja rzadkich księgowych rarytasów, prezentowana przez kilka dni w dużej sali „Proświty”. Planów jest wiele, chęci wiele, i wierzę, że wspólnie będziemy realizować nasze projekty, które odmienią miasto Dniepr w kierunku ukraińskości. Państwo nas nie finansuje, władze nie pomagają. Źródła wpływów są przejrzyste i jawne: to wpłaty mecenasów, niestety, ich jest mało, oraz jednorazowe przelewy nieobojętnych obywateli. Każde wydarzenie zakłada osobny budżet. Mimo to wierzymy, że wszystkie trudności zostaną wspólnie pokonane i staniemy się prawdziwym ukraińskim centrum kulturalnym, skupiającym ukraińskość naszego kozackiego kraju!”
Tłumaczenie maszynowe
Maryna KYSYLYCJA, obw. czerniowiecki
Lekcje o tematyce wojskowo-patriotycznej są aktualne i ważne, ponieważ mają na celu głębsze poznawanie historii Ukrainy, pamiętanie o ważnych datach, kształtowanie u młodzieży motywacji do bycia świadomymi obywatelami, a także tworzenie właściwego wizerunku bohatera, obrońcy, weterana. Taka lekcja odbyła się niedawno w formacie online, zorganizowana przez rejonową organizację Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, którą kieruje Dmytro Nykyforiak. Wzięły w niej udział placówki oświatowe z hromad wyżnickiej, berehometskiej, baniliwskiej i waszkiwieckiej. – Poświęcamy tych czterdzieści pięć minut Ukrainie i jej bohaterom. To tylko niewielka kropla wśród obowiązków obywatelskich, które ma wypełniać każdy z nas, niezależnie od miejsca pracy i stanowiska – podkreślił Dmytro Michajłowicz. – Dzięki synom i córkom, którzy dziś bronią nas przed rosyjskim agresorem na wschodzie państwa, możemy pracować, uczyć i uczyć się. Z okazji Dnia Obrońców i Obrończyń Ukrainy, Ukraińskiego Kozactwa, świętej Pokrowy na lekcję przybyli uczestnicy wojny rosyjsko-ukraińskiej Jurij Herecun z Milijewego i Petro Kowalniuk z Wyżnicy. Petro Kowalniuk pracuje jako kierownik przysposobienia wojskowego w Wyżnickim zakładzie kształcenia ogólnego I–III stopnia im. Jurija Fedkowycza. Pogratulował uczestnikom lekcji nadchodzących świąt i podzielił się doświadczeniem pracy z dziećmi w zakresie wychowania patriotycznego w swojej placówce oświatowej. Za podstawę posłużyło upowszechnianie wojskowo-patriotycznej gry „Sokił-Dżura”. Jak wiadomo, drużyna szkoły zwyciężyła na etapach rejonowym i obwodowym oraz z sukcesem wystąpiła na Wszechukraińskim turnieju. – Zachęcam i was do przyłączenia się do rodziny dżurów, do zanurzenia się w emocjach, jakie daje gra, które można przeżyć podczas kontaktów z rówieśnikami z różnych zakątków Ukrainy. Aby przyszłość była w pewnych rękach – wybierajcie ciekawy sposób gry – wezwał Petro Michajłowicz. Uczestnicy lekcji mieli możliwość obejrzenia filmiku z momentami etapów gry, który rozbrzmiewał przy maszerowaniu ukraińskich nacjonalistów
Słowa „Zrodylysia my velykoji hodyny” wywołały poczucie dumy i jednocześnie niepokoju o los Ukrainy. Wojskowy Sił Zbrojnych Ukrainy, przewodniczący rejonowego Związku Uczestników ATO/OOS Jurij Herecun, jest w szeregach obrońców od 2014 roku. Służył w różnych jednostkach, a zaczynał w 8. oddzielnym pułku specjalnego przeznaczenia Głównego Zarządu Wywiadu, którego głównym zadaniem było obserwowanie, aby związki piechoty i desantu znały sytuację. – Obecnie służę w 10. oddzielnej brygadzie górsko-szturmowej, w 8. batalionie, który stacjonuje w Czerniowcach – powiedział Jurij Iwanowicz. – Ja i moi towarzysze broni jesteśmy częstymi gośćmi w szkolnych zespołach, gdzie nie tylko opowiadamy o służbie w armii ukraińskiej, zaletach zawodu wojskowego, ale też pokazujemy wyposażenie, jak udzielać pierwszej pomocy medycznej itp. Synowie Petra Michajłowicza i Jurija Iwanowicza wybrali zawody wojskowe. Bohdan Kowalniuk w tym roku został kursantem Odeskiej Akademii Wojskowej. Iwan Herecun studiuje na trzecim roku Lwowskiej Akademii Wojsk Lądowych. Wszystkim było interesujące obejrzenie nagrania o szkoleniowo-wojskowej codzienności młodego milicjanta i jego kolegów z grupy. O poległych bohaterach swojej wsi, którzy dla nas trzymają niebo w Wieczności – Iwanie Diajoniuku i Ołeksandrze Kołotyle, o tym, jak upamiętnia się ich pamięć w rodzinnej szkole, opowiedzieli wychowankowie Banyliwskiego Zespołu Szkół I–III stopnia im. Iwana Diajoniuka. Stosowna okazała się prezentacja książek o współczesnej tematyce wojskowej w Wyżnyckiej Bibliotece Publicznej. Wydania przedstawiła Zoja Andriuk, zachęcając do przeczytania, bo tam
Tłumaczenie maszynowe
Książka „Zapomniany hetman Iwan Samojłowycz” ukazała się drukiem w połtawskim wydawnictwie „ASMI” z inicjatywy i przy wszechstronnym wsparciu organizacyjnym miejscowego muzeum krajoznawczego oraz Połtawskiego Biura Północno-Wschodniego Wydziału UINP. Autorem-redaktorem nowego popularnonaukowego historyczno-krajoznawczego wydawnictwa został zastępca dyrektora ds. pracy naukowej Połtawskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego im. Wasyla Kryczewskiego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wołodymyr Mokliak. Publikacja ujrzała światło dzienne dzięki pomocy finansowej pisarza Ukraińskiego Kozactwa Obwodu Połtawskiego Wołodymyra Zajcewa, dyrektora muzeum Ołeksandra Supruneńka oraz pracownicy muzeum Haliny Szuliepy. W formie przeglądowej opowiada się o hetmanie Ukrainy Iwanie Samojłowyczu, a karty jego życia są związane z Połtawszczyzną. „Wśród wielu postaci historycznych ukraińskiej przeszłości kozackiej dziwnym trafem zagubiła się jedna z najciekawszych postaci schyłku doby Ruiny i epoki przed-mazepińskiej, hetman Iwan Samojłowycz, który, otrzymawszy władzę państwową w czasach całkowitej ruiny kraju, pozostawił go spokojnym i ekonomicznie stabilnym w przededniu gospodarczego i kulturalnego rozkwitu, który nastąpił za jego następcy Iwana Mazepy” – zauważył Wołodymyr Mokliak. Podkreślił, że książka ma na celu opowiedzieć, kim był ten reformator, działacz państwowy, polityczny i wojskowy, hetman Iwan Samojłowycz oraz jaka jest jego rola i miejsce w historii Ukrainy, a zwłaszcza Połtawszczyzny. „Przypomnę, że w zeszłym roku z inicjatywy Instytutu Pamięci Narodowej, zgodnie z Uchwałą Rady Najwyższej Ukrainy „O upamiętnieniu dat pamiątkowych i jubileuszy w 2020 roku”, 400-lecie urodzin hetmana Iwana Samojłowycza obchodzono na szczeblu państwowym. Serdecznie gratuluję panu Wołodymyrowi! Dziękuję kolektywowi muzeum i wydawnictwu „ASMI” za znaczący wkład w sprawę upamiętnienia pamięci ukraińskiego hetmana. Jestem dumny, że mogłem przyłączyć się do wydania organizacyjnie i w inny sposób” – skomentował wydarzenie na Facebooku regionalny przedstawiciel UINP Ołeh Pustowhar.
Połtawskie biuro Północno-Wschodniego Międzyregionalnego Oddziału Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
jak ptak”, “I przysiądzie dusza na skraju, jak samotna łza mędrca”. Chociaż czasami zdarzają się niewielkie naruszenia kanonów sylabotonicznych, autorka mistrzowsko wygładza uchybienia, mądrze przybliżając czytelnika do drżącej duchowej liryczności, przejmująco dotykając ukraińskiej duszy, a w ogóle narodu, dając możliwość głębszego odczucia przedstawionego bólu, który na zawsze pozostawi ślad w naszych sercach. Ona nie stoi z boku problemów, którymi żyje nasz kraj. Jest to odczuwalne w wierszach poświęconych poległym Ukraińcom w Donbasie: Zima, a na niebie lecą żurawie, Rozpostarłszy skrzydła, niby krzyże. Powiedz mi, synu, który z nich to ty?! W odpowiedzi tylko pożegnalne: “kurły”… Halyna Olijnyk nie goni za “modnymi” obrazami. Nie przyciągają jej te niestosowności, które w większości widzimy we współczesnej literaturze: agresywność, bezduszność, używanie obcojęzycznych słów. Współczesnej poezji czasami brakuje wyrafinowania, harmonijności, spokoju i religijności, dlatego poezja pani Halyny odbierana jest łatwo. To światło jej szczerej duszy. Autorka skłania czytelnika do rozmyślań, uczy nie tylko rozumieć duchowy język poetycki, ale także wnikać w niego, wczuwać się w napisane. To wielka praca, gdyż nauczywszy się tego, poznajemy świat na innym poziomie – nie po prostu materialny, a świat duchowy. Świat artystyczny Switłany Koronenko w literaturoznawczej recepcji Nadiji Hawryluk wyrasta z “potężnej skłonności poetki do misterium i mistyki”; jest on zdumiewająco intelektualny, “z licznymi odwołaniami do artystów, poetów, muzyków, do płócien artystycznych, utworów poetyckich poprzedników i współczesnych”; autorka tego zadziwiającego świata “balansuje między codziennością a egzotyką, archaiką a erą internetu, między przeszłością a współczesnością, między wierszem wolnym a białym jambem oraz rymowaną sylabotoniką i wierszem tonicznym”; jej mowie poetyckiej właściwe są “rozległe frazy, długie zdania, które nawarstwiają się jedno na drugie, przypominają barokową rozległość i skłonność do ornamentowania tekstu”. I dlatego “przejrzystość stylu — to nie o Switłanie Koronenko”, “jej twórczość jest pozbawiona niebiańskiej jasności dla tych, którzy nie są przyzwyczajeni do czytania tekstów aluzyjnych, opartych na książkowości”. Jednak nie-przejrzystość, tajemniczość, trudna do przeniknięcia palimpsestowość poetyckiego słowa autorki “Wierszy z jesieni”, “Poematu głosów” nie stanowiła nie do pokonania problemu dla doświadczonego, głębokiego naukowca. Monografia Nadiji Hawryluk “Złoty lot wierszy: poezja Switłany Koronenko” pozostawia wyjątkowe wrażenie: argumentowana wyrazistość, obiektywna gruntowność oraz intelektualność analizy przeplatają się z rozległym cytowaniem oryginalnej, czarującej poezji. Słowo naukowe i artystyczne — kryształ i złoto — w jednym stopie, w jednej książce, która bez wątpienia jest cennym osiągnięciem ukraińskiego literaturoznawstwa.
Tłumaczenie maszynowe
Wasylyna WOWCZANSKA, członkini NSŻU, m. Tarnopol
U brazylijskiego pisarza Paulo Coelho jest głęboka myśl o tym, że Najwyższy stworzył ten świat, aby ludzie poprzez widzialne przenikali duchowe. A czy teraźniejszość dąży do duchowego przejrzenia? Czy protestujemy przeciwko niemoralności, przeciwko zgniłemu społeczeństwu, dla którego obce są jakiekolwiek wartości duchowe? W sztywnych ramach, w których obecnie przebywamy, bardzo ważne jest poznać siebie i znaleźć “drogę do miłości, na jasnej polanie której zakwitną nieznanej piękności przyszłe kwiaty – wyzbyte siebie dusze, zapatrzone w transcendencję nieba i zagłębione korzeniami w byt” – mówi autorka “Kwiatów przyszłych”. Z pomocą przyjdzie modlitwa wiary i poświęcenie siebie Stwórcy. Halyna Olijnyk mieszka we wsi Orestiw w rejonie zdołbunowskim na Rówieńszczyźnie. Ukończyła Kijowski Narodowy Uniwersytet im. T. H. Szewczenki. Prawniczka-praktyk. Bezgranicznie zakochana w poezji, słonecznikach i obrazach Van Gogha. Ukazały się drukiem jej zbiory poetyckie: “Dusza po spowiedzi” (2000), “Pion” (2006), “Dotykiem ognia” (2007), “Taniec rozkwitłego ogrodu” (2012), “Pora śpiewać” (2015). Trzymam w rękach nowy zbiór poetycki autorki “Kwiaty przyszłe”. Okładka zachwyca oryginalnością: na słonecznej polanie latają małe anioły. Takie wrażenie, że od razu trafiłam do raju. Chociaż czym jest raj? Jeśli spróbować znaleźć odpowiedź w Biblii, to można wyciągnąć wniosek, że raj nie jest utracony, można go nabyć na nowo. Opisać błogostan człowieka w raju jest praktycznie niemożliwe, wszak bardzo trudno znaleźć potrzebne słowa. A pani Halyna znajduje. Jej poezja jest napełniona tajemniczością, niestandardowymi wersami, umiejętnością rozpalenia ogniska ludzkich serc, aby one wyrosły na żyznej glebie. Pobłogosław, o Panie, błagam, Na żyznej glebie wyrosnąć, Kluczem krzyża otworzyć drzwi raju … i dalej iść. Właśnie do duchowości wzywa w swojej poezji literatka, jakby przemawiając do nas przenikliwymi wersami, które zapadają w duszę. Największą uwagę zwraca na obraz
Halyna STASIUK, kandydatka nauk filologicznych, docentka iwanofrankiwskiej filii Uniwersytetu “Ukraina”
Osobowość poety i stworzony świat artystyczny — to zawsze tajemnica, która wabi. I badacz, niczym detektyw, szuka kluczy do tej zagadki. Wynik zależy od złożoności tajemnicy oraz od analitycznego talentu detektywa. W monografii Nadiji Hawryluk “Złoty lot wierszy: poezja Switłany Koronenko” szczęśliwie zeszły się oba czynniki. Obszar obrazowy autorki “Misteriów”, “Zaklęć na język białoruski”, “Debory” jest złożono-asocjacyjny, synestezyjny, dlatego niezwykle sugestywny, czarujący. Znaleźć hermeneutyczne klucze do takiego jednocześnie otwartego (bogata intertekstualność) oraz zamkniętego (hermetyczność sensów) świata artystycznego — w mocy jest, być może, tylko naukowiec, który patrzy na niego nie tylko z zewnątrz (jako rzadkiej akademickiej przygotowania wersolog), ale i — umownie — od wewnątrz (jako oryginalna poetka). I treść monografii wyraźnie potwierdza: tajemnica znalazła swojego detektywa. Nadija Hawryluk wyodrębnia kilka kluczowych toposów poezji Switłany Koronenko, które, sensowo przecinając się, jakby wyrastają jeden z drugiego: Kobieta (rozdział “Sukni jedwabne rozpostarcie…”), Los (rozdział “Losie mój przeczysty…”), Twórczość i Człowiek-w-twórczości (rozdziały “Duch nieoczekiwanych rymów…” oraz “Akwarelowe portrety wierszy…”), Miłość (rozdziały “Taka cienka miłości linia…” oraz “Poemat lamentów i głosów”), Tradycja jako
Zbawiciela, przybliżając czytelnika do czegoś wiecznego i bliskiego. Nasz kraj potrzebuje duchowego odrodzenia, od którego zacznie się i odrodzenie innych sfer życia społecznego. Dlatego musimy wychowywać duchowe osobowości, dbać o to, aby dzieci od małego otrzymywały właściwe drogowskazy. Tylko wtedy będziemy mieć silną, świadomą młodzież, która jasno będzie pozycjonować się jako obywatele, szanujący swoje państwo, swoich rodziców i tradycje. Zamiast lekkomyślnego stosunku do życia, dzięki duchowym prawdom szybciej odnowi się naród ze sformułowanym światopoglądem. Pani Halyna porównuje siebie do delikatnej łodyżki, która, dotykając świętego Oblicza, nawleka łzy na ciernie Jego korony. Szczerze wierzy, że Chrystus nie zapomina o zabłąkanych, zapomnianych i podaje wszystkim swoją zranioną rękę, wziąwszy na siebie pokutę ludzkości. Swoją bezgraniczną miłość do Niego położyła na Jego ołtarzu: Swoje serce Chrystusowi oddałam, Swoje serce z Chrystusem rozpięłam, I żyje zamiast mojego “ja” Srebrna nuta w pieśniach słowika.
Zdumiewającej poezji Halyny Olijnyk nie da się w pełni ogarnąć poprzez powierzchowne czytanie. Czytelnik musi sam znaleźć swój aspekt duchowego człowieczeństwa, który pomoże mu odnaleźć balans między istnieniem w świecie a życiem w Bogu. Bo kraj jest na granicy upadku w przepaść, kiedy utraci się moralność. Wiatru ogień pokaże Drogę do zwycięstwa. Anioły dusze ważą, Wziąwszy ciała w oblężenie. Poetka czuje wielką odpowiedzialność, którą niesie poeta, wziąwszy w ręce pióro. Swoją misję widzi w tym, aby pokazać i przekazać poprzez poezję prawdziwe wartości narodu, wezwać do konieczności zmian w ukraińskim społeczeństwie. Wszystko to będzie sprzyjać uzdrowieniu narodu i powróci do źródeł, oczyści z wieloletnich warstw obojętności, bezosobowości, uformuje i wesprze kulturę oraz duchowość. Dla niej najważniejsze w życiu jest pozostawać Człowiekiem pod opieką Boga, wierzyć i nie twardnieć duszą, czynić dobre uczynki, bo nikt nie ucieknie od siebie i za wszystko przyjdzie odpowiedzieć na sądzie przed Tym, kto zna nasze myśli i zamysły na przód. Autorka z bólem w duszy pyta: A ty, mój bracie, jeszcze się nie opamiętałeś? Za ciebie przecież święta już leje się krew. Tyś się przesycił, od Boga odwrócił, Pakujesz walizki – i na peron? Głęboka filozoficzna myśl jest zawarta w każdej strofie, i to nastraja na pewne rozmyślania. Poetycka kanwa jest w miarę ozdobiona metaforycznymi kwiatami i porównaniami, przenikając czytelnika do głębi duszy. Te odczucia ciągną za sobą karawanę obrazów, które nastrajają na liryczny nastrój: “Kołysała smutek na dnie studni”, “Oniemiałe słowa ogniami krzesały”, “Ból zapiekł się na spragnionych ustach”, “I w pieśń Syna spowiła”, “Tylko pasły się mgły”, “I wiosną we łzach brzóz”, “Znowu zaszłam w ciążę wierszem”, “Grzmot rokoce w sercu niebios”, “Łzy nawlekałam, jak perełki”, “Szary tłum drżał, jak wąż, w pierścieniu”, “Ten wiersz,
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
duchowa ciągłość i jako intertekst (rozdział „Srebrzy się amalgamat…”). Trzymając się tych magistralnych linii tematycznych, można stopniowo zagłębiać się w „dziwne czasowniki żeńskie”, budując własną recepcję bardzo niezwykłego – koronenkowskiego – poetyckiego zaświata. Nadija Gawriluk czyni to przemyślanie i subtelnie, stosując oryginalną (własną) metodę-stop, u podstaw której leży podejście hermeneutyczne do utworu, dodatkowo rozszerzone o gruntowną analizę stroficzno-metryczną, fonistyczną i stylistyczną, o lingwistyczną praktykę „wyłuskiwania” formy wewnętrznej słowa, o interpretacyjno-asocjacyjną pracę z aluzjami i reminiscencjami jako z intertekstem i przestrzenią intermedialną. Co do sposobu odsłaniania sensów tekstu artystycznego znana literaturoznawczyni (i poetka) zauważa we wnioskach („Wiersz jak oddech”): „…możliwe interpretacje utwór zakłada właśnie autor (nawet jeśli część z nich jest zakładana przez podświadomość autora). Dopuszczalne interpretacje warunkuje tekst analizowanego autora, wszystko, co poza dopuszczalnym – samowola interpretatora, głos interpretatora, a nie głos autora”. Opierając się na tej głęboko słusznej tezie (niestety, z jakiegoś powodu niezbyt oczywistej dla wielu badaczy literatury) i zręcznie posługując się złożonym instrumentarium metodologicznym, badaczka-detektyw dobiera właściwe klucze do tajemnicy, ponieważ ona się otwiera.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...uroczystości w Domu Kultury w Medwediwce odbył się świąteczny koncert lidera zespołu „Tінь Сонця” Serhija Wasylkiwa oraz uczestników amatorskiego zespołu artystycznego Domu Kultury w Medwediwce. Przy pamiątkowym znaku dla żołnierzy 93. Brygady Zmechanizowanej „Chołodnyj Jar”, którzy złożyli swe głowy w walce o wolność Ukrainy w latach 2014–2019, z udziałem wojskowych odbyło się uczczenie pamięci poległych obrońców Ukrainy różnych czasów. Następnie w cerkwi św. Sprawiedliwego Piotra Kałnyszewskiego na przysiółku Buda odbyło się wspólne nabożeństwo modlitewne za Ukrainę i naród ukraiński, po zakończeniu którego przy cerkwi przeprowadzono tradycyjne pasowanie na dżury oraz poświęcenie broni. Muzealno-etnograficzny kompleks „Dykyj Chutir” z okazji Pokrowy zorganizował tradycyjne wydarzenie literacko-artystyczne, w programie którego znalazły się targ książki, jarmark ludowych rzemieślników oraz scena literacko-muzyczna, której prowadzącym był członek Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”, poeta Wasyl Kowtun. Kulminacją części muzycznej byli Wasyl Lutyj, Jurij Marsztupa oraz zespół „Czerkaski kozacy”. W swoim przemówieniu Wasyl Lutyj wspomniał o pobratymcu z cechu kobzarskiego Tarasie Syłenku, którego życie przedwcześnie się urwało w tym roku… Obecni uczcili pamięć Tarasa minutą ciszy. Drugi dzień uroczystości zakończyło wspaniałe wydarzenie, które rozpoczęło się wiecem z udziałem patriotycznej młodzieży i wojskowych przy pomniku Bohaterów Chołodnego Jaru we wsi Melniki. Inicjatywa społeczna „Poklik Jaru” zapaliła 150 pochodni ku czci obrońców Ukrainy, tworząc z ognia żywą mapę Wielkiej Ukrainy (wraz z Kubaniem). Po tym 150-krotne „Sława!” rozległo się z Lasu Chołodnojarskiego, przypominając, że to właśnie ogień, który weźmie swój początek z Chołodnego Jaru, symbolicznie zjednoczy swym zapałem wszystkie ukraińskie ziemie. Do Chołodnego Jaru przybył naczelny dowódca Sił Zbrojnych Ukrainy, generał porucznik Wałerij Załużnyj. „W Chołodnym Jarze, miejscu naszej chwały wojskowej, Głównodowodzący Wojskiem Ukraińskim ostatni raz przebywał w 1920 roku. Jestem dziś dumny, że mogę tu być, czuć ducha pokoleń obrońców i obrończyń Ukrainy. Właśnie przy Hajdamackim stawie w XVIII wieku powstańcy poświęcali noże. W tych miejscach na wierność Ukrainie przysięgali żołnierze Republiki Chołodnojarskiej. Ich tradycje bojowe odziedziczyli wojacy UPA, którzy walczyli o odbudowę niepodległości Ukrainy. Mając tak głębokie historyczne korzenie, uświadamiając sobie ciągłość naszych tradycji wojskowych i odpowiedzialność wobec poprzednich i przyszłych pokoleń, godnie kontynuujemy walkę o wolność. Tam, gdzie ukraińscy żołnierze – tam Ukraina”, – napisał on na swojej oficjalnej stronie na Facebooku. Nasze państwo potrzebuje nowego myślenia, nowych pokoleń, które żyją zwycięstwem, a nie użalaniem się nad nieszczęśliwym losem. Państwo potrzebuje nowego tchnienia ognia z Chołodnego Jaru. A to miejsce siły i ziemia wolnych będzie raz po raz rozpalać nowy ogień, który będzie inspirował nowe pokolenia obrońców Ukrainy do wielkich czynów.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET
Chołodnyj Jar tradycyjnie staje się miejscem spotkań Ukraińców, którzy zebrali się, by obchodzić nasze odwieczne święto Pokrowy – święto kozactwa, które rozpoczynało swoje wyzwoleńcze wyprawy z Motroninego lasu – znanego jeszcze z czasów walki z państwem Dżuczydów; święto OUN i UPA, które przejmowały doświadczenie walki chołodnojarskich powstańców i czytały powieść Horlis-Horskiego; święto obrońców Ukrainy, którzy dziś niszczą moskiewskich okupantów, tak jak nasi przodkowie przez kilka ostatnich stuleci. Chołodnyj Jar łączy pokolenia ukraińskich obrońców i patriotów. Kształtuje się w nim tradycja wojskowej waleczności i świadomość narodu zwycięzców. Tegoroczne uroczystości rozpoczęły się 13 października od reprezentacyjnego forum historyczno-regionalnego w Medwediwskiej ogólnokształcącej szkole I–III stopnia im. Maksyma Zaliznjaka. W pracach okrągłego stołu „Historia Ukrainy: chołodnojarski wymiar” wzięli udział naukowcy, regionaliści – badacze historii regionu Chołodnego Jaru, członkowie Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”, archiwiści, pedagodzy, wykładowcy uczelni wyższych. Wśród nich byli: Bohdan Hałajko, Walentyn Łazurenko, Jurij Ljaszko, Jurij Mytrofanenko, Ołeksandr Mohyłow, Ruslan Najda, Ołeksandr Sołodar, Mychajło Szytko i inni. Uczestnicy omawiali kwestie odtwarzania pamięci historycznej o wyzwoleńczej walce na Ukrainie, innowacyjne rozumienie roli Chołodnego Jaru w historii Ukrainy, specyfikę tworzenia ekspozycji poświęconych historii regionu Chołodnego Jaru. Po zakończeniu pracy okrągłego stołu w Medwediwskim Muzeum Krajoznawczym Narodowego Instytutu Krajobrazowo-Kulturalnego „Czyhyryn” odbyła się prezentacja projektu „Stworzenie ekspozycji »Chołodnyj Jar – ziemia wolnych«”. Projekt realizuje Fundacja Charytatywna Rozwoju Społecznego NIKZ „Czyhyryn” we współpracy z Narodowym Historyczno-Kulturalnym Rezerwatem „Czyhyryn” w ramach programu „Innowacyjny produkt kulturalny” przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Chołodnyj Jar to wyjątkowe miejsce, z którym związane są liczne wydarzenia historyczne. To właśnie tutaj, przez stulecia, pod tymi samymi hasłami, z tymi samymi ideami, ludzie o takich samych imionach-pseudonimach walczyli, prześladowani przez zaborczą władzę. Przez długi czas Ukraińców zmuszano do zapomnienia o nich, starano się ich wyśmiewać i kompromitować, przedstawiać jako złodziei i rabusiów. Ten projekt jest długiem pamięci wobec ludzi, którzy oddali życie za wolność Ukrainy, symbolem ostatecznego zwycięstwa ich wyzwoleńczych zmagań. Ma dać odpowiedź na pytanie: co dla chołodnojarców przez stulecia oznaczały wola i wolność oraz czym te pojęcia są dziś dla każdego z nas. W ramach realizacji projektu prowadzono kampanię informacyjną w mediach i sieciach społecznościowych na rzecz popularyzacji Chołodnojarszczyzny, a także działania edukacyjne, wśród których wystawa banerowa „Chołodnyj Jar – ziemia wolnych” – wspólny projekt wystawowy UIPN i NIKZ „Czyhyryn”. W ramach obchodów Pokrowy zaprezentowano nową ekspozycję „Chołodnyj Jar – ziemia wolnych” w pomieszczeniach Medwediwskiego Muzeum Krajoznawczego, która opowiada o roli Chołodnego Jaru w kształtowaniu państwowości ukraińskiej. Ekspozycja poświęcona jest wielości znaczeń Chołodnego Jaru – obiektu przyrodniczego i miejsca walki o wolność. Przedstawiono w niej przedmioty z czasów Kozaczyzny, Hajdamaczyzny i Organizacji Chołodnojarskiej. Wśród nich: portret B. Chmielnickiego z kolekcji B. Woznyckiego, dwustronna ikona (feretron) z Mikołajewskiego Medwediwskiego Klasztoru z XVIII w., czterolufowe pistolety, godło sztandaru – tryzub z czasów UNR, broń i wyposażenie z czasów Organizacji Chołodnojarskiej, zespół rzeczy (skrytka) związanych z walką wyzwoleńczą w krainie Chołodnego Jaru z lat 20.–30. XX w. Nowa ekspozycja zawiera także elementy interaktywne, dzięki którym zwiedzający muzeum będzie mógł „dotknąć” historii.
Podczas prezentacji w pomieszczeniach muzeum krajoznawczego podpisano dwustronne umowy o współpracy między Narodowym Historyczno-Kulturalnym Zapovednikiem „Czyhyryn” a 93. Oddzielną Brygadą Zmechanizowaną „Chołodnyj Jar” oraz między Narodowym Historyczno-Kulturalnym Zapovednikiem „Czyhyryn” a 3. pułkiem Sił Specjalnych im. księcia Światosława Chrobrego. Przewidują one współpracę w zakresie popularyzacji dziedzictwa historyczno-kulturowego Ukrainy w ogóle oraz Czyhyryńszczyzny w szczególności, wśród wojskowych i żołnierzy służby zasadniczej, realizację wspólnych projektów, w tym pomoc w tworzeniu w muzeum działu ekspozycji poświęconego rosyjsko-ukraińskiej wojnie na Wschodzie. Ekspozycja „Chołodnyj Jar – ziemia wolnych”, której przygotowania wciąż trwają, przywróci sprawiedliwość historyczną w zakresie upamiętnienia bojowników różnych epok o niepodległość Ukrainy w Chołodnym Jarze, stanie się platformą prezentacji historii regionu, nowym obiektem turystycznym, który sprzyjać będzie rozwojowi turystyki krajoznawczo-poznawczej. W Kamjanci, w zabytku historycznym z XVIII wieku – Kamiennej Grocie, odbyło się otwarcie wystawy znanego ukraińskiego rzeźbiarza, malarza i pisarza Ruslana Najdy „Wojowniczki Wielkiego Stepu. Kozaczki-Amazonki”. Artystę powitali zespół kameralny Kamjanieckiego Państwowego Historyczno-Kulturalnego Zapovednika, miejscowe władze, poetka Malwa Krżanowska oraz członkowie Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”. A na zakończenie pierwszego dnia
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wiczowi, Oksanie Bryzhun-Sokolyk, Zoriani Bilyk i Oryslawie Chomyk. Oraz wszystkim, którzy przyszli. Jestem wzruszona. Atena Paszko – to przede wszystkim moja Mama. Mamo, tak bardzo Cię kochałam. Mama miała tragicznie wzniosłe życie, ale przecież nie uważała swojego życia za tragedię – zachowała poczucie optymizmu, była Osobowością, Ukrainką, przyjaciółką Wiaczesława Czornowoła. Mama 10 października bardzo lubiła żółte róże, które tak często dawał jej Wiaczesław Maksymowycz. Mama była bardzo piękną kobietą. Mówiłam: „Mamo, Hollywood za Tobą płakało”. Podzielę się jeszcze intymnymi przeżyciami. Bardzo bałam się rano przyjść do Mamy do szpitala. I nagle zobaczyłam u niej młodą twarz. Powiedziałam: „Mamo! Jesteś taka piękna! Wszystko jest wspaniale”. Ale stało się… Mama uświadamiała sobie, że jest poetką. Poetka – to było drugie skrzydło jej duszy. Bez poezji Mamy trudno zrozumieć jej osobowość, jej duchowość. Odczytam co nieco z utworów Mamy (czyta). Życiowe credo Mamy: „Jestem wierząca, Jestem taka wierząca”. Wiersz poświęcony Ninie Strokatej-Karawanskiej zrodził się w duszy Mamy: „Jakże wam, kobieto, na pryczy się śpi?”. Na zakończenie Iryna rozdała książki Ateny Paszko – „Ostrze mojej ścieżki”. Ciekawe, że artykuł wstępny do niej napisała Iryna Żyłenko: „Twórczość – to jedyne, co może zrekompensować utratę ziemskiego szczęścia... Twórczością i Ukrainą żyje na tej ziemi poetka Atena Paszko”. (Artykuł wstępny Iryna Żyłenko pisała jeszcze w 2007 roku). Zbiór „Ostrze mojej ścieżki” został wydany w „Smołoskypie” właśnie w tamtym roku. Omelan Leskiw tatę jako bliską osobę, jako mądrego doradcę. O narodowym deputowanym i o jego znaczącym wkładzie w rozwój ekologii karpackiego kraju Orescie Furdyczku tata napisał książkę „Kadencja”. „Krzyże nad kopułami” – opowieść o budowie prokatedralnego soboru Opieki Najświętszej Bogurodzicy w Samborze. Wiem, tata marzył, by zostać księdzem – został dobrym nauczycielem, mentorem, doradcą. Były też książki „Szkoła w Strilbyczach…”, „Narodowy akademik”, „Nas połączył futbol”. Książka „Los napisany muzyką” opowiada o historii powstania i działalności twórczej Samborskiego Orkiestry Symfonicznej oraz jej założyciela i niezmiennego dyrygenta, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Romana Pankowa. Ojciec pisał o muzyce i sam tworzył muzykę – oto kilka jego pieśni: „Żegnaj” do słów Olhy Jaworśkiej, „Droga moja” do słów Lubowi Proc, „Wstawaj z kolan” do słów Dmytra Pawłyczki oraz wiele innych. Ostatnia książka-rękopis – „Z nurtu mojego życia” – o naszej rodzinie. Tata nie zdążył zobaczyć tego wydania, dlatego moim obowiązkiem jest ją wydać. Razem z panem Jurijem oglądamy fotografie ojca i całej rodziny. Szczególnie interesujące są te starodawne. Cenną jest również wyszywanka, wyhaftowana przez babcię w latach dziewięćdziesiątych. W tej koszuli pan Jurij jeździł do Kijowa na studencki głodowy protest Rewolucji na Granicie oraz na inne patriotyczne wydarzenia.
Tłumaczenie maszynowe
Bohdan ZALIZNIAK, członek NSPU i NSJU, m. Lwów. 8 października we Lwowie w Auli głównego gmachu Uniwersytetu Narodowego „Politechnika Lwowska” odbyła się akcja upamiętnienia „Atena Paszko: siła i delikatność (z okazji 90-lecia)”. Moderatorką wydarzenia była dyrektorka Międzynarodowego Instytutu Edukacji, Kultury i Kontaktów z Diasporą UN „Politechnika Lwowska” Iryna Kluczkowska. „Czy wielu ludzi w Ukrainie ją zna? – pytała nas, obecnych na akcji, i, być może, samą siebie, pani Iryna. – Odchodzą od nas ludzie, którzy budowali Ukrainę. I czujemy się osieroceni. Ale jest pamięć, która czyni nas silniejszymi. Przywraca ona w zupełnie innym wymiarze takie postacie jak Andrzej Szeptycki, Klemens Szeptycki, Jewhen Swerstiuk, Wasyl Stus, Wiaczesław Czornowił. Taką samą postacią, która politycznie budowała Ukrainę, była i jest Atena Paszko, poetka, działaczka społeczna, żona Wiaczesława Czornowiła”. O silnej z charakteru Ukraince z przejęciem mówiły Oksana Bryzhun-Sokolyk, przewodnicząca SFUŻO (1992–2002), Zoria-Myrosława OLIJNYK (BUCZKIWSKA), obwód lwowski. Tak nazwała Omelana Wołodymyrowycza Leskiwa z Sambora na Lwowszczyźnie dziennikarka Oksana Storoż. W tym roku sławnemu ukraińskiemu patriocie, proświcianinowi, literatowi, kompozytorowi, krajoznawcy, członkowi Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, aktywnemu działaczowi społeczno-kulturalnemu – szlachetnemu człowiekowi o wybitnym talencie, mojemu krajanowi Omelanowi Leskiwowi stuknęłoby 80 lat... Spotkałam się z synem Jurijem, aby dowiedzieć się więcej o życiu jego ojca. Jurij Leskiw, który poszedł w ślady taty – to płastun, redaktor naczelny czasopisma „Płastowyj szliach”, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, aktywny działacz społeczny. – Proszę opowiedzieć o wsi ojca i jej wysiedleniu. – Ojciec urodził się we wsi Wijśko na Dobromylszczyźnie, którą nowa władza przemianowała na Nowi Sady. Wspominał, że mieli dom, stajnię, kuźnię, pole. Żyli niebiednie. Żywo pamiętał swoje dziecięce lata. Nikt nie spodziewał się, że wszystko dorobione latami trzeba było w jednym momencie porzucić – stało się to 18 maja 1948 roku – podczas tak zwanego „wyrównywania granic”. Posadzili wszystkich na wozy i zawieźli przez las w nieznanym kierunku. Oczywiście wszyscy wierzyli, że wkrótce wrócą do swoich domów… „...Ledwie skończyłem siedem lat, gdy moskal dokonał jeszcze jednej zbrodni na naszej ziemi – brutalnego wygnania ludzi z zamieszkanych terenów, z rodzinnych domów. Tej wiosny 1948 roku czerwone skrzydło drapieżnika zajęło Wijśko, Serakizci, Paporotno i Kwaseninę. Jak dziś słyszę lament, który roznosił się po wsi, widzę nieubłaganych „wyzwolicieli” z bronią w rękach, czuję strach przed upadkiem z wozu w hubickim lesie...”. Tak Omelan Leskiw opisuje „wyzwolenie” z rodzinnej wsi Wijśko w swojej pierwszej książce „Długa droga do Wijśka” (1996). O historii wsi ojciec napisał: „Zgodnie z ludowymi przekazami, historyczne korzenie wsi Wijśko sięgają czasów książęcych... Za swoją ba-na Biłyk, zastępczyni dyrektora Lwowskiego Muzeum Historii Religii, Oryslawa Chomyk, przewodnicząca Związku Ukrainek, Myrosław Marynowycz, dysydent, działacz społeczny i religijny, prorektor UKU (dołączył przez wideo) oraz córka Ateny Paszko – Iryna Wolyćka, teatrolog, reżyserka „Teatru w koszyku”. Na wideo zobaczyliśmy ich razem – Atenę Paszko i Wiaczesława Czornowiła. O czym mówiono? Myrosław Marynowycz: „Czym zapadła w pamięć? Siłą charakteru. Szczególnie piękną delikatnością. Swój delikatny poetycki świat chroniła i uzewnętrzniła. Brakuje nam takich Aten. Była prawdziwie wolna. Stała się swoja we wszystkich kijowskich domach dysydenckich. Atena z Wiaczesławem Czornowiłem idą razem”; Iryna Kluczkowska: „Przeanalizowałam całą tę kolosalną pracę i zrozumiałam, że ona widzi jeszcze strategię rozwoju Związku Ukrainek. Wyprowadziła Związek Ukrainek na poziom międzynarodowy. Była wielką miłośniczką życia. Wierzyła w nas wszystkich. Pamiętamy i szanujemy”; Zoria-na Biłyk: „Pod koniec lat 80. poznałam ją. Rozwalał się Związek. Trzeszczał w szwach traktat związkowy. Atena należała do tej kategorii towarzystwa kobiecego, któremu udało się uniknąć radzieckich więzień i które kontynuowało ukraińską sprawę, drukowało samizdat. Najjaśniejszą wśród nich była Atena Paszko. Wybraliśmy ją w Kijowie na przewodniczącą Związku Ukrainek... Dziękuję, pani Ateno, za tę mądrość, której uczyłam się od Pani. Dziękuję, pani Ateno, za wiarę”; Oryslawa Chomyk: „W grudniu – 100 lat od utworzenia Zjednoczonego Związku Ukrainek, 30 lat od Pierwszego Zjazdu odnowionego Związku Ukrainek. I 90 lat – Ateny. Miałam szczęście rozmawiać z tą kobietą... Jej wierszami Czornowił się inspirował”. Kiedy zginął W. Czornowił, Atena prosiła o znalezienie jej pracy w Kijowie. Na koniec – córka Iryna Wolyćka: „Chcę podziękować Irynie Kluczkowskiej i swojej bliskiej przyjaciółce za inicjatywę przeprowadzenia dzisiejszego spotkania, podziękować jej zespołowi, który tak wiele zrobił. Dziękuję, bardzo dziękuję Myrosławowi Marynowy-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
W ciągu wielowiekowej historii Wojsko doświadczyło wielu wrogich napadów… Podania ludowe głoszą, że w 1648 roku oddziały kozackie Bohdana Chmielnickiego, które szły do Zamościa, uzupełniały się chłopami z Wojska. W składzie hetmańskich oddziałów nasi współmieszkańcy walczyli z Polakami, zdobywając Dobromil i Nowe Miasto… W 1943 roku duża grupa młodzieży ze wsi Wojsko wstąpiła w szeregi UPA. Po wojnie bolszewicki reżim oskarżył trzydzieści osób o współpracę z powstańcami. W rezultacie ktoś „poszedł pod kulę”, ktoś – „w zorzę polarną”… Doświadczyła cierpień w więzieniach także moja ciotka Anna Malicka. Na zesłanie na Sybir w latach 1945–1947 z naszej wsi wywieziono siedemnaście rodzin. Wieś miała las gminny, był młyn, działały szkoła, czytelnia, sklep, mleczarnia, cztery kuźnie. Mieszkali tu i pracowali specjaliści różnych wiejskich zawodów… Przed rozpoczęciem II wojny światowej nasza wieś osiągnęła jakościowo nowy poziom rozwoju – jest to uwarunkowane bliskością Kalwarii. Rosła ilościowo także wiejska inteligencja, dzięki której kształtowała się narodowo świadoma wieś…”. Przeglądamy z panem Jurijem kolejne rozdziały: „Nasza świętość”, „Z plejady duszpasterzy”, w których mowa o ważnej roli cerkwi w dawnych czasach. Im więcej było prześladowań przeciwko religii, tym silniejsza stawała się świadomość narodowa. Działająca w Wojsku cerkiew została zbudowana w 1839 roku, służył tam ojciec Pawło Biżyński. Cerkiew miała swój chór, którym dyrygował Osyp Mencyński. Należyte wspomnienia poświęcono ojcu Josyfowi Marynowyczowi, który oddał dwadzieścia pięć lat duszpasterstwu w Wojsku. Ludzie pamiętają, że kiedy znana Kalwaria przeszła do Polski i z cerkwi pozostały dzwony, to on je zakopał w Wojsku. Później jeden dzwon został zainstalowany przez niego na dzwonnicy cerkwi w Stebniku. Ojciec był nie tylko oddanym duszpasterzem, ale i działaczem społeczno-kulturalnym. Nawiasem mówiąc, wnuk o. Marynowycza Myrosław Marynowycz – to znany dzisiaj obrońca praw człowieka, publicysta, działacz społeczny, członek-założyciel Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, wice-rektor Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego we Lwowie. Ta bojkowska ziemia dała światu Stanisława Ludkewycza, Ołenę Kulczycką, Ulianę Krawczenko, Anatola Wachnianyna, Iwana Sinkewycza, Jarosława Malickiego, Milię Łuczak i innych znanych ludzi… – Kiedy po raz pierwszy pan Omelan odwiedził małą ojczyznę? – Czternastego sierpnia 1993 roku w Dobromilu odbył się wieczór wspomnień „Do rodzinnych progów”, a już piętnastego sierpnia mieszkańcy Wojska wyruszyli do swojej wsi. Tata tak opisywał w swojej książce: „Równo czterdzieści pięć lat pamięć przybliżała nas do niej. W myślach i we śnie niejedno pokolenie moich współmieszkańców widziało siebie w rodzinnej, przytulnej wsi… Droga do domu zawsze długa, a nasza – jeszcze i cierniowa. Na zawsze pozostał w zimnej ziemi Zapolaria Anton Marynowycz, zaginął ślad Stefana Tysowskiego. Złożyli głowy wojownicy UPA Stefan Hawanio i Mychajło Procak, nie powrócili z drugiej wojny światowej Stefan Łeśkiw, Mychajło Szczitio… A ilu rodaków odeszło przedwcześnie z życia, doświadczywszy nieszczęść i cierpień już po obcych kątach…”. W tych słowach – ból serca i mojego ojca, który właściwie był organizatorem odwiedzin i przewodniczącym organizacji społecznej „Ojcowski próg”. Wspominał on również, jak ludzie padali na kolana, całowali ziemię, płakali z radości, przypadając do studni… Nasz dom zachował się i obecnie mieszka tam polska rodzina. Ciekawy moment i ja pamiętam: podczas odwiedzin ojcowskiej ziemi mój wujek Wasyłeczko, który chyba jako jedyny pozostał w rodzinnej wsi, pokazał to miejsce, gdzie zakopane są dzwony z miejscowej cerkwi. Tam leżą w ziemi do dzisiaj. – Kim był ojciec dla Pana? – Dobrym doradcą i wzorem przez całe życie. W najtrudniejszych sytuacjach dla mnie zdanie taty było decydujące. Ale nie tylko dla mnie – był on, można powiedzieć, duszą każdego towarzystwa. Zawsze celowy i jasno zorganizowany, mógł jednocześnie pracować nad kilkoma projektami. A projektów było bardzo dużo, gdyż martwiły go różne sfery działalności. Teraz bardzo mi go brakuje… Tata pracował na różnych stanowiskach kierowniczych w dziedzinie kultury i oświaty, bardzo przejmował się rozwojem twórczości artystycznej, wspierał tworzenie różnych zespołów i udzielał im pomocy. Ponad trzydzieści pięć lat był niezmiennym sędzią-spikerem meczów piłkarskich na miejscowym stadionie. A jeszcze był starostą na weselach. Tata kierował „Płastpryjatem” stanicy Sambor i szczerze pomagał organizacji. „Płastem” przejąłem się i ja. Kiedy porządkowałem płastowski śpiewnik „Dżereło”, zwróciłem się do ojca o oprawę graficzną książki – i on doskonale wykonał tę pracę. – Jakie jeszcze książki napisał Pana tata? – Tata napisał czternaście książek na różną tematykę. Dla niego czynnik ludzki był głównym tematem szkiców, artykułów, książek. Umiał szczerze cieszyć się z cudzych sukcesów, pomagał młodzieży w jej kształtowaniu, założył dwa chóry dziecięce. Oksana Storoż nazwała go „Frankiem naszego kraju”. Pierwsza praca – już wspomniana „Długa droga do Wojska”. Następna – szkic artystyczno-publicystyczny o księdzu, pisarzu, literaturoznawcy, etnografie, bojkoznawcy Juriju Kmicie „Pieśniarz bojkowskiego losu”. Nawiasem mówiąc, tata dołożył niemało starań do ustawienia popiersia sławnego Bojka w jego rodzinnej wsi. O skomplikowanym losie Iwana Stebelskiego, Ukraińca z pochodzenia, obywatela kontynentu amerykańskiego, członka OUN – w książce „Powrót”. Swoistym kronikarstwem w „Pamięć ofiar enkawudowskiego terroru 1941 roku w Samborze” stała się książka „Od więzienia – do kolonii wychowawczej”. Pracując w kolonii wychowawczej, chłopcy, którzy przebywali za kratami, postrzegali
Tłumaczenie maszynowe
W 40. numerze naszej gazety z 2021 roku pisaliśmy o XVII Międzynarodowym Festiwalu Monodramów Kobiecych „Maria”, który odbył się na Scenie Kameralnej imienia Serhija Danczenki Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki. Dzisiaj założycielka i niezmienna kierowniczka tego festiwalu, artystka ludowa Ukrainy Łarysa Kadyrowa, jest gościem „Słowa Proświty”. – Pewnie nieprzypadkowo jako jedna z pierwszych w Ukrainie zaczęła Pani zgłębiać gatunek monospektaklu? – Dyrektorem artystycznym Teatru Franki był Serhij Danczenko – mój pedagog, nauczyciel i przyjaciel. Pozwolił mi zaistnieć, wybrzmieć w tym życiu. Pamiętam, kiedy widziałam go ostatni raz, udzielał wywiadu. Słuchałam: byłam ciekawa, o czym Serhij Wołodymyrowycz mówi, jak buduje myśli. Potem podszedł do mnie i mówi: „Wiesz, chcę jeszcze zrobić z tobą monospektakl”. Rozumiałam całą tragiczność i dramatyzm sytuacji. To stało się impulsem do tworzenia monospektakli, których wtedy w Ukrainie prawie nie było. Nowym dyrektorem artystycznym teatru został Bohdan Stupka. Razem z dyrektorem Mychajłem Zacharewyczem zrobili małą scenę – „Teatr w foyer”. Właśnie tam zaczęłam pracować nad małymi formami teatralnymi. Monospektakl, moim zdaniem, wymaga od aktora koncentracji wszystkich sił twórczych, profesjonalizmu, emocjonalności, intelektualnej energii. Na scenę wychodzi jeden człowiek. Nie ma za czym się schować: ani partnerów, ani dekoracji. Musisz utrzymać uwagę widzów przez godzinę, może i dłużej. I nie tylko utrzymać, ale i zaciekawić swoim odczuwaniem świata. Przez ten czas zrobiłam 13 monospektakli. Był spektakl według G. Márqueza „Posag miłości” na podstawie jego monologu „Diatryba o miłości przeciwko siedzącemu mężczyźnie”, według Racine’a „Fedra” (oba wyreżyserował Ołeksij Kużelnyj). Z polskim reżyserem Zbigniewem Chrzanowskim zrobiliśmy trzy spektakle: „Sarah Bernhardt”, „Maria” (o Marii Zańkoweckiej; autorami byliśmy my z reżyserem), „Stara kobieta wysiaduje” T. Różewicza... Z monospektaklem dość łatwo pojechać na gościnne występy. Objechaliśmy wiele krajów, graliśmy w różnych pomieszczeniach, różnych formach przestrzeni. I wszędzie grałam w języku ukraińskim. Pamiętam, pokazywaliśmy w Portugalii spektakl „Nie płaczcie za mną nigdy” M. Matios. Podszedł reżyser portugalskiego teatru i powiedział, że niepotrzebny jest pasek z napisami w języku portugalskim, który wyjaśniał akcję sceniczną w spektaklu, bo wszystko jest zrozumiałe z działań aktorki. To jest najważniejsze, kiedy aktor i widzowie zaczynają rozumieć się na poziomach werbalnym i niewerbalnym. Co oferuje kultura, teatr? Wymianę energii działacza teatralnego z widzem. Mówią, że w teatrze jest jak w życiu. Nie zgadzam się. W odróżnieniu od życia, scena to podium. I nie uważam, że teatr ma uczyć. Może dawać wiedzę, darować moment poznania i moment pragnienia poznania. Ale to nie nauczyciel i nie katedra. Teatr to przede wszystkim świątynia. I ta świątynia wchłania w siebie i duchowość, i rzeczywistość, i konceptualność myślenia, i charakterystyczność sytuacji. To w żadnym wypadku nie jest gazeta, która daje odpowiedź na aktualność bytu. Odpowiedź może być, ale obowiązkowo zabarwiona twórczym zrozumieniem sytuacji. Z pragnieniem stanięcia ponad sytuacją, spojrzenia na nią z boku i bycia w sytuacji. Żeby mężczyźnie czy kobiecie, którzy tego dnia przyszli do teatru, stało się łatwiej znaleźć swój punkt oparcia w życiu. Możecie zapytać, dlaczego robiłam wiele spektakli o różnych aktorkach, wśród których są Siranusz, Maria Zańkowecka, Sarah Bernhardt. Może dlatego, że opowiadając o tych postaciach, staram się dotknąć wielkości ich talentu, ich genialnego postrzegania świata. Czym jest genialność? To niebanalne rozumienie świata w sobie i siebie w świecie. Przykłady tych aktorek pomagają wytrwać, określić się i zaistnieć w tym życiu. – Pewnie spektakl „Nie płaczcie za mną nigdy” stał się jednym ze znakomitych w Pani dorobku twórczym? – Na festiwalu, który niedawno się zakończył, zagrałam go już setny raz. A zaczęło się wszystko na festiwalu „Melpomena Tawrii”. Wtedy podszedł do mnie dyrektor generalny Chersońskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Mykoły Kulisza Ołeksandr Knyha oraz główny reżyser tego teatru Serhij Pawluk i zaproponowali, żeby zrobić coś razem. Przypomniałam sobie, jak jakieś pięć lat przed tym Maria Matios powiedziała mi: „Przeczytaj to opowiadanie, ono jest twoje”. Kiedy czytałam, myślałam, jak niełatwo wcielić je na scenie. Przecież charakter bohaterki jest tak wzniosły, tak karpacki... A Karpaty dla mnie to duchowy odpoczynek, spotkanie z niebanalnością ludzką i krajobrazową. Karpaty bardzo kocham. Podczas tej rozmowy zdecydowaliśmy wziąć do pracy opowiadanie M. Matios „Nie płaczcie za mną nigdy”. Przyznam, bardzo trudno było opanować taki materiał. Przede wszystkim – karpacką gwarę. Wspominałam swoje podróże w Karpaty, kiedy siedzisz przed ogniskiem i lecą iskry. A świerki stoją wyprostowane, jak maszty na statkach. Lecą iskry i mieszają się z gwiazdami na niebie. Noc ciemna-ciemna. Wiele lat z rzędu przyjeżdżałam do moich bliskich ludzi Fediuków z chutoru Kukuziówka. U nich chata, która ma ponad sto lat, wrosła w ziemię. Żeby do niej wejść, trzeba było schodzić w dół, a nie wchodzić na ganek. Prowadziliśmy nieskończone rozmowy o Karpatach, karpackich legendach. A moja baba Justyna – babcia, babunia, babinka Justoczka, karpacka Sybilla, pełna wewnętrznej wolności, która wylewa się w niezależność bytu, charakterystyczna, mądra, szlachetna duchem, utalentowana – wyśpiewuje wszystko, co widzi... Młoda duchem, mądra przeżytym życiem, Justyna, zrodzona z miękkich zarysów karpackich gór, ziemią, w którą wrosła korzeniami rodu, duszą dąży do nieba, jak te równe, smukłe karpackie świerki, których wierzchołki może dotknąć ognistymi bryzgami rozpalone ognisko, a wyżej nich tylko gwiazdy… Jestem wdzięczna reżyserowi Serhijowi Pawlukowi za stworzenie atmosfery prób, w której powaga tematu Śmierci była prowadzona przez spokój i lekkość rytuału, wdzięczna za zaufanie i wiarę we mnie, wdzięczna za możliwość brzmienia melodii spektaklu w synkopach kołomyjek, w arytmii łemkowskiej kołysanki, w tragicznych asocjacjach pieśni „Hej, płynie kaczka...”. Zawsze lubiłam grać utalentowanych, mądrych ludzi. Moja bohaterka kocha śpiewać, wyśpiewuje wszystko, co widzi. Kiedy widzi wierzbową deseczkę, to wspomina jak śpiewał Paradżanow. Wspominając skrzypka Ficyka młodszego, przypomina Iwana Mykołajczuka, który nauczył śpiewać sprośną kołomyjkę. Żartuję z widzem, proponuję dialog z nim, i to zmusza ludzi do bycia uważnym na to, co robi Justyna, jak i o czym mówi, i to czyni Justynę „ichnią”. Wielu ludzi podchodziło po spektaklu i mówiło: „To moja babunia”. Dla mnie ona jest bardzo bliska, i bliska właściwie charakterem. Silny charakter pomaga jej przetrwać, kiedy wszystko dookoła wymiera. Ona przetrwa dzięki pieśniarskiej, ludowej mądrości. Justyna mówi: „Wiecie ile mam lat? A ja jeszcze czytam bez okularów, bo nie grzeszę”. Zawsze znajduję na sali osobę w okularach, „Nie płaczcie za mną nigdy”
podchodzę do niej i wypowiadam te słowa. (Uśmiecha się). Spektaklowi towarzyszy śmiech, u widzów pojawia się pragnienie dotknięcia świata bohaterki, poczucia własnego życiowego punktu oparcia. Jeździłam z tym spektaklem do Polski, Armenii, Portugalii. A na Litwie otrzymałam Grand Prix. Takie osoby jak Justyna pomagają i mnie samej przetrwać. Wspominam swoją młodość. Pracowałam wtedy we Lwowskim Teatrze imienia Marii Zańkowieckiej. Dni i noce spędzałam w teatrze, tylko tym się zajmowałam. Byłam introwertyczką, osobą zamkniętą w sobie. Chciało mi się zwinąć w kłębek, schować w kącie, żeby nikt mnie nie widział. A moja mama, Kławdija Mykołajiwna Kononenko, była całkowicie otwarta na ludzi. Kochała śpiewy, sypała żartami, potrafiła jednoczyć ludzi wokół siebie. Mówiono mi w teatrze: „Gdybyś tak była taka, jak twoja mama”. Z czasem przeprowadziłam się do Kijowa. Pewnego razu siedziałam w kuchni, w domu o tej porze nikogo nie było. Odwróciłam się i przyłapałam się na tym, że wykonałam ten gest tak, jak robiła go moja mama. Zaśmiałam się i usłyszałam śmiech mamy. Mama weszła we mnie swoją otwartością na ludzi, pragnieniem zrobienia im czegoś dobrego. Wcześniej potrafiłam tylko wychodzić na scenę i opowiadać ludziom o duchowej harmonii „Pieśni leśnej”, o Łesi Ukraince. A w Kijowie zaczęłam aktywnie zajmować się konkursami, festiwalami. Dziwię się, jak zdążyłam tyle zrobić, począwszy od 1992 roku, odkąd mieszkam i pracuję w Kijowie. Oprócz pracy w Teatrze Franki, grałam w Kijowskiej akademickiej pracowni sztuki teatralnej „Suzirja”, byłam przewodniczącą Rady Artystycznej Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, zastępczynią przewodniczącego ds. twórczych Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy. A jeszcze – rodzina. Oprócz tegorocznego, przeprowadziłam 15 festiwali „Bosporskie agony”. Brałam udział w stworzonym przez Danyła Posztaruka festiwalu „Misterium Bożonarodzeniowe” (zdumiewający festiwal, na którym różne narody świata prezentowały swoje szopki), razem z Ołeksandrem Knyhą pomagałam w tworzeniu festiwalu „Melpomena Tawrii”, przeprowadziłam w Wiedniu międzynarodową konferencję poświęconą Łesiowi Kurbasowi, pomagałam w tworzeniu Centrum Łesia Kurbasa, a jeszcze... a jeszcze... To pomogło mi wyjść ze swojej skorupy, poznać ciekawych ludzi. I nie tylko na Ukrainie, ale i w wielu innych krajach świata. I za każdym razem, kiedy odkrywam dla siebie coś nowego, powtarzam: „Boże, jakie szczęście, że ja w swoim wieku mogę powiedzieć – dla mnie to pierwszy raz!”. – A jak narodziła się idea festiwalu „Maria”? – Przyznam: w moim życiu są trzy kobiety, które pomogły mi przetrwać. To moja mama, Łesia Ukrainka i Maria Zańkowiecka. 22 lata grałam rolę Marii Zańkowieckiej na lwowskiej scenie (około 600 razy). Były komplety widzów. Czułam bezgraniczną miłość ludzi do tej artystki, a przez nią – i do mnie. Rozumiałam, że muszę jakoś odwdzięczyć się tej osobie. Przyszłam z pomysłem przeprowadzenia festiwalu monodramów do Bohdana Stupki i Mychajła Zacharewycza. Zamysł im się spodobał i powiedzieli: „Tak, festiwal się odbędzie”. Początkowo przeprowadzaliśmy festiwal w małym pomieszczeniu foyer. Stoją tam dwie wielkie kolumny i rzeczywiście nie ma gdzie się obrócić. Kiedy przyjechała włoska aktorka Soni Artinoiri, zapytała: „A gdzie będę grać?”. W końcu zdecydowałam wykorzystać okna. Z czasem wykorzystywałam okna i ja w jednym ze swoich spektakli. Jak mówiono wcześniej: „Wyjdź, rozściel dywanik, stań na tym dywaniku i to już jest twoja scena, twój teatr”. Tego wystarczy, żeby porozmawiać z ludźmi i powiedzieć im to, o czym myślisz i czym żyjesz. – Zapewne przez te festiwalowe lata były momenty, które zapamiętałaś najbardziej? – Kiedy mnie pytają, jaka jest moja ulubiona rola, to odpowiadam, że takiej nie ma. One wszystkie są jak dzieci. Tak samo spektakle, które zapraszam na festiwal. Wszystkie one są najulubieńsze, najlepsze, najciekawsze. Zdarzały się i dziwne przypadki. Pewnego razu aktorka grała, grała, doszła do połowy spektaklu i powiedziała: „Więcej grać nie będę”. A widz siedzi, festiwal trwa. Zaproponowałam jej zrobienie pauzy. Ona wciąż odmawia. Podeszłam do niej i mówię: „A zróbmy wieczór poezji, ja będę czytać wiersze w języku ukraińskim, a ty w swoim”. Ja czytałam wiersze Liny Kostenko, Iwana Dracza, Mykoły Winhranowskiego, a ona cały czas jeden i ten sam wiersz. Kiedy skończyłyśmy, ona mnie objęła. Widzowie przynieśli jej dużo kwiatów… Tak chce się wszystkich ogrzać, wszystkich przygarnąć. – Oprócz kobiecych monospektakli, Twój festiwal prezentuje męskie, a ostatnio i te, w których zaangażowanych jest po kilku aktorów. – Jest bardzo dużo wspaniałych męskich monospektakli. Widziałam wstrząsającego aktora Szekspirowskiego Teatru Królewskiego, angielskiego aktora Pippa, widziałam Andrzeja Seweryna z Polski. Pomyś-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wiedziałam, że mogą być gośćmi naszego festiwalu. Kiedy Andrzej Seweryn przyjechał na festiwal „Maria” i pokazał nam swój monodram „Mój Szekspir” z monologami postaci męskich i żeńskich – było to coś niesamowitego pod względem głębi twórczego i profesjonalnego kunsztu. Wspaniały spektakl „Odmieniec” według noweli „Skrzydło Sojki” Iwana Franki pokazał na festiwalu Wołodymyr Smotrytel z Chmielnickiego. W tym mieście zorganizował swój teatr „Kut”, prowadzi festiwale. W tym roku do udziału w festiwalu zaproszono również spektakle zbiorowe. Szczerze dziękuję Mykole Bersonowi z Mikołajowa, szefowi tamtejszego teatru ukraińskiego, który niedawno otrzymał status Narodowego. Wszystkie spektakle w nim odbywają się przy pełnych salach. Mikołajowianie przywieźli spektakl, w którym gra czworo aktorów – „Cześć, mały!” według sztuki Maryny Smilianec. Mój ukłon dla aktorów tego teatru. Zrobiliśmy wieczór pamięci Bohdana Stupki, którego partnerką byłam w wielu spektaklach. Jego syn Ostap Stupka miał grać w spektaklu według Łesi Ukrainki. Ale nie wyszło. Wtedy porozumieliśmy się z młodymi aktorami z Teatru Ludowego im. W. Symczacza (m. Kołomyja) i pokazali oni przejmujący spektakl „Imię Stupki na dłoniach wieczności” H. Malarczuk. Tegoroczny festiwal rozpoczęto występem chóru Liceum Muzycznego imienia Mykoły Łysenki pod dyrekcją J. Puczki, który zajął pierwsze miejsce na świecie w kategorii śpiewu duchowego. Dzieci zaśpiewały „Błogosław, duszo moja, Pana” oraz „Hymn Ukrainy”. – Jak odbywa się dobór uczestników festiwali? – Sporo podróżowałam, byłam na wielu festiwalach. Znam koniunkturę monodramów na świecie, dlatego już mogę dokonywać wyboru. Na świecie są oszałamiający aktorzy. Dzwonię do nich, zapraszam do przyjazdu. Piszę listy do ambasad, ministerstw, zwracam się do rozmaitych fundacji. – Podczas festiwali prowadzą Państwo prezentacje książek. – Uważam ten pomysł za udany. Jak powiedział szef naszego teatru Mychajło Zacharewycz, festiwal przeradza się w centrum naukowo-badawcze. Mówimy nie tylko o książkach, które opowiadają o ludziach teatru. Ale także o naszym mędrcu Skoworodzie (chodzi o książkę „Skoworoda” Natalii Dziubenko-Mays). Wałentyna Korotia-Kowalska opowiedziała o napisanej przez siebie książce „Drzewo pieśni Iwana Mykołajczuka”. O Natalii Użwij napisała córka poety R. Bratunia, Natalia Kolesniczenko-Bratuń. Ałła Pidłużna pokazała swoje wydanie o O. Bielskim, kierowniku artystycznym unikalnego na Ukrainie teatru „Akademia Ruchu”. Zaprezentowano cztery tomy „Wasyl Stefanyk” S. Choroby. Obowiązkowe na festiwalu są wystawy malarstwa. Na XVII festiwalu swoje prace przedstawił ludowy artysta Ukrainy, laureat nagrody im. Tarasa Szewczenki Wałerij Franczuk. Mówiliśmy o syntezie sztuk. I działo się to na tle obrazów oraz mozaiki, która składała się z fotografii polskiego mistrza Marka Sendka, afiszy teatru „Iwan Franko na Frankowskiej scenie”, stoiska ze zdjęciami M. Zańkoweckiej (muzeum Marii Zańkoweckiej). Kiedy to wszystko łączy się, tworzy się środowisko twórczej aury, w której wiruje dobroć i miłość (pamiętacie słowa Iryny Wilde: „Lubię kochać miłość”). – Czym jeszcze wyróżnia się XVII Międzynarodowy Festiwal Monodramów Kobiecych „Maria”? – 150 lat temu nasza kultura wybuchła pojawieniem się Łesi Ukrainki, Wasyla Stefanyka, Ahatanhela Krymskiego, Lesia Martowycza i mówiliśmy o nich na konferencji naukowo-artystycznej. Mówiliśmy także o Henryku Sienkiewiczu, Iwanie Dziubie, Mychajle Słaboszpyckim, Mykole Winhranowskim, Iwanie Mykołajczuku, Bohdanie Stupce. A także o Irze Małaniuk i Sołomii Kruszelnickiej. O obecnej wojnie spektaklem „Niezłomny” O. Tereszczenki (aktor I. Kyryłczatenko). Pamiętamy o naszym koledze Andriju Mowczanie, który zginął na Majdanie 20 lutego 2014 roku. A warto wspomnieć jeszcze przejmujące spektakle z Kołomyi, Iwano-Frankiwska, Lwowa, Izraela, Polski, Krzywego Rogu, Kijowa. Stworzyliśmy radę ekspercką, w skład której weszli: teatrolog Ałła Pidłużna, kierowniczka części literackiej Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Ozarkewycza z Kołomyi Olha Rudeneć oraz aktor i reżyser Lwowskiego Narodowego Teatru imienia Marii Zańkoweckiej, ludowy artysta Ukrainy Hryhorij Szumejko. Po każdym spektaklu zbieraliśmy się razem z jego uczestnikami i omawialiśmy to, co zobaczyliśmy na scenie. – Kto Pani pomaga w prowadzeniu festiwali? – Przede wszystkim Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny imienia Iwana Franki i nasz dyrektor generalny – kierownik artystyczny Mychajło Zacharewycz. Teatr udostępnia Scenę Kameralną im. S. Danczenki, światło, dźwięk. Podczas każdego spektaklu obok mnie był Mykoła Dyczenko, kierownik części inscenizacyjnej teatru ze swoim zespołem, Tetiana Pliska, kierowniczka działu rekwizytów z zespołem. Jestem bardzo wdzięczna zastępcy dyrektora generalnego teatru Iwanowi Ożewanowi i jego zespołowi za szczerą, szczerą pomoc... Teatr Franki pokazał się jako prawdziwy teatr narodowy, który jednoczy wokół siebie ukraińskie teatry, zaprasza je w gości w celu pokazania kijowianom swoich osiągnięć twórczych. Obok mnie na festiwalu pracowała cała moja rodzina. Syn Maksym zajmował się transportem. Jego żona Switłanka i jej siostra Mariczka witały gości. A wnuczka Anna częstowała wszystkich widzów kanapkami, herbatą i ciasteczkami „Maria”. – Co może Pani doradzić tym, którzy zechcą wziąć udział w następnym festiwalu? – Na stronie internetowej naszego festiwalu jest wniosek, który należy wypełnić. Będziemy rozpatrywać te wnioski i decydować. Dopiero co zakończył się XVII festiwal, a ludzie już chcą wziąć udział w następnym. I to nie może nie cieszyć. Na XIX festiwalu obowiązkowo odbędzie się konferencja naukowo-artystyczna „Magia kultur”, okrągły stół „Polilog działaczy kultury teatralnej”, z pewnością znów będą dobre spektakle. Także bez wątpienia będzie strona muzyczna „Lubię, kochać, miłość”. Jestem przekonana, że z miłości rodzą się dobre uczynki na tym świecie. Czasu do następnego festiwalu wystarcza, być może wymyślimy jeszcze coś ciekawego i nowego. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
Eduard Owczarenko Zdjęcie autora
14 października to symboliczny dzień dla ukraińskiej historii, wiary i tradycji. To Dzień Ukraińskiego Kozactwa, 79. rocznica utworzenia UPA, a błogosławi ten dzień Pokrowa Najświętszej Bogurodzicy. „Wracaj żywy” – taką nazwę miał program koncertu, w którym połączyły się radość i ból, dramatyczne rozważania o współczesności, a przede wszystkim – pragnienie szczęścia, pokoju, dobrobytu dla naszej ukraińskiej rodziny. Koncert rozpoczęto światową premierą „Uwertury świątecznej” Anatolija Żuljewa w wykonaniu Narodowej Akademickiej Orkiestry Dętej. Poezje z „Kobziarza” Szewczenki są wieczne, zawsze aktualne dla twórczości ukraińskich kompozytorów. A tego wieczoru zabrzmiały trzy romanse do słów Tarasa Hryhorowycza i muzyki Łewka Kołoduba („Zakukała kukułeczka”, „Dolo moja” oraz „Udeptałam ścieżynkę”), które wraz z orkiestrą wykonała zasłużona artystka Ukrainy Jelyzaweta Lipitiuk (sopran). Koncert kontynuowała kompozycja „Dzieciństwo” z muzyki do filmu „Cienie zapomnianych przodków” Myrosława Skoryka. A melodia tego kompozytora z filmu „Wysoka przełęcz” stała się dedykacją dla poległych za niepodległość Ukrainy, pamięć o których unosi się ponad stepami ukraińskiego wschodu. Od serca do serca wzbiera nieustanny smutek, drży na ostrzu wiecznego pożegnania. Ukraińska pieśń ludowa to nasza poetycka biografia. Biografia narodu, który niczym lew walczył o swoją wolność. A pieśń do wierszy Tarasa Szewczenki w opracowaniu Julija Mejtusa „Od wsi do wsi” stała się już ludową. A jakże bez humoru? We wszystkich czasach i obecnie pomagają Ukraińcom żartobliwe pieśni, na przykład „Oj ja wiem, że grzech mam”. „Na wrogów z jednym Bogiem – mawiali kozacy – wojownik strzela, a Bóg kule podnosi”. Szabla – krzyż kozaka, zwycięstwo – Bóg, a pieśń – kozacka modlitwa. Na zakończenie pierwszej części zabrzmiał Starodawny marsz zaporoski w opracowaniu Jewhena Adamcewycza i Wiktora Hucała. Drugą część koncertu otworzyła uwertura „Świąteczny Kijów” Iwana Karabycia. Duet „Telniuk. Siostry” jest dobrze znany w przestrzeni muzycznej Ukrainy i zagranicy. Mówią, że Łesia i Hala Telniuk zasłużyły na miano obrończyń ukraińskiej poezji, ukraińskiego języka. Przez pryzmat współczesnych, zrozumiałych dla młodzieży gatunków, idą do nas z wielkimi, wzniosłymi ideami patriotyzmu, duchowego piękna i, co najważniejsze, nieobojętności w naszej burzliwej, barwnej teraźniejszości. W programie wieczoru duet wykonał kompozycje ze swojego albumu „Nasz Szewczenko”. Te pieśni przeszły hartowanie, próbę wytrzymałości przed ukraińskimi wojownikami na gorących wschodnich rubieżach, przed słuchaczami Wielkiej Brytanii, Litwy, Niemiec, Kanady. W projekcie „Nasz Szewczenko” przedstawiony jest ogromny cudowny świat ludzkiej duszy. A swój występ narodowe artystki Ukrainy Łesia i Hala Telniuk rozpoczęły od modlitwy, której siła tworzy się sercem, duszą i rozumem – kompozycji „Cała nadzieja moja”. Do nas wszystkich i o nas wszystkich wzlatywały wieczne słowa Tarasa Szewczenki w wykonaniu sióstr – „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym…”. Amulet życia człowieka, amulet kraju, amulet życiodajnego postrzegania świata – wszystko to w pieśni „Posadzę przy chatynie”. Znane każdemu od dzieciństwa wersy Szewczenki o akwarelowych barwach ukraińskiej przyrody, niczym nurt życia – w kompozycji „Płynie woda spod jawora”. Jeszcze jednym utworem z projektu „Nasz Szewczenko” stała się pieśń „Nie żeń się z bogatą”. Siostry Telniuk są laureatkami sławnych pierwszego i drugiego festiwalu „Czerwona ruta”. Jako echo tej strony biografii duetu zabrzmiała pieśń do słów i muzyki Wołodymyra Iwasjuka „Pójdę w dalekie góry”. A dalej znów tematyka szewczenkowska – kompozycja „Rosły razem, wyrosły”. Zapewne nikogo z obecnych na sali nie pozostawiła obojętnym fantazja Alfreda Zaubera na tematy ukraińskich pieśni „Wodotrysk”. Watra, która ogrzewa, zbiera wspomnienia, inspiruje światłem życia – właśnie takim jest utwór muzyczny „Watra” do muzyki Wasyla Popadjuka w opracowaniu Wołodymyra Matwijczuka. „Wracaj żywy” – to magiczne słowa, w których jest i prośba, i wiara, i wezwanie. Wiersze do tytułowej pieśni napisała Iryna Cilyk. A logicznym przedłużeniem tego tematu stała się kompozycja do muzyki Swiatosława Wakarczuka „Nie poddam się bez walki”. „Wers z autobiografii” – pod słowami z pieśni do wierszy Oksany Zabużko mogą podpisać się wszyscy obrońcy i obrończynie Ukrainy. Ta kompozycja jest symboliczna w najnowszej historii Ukrainy, stała się już hymnem marszu patriotów. Na zakończenie koncertu rozbrzmiała pieśń do słów Stepana Czarneckiego i wierszy Hryhorija Trucha „Oj w ługu czerwona kalina”, która była hymnem UPA, a obecnie jest hymnem wojowników, którzy bronią nas na wschodzie. – Jesteśmy narodowym zespołem, dlatego naszym głównym zadaniem jest propaganda muzyki narodowej, utworów ukraińskich kompozytorów – opowiedział dyrektor generalny Narodowej Akademickiej Orkiestry Dętej Ukrainy Ołeksandr Pirożenko. – W tym roku odbył się koncert pamięci kompozytora Łewka Kołoduba, który był inicjatorem powstania orkiestry. Oprócz tego gramy utwory Ołeha Bezborodki i Wołodymyra Runczaka, którzy piszą utwory specjalnie dla naszego zespołu. Do koncertu „Wracaj żywy” przygotowywaliśmy się długo. Jego inicjatorem stał się nasz dyrygent Ołeksij Bażenow, który zrealizował projekt. Program formowano tak, abyśmy mogli wspomnieć o Dniu Obrońców i Obrończyń Ukrainy, Dniu Ukraińskiego Kozactwa i rocznicy utworzenia UPA. Z kompozytorem z Zaporoża Anatolijem Żuljewem współpracujemy nie pierwszy rok. Mieliśmy już kilka wspólnych projektów, także z siostrami Telniuk na dni szewczenkowskie, i za każdym razem programy odnawiały się o około 70 procent. Jelyzaweta Lipitiuk przez 15 lat brała udział w wielu naszych koncertach. W tym sezonie planujemy szereg koncertów, które będą składać się z ukraińskiej muzyki. Jeden z takich koncertów poświęcimy Dniu Wyszywanki, inne – dniu urodzin Tarasa Szewczenki, Bożemu Narodzeniu oraz ważnym wydarzeniom historycznym.
Narodowa Akademicka Orkiestra Dęta Ukrainy (dyrygent Ołeksij Bażanow) zaprosiła do Sali Kolumnowej imienia Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy na koncert „Wracaj żywy” z okazji Dnia Obrońców i Obrończyń Ukrainy. Muzykę utalentowanych wykonawców dopełniło słowo artystyczne zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy Switłany Koreckiej.
Tłumaczenie maszynowe
Pewnie teraz wszystko tu jest żółte:
I ta sama trawa, i to samo opadłe listowie.
Tylko słupki niskie wzdłuż szosy
Jak czarno-białe getry piłkarzy.
Idę obok nich przez chwilę
I czytam sobie wiersze, bez przerwy.
A słońce – to już nie letnie! – nie pali,
Lecz tylko łagodnie grzeje mi plecy.
Latarnia
I znów jesień, opada liść.
Pod nogami deszczowe kałuże.
Latarnia, smukła jak ten koszykarz,
Na wietrze, w metalowym kapeluszu.
On tego kapelusza nigdy nie zdejmuje,
Jakby cały czas podziwiał sam siebie:
Czy lato, czy jesień, czy zima –
Stoi, komuś kiwa głową.
Jesteśmy z nim przyjaciółmi. On też często nie śpi.
Być może, jak ja, układa rymy.
A czasem, bywa, może się nagle wzdrygnąć,
Gdy sąsiedzi trzaskają drzwiami.
To pewnie już ostatnia z latarni,
Które miały takiego kapelusza.
Oczywiście, sam też się postarzał,
I ten kapelusz zsuwa mu się na uszy.
A obok wszędzie nowoczesne latarnie –
Są szklane i przez to pyszne...
Ale czas już wyznać –
Nie umieją ani witać się, ani kiwać.
Żurawie w chmurach
O, jak krzyczą żurawie w chmurach,
Jakby wieszczyły nam swoją niedolę!
Lecieć i nie widzieć ziemi –
To jak nad szarym i surowym morzem.
Usłyszysz i zatrzymasz się na chwilę,
Puścisz nawet już znalezioną rymę.
I coś w duszy tak ostro zaboli,
Jakby ją przytrzaśnięto drzwiami.
A tu jeszcze mgły się położyły,
Wiadomo wszystkim: gdzie cienko, tam się rwie...
I ten krzyk, to smutne „kurli!”,
Jeszcze długo będzie jak igła w sercu!
W tej chatce
Tej chatki wśród innych nawet nie widać.
Obok niej nawet samochody nie huczą.
W tej chatce, małej, niepozornej,
Starsi ludzie, dożywając, żyją.
W tej chatce pamięć kołysze wspomnienia,
Bo i teraz jeszcze żywa jest w duszy.
W tej chatce osiedlali się kiedyś
Głód, chłód, trzykroć przeklęta wojna.
W tej chatce, małej, niepozornej,
Nie dostrzeżecie żadnego dobra.
Nawet „belka stropowa”, nasz staroświecki robotnik,
I wciąż, jak ów Atlas, podpiera sufit.
W tej chatce o każdej porze roku
Zawsze cicho, jak to bywa u starych ludzi.
Tylko zegar ścienny, krok za krokiem,
Jak żołnierzyk maszeruje cały dzień.
Okna
Bywało, budziłeś się małym
I od razu do okienka:
Na błoniu skrzydlaty młyn
Stoi, żongluje słońcem.
Cieszysz się, z bajgielkiem w dłoni,
Jaki cudowny ranek!
A potem wskakujesz w spodenki
I pędem na ganek.
Jakież były szczęśliwe dni,
I tych dni było niemało,
Gdy okienka mi
Cały ten świat odsłaniały!
A jak pisały się później
Przy oknie sonety!
A potem wszystko poszło pod nóż
I przepadło w Lete.
Teraz daleko miły kraj,
Radość oczu moich.
Więc choćby na fujarce grał,
Niczemu już nie rad…
Bo wkrótce i siódmy rok minie,
A ja nijak nie przywykę,
A w domu wspominają mnie
I po cichu płaczą okna.
Donbas – Naddnieprzańszczyzna
Tłumaczenie maszynowe
Smutne podwórze
Podwórze smutne, bo wkrótce nadejdą chłody,
I woda w korycie zamarzła.
Wczoraj jeszcze wszędzie bujniały sady,
A teraz i one są otwarte na wiatr.
Lato, jak woda do jaru, spłynęło,
Chatę czule podpierają łozy.
Bo tym ścianom utrzymać ciepło
Tak samo trudno, jak staruszkom – łzy.
Nad okienkiem przycichł pająk,
Choć sam zdolny jest przestraszyć.
Tylko dzięcioł gdzieś w górze: tuk-tuk…
Jakby prosił się, by ogrzać się w chacie.
Etiuda
Zrobiło się chłodniej, wieczór nadchodzi…
Ale wcale nie chce się iść do chaty:
Nasz kudłaty piesek
Łapkami gra jak na pianinie.
Tam, dokoła wszystko ucichło.
Plamka gwiazdy nad widnokręgiem.
Lecz mgła już pełznie po osiedlu
I na noc okrywa ziemię kocem.
Idę, palę… Wieczorny czas pełznie jak ślimak. Lecz mi to nie zimno ani nie gorąco.
Idę, palę, z przyzwyczajenia, w pięść,
Jak ten chłopiec, chowając papierosa.
Już i księżyc, tam, jak złoty znaczek…
Już i mgła wędruje po łące.
A ognik, jak schwytany żuczek,
Tak czule mi drapie dłoń.
Wieczorne ognisko
Nasz zielony sad oto już zrudział,
Palę liście w ognisku przy drodze.
Już wszystko przegorzało, a dym
Wciąż łasi się jak ten pies pod nogi.
Trawa pochyliła się pod szronem,
Już zasnęły i jabłonie, i śliwy…
Tylko ognik na chwilę ożywa
I pokazuje figlarnie język.
Obłok
Deszczu dawno już nie było,
A potem skądś wzięła się ta chmura.
I tak ucieszyła się wieś z deszczyku –
Ucieszyła się aż do najmniejszego dziecka.
Polało wszystko: i ogrody, i sadki…
Wszystko napiło się zbawczej wilgoci.
I nawet te topole w dwa rzędy
Po obu stronach rozweselonej drogi.
Gdziekolwiek spojrzysz – lśnią wszędzie jeziorka!
Chmurka zaś tak nisko nad ziemią,
I topole aż na palcach się wzniosły
I koronami bawiły się z nią.
Dzika grusza
Ona dawno zapadła mi w duszę,
Zapamiętała się na zawsze w tamtych dniach:
Jedna, jedyna mała dzika grusza
Na czarnym tle wiosennej orki.
Stała tam i latem, i w mróz,
Jakby zbiegła z góry,
Taka sobie skromniutka dzika grusza,
Którą wszystkie traktory omijały.
Wtedy sady już kwiatem się osypały.
I cicho rano chwiała się mgła.
Ona zaś była mi jak białe obłoczki,
Co odpocząć trochę przyległy.
A tak chciałem odwiedzić tę gruszkę,
Ale przecież zawsze są sprawy, sprawy…
A dni lecą, a dokąd – Bóg wie!..
I oto jesień przyszła ścieżką.
Więc idę, bo muszę jej powiedzieć:
Niech będzie długi na ziemi twój czas.
Cicho wzdycha wdzięczna dzika grusza,
Wstydząc się swoich starych gałęzi.
Żółty świat
I znów wiedzie mnie droga do lasu.
Wietrzyk niesie szczekanie psów.
Przez szosę przebiega lis –
Tak rudy, że na żółtym nawet go nie dostrzeżesz.
Bądźmy razem!
PRENUMERATA — 2021. Koszt prenumeraty
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROSWITA”
(z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe