Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №50 за 2021 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Szyłiwka: wieczna zagadka miłości. Pamięć o rodaku uczczona na małej ojczyźnie wybitnego pisarza

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 50 (1154), 16–22 grudnia 2021 W Szyłiwskim Muzeum Szkolnym Braci Hryhorija i Hryhora Tiutiunnyków Maryna ZASTAWSKA Ukraina obchodziła 90. rocznicę urodzin wybitnego pisarza, laureata Nagrody im. Szewczenki Hryhorija Tiutiunnyka, którego twórczość słusznie uważana jest za cenny dorobek literatury ukraińskiej XX wieku. Na małej ojczyźnie sławnego nowelisty, we wsi Szyłiwka w gminie miejskiej Zinkiw, uczczono pamięć rodaka. Szereg imprez zorganizowano w Szyłiwskiej Szkole Ogólnokształcącej I–III stopnia im. Hryhorija i Hryhora Tiutiunnyków (ZZSO), gdzie od 2001 roku działa muzeum pisarzy-rodaków. Ciąg dalszy na str. 16

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Kiedy z nami Bóg i prawda…

„Proświta” zawsze wywalczała Państwo Ukraińskie, a jej obecną misją jest chronić i wzmacniać własną państwowość. Taki jest lejtmotyw ogólnonarodowej konferencji, niedawno przeprowadzonej przez Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Zaprawdę, w czasach kształtowania się oraz przez niemal cały XX wiek jej działalność kierowana była przede wszystkim na trzy znaczące sprawy: wychować podzielony przez obcych naród, aby poczuł swoją godność narodową; być razem jednolitym narodem „od Sanu po Don”; mieć własne Państwo. Tym wielkim celem przepełniona jest cała droga historii narodowej. Chociaż strategia geopolityczna (jak i mapa świata) doznała radykalnych zmian, a przed niepodległą Ukrainą stoją nowe wyzwania, nakreślone zadania zachowują (w innych formach) swoje znaczenie. Warto zawsze stać na straży, aby nikt i nic nie zdołało podmienić czy zrewidować głównych fundamentów ukraińskiego bytu i narodowej Państwowości, które przejawiają się w Języku, narodowej Pamięci i Kulturze, Tradycji i Wierze, Tożsamości, Jedności i Suwerenności Narodu. Te głęboko zakorzenione wartości są fundamentalnymi życiowymi podstawami Ukraińca, które wymagają nieustającej pracy, chroniąc źródła narodowej energii. W tym „codziennym plebiscycie” zawarta jest istota naszego istnienia wśród „innych”, przetrwania w brutalnej konkurencji z „innymi”, bezpieczeństwo i postęp. Wartości narodowe są swoistymi reperami, symbolicznymi znakami Ukrainy, które wyznaczają światopoglądowe orientacje, wybór przyjaciół i wrogów, nakreślają współrzędne życiowego kosmosu i samoocenę, „kto” i „co” jesteśmy naprawdę. One najprawdziwiej odzwierciedlają dążenia narodu, ponieważ dają odpowiedź na główne pytanie jego żywotności – czy pragniemy ukraińskiej Ukrainy jako potwierdzającej tezy narodowej Godności Narodu. Nikt, poza wrogami, nie może zaprzeczać tej aksjomacie. Właśnie dlatego „Proświta” żyje ponad półtora wieku, że idea ukraińskości została postawiona na najwyższym szczeblu uwagi i szacunku, dotykając wszystkich czułych strun narodowego „Ja”. Odrodzenie narodowej samoświadomości, pamięć o państwowotwórczej tradycji, historycznej przeszłości oraz zwycięstwach najlepszych synów i córek za „Ukrainę, za jej wolność” były zawsze bliskie narodowi i największym niebezpieczeństwem dla różnego „sortu” przybłędów i ich kolaboranckiej obsługi. Dlatego walka różnej maści reżimów władzy, sił politycznych z „Proświtą” była walką z ukraińską ideą. Nadejście reakcji niechybnie przewidywało zniszczenie „Proświt”. Przypomnijmy te czasy, kiedy zakazano jej w Odessie i Mikołajowie (1906–1907), Kijowie, Czernihowie, Jekaterynosławiu (1910–1914), tabuizowano obchody rocznic Tarasa Szewczenki, masowo zwalniając pedagogów za najmniejsze przejawy wprowadzania w edukacji tematyki ukrainoznawczej. Polityka ukrainofobii przejawiała się przede wszystkim w nietolerancji wobec „Proświt”. Jednak, wiedząc o tym, w niepodległej Ukrainie często można obserwować, jak instytucje władzy, politycy, kolonizatorski kościół próbują honorować grabarzy ukraińskiej sprawy. Wymownym przykładem są jubileuszowe obchody na Ukrainie „stołypinowszczyzny”, co odbierane jest nie inaczej jak ukrainofobiczny akt wyższej władzy, która gorliwie stanęła na palcach przed Moskowią. Dokąd tacy zwierzchnicy prowadzą naród, gdy honorowany jest Stołypin, który zakazywał wszystkiego, co ukraińskie – tworzenia ukraińskich towarzystw, w szczególności „Proświty”, klubów, wydawania gazet, czasopism w języku ukraińskim, edukacji w języku ojczystym. Prześladując język ukraiński i kulturę, walczył on z „ideą odrodzenia starej Ukrainy”, która zagrażała imperium i „rosyjskiej cywilizacji prawosławnej”. Bezsprzecznie, takich faktów jest ogromna ilość. Są one ważne nie tylko dla naświetlenia prawdziwych stron historycznej prawdy, ale także dla ocen realiów w już niepodległej Ukrainie, która, niestety, wciąż jest daleka od tego, by ostatecznie pozbyć się kolonialnego jarzma. Zakończenie na str. 2-3 MYKOŁA TYMOSZYK JEWHEN STANKOWYCZ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Kiedy z nami Bóg i prawda…», s. 1

Kiedy z nami Bóg i prawda…

Zakończenie. Początek na str. 1. Przypomnijmy, jak hucznie „ukraińskie” władze obchodziły 100-lecie śmierci tegoż Stołypina w Kijowie we wrześniu 2011 roku (20 lat Niepodległości Ukrainy!). Ówczesny eter był przepełniony cytatami „inkwizytora” Ukrainy XX wieku. Nie schodziły one z ust azarowskiej „kamandy”. Na budynku „Ruchu Ludowego Ukrainy” instaluje się tablicę na jego „cześć”. Wieńce składane są przez najwyższe ukraińskie władze wraz z rosyjskimi organizacjami „Rossotrudniczestwa” (Federalnej Agencji do spraw Wspólnoty Niepodległych Państw, rodaków mieszkających za granicą i międzynarodowej współpracy humanitarnej) oraz „Fundacji badania dziedzictwa Stołypina”. Po złożeniu kwiatów „rząd Azarowa” wraz z prawnukiem Stołypina odwiedza w Ławrze wystawę poświęconą temu satrapie. Znaczna część „ukraińskich polityków” gorliwie dławi się sympatiami i oddaniem Rosji, zachwycając się autorem stołypinowskiego „krawata-szubienicy”, czarnosetnicznym niszczycielem ukraińskiej kultury. Na szczeblu „ukraińskiego” rządu składa się publiczną obietnicę kremlowskiemu małoordyńcowi regularnego czczenia pamięci imperialnego despoty. Zobowiązują się zbudować pomnik Stołypina w Kijowie, obiecuje to również mer Charkowa Kernes, prześcigając się w dogadzaniu Putinowi, który wcześniej położył stołypinowski kamień obok budynku rządu Federacji Rosyjskiej. Do aktywnej współpracy w tej legitymizowanej kampanii „ruskiego miru” zgłosili się przewodniczący fundacji „Jedynyj mir”, członek Partii Regionów Prutnyk oraz ówczesna szefowa Państwowego Archiwum Ukrainy, członkini KPU Ginzburg. Okrutna dla wszystkich Ukraińców lekcja. Bo tak realizowano imperialne idee na Ukrainie. I kiedy przejmuje się pytaniem o przyczynowość wielu problemów związanych z wpływem Rosji na ukraińskie społeczeństwo, jej militarną agresją przeciwko naszemu krajowi, to całkiem oczywiste, że temu wszelkimi sposobami sprzyjała (-je) nieukraińska władza. Wysocy urzędnicy powtarzali jak mantrę stołypinowską frazę: „..nam potrzebna Wielka Rosja”, bardzo upodobaną przez Putina. Paradoks, ale rękami ukraińskiego państwa realizowano „cichą” kolonizację Ukrainy, ponieważ wprowadzano oficjalną politykę formowania rosyjskiej lub podwójnej tożsamości, która zapewniała promowanie ruskomirskiego imperialnego narratywu w socjokulturowej, politycznej przestrzeni Ukrainy. Wspieranie i tworzenie obcej dla Ukraińców mentalności odbywało się we wszystkich żywotnie ważnych sferach społecznych. W tym antynarodowym procesie znajdujemy odpowiedź dotyczącą przyczyn niedbałego, często wrogiego stosunku (przez trzy dziesięciolecia) części władczo-politycznego establishmentu do języka ukraińskiego, kultury, pamięci narodowej, historycznej prawdy, „Proświty”. Dlaczego w okresie ukraińskiej niepodległości większość rządów, parlamentów, regionalnych struktur władzy nie wspierała dialogu z „Proświtą” i innymi narodowo-patriotycznymi organizacjami? Przede wszystkim dlatego, że ugodowa polityka kierowała się na formowanie świadomości społecznej Ukraińców według moskiewskich szablonów. Temu zadaniu podporządkowano sfery edukacji, nauki, kultury, drukarstwa, polityki informacyjnej. Bo dla realizacji ruskomirskiej strategii Kremla największym niebezpieczeństwem, które zagrażało istnieniu imperium, były „narodziny nowego Ukraińca” (J. Małaniuk). A dlatego ona „właziła” wszędzie. Tak, kiedy rozkazem MON Ukrainy z 26 stycznia 2011 r. zatwierdzano koncepcję edukacji literackiej, to wyróżniano w niej, że „szczególna rola przypada literaturze rosyjskiej”. Niecelowe stało się studiowanie twórczości O. Olżycza, O. Telihy, J. Małaniuka, W. Barki, U. Samczuka, W. Stefanyka, I. Bahrianeho, M. Winhranowskiego i in. Oczywiste były także próby „strategów edukacyjnych”, by nie przeładowywać uczniów i studentów utworami Szewczenki. Dziwne, ale po czterech latach (podczas wojny z rosyjskim agresorem) już przez „majdanowego” ministra tego samego resortu wydawany jest rozkaz, który minimalizuje studiowanie w uczelniach historii Ukrainy, języka ukraińskiego i literatury, filozofii, pedagogiki oraz innych dyscyplin humanistycznych, które w każdym kraju odgrywają ważną rolę narodowo-państwowotwórczą. Pod pozorem rzekomej „europejskości” hasła „Jedyna kraina – jedinaja strana” dochodzi do pełzania w stronę miękkiej rusyfikacji. Przez długi czas brakuje woli politycznej, by odwołać reakcyjną ustawę językową „Ka-Ka”. W sferze edukacji używanie języka rosyjskiego, zwłaszcza w miastach, systemie pozaszkolnym, wychowaniu nabiera masowego charakteru. Zarząd Główny WUT „Proświta” im. T. Szewczenki zwraca się z listem (02.02.2015 r.) do ministra o przywrócenie działania rozkazu Ministerstwa Edukacji nr 123 z 7 września 1992 r., w którym zawarto wymóg: „Zapewnić w ciągu całego dnia szkolnego, włącznie z przerwami, konsekwentne przestrzeganie ukraińskojęzycznego reżimu w placówkach edukacyjnych i edukacyjno-wychowawczych z ukraińskim językiem nauczania i wychowania, a także w tych, które rozpoczęły przejście na niego”. Przypominając przy tym, że w Koncepcji ogólnego średniego wykształcenia (2001 r.) wprowadzono pojęcie o jednolitym ukraińskojęzycznym reżimie w szkole, anulowane przez KM Ukrainy pod naciskiem moskwofilskich szowinistów, a także o niedopuszczalnej sytuacji w wyższych uczelniach, w których znaczna część wykładowców i studentów posługuje się wyłącznie językiem rosyjskim. „Proświta” protestowała także przeciwko normie obowiązkowego studiowania języka rosyjskiego w ukraińskojęzycznych szkołach, zaczynając od 1. klasy, jak i przeciwko błędnemu podejściu dotyczącemu studiowania języków obcych na bazie nie państwowego, a rosyjskiego języka. Te poszczególne fakty wyjaśniają przyczyny, a dlaczego dialog „Proświty” z władzami i organizacjami samorządowymi w większości miał charakter formalny i był pozbawiony współdziałania wysiłków na rzecz rozwiązania społecznie znaczących problemów. Różne platformy światopoglądowe uniemożliwiały synergiczny efekt w dziedzinie przede wszystkim ukrainocentrycznej polityki. Ponieważ cele, zamierzenia „Proświty” daleko nie zawsze odpowiadały interesom tych, którzy często zdradzali ideę narodową, oddając na pastwę wartości narodowe moskwianom. W imię prawdy. Przez trzydzieści lat „Proświta” tak i nie stała się dla żadnej ekipy rządzącej, żadnego Prezydenta Ukrainy równoprawnym partnerem, ponieważ jej ideologia nie odpowiadała nie tylko politykom pro-moskiewskiej orientacji, ale i różnym liberałom-polikulturowcom, egocentrycznym politykierom, którzy próbowali (-ją) sprywatyzować „pod siebie i dla siebie” ukraińską ideę, zwłaszcza nowonarodzony klan oligarchiczny. Wyjątkiem można uznać jedynie okres pierwszych kilku lat Niepodległości, kiedy proświcianie i inni przedstawiciele narodowo-patriotycznych ukraińskich sił byli reprezentowani na wszystkich szczeblach władzy, odpowiadając za sferę humanitarną. Do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician w sprawie płatności odpowiedzieli: 1. Petrenko Petro Petrowycz – 400 hrywien. 2. Iljaszenko Hałyna Feodosiwna – 500 hrywien. 3. Żywyłko Witalij Petrowycz – 500 hrywien. Rozumiejąc, że idei oświeceniowej nie da się zniszczyć, każdy z nich (zgodnie z korporacyjną motywacją) robił wszystko, aby ją maksymalnie ograniczyć. Wielki kapitał oligarchiczny, uformowany przez władzę, która była następcą prawnym mentalności partyjno-komsomolskiej, eseseresowskiej, a także władza, która formowała się przez tych samych „nowonarodzonych” oligarchów, stworzyli krwawy sojusz, który nie miał żadnego interesu w takich instytucjach społecznych jak „Proświta”. Ogromny, pierwotnie zgromadzony kapitał (tak „delikatnie” w ich ustach brzmi: maruderstwo, grabież, złodziejstwo), po podziale Ukrainy, potrzebował (i potrzebuje) zachowania zagrabionego na wieki wieków dla siebie i swoich potomków. A dlatego „Proświta”, jak i rzetelna edukacja oraz wychowany ukraiński Naród stają się we współczesnej Ukrainie pozaformatowe, ponieważ stanowią pewne zagrożenie dla panowania i „bykowania” nowej nomenklatury. Jedynie półwykształcenie, wąskofunkcjonalne wyuczenie, wykastrowana kompetencja są wspierane przez takie reżimy polityczne, które obsługują oligarchat. Po co oświecać naród, zapewniać ogólnodostępną i jakościową edukację, „uczłowieczać” społeczeństwo, kiedy takie środowisko stawałoby się alternatywnym i konkurencyjnym wobec ich dzieci i wnuków. Dlatego narodowi – byle jaka edukacja, a „naszym” – wysokiej jakości za granicą, żeby „umiejętnie” kierować i zarządzać (jeśli zechcą) tym narodem. Bo po to, żeby na Ukrainie kraść bardzo dużo, potrzebna jest bardzo dobra edukacja. Niepiśmienność, wykorzenienie człowieka jest dla nich najlepszą ochroną i komfortowym podłożem do zniewolenia. Nie należy uważać za teorię spiskową oczywistego faktu, że dla grabieży największego narodowego zasobu materialnego i duchowego – Ukraińskiej Ziemi, trzeba doprowadzić wieś, jej ludzi do stanu krytycznego, pozostawiając ją (nawet z decentralizacją) maksymalnie nieoświeconą, pozakulturową, pozaszkolną. Bo dlaczegoż wtedy u wiejskich uczniów z przedmiotów podstawowych (przyrodnicze, język i literatura, języki obce) jakość wiedzy jest trzykrotnie niższa od miejskich, dlaczego według międzynarodowego rankingu PISA-40 wiejskie dzieci z ukraińskich szkół odstają od krajów rozwiniętych do 2,5 roku nauki w szkole średniej, dlaczego taki pośpiech w zamykaniu bibliotek, szkół artystycznych, muzycznych, sportowych, domów kultury, „nieperspektywicznych” szkół. Tak, zubożałemu, głodnemu nie w głowie biblioteka, ale żeby takim nie być, to musi on koniecznie być z biblioteką. Jedynie najmici zgadzają się ze stanowiskiem, że wieś jest w stanie żyć bez szkoły, a cerkiew bez krzyża. Zatem dla tej awantury (rzekomo niewidocznej) zbędne są „Proświta”, edukacja, kultura, prawdziwa informacja, jakościowe środowisko socjokulturowe, które „uczłowieczają człowieka”. Wszak dla oligarchów, cudzoziemskich wyzyskiwaczy i grabieżców, różnej maści przybłędów, którzy opanowali Ukrainę, najbardziej optymalnym składnikiem ich „ekonomii”, „finansów” i „polityki” jest Ukrainiec bez ziemi, bez środków do życia, nisko opłacany, paternalistycznie wychowany i do tego milczący. Taki zgubny model społeczny jest szczególnie niebezpieczny, gdy realnym zagrożeniem dla Narodu i Państwa Ukraińskiego stał się czynnik zewnętrzny – agresywna Moskwa, której celem jest zniszczenie ukraińskości, ponieważ poza nią nie będzie istniała nasza państwowość, suwerenność, wolność. Jednak zamiast ukrainocentrycznej polityki wewnętrznej i zagranicznej, mobilizacji dostępnego zasobu narodowo-kulturowego, przez władzę państwową realizowana była, niestety, zakrojona na szeroką skalę ofszoryzacja i deukrainizacja, przekształcając Ukrainę (według określenia jednego z szefów Biura Prezydenta) w projekt polityczny. Najwyższe wartości, które jednoczą i konsolidują każdy Naród, wzmacniają Państwo – język ukraiński, ukraińska Cerkiew, pamięć narodowa i tradycja, wszelkimi sposobami próbowano (i próbuje się!) wyprowadzić na margines budowania narodu i państwa, wchodząc na nieprawą drogę „ruskiego miru”. Tacy włodarze wybrali nie po prostu drogę donikąd, a w stronę Moskwy, świadomie myląc interesy narodowe ze swoimi własnymi, siląc się doprowadzić ukraińskie społeczeństwo do konserwacji stanu postgenocydowego, hamując formowanie ukraińskiej tożsamości. Pobieżna analiza polityki kadrowej budzi niepokój o przyszłość Ukrainy, która znalazła się oko w oko z ordyńskim zdobywcą. W ósmym roku rosyjskiej agresji okupacja mentalna pozostaje jednym z najbardziej skutecznych mechanizmów w wojnie hybrydowej przeciwko Ukrainie. Tak się stało, że wiarołomna moskiewska agresja odniosła sukces właśnie dzięki mentalnej ruinie znacznej części obywateli Ukrainy na Krymie i w Donbasie. Ponieważ mentalność, jako zespół psychicznych, intelektualnych, ideologicznych, religijnych, estetycznych cech myślenia, który przejawia się w kulturze, języku, zachowaniu, postrzeganiu świata, nastrojach (Słownik języka ukraińskiego, 2012 r.), pozbawiała się podstaw ukraińskości, pozostając w niewoli światopoglądu ruskiego miru. Tworzenie mentalności narodowo świadomego Ukraińca pozostaje najbardziej znaczącym zadaniem państwa i społeczeństwa obywatelskiego. I jak ważne jest dla tego posiadanie zdrowego środowiska socjokulturowego z godnymi przykładami etycznymi. Bo warto ich szukać nie tylko w przeszłości, ale i w teraźniejszości. Ogromny potencjał duchowy dzisiaj zawiera się w heroizmie naszych Wojowników, obrońców Ukrainy, „arystokratów” narodowej sławy. Ale w ludzkiej naturze obok duchowości i wysokich wzlotów „maszeruje” podłość, niemoralność, zwierzęcość. Szczególnie staje się przerażająco, gdy takimi „cechami” obdarzeni są ci, którzy różnymi sposobami znaleźli się na wysokich szczeblach władzy. A takich teraz jest mnóstwo. Kijowskie i kramatorskie wątki jedynie potwierdzają poziom upadku moralnego przede wszystkim w strukturach władzy. Szewczenkowe „doборолась Україна до самого краю” (Ukraina walczyła do samego końca) najdokładniej odzwierciedla etyczną i polityczną degradację „przedniej warstwy”. Wydaje się, że „reformy” policji (i nie tylko) w „ukraińskim” wariancie wyszły na prostą, a właściwiej dobiegły do swojego końca. Bo to, co społeczeństwo zobaczyło na punkcie kontrolnym pod Kramatorskiem z udziałem wiceministra MSW, nie można wcisnąć w ramy formalnej analizy, ponieważ wszystko to znajduje się poza granicami zdrowego rozsądku. Zobaczone i usłyszane nasuwa tylko jedną myśl – kto nami na Ukrainie rządzi, komu od imienia... Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym — przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa — to ważny wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty”. Apel

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

narodowi powierzono zarządzanie, odpowiadanie za bezpieczeństwo państwa i jego obywateli, kiedy za „wzór” i „standard” w organach ścigania służą podobni importowani gogilaszwili. W jaki sposób tacy zdegenerowani obcokrajowcy trafili na Ukrainę, dorwawszy się do władzy? „Gdzie huculi?” – zapytałby Wasyl Herasymiuk. Nie wyobrażam sobie, o czym można rozmawiać w akademiach policyjnych i prawniczych, przygotowując specjalistów i wychowując młodzież, jeśli ukraińskiemu społeczeństwu przedstawiono właśnie takie „przykłady” do naśladowania. Gdyby nie towarzyszące komentarze, to założę się, że absolutna większość widzów odebrałaby wysokiego rangą urzędnika jako zuchwałego „handlarza”, „kryminalistę”, „bydlaka”, bo nawet „etykieta” strefy zawiera pewne zasady dotyczące używania przez niego takiej słownej „pomyj” i normy zachowania. Ale, doprawdy, w jednym mimo wszystko ma rację ten „nieszczęsny zastępca”. Jego zdjęcie (wybaczcie, ale według interpretacji inicjatora skandalu – jego „mordy”) powinno jednak być „obecne” na wszystkich punktach kontrolnych, a także być przyczepione na wszystkich skrzyżowaniach i płotach. Najwyraźniej teraz to on już na pewno będzie rozpoznawalny i można będzie nim tylko straszyć (wybaczcie) małe dzieci. Niestety, podobny typ plami honor tych bojowych oficerów i żołnierzy, którzy w ciężkich czasach moskiewskiej agresji godnie wypełniają swój obowiązek. Jednak absurd polega nie na tym odosobnionym przypadku, a na błędnym systemie polityki kadrowej, kiedy działają skrajnie nielogiczne i niezrozumiałe dla społeczeństwa kryteria doboru i mianowań na odpowiedzialne stanowiska państwowe. Trudno znaleźć przytomnego Ukraińca, który po takim niemoralnym czynie urzędnika policyjnego wysokiej rangi będzie wierzył w sukcesy walki państwa z narkomafią. Przecież właśnie ten odpowiedzialny odcinek kieruje (już kierował) obecny top-urzędnik, surogatowy moskal. Déjà vu. To już było. Jeszcze niedawno ten segment działalności organów ścigania kierował znany wszystkim do bólu Kiwa. Więc pytamy, a gdzie obecnie ten twardy „mąż stanu”, co robią jego protektorzy i gdzie będą w najbliższym czasie zatrudnieni gogilaszwiliści. Czyżby poszli (zgodnie z klanową tradycją) w „wielką ukraińską politykę”. Dobrze, gdyby jak najszybciej wrócili ze wstydem do swoich rosyjskich kumpli, jako ubrudzeni i nieudolni kremlowscy agenturki. Ale dlaczego za podobne kadrowe niedbalstwo nikt (z reguły) nie odpowiada, jak i za wielu innych „zaproszonych” zagranicznych landsknechtów, którzy wykazali swoją nieprofesjonalność, skorumpowanie, w końcu obojętność wobec interesów narodu ukraińskiego. Czyżby Ukrainę przekształcano w kadrowe „wysypisko” dla obcokrajowców, kiedy co roku kraj opuszczają setki tysięcy młodych ludzi w poszukiwaniu lepszego losu? Dlaczego znalezienie miejsca na samorealizację dla Ukraińców w większości jest niemożliwe, a odpady świata skądkolwiek okupują władzę państwową? I dlaczego kapitał ludzki, który w rozwiniętych krajach, do których dążymy, tam stanowi do 80% w strukturze bogactwa narodowego, a na Ukrainie – zaledwie 15–17%. Czyż nie jest to wynikiem zgubnej, najwyraźniej zaplanowanej polityki (nie tylko wewnętrznej) wobec „cichego” wykorzeniania narodu ukraińskiego. Niedawno w czasopiśmie „The Atlantic” opublikowano artykuł o wymownym tytule „Ciche” zmniejszenie populacji Ukrainy”. Brytyjski dziennikarz M. Edwards pisze, że 55% ankietowanych Ukraińców uznaje masową emigrację za największe zagrożenie dla bezpieczeństwa kraju. 28 listopada 2021 roku pojawiła się informacja, że ONZ uznała Ukrainę za lidera w wymieraniu populacji. Dyrektor Instytutu Demografii i Badań Społecznych imienia M. W. Ptuchy NAN Ukrainy zaznacza, że 30% 20-letnich Ukraińców nie dożyje 60-letniego wieku. Co roku ponad 300 tysięcy Ukraińców w wieku produkcyjnym opuszcza rodzimą ziemię. Pod względem liczby migrantów (ponad 6 mln osób – dane ONZ) Ukraina zajmuje 8. miejsce (32. na świecie pod względem liczby ludności, gwałtownie „podnosząc się” z 22. miejsca). Następuje gwałtowny spadek na Ukrainie indeksu rozwoju ludzkiego, zajmując pod tym względem 74. miejsce na świecie (1991 – 47). Wymieranie narodu stało się faktem dokonanym. Tylko w ciągu ostatnich 5 lat liczebność młodzieży (od 14 do 35 lat) zmniejszyła się o 1,6 mln osób.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

W Połtawie zaprezentowano książkę z okazji 100-lecia Drugiego Pochodu Zimowego Armii URL

Zatem przy takiej „ucieczce” mózgów i rąk, wysokiej śmiertelności i dwukrotnie mniejszej dzietności, cieszenie się z tego, że jest to przejawem demokracji (swobodniejsze przemieszczanie się ludzi), a napływ zagranicznych zarobków stanowi rekordową sumę 16 mld dolarów (ponad 11% PKB), jest bezsensem. Tak samo jak to, że sytuację można „skutecznie” poprawiać kosztem migracji z krajów azjatyckich, zmieniając radykalnie na gorsze etnostrukturę ludności. Jednak tak mogą myśleć i myślą tylko oligarchowie, nuworysze, wyzyskiwacze, zdziercy, dla których Ukraina to tylko „terytorium zysku”, a także ich, niestety liczny, polityczny personel w postaci deputowanych, urzędników. Nie chce się grzeszyć, jednak odnosi się wrażenie, że widmo etnocydowania ukraińskości tak i nie opuściło Ukrainy i jej narodu, a niedorozwinięci koloniści kontynuują „gospodarowanie” w naszej chacie. Od już dziesięciu lat obserwuje się tendencję do wyjaławiania ukraińskości z wszelkich ważnych sfer życia. Jeśli stało się tak, że nie poszczęściło ci się zdobyć zawodu „kelnera-sługusa”, to musisz uznać swoją niepełnowartościowość, nieprzydatność. Bo w naszej Ukrainie szczególną indulgencją obdarzone są moskalofilskie elementy, którymi przepełnione są władcze, polityczne, biznesowe, finansowe, naukowe, informacyjne, a nawet wojskowe nisze. Wszyscy, którzy należą do „narodowo zatroskanych”, „świadomych”, „nacików” (tak nazywają Ukraińców ich żargonem), którzy chcą „niezależnej”, muszą zadowalać się w najlepszym przypadku drugoplanowymi czy trzecioplanowymi rolami. Reszta „plebsu” (ich żargon) musi umieć dziękować, dziękować, że ty... żyjesz. Nie przestając. I to nie jest prosty sarkazm czy nieudany żart. Bo taka jest już nie zakulisowa, a otwarta polityka, którą „zainfekowane” są liczne falangi nowo upieczonych „elit”, dla których nie stały się wartościowym drogowskazem Konstytucja Ukrainy, Flaga Państwowa, Godło Państwowe, Hymn Państwowy Ukrainy, a luksusowe biuro oligarchy, niezależnie od tego, gdzie ono stoi – w Kijowie, Doniecku, Dnieprze, Wiedniu czy Moskwie. Wszędzie, gdzie to możliwe, dochodzi do przesycenia (mentalnie, duchowo, politycznie, zawodowo) nieukraińskim elementem, którzy do tego ignorują wszystko, co ukraińskie – język, kulturę, tradycję, historię, interesy narodowe. Jak bardzo trafnie kiedyś powiedział Pantełejmon Kulisz, co jest całkowicie zgodne z naszymi zdegradowanymi realiami: „...Straszny rozplenił się na Ukrainie ucisk cudzojęzycznego, nam wrogiego państwa, które zdradziecko siedzi u nas na apostolskich siedziskach”. Prowadząca prezentację, kierowniczka działu krajoznawstwa biblioteki obwodowej Maryna Fedorowa podkreśliła, że w listopadzie-grudniu tego roku przypada 100. rocznica Drugiego Pochodu Zimowego (Rajdu Listopadowego) Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej – ostatniej próby zbrojnego odzyskania utraconej państwowości, oraz odczytała imiona i nazwiska wszystkich uczestników rajdu z Połtawszczyzny. Na podstawie badań znanego historyka Jarosława Tynczenki dane o tych bohaterach ustaliło Połtawskie biuro UINP. Uczestnicy wydarzenia edukacyjnego uczcili pamięć swoich rodaków-bojowników o wolność Ukrainy minutą ciszy i obejrzeli materiały wideo poświęcone 100-leciu Drugiego Pochodu Zimowego. Prelegentem prezentacji książki „Drugi Pochód Zimowy. Rajd Listopadowy. Bazar” był przewodniczący Połtawskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany rady obwodowej, przewodniczący komisji Rady Obwodowej w Połtawie ds. regulaminu, działalności deputowanych, sfery informacyjnej, kontaktów ze społeczeństwem i przestrzegania praw uczestników ATO Mykoła Kulczynski. Opowiedział on, że książka jest kolejnym projektem wydawniczym z serii „Biblioteka Proświty”. „Drugi Pochód Zimowy Armii URL/Rajd Listopadowy – to partyzancko-powstańcza operacja Armii URL w październiku-grudniu 1921 roku, zorganizowana, aby wzniecić zbrojne powstanie przeciwko rosyjsko-bolszewickiej władzy i przywrócić ukraińską państwowość. Wydanie „Drugi Pochód Zimowy. Rajd Listopadowy. Bazar” jest zbiorem wspomnień uczestników pochodu” – powiedział szef prośwician Połtawszczyzny. Wysłuchawszy przestępczego slangu zastępcy ministra MSW, czujesz, jak złośliwie łamane są prawa Ukrainy, w tym także w tym, że ta nieoświecona „istota”, będąc przy wykonywaniu obowiązków służbowych, paple „wałujewskim językiem”, ignorując ukraiński język państwowy. Nie znając go! A z jakim prawem on przebywa w służbie państwowej!? Czyżby „poprosili” z kremlowskiego ułusu?! Jestem przekonany, że takie stworzenie bezkarnie formuje wokół siebie podobne moskalojęzyczne środowisko, które bardzo komfortowo czuje się w kraju, gdzie wciąż zabijają ludzi tylko za to, że rozmawiają po ukraińsku. W języku państwowym Ukrainy! Pytam „bużańskich” i innych, którzy inicjują nowe czarnosetniczne poprawki do ustawy językowej, czy były w nowoczesnej historii Ukrainy przypadki lub sugestie, żeby Ukraińcy pozbawiali kogoś życia za prawo do używania ojczystego języka tej czy innej narodowości. Nie gwałćcie się złudzeniami. Nie było i nie będzie takiego. Dlaczego więc tak dzieje się w stosunku do Ukraińców jako tytularnego, państwowotwórczego narodu? Jak długo będzie znosić ten Naród taką wszechświatową zniewagę wobec narodowej i państwowej Godności? Dlaczego władza, mając w swoich szeregach takich kremlowskich pachołków, kontynuuje udawanie, że nic się nie stało. Widocznie komuś jest to potrzebne, ale tylko nie Narodowi Ukraińskiemu. Oczywiście, Kreml zachowuje się coraz bardziej agresywnie i zuchwale. Za mało mu zachowania słonia w składzie porcelany, ponieważ on już rozwala budowlę międzynarodowego porządku przy wstydliwym przyglądaniu się temu dzikusowi przez część europejskich urzędników. Od tego na Ukrainie zaroiła się szarańcza z ruskomirowskimi karaluchami w rodzaju monarchistyczno-kadetowsko-esdeckiego (póki co niedobitego) bandyckiego ugrupowania w Radzie Najwyższej, merowskiego ogona od Odessy po Połtawę i Czernihów, którzy podchwycili cudzoziemskie hasła o „bratobójczej wojnie”, a nie moskiewskiej agresji przeciwko Ukrainie, przeciwko wstąpieniu Ukrainy do NATO, chociaż to zamach na konstytucyjne zasady. Ale przy takich słabych reakcjach, które przejawiały się przy wszystkich reżimach władzy, takim „politykom” i „morze po kolana”. Ich nic nie niepokoi, wszak rzadkim zjawiskiem było Tego dnia do literackiego salonu biblioteki obwodowej zawitali licealiści szkół centrum obwodowego, wykładowcy i studenci uczelni wyższych. Także studenci 2. roku Połtawskiego Kolegium Zawodowego Budownictwa Transportowego oraz kadeci Wojskowego Kolegium Kadry Sierżanckiej Instytutu Wojskowego karanie za antypaństwową, antykonstytucyjną, antynarodową działalność. Po „siewierodonieckim puczu”, antyukraińskich paradach językowych w 15 obwodach, głosowaniach za porozumieniami charkowskimi i „dyktatorskimi” ustawami, publiczne poniżanie godności narodowej Ukraińców i języka państwowego inicjatorzy, najbardziej aktywni uczestnicy tych zamówionych przez Kreml akcji i kampanii politycznych, nie tylko nie byli pociągani do odpowiedzialności, ale pięli się coraz „wyżej”, obsypani nagrodami i awansami zawodowymi. Wszystko jak u Wasyla Symonenki: „...Idole oślinieni, wycałowani / Szli wyniośli w swoim pochodzie”. Doświadczenie pokazuje, że ta lawina przejawów publiczno-politycznej, ustawodawczej, codziennej, edukacyjno-wychowawczej, sportowej, artystycznej ukrainofobii zaczyna nerwowo grzebać w swoich ostępach wtedy, gdy poruszył się przywódca watahy, a na pograniczu widać „braci-wyzwolicieli”. I prawdopodobnie nie tylko osobiście rządowy Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego Taras Kremiń jest przyczyną kolejnej histerii moskalofilów, a przede wszystkim tkwi ona w nietolerancji wobec ukraińskości u rodzimych sługusów-sprzedawczyków, upokarzająco wysługujących się przed lalkarzami ukrainonienawiści. Tym zjaniczarzonym sługom należałoby powiedzieć prawdę swoim wyborcom – dlaczego Kreml ściągnął do granic Ukrainy 175 tysięcy wojskowych ordyńców? Kto komu zagraża? Kto solidaryzuje się z histerią „skabiejewo-sołowjowskich” kanałów moskiewszczyzny? Wtedy stanie się zrozumiałe, kto jest kim, na czyj młyn leje się woda. Bo to nie NATO napada na Ukrainę, a moskiewska horda, z którą nigdy nie jest nam po drodze. Właśnie NATO, które jest naszą wewnętrzną siłą narodową, stanie się dla Ukrainy tą zbiorową ochroną i amuletem, które nie pozwolą zamierzać się na Suwerenność, Tożsamość, Państwowość Ukrainy. A z kim i po co się przyjaźnić, to prawo Narodu Ukraińskiego. Ukraińcy muszą pamiętać o tym, będąc przekonanymi o swojej racji, aby krzewić osobistą, narodową, państwową Godność, umożliwić zwycięstwo, pokonując boguprzeciwnego przeciwnika-Moskala. Wierzmy, twórzmy, walczmy całym ukraińskim światem, aby nie pozwolić nikomu i nigdy krzywdzić Ukrainy, bo z nami Bóg i prawda. Heorhij FILIPCZUK telekomunikacji i informatyzacji imienia Bohaterów Krut. Mykoła Kulczynski wręczył egzemplarze prezentowanej książki dla bibliotek tych placówek oświatowych. Połtawskie biuro Północno-wschodniego międzyregionalnego oddziału UINP „Drugi Zimowy pochód. Listopadowy rajd. Bazar” – tak nazywa się książka, która niedawno ukazała się drukiem kosztem budżetu obwodowego przy wsparciu Połtawskiej Rady Obwodowej oraz Departamentu działalności informacyjnej i komunikacji społecznej Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej. Prezentację nowego wydania zorganizowały Połtawskie obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, dział krajoznawstwa Połtawskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej imienia Iwana Kotlarewskiego oraz Połtawskie biuro Północno-wschodniego międzyregionalnego oddziału Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Dlaczego nauka i oświata nie są priorytetem obecnej władzy? Lekcje jednej akcji protestacyjnej

Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor Istota problemu Na początku roku autor tych słów opublikował w prasie centralnej oraz szeregu wydań internetowych kilka artykułów analitycznych na temat palących problemów ukraińskiej nauki humanistycznej i oświaty. Dominanta treściowa w tych publikacjach sprowadzała się do dwóch niezwykle aktualnych przesłań. 1. W ukraińskiej nauce i oświacie panuje głęboki i nieukrywany kryzys. Zakorzeniły się tu tak haniebne zjawiska, jak cynizm, nieuczciwość, ignorancja, konformizm, serwilizm, przekupność, brak patriotyzmu, brak profesjonalizmu, plagiat, nietolerancja wobec „białych kruków”, które gdzieniegdzie jeszcze pozostają. 2. W warunkach niewypowiedzianej wojny rosyjsko-ukraińskiej państwo ukraińskie w osobach obecnych władców nadal z naciskiem demonstruje lekceważący stosunek do szczególnie ważnych ukrainoznawczych składników nauki humanistycznej i oświaty, które kształtują świadomość narodową, patriotyzm, duchowy kręgosłup Ukraińców. Szereg wykładowców uczelni wyższych i szkół ogólnokształcących, przy przyzwoleniu administracji, otwarcie znieważa język ukraiński jako państwowy, propaguje wśród uczniów i studentów „ruski mir”, publicznie poniża uczucia narodowe Ukraińców. I pozostają pewni tego, że za takie czyny w państwie ukraińskim nikt ich nie ukarze. Publikacje te wkrótce skłoniły do pojawienia się Listu otwartego grupy czołowych ukraińskich uczonych z różnych uczelni Ukrainy, skierowanego do Prezydenta Ukrainy, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy, Premiera Ukrainy. 19 sygnatariuszy listu nie tylko postawiło na ostrzu noża przed najwyższym kierownictwem państwa siedem najostrzejszych kwestii problemu, ale także domagało się najważniejszego: przeprowadzenia w sali sesyjnej Rady Najwyższej otwartych przesłuchań parlamentarnych i niezwłocznego rozpoczęcia „gaszenia pożaru”, który nabiera rozmachu. Przecież pytanie, dokąd i jak zmierza oświata narodowa oraz nauka, to sprawa bytu zarówno dzisiejszego, jak i przyszłego państwa. W jego rozwiązaniu zainteresowane są miliony Ukraińców – to cała armia uczniów, studentów, ich rodziców, wykładowców, nauczycieli, badaczy. Ogólnie przyjętym w cywilizowanym świecie jest pogląd, że szacunek do naukowców, gotowość do wysłuchania ich jest wskaźnikiem intelektu samej władzy. Czy wysłuchano? Czy zadziałały te publiczne wystąpienia oraz List otwarty? Czy sygnatariusze wyegzekwowali od władzy swoje żądania? Zarówno na pierwsze, jak i na drugie, i na trzecie pytanie odpowiedź jest jednoznaczna: „Nie”. Zresztą to „nie” było przewidywalne. Tak jak przewidywalne stało się kontynuowanie tematu. Praktyka dowodzi: każda inicjatywa-wybuch oddolna rodzi i swoje lekcje, i swoje nieuniknione konsekwencje. Oto kilka lekcji tej akcji protestacyjnej. 1. Lekcja cynicznego ignorowania przez władzę publicznych żądań społecznych w ogóle, a inteligencji w szczególności. Epoka Majdanów rozhermetyzowała ubite, wydawałoby się na wieki, setki i tysiące skupisk bólu i krzywdy, zwątpienia i rozczarowań, oczekiwań i nadziei milionów zwykłych Ukraińców. Na oczach rodziły się liczne inicjatywy, skierowane na spóźnione oczyszczenie, uzdrowienie i wzrost narodu ukraińskiego. Jednak los tych inicjatyw okazał się smutny. Instytucje władzy w państwie ukraińskim objęły w większości nieprofesjonalne, niepatriotyczne, niecieszące się autorytetem w społeczeństwie osoby. Niestety, nie są one również zakorzenione w prawdziwej, a nie podanej przez moskiewskie okulary, historii swojego narodu. Wysocy rangą dostojnicy byli dobierani nie według tradycji państwowej dawnej Ukrainy, nie według praw światowej demokracji, a pod ścisłą kontrolą kilku, całkowicie obcych i szkodliwych dla idei ukraińskiego odrodzenia, grup oligarchicznych. Taka władza, fałszywie rozdając obietnice, przestała słyszeć głosy płynące z narodu. Co więcej, zaczęła otwarcie ignorować go. Wdrażający tak zwaną całkowitą cyfryzację życia społecznego w powierzonych im ministerstwach, urzędach, centralnych i lokalnych organach władzy odgrodzili się od narodu różnorodnymi automatycznymi sekretarkami, konsultantami-robotami. Nikt i nigdzie już nie rejestruje licznych skarg, wniosków zwykłych obywateli, nie śledzi tego, kto, kiedy i jakie odpowiedzi przygotowuje, oraz czy w ogóle odpowiada. Tak stało się i z tym Listem otwartym. Rzeczywistość jest taka, że na bieżące i ostre wystąpienia pro-ukraińsko nastawionych środków masowego przekazu (a one wciąż są na Ukrainie) wierchuszka już dawno nie reaguje, tak jak nie reaguje na wysłane listem poleconym pisemne wnioski. Wiedząc o tym, inicjatorzy listu zadbali, aby teksty Listu otwartego zostały dostarczone do bezpośrednich „skrzynek wniosków pracujących”, które teraz ustawiono przy wejściach do głównych korytarzy władzy. Zatem w oficjalnych kopertach redakcji ogólnoukraińskiego tygodnika „Słowo Proświty” listy te zostały wysłane w połowie lutego na nazwisko: Prezydenta Ukrainy, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy, Premiera Ukrainy, do Komisji ds. nauki, oświaty i innowacji Rady Najwyższej. Co więcej, 19 lutego z trybuny tej Rady jedyna deputowana ludowa z partii „Swoboda” Oksana Sawczuk ogłasza treść tego Apelu w formie zapytania poselskiego. Ani po miesiącu, ani do dzisiaj inicjatorzy Listu otwartego nie otrzymali żadnej odpowiedzi – od żadnego adresata. Jedyna krótka i formalna odpowiedź wpłynęła do deputowanej ludowej na jej zapytanie – od Premiera Denysa Szmyhala: „MON zlecono rozpatrzenie poruszonej kwestii”. Wkrótce i sam MON wysłał jej list. W nim – wszystko wokół i wkoło. Zatem koło się zamknęło. Stąd wniosek: tak popularny niegdyś gatunek analityczny dziennikarstwa, jak List otwarty (apel), od dawna sprawdzony swoją rezonansowością i skutecznością, za obecnej władzy na Ukrainie stał się „nieformatowy”. W państwie, za które oddały życie miliony świadomych Ukraińców, od ciebie, zwykłego, ale jeszcze nieobojętnego obywatela, dawno już nic nie zależy. Brudnymi butami niekulturalnego, niewykształconego, roztytego i bardzo bogatego żandarma coraz bardziej bezczelnie i wyzywająco deptane są takie wieczne wartości, jak uczciwość, dobro, prawda, patriotyzm, obowiązek wobec Ojczyzny. Uporczywe ignorowanie przez najwyższe kierownictwo państwa opinii publicznej stało się w ostatnich latach s y s t e m e m. Nietrudno zgadnąć, co rodzi taka systemowość? Społeczną beznadzieję, przygnębienie, rozczarowanie. A także – kolejne skupiska nie tylko niezadowolenia, ale i masowego oporu. 2. Lekcja przystosowawstwa, konformizmu, strachu i niezdecydowania czołowej części inteligencji budżetowej. O prawdziwych i aktualnych na wszystkie czasy gniewnych słowach Szewczenki „prawnuki złe”, „warszawskie śmiecie”, „brud Moskwy” wie niemal każdy uczeń. Jednak daleko nie każdy zastanawia się nad tym, kogo one dotyczą obecnie. Ośmielę się stwierdzić bezbłędnie: w tym także znacznej części inteligencji ukraińskiej, którą w narodzie od dawna przyjęto uważać za sumienie narodu. Jeszcze od XIX wieku najlepsi wyraziciele nastrojów i nadziei narodu (przede wszystkim Szewczenko, Franko, Łesia Ukrainka, Hrinczenko, Rusowa, Ohijenko, Małaniuk, Symonenko) oskarżali taką inteligencję o odstępstwo od środowiska, z którego wyszła, jej zdenacjonalizowanie, zamęt, przekupność, nieumiejętność i niechęć do zjednoczenia się wokół tego, co najważniejsze. Niestety, nic od tamtego czasu na lepsze się nie zmieniło. Jeszcze bardziej „zachorowała” na te „choroby” nasza inteligencja budżetowa. Właśnie z tego powodu można wyjaśnić fakt, że chętnych do otwartego przyłączenia się do Apelu poprzez złożenie swojego podpisu (na stronach „Granitu Nauki”, „Chwyli Desny” oraz „Słowa Proświty” taka możliwość była) okazało się niezbyt wielu. Natomiast zaledwie w pierwszym dniu po opublikowaniu Apelu repostów-aprobat za pośrednictwem platformy „Granit Nauki” na inne sieci zebrało się kilka tysięcy. Mój własny dowód sporządzania tej „listy 19” sygnatariuszy spośród naprawdę autorytatywnych w naukach humanistycznych i oświacie kolegów z różnych uniwersytetów Ukrainy wymaga analizy w osobnym artykule. Bo mowa o rażącym i rozpowszechnionym obecnie zjawisku „nicniezauważaczy” oraz „anonimowowspieraczy”. Tutaj zaś – tylko krótko o trzech kategoriach tych kolegów-„nie sygnatariuszy”, do których się zwracałem: - ci, którzy uczciwie przyznali, że się boją („zostało pół roku do emerytury”, „kończy się kontrakt – mogą nie przedłużyć”, „córka się broni – mogą się zemścić”); - ci, którzy po prostu przemilczeli i nie odpowiedzieli na przesłany projekt Apelu; - ci, którzy niby chcieli, ale stawiali wymagania („pokaż listę, kto już podpisał”, „a dlaczego na tej liście jest ten a ten”, „usuń tego a tego, wtedy złożę swój podpis”). Ostatniej kategorii było więcej. I to smuci. Przecież zazwyczaj właśnie tacy najczęściej spotykają się wśród swoich w wyszywankach, stale zamieszczają na swoich stronach w mediach społecznościowych dość patriotyczne posty. Ale jak dochodzi do konkretnego czynu – wtedy w krzaki? Właśnie z tej grupy kolegów wybrzmiało też takie, moralizatorsko-pouczające: tak, to rzeczywiście problemy szkoły wyższej, ale „ja pisałbym o tym spokojniej i bardziej wyważenie”. Pytam jednego z takich kolegów: a gdzie w tym tekście widzisz przekręcanie faktów, wyzwiska, obrazy? Nie usłyszałem odpowiedzi. Takie tradycyjne dla wielu znanych i wysokich rangą kolegów „zagadywanie problemu” odbierane jest rzeczywiście absurdalnie. Zwłaszcza w warunkach, gdy na najwyższych szczeblach zarządzania oświatą narodową znajdują się zarówno naruszający uczciwość naukową, jak i niepiśmienni menedżerowie (przypomnijmy niedawną młodą minister Nowosad z niepiśmiennymi tekstami na jej stronie na Facebooku, w jednym z których, na pięć linijek, profesor Iryna Farion łatwo odnalazła i ujawniła społeczności… osiem rażących błędów gramatycznych). I każdy na swój sposób pragnie wprowadzić nieprzemyślane, nieprzeliczone zawczasu reformy, które często są ze sobą sprzeczne. I w tych warunkach nadal zachowywać spokój? Dopóki? Wniosek jest oczywisty: współczesna inteligencja budżetowa woli nadal tradycyjnie „inteligentnie” milczeć. Czyżby nie była zdolna do zorganizowanego oporu w imię tej wysokiej rangi Uczoności, Intelektu, Oświecenia, Prawdy, która pierwotnie została na nią nałożona przez naród? 3. Lekcja niecelowości i bezperspektywiczności pracy w nauce uczciwie, wymagająco, wysoce profesjonalnie. Na początku – dwie typowe opinie „z ludu”. Odnalazłem je na facebookowej tablicy komentarzy do czynu znanego uczonego-ukrainoznawcy z Żytomierza profesora Petra Biłousa, który zyskał w zeszłym roku znaczny rozgłos w sieci: wymuszone opuszczenie uniwersytetu. „Praca wykładowcy uniwersytetu obecnie: ani rodziny (bo jej nie widzisz przez pisanie podręczników, artykułów, materiałów metodycznych itp.); ani hobby (bo czasu nie wystarcza na nic innego, jeśli uczciwie wszystkie zalecenia ministerstwa wykonywać, a nie kupować, jak niektórzy robią, czy splagiatować); ani na samorozwój i samodoskonalenie (bo męczysz się od nikomu niepotrzebnej papierologii), ani kolegów i przyjaciół (bo każde przechodzenie kontraktu – to zwolnienie, skrócenie kogoś z twoich przyjaciół lub ciebie samego – i wczorajsza twoja koleżanka czy przyjaciółka zamienia się we wroga numer jeden, a stosunki z nią na „kto kogo wygryzie”. To ŚWIĄTYNIA nauki?” „Prawie cały zespół naukowo-dydaktyczny, z niewielkim wyjątkiem odpowiednich krewnych, kumów i „biznesowych” partnerów, na długo przed zakończeniem terminu wyboru/kontraktu jak tylko się nie poniża w dążeniach do udowodnienia kierownikowi katedry, dziekanowi, rektorowi swojej lojalności. I jakich tylko sposobów nie wymyślono w ostatnim czasie dla pozbycia się wykładowców, którzy mają własną godność i nie hańbią wysokiego miana pedagoga. I to – powszechnie znane rzeczy. I jeszcze. Jakie trzeba mieć dochody, żeby „obronić” rozprawę doktorską w cenie 48 tys. zielonych? Rozprawę, o której koledzy dowiadują się z biuletynu WAK. Takich szanują”. O splagiatowanych czy kupionych rozprawach – w następnej lekcji. A tutaj – o przyczynach tych niezdrowych zjawisk szkoły wyższej, których kolejni reformatorzy nadal nie zauważają. W ukraińskiej szkole wyższej obecnie uformowała się faktycznie niezatapialna hierarchia „swoich”. Prawie wszędzie – wieczni rektorzy-dyrektorzy, wieczni dziekani i kierownicy katedr uformowali swoją półfeudalną wertykalę, w której podstawie – nietykalna kasta potrzebnych tej wertykali kadr. Często dobrana nie według kryteriów profesjonalizmu, a według oznaki niezawodności i lojalności. Tylko ze swoich i dla swoich wybierają także według obecnych niby zmienionych zasad. Tak tworzono warunki, kiedy komfortowo zaczęli czuć się ci, którzy umiejętnie przystosowują się, którzy znają swoje miejsce, dogadzają przełożonym i niepotrzebnie „nie wychylają się”. Takie ugodowstwo, „nicniezauważanie” umiejętnie i stale jest stymulowane: awans po szczeblach służbowych, premie, a dla najbardziej gorliwych – zaszczytne tytuły, a nawet nagrody rządowe, które gwarantowały w przyszłości podwyższoną emeryturę. Natomiast „białymi krukami” coraz częściej stają się utalentowani, mądrzy, samowystarczalni. Tacy mają swoją godność, cenią swoje zdanie, szanują korzenie swojego uczciwego rodu. Zatem na ciągłym święcie cudzego faryzeizmu zawsze są zbędni, niepożądani, a nawet niebezpieczni. Wypierają ich, ograniczają, kompromitują. I takich w naszych uniwersytetach staje się coraz mniej. Wypieranie ze szkoły wyższej wykładowców wymagających i pryncypialnych jest spowodowane także innymi przyczynami. Jedną z nich – za wszelką cenę dogodzić studentowi-kontraktowcowi, nie przestraszyć go trudnymi zadaniami, nie stawiać nieprzechodnich ocen. Często taki kontraktowiec – mało kulturalny, niedouczony w szkole, ambitny w swoich zamiarach i leniwy. Zazwyczaj

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ktoś taki potrzebuje dyplomu, a nie uniwersalnej wiedzy i praktycznych umiejętności. A w warunkach coraz większego ograniczania państwowego zamówienia na specjalistów z wyższym wykształceniem liczba studentów odpłatnych (kontraktowych) rośnie z roku na rok. Dlatego uniwersytety pilnie strzegą każdego studenta-kontraktowca, nawet najbardziej leniwego, niezdolnego dobrze opanować ten czy inny przedmiot. Wykładowcy, którzy nie idą na kompromisy z własnym sumieniem, muszą albo sami odejść, albo wkrótce zostaną o to poproszeni. Ponadto presja wywiera demografia. Spadek liczby kandydatów na studia oraz gwałtowny wzrost liczby tych młodych Ukraińców, którzy za wszelką cenę chcą zdobyć dobre wykształcenie za granicą, nieuchronnie postawią szereg uczelni na krawędzi przetrwania. Szczególna ostrość tego problemu leży na sumieniu niedawnych reformatorów edukacji, którzy według schematów korupcyjnych na dużą skalę i bezkarnie przeprowadzili po cichu „aferę stulecia” – totalną „uniwersytetyzację” Ukrainy. Polegała ona na tym, że do rangi uniwersytetów, często ze statusem narodowych, bez rozeznania, a faktycznie za „zielone banknoty”, przeniesiono praktycznie wszystkie instytuty pedagogiczne w obwodowych i rejonowych ośrodkach, pospiesznie powołane prywatne uczelnie z ich licznymi filiami, których „rektoraty” często mieściły się w wynajmowanych akademikach, a dziesiątki szkół zawodowych i techników z dnia na dzień stawały się akademiami. Stąd wzięły się nowe rady specjalistyczne, nowi profesorowie, nowi doktorzy, nowe specjalności. I również – na szybko, według wypracowanych schematów korupcyjnych. Podsumowując: w ciągu ostatnich 10–15 lat wyraźnie zmienił się jakościowy skład ukraińskiej inteligencji. Znaczna jej część przestała być twórcą i nosicielem duchowości narodowej, wartości narodowych, którymi od czasów dawnego państwa ukraińskiego, Rusi Kijowskiej, były: duma, godność, ziemia ojczysta. Obecnie mamy nieodwracalne tendencje: to już w swej istocie nie elita i nie inteligencja. Krytyczna liczba w naszych szeregach „profesury” prymitywnej w myśleniu, ubogiej pod względem intelektualnym, za którą teksty piszą tzw. ghostwriterzy (czyli niewidzialni piszący), po prostu przekracza wszelkie granice. 4. Lekcja triumfu półlegalnego plagiatu dla wyodrębnionej kasty władzy i pieniędzy, „nietykalnych”. Brak cnót, moralna degradacja, samowola i bezkarność doprowadziły do utrwalenia się tych haniebnych zjawisk ukraińskiej rzeczywistości, które coraz częściej dostrzega cywilizowany świat: tworzenia wirtualnej pseudonauki i taśmowej obrony pseudorozpraw doktorskich. O schematach takiego „konwejera” pisano i przepisywano już od dawna – zarówno o całych trustach zajmujących się pisaniem tekstów, na czele których stoją znani doktorzy nauk, jak i o radach specjalistycznych poważnych uniwersytetów, gdzie te teksty są „uzakonniane”. Warto przytoczyć dla przykładu choćby jeden wycinek. Cytuję z niedawnej publikacji „Ukraińskiej Prawdy” zatytułowanej tak: „„Fantomasi” ukraińskiej nauki: kto naprawdę pisze rozprawy doktorskie dla posłów i urzędników?”, w której szczegółowo opisano zjawisko tzw. ghostwriterstwa: „W rozprawie najważniejsze jest nie napisać, a obronić. A obronę zapewnia konkretna rada, z którą ghostwriterzy nie tylko ściśle współpracują, ponieważ nierzadko są pracownikami tej samej instytucji naukowej lub uczelni wyższej, ale też często są jej członkami... Powiązanie z konkretną radą naukową jest niezwykle ważne, gdyż poziom takich rozpraw z reguły jest tak niski, że ich obrona jest możliwa jedynie »przy szeroko zamkniętych oczach« członków rad specjalistycznych… Ghostwriterzy mogą być promotorami/konsultantami lub recenzentami, gdyż właśnie taki schemat zapewnia rozprawom bezproblemowe przejście w SRN”. Powstał nawet cały ruch społeczny na rzecz oczyszczenia ukraińskiej nauki z władczych ignorantów. I on „wśród ludu” zyskuje coraz więcej zwolenników. Dziesiątki badaczy zjednoczyły się w antyplagiatową inicjatywę „Dysertgejt”. W Ukrainie uruchomiono sieciową platformę o korupcji w szkolnictwie wyższym. Kolejna grupa aktywistów stworzyła inicjatywę społeczną OsvitaLeaks. Wyniki ich skrupulatnych badań-porównań dotyczących najgłośniejszych haniebnych obron z udziałem znanych nazwisk są okresowo publikowane w prasie drukowanej i w sieci, i za każdym razem wywołują gorące dyskusje w społeczeństwie. Od czasu do czasu na Ukrainie dochodzi także do innych aktów sprzeciwu wobec degradacji moralności społecznej. Oto najświeższy, który miał miejsce we Lwowie: wykładowca jednego z tamtejszych uniwersytetów publicznie spalił swój dyplom kandydata nauk medycznych na znak protestu przeciwko „kiwizacji” ukraińskiej nauki. Opinia publiczna od dawna oczekuje konkretnych odpowiedzi na zasadne pytania: dlaczego władza raz po raz milczy? dlaczego nadal nie dostrzega haniebnej przepaści, w którą stacza się nasza nauka? dlaczego organy ścigania i podatkowe nie kontrolują licznych FOP-ów, pod przykrywką których działają te niewidzialne trasty, syndykaty płatnego świadczenia „usług naukowych”? Odpowiedź może być tylko jedna: obecnie we władzy znajduje się krytyczna masa tych, którzy w tak haniebny sposób przeszli, w gruncie rzeczy, niełatwą drogę do nauki. Reakcja Ministerstwa Edukacji i Nauki jest zbyt spóźniona i, zupełnie oczywiście, zbyt łagodna wobec rażąco bezczelnych działań jednej, wyodrębnionej rady specjalistycznej, która oceniała „osiągnięcia naukowe” posła ludowego Kiwy, i nie rozwiązuje sprawy u podstaw. Wszystko, na co były w stanie zdobyć się wysokie czynniki rządowe w kwestii przewlekłego „koryta plagiatu”, to ogłoszenie możliwych kar za plagiat w środowisku… młodszych specjalistów, licencjatów i magistrów. Miarę kary dla nich, zgodnie z niedawną decyzją Gabinetu Ministrów Ukrainy, oddano na pastwę rektoratów. Tymczasem sprawcy naukowej nieuczciwości ze środowiska studentów, których za granicą bezwarunkowo i na zawsze wyrzuca się z korytarzy uniwersyteckich, otrzymują gwarantowaną… jeszcze jedną ochronę, na rok. Co zaś do plagiatorów z wyższej, majątkowo-pieniężnej kasty „nietykalnych”, ręce tej władzy z pewnością po nich nie sięgną. 5. Lekcja narodzin intelektualnej prostytucji jako skutku niezdolności (lub niechęci) władzy do cywilizowanego wyprowadzania naszej nauki na międzynarodowe przestrzenie. Polacy z powodzeniem pokazują na cały świat swoje osiągnięcia w nauce i edukacji dzięki Index Copernicus. Zrobili to także inni nasi sąsiedzi. Natomiast Ukraina, zamiast stworzyć własny, powiedzmy „Indeks Hruszewski” (wariant: „Indeks Ohijenko”), przymusowo zagnała swoich humanistów do stajni drugorzędnych. Zgodnie z rozkazem MON nr 32 z 15 stycznia 2018 roku głównym kryterium autorytetu naukowca jest liczba tak zwanych publikacji skopusowych. Nie ma znaczenia, czy uczony bada chemię, czy lokalne dialektyzmy. Wejście zaś tam, jak pokazuje praktyka, odbywa się najczęściej przez pośredników daleko odległych od nauki i kosztuje do 1000 dolarów za jedną publikację. To doprowadziło do wypływu z Ukrainy znacznej ilości waluty, która w większości trafia w ręce białonaukowej rosyjskiej mafii. Czy ministerstwo finansów interesowało się, powiedzmy, jaka suma tego unikalnego skopusowego „zarobku” wypływa z osłabionego państwa i bez niego w ciągu jednego roku kalendarzowego? Obowiązek publikowania w „skopusowych” czasopismach doprowadził do pojawienia się szeregu firm pośrednickich, które za okrągłe sumy obiecują tym ignorantom, którzy bardzo chcą „błysnąć” wśród mądrych, mnóstwo usług: napisać cokolwiek i ile tylko trzeba, zagwarantować opublikowanie wszystkiego, podnieść wskaźniki cytowań, doprowadzić do gwarantowanej obrony, uzyskać „uznanie” w świecie naukowym. Tak stopniowo i nieustannie w środowisku ukraińskich naukowców zaczęły kształtować się dwie dotąd nieznane warstwy: jedna składa się z tych, którzy nie są zdolni napisać sami, ale mają pieniądze, by kupić cokolwiek i za dowolną cenę, a druga – z tych, którzy zmuszeni byli porzucić beznadziejną i upokarzającą obecnie pracę nauczycielską i postanowili zarabiać intelektualną prostytucją. Koledzy mówią, że tych drugich jest coraz więcej. Kiedy zaś pojawi się dla ukraińskiej nauki i edukacji światło na końcu tego długiego i ciemnego tunelu? I kto podejmie się sprzątania tych naprawdę augiaszowych stajni?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Wspomnienie o Halynie Mohylnyckiej

12 grudnia w Odessie odeszła do wieczności Halyna Anatolijiwna Mohylnycka – legendarna kobieta, która przez wiele dziesięcioleci pozostawała symbolem niezłomności ukraińskiego ducha, niekwestionowanym autorytetem dla nauczycieli języka i literatury ukraińskiej na Odesszczyźnie, wybitną poetką, autorką jednego z najpotężniejszych dzieł doby Niepodległości – liryczno-epickiego poematu historycznego „Rohnyda” (w ubiegłym roku nominowanego do Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki). Dmytro DROZDOWSKI, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Halyna Mohylnycka wywodziła się z silnego ukraińskiego rodu, który nie przyjmował ideologii, buntował się przeciwko nieprawdzie i komunistycznemu terrorowi. Bened Mohylnycki, brat dziadka, był jednym z organizatorów powstania na Krzywoozierszczyźnie (wówczas Odesszczyzna, obecnie obwód mikołajowski) przeciwko przymusowym dostawom żywności w 1921 roku. Profesor Andrij Korenewski, brat babci, był represjonowany, a w czasach Chruszczowa zrehabilitowany. Babcię Ksenię Fedoriwnę i dziadka Ołeksandra Pyłypowycza kilkakrotnie „rozkułaczano”. Podczas okupacji dziadek ocalił bibliotekę szkolną, a na poddaszu domu ukrywano Żydów przed nazistowskimi najeźdźcami. 31 grudnia 1965 roku H. Mohylnycka jako członkini komitetu związkowego wydziału zorganizowała kolędowanie, angażując w świąteczne wydarzenie autobus z ukraińską młodzieżą. Dla Odessy kolędowanie w tamtym czasie było zjawiskiem niezwykłym. Później wraz z tą młodzieżą Halyna Anatolijiwna zorganizowała chór śpiewaczy w Bałcie, co było bardzo niewygodnym zjawiskiem dla ówczesnego KGB na Odesszczyźnie. Halyna Mohylnycka była oryginalną badaczką języka ukraińskiego, wybitną metodyczką z autorskimi metodykami-algorytmami, które dawały słuchaczom kursów możliwość poznania zawiłości stylistyki i gramatyki języka ukraińskiego (dlaczego możliwe są połączenia wyrazowe „kawa po-turećky”, „kotleta po-kyjiwśky”, chociaż przysłówki nie łączą się z rzeczownikami; jak odróżnić jamb od anapestu, chorej od daktyla itp.). Swego czasu Halyna Mohylnycka, podobnie jak jej mąż Ołeksa Riznykiw (Riznyczenko), znajdowała się w epicentrum odeskiego ruchu kulturalno-artystycznego, który później nazwano dysydenckim – ze względu na działalność Swiatosława Karawanśkiego, Niny Strokaty-Karawanśkiej i innych. Przed procesem przeciwko nim w maju 1972 roku wraz z innymi przyjaciółmi i kolegami przygotowywała materiały do ich obrony. H. Mohylnycka była zakochana w ukraińskim słowie, żyła głębokim wyczuciem języka, pragnąc poprzez oryginalne autorskie metodyki i algorytmy językowe nauczać filologów. Wiele dziesięcioleci pracowała w Odeskim Obwodowym Instytucie Doskonalenia Nauczycieli na katedrze Switłany Andrijiwny Swintkowśkiej (obecnie Akademia Edukacji Ustawicznej, a S. A. Swintkowśka kieruje Naukowo-Metodycznym Centrum Języka Ukraińskiego, Literatury i Ukrainoznawstwa Odeskiej Akademii Edukacji Ustawicznej). H. Mohylnycka była charyzmatyczną, oryginalną, głęboko zakorzenioną w przestrzeni ukraińskiej literatury postacią. Swego czasu napisała pracę, w której zburzyła mity moskiewskiego kościoła dotyczące kościoła ukraińskiego. Było to prawdziwe studium polemiczne – „Litos (albo Kamień z procy prawdy na rozbicie metropolitalnego błądzenia)” – w duchu tradycyjnej ukraińskiej literatury polemicznej czasów Iowa Borećkiego, Meletija Smotryćkiego, Herasyma Smotryćkiego, Iwana Wyszeńskiego, Chrystofora Fiłaleta i innych. Wstąpienie H. Mohylnyckiej do Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy było dość późne. Na ironię losu, mnie, uczniowi-olimpijczykowi Halyny Anatolijiwny, przypadł zaszczyt bycia tym, komu sekretarka komisji przyjęć zleciła przeczytanie jej utworów, złożonych wraz z aktami do Związku. Mohylnycka była człowiekiem prawdy, a dlatego często niewygodną, ostrą, nieakceptowalną dla tych, którzy uważali oddanie stanowiskom/rangom za ważniejsze niż oddanie swojej ziemi i ludzkości. Nie bała się iść pod prąd, była dumną, szlachetną i wyrafinowaną w słowie i czynach. Ale potrafiła być też śmiałą, odważną lwicą, kiedy trzeba było bronić prawdy. Dla wielu Halyna Mohylnycka była przykładem fachowej służby swojej sprawie, patriotyzmu i obywatelskiego obowiązku. Od 1965 roku przyjaźniła się z Wiaczesławem Czornowołem. Stała u źródeł odeskiego „RUCHu”, była inicjatorką ruchów społeczno-obywatelskich i inicjatyw politycznych w latach 90. W 1994 r. – kandydatka z ramienia Ludowego Ruchu Ukrainy w 290. okręgu w wyborach do Rady Najwyższej Ukrainy. W 1991 roku odbyła wizytę do USA, gdzie przeprowadziła szereg spotkań z ukraińską diasporą. Halyna Mohylnycka wierzyła w to, że Ukraina będzie mogła znaleźć swoje motto w czasach Niepodległości, najważniejsze – pracować oddanie i z natchnieniem. Dla H. Mohylnyckiej kreatywność była synonimem jakościowej pracy. „Bez twórczości nie ma życia”, jak u Tychyny. Dlatego każdy wykład Halyny Mohylnyckiej to także odwołanie do folkloru, gdzie nie można obejść się bez ukraińskiej pieśni. Pragnęła wprowadzić nowe podejścia do klasyfikacji części mowy, pragnęła wprowadzić tę koncepcję do edukacji szkolnej, podążając za badaczami akademickimi (I. Wychowanec i in.). Kobieta o kolosalnym intelekcie i niesamowitej, frankowskiej pracowitości, która do ostatnich dni żyła słuchaczami-kursantami. Jej wykłady były zawsze „żywe”, znała się nie tylko na metodyce nauczania czy teorii języka lub literatury, ale była też żywym głosem epoki ukraińskiej literatury. Za życia miała szczęście zetknąć się z P. Tychyną, M. Rylśkim, W. Stusem, M. Winhranowśkim i wieloma innymi pisarzami. Żyła Ukrainą, była głęboko patriotyczna i oddana sprawie. Świetlana pamięć i Królestwo Niebieskie…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«Proświta»: wyzwania współczesnego świata

Kończy się jubileuszowy dla nas wszystkich rok – 30-lecie Niepodległości Ukrainy. Ukraina zaistniała jako państwo, które jest i będzie rodzinnym domem dla 40 milionów spadkobierców ponad 1000-letniej historii, kultury i tradycji. Dla mnie osobiście jest to również 30. rok własnego doświadczenia przedsiębiorczego, ponieważ właśnie wraz z niepodległością Ukrainy w 1991 roku moja rodzina otrzymała i wykorzystała możliwość uzyskania niezależności ekonomicznej i społecznej. Oleg WASYLENKO Moja droga do „Proświty” 30-letnie doświadczenie pomogło mi uświadomić sobie cenę odpowiedzialności, a co najważniejsze, dało możliwość stania się wolnym człowiekiem. Ludzka wola może być mierzona na różne sposoby, ale dla mnie najważniejszymi czynnikami wolności są możliwość działania, tworzenia, swobodnego przemieszczania się po świecie i co najważniejsze – swobodnego wyrażania opinii. Dla mnie zaszczytną i symboliczną jest możliwość zwrócenia się za pośrednictwem gazety „Słowo Proświty” do prośwician i wyrażenia pewnych przemyśleń. Przyszedłem do „Proświty” w roku jej 153-lecia, chociaż droga do niej rozpoczęła się we wczesnym dzieciństwie, od ukraińskich kołysanek mojej mamy i moich babć. I trwała przez radziecką szkołę w Dniepropetrowsku, gdzie w klasach średnich dowiedziałem się i skorzystałem z możliwości zwolnienia się z nauki języka ukraińskiego i literatury dzięki zaświadczeniu od okulisty, za przykładem swojego przyjaciela z klasy. Przez rozpad ZSRR, na który czekałem razem z rodzicami, marząc o zobaczeniu na żywo wszystkich paragrafów podręczników z geografii i historii. Przez niełatwą pracę najpierw z ojcem, a potem we własnej firmie, często wbrew państwowej biurokracji i społecznym stereotypom. Przez Majdany 2004 i 2014 roku, wojnę rosyjsko-ukraińską, wolontariat. Ale szczególne miejsce w mojej duszy, aż do uświadomienia sobie tożsamości narodowej, zajęła Brazylijska Ukraina! Prawo nazywania się właśnie tak uzyskała ukraińska diaspora w Brazylii nie tylko dzięki zachowaniu narodowych cech kulturowych, ukraińskich świątyń, licznych ośrodków i organizacji społecznych, ale, co najważniejsze, dzięki odtworzeniu prawdziwych ukraińskich wsi i miasteczek w odległości dziesięciu z okładem tysięcy kilometrów od Ukrainy! W tym roku Ukraińcy w Brazylii obchodzą 130 lat pierwszej fali emigracji z Ukrainy. Obchodzą, a nie świętują, bo nie z radości życia wyjeżdżali czy byli ewakuowani na obczyznę. Właśnie w Brazylii 8 lat temu po raz pierwszy zacząłem mówić językiem moich przodków. Zawdzięczam to znanemu dnieprowskiemu pisarzowi Fidelowi Suchonosowi, który odkrył przede mną Brazylię, Brazylijską Ukrainę nie jako turyście, ale jako Ukraińcowi, pomagając ekstremalnie szybko opanować język państwowy. Sumienie wtedy nie pozwoliło mi uzasadniać swojej „naturalnej” rosyjskojęzyczności przed Ukraińcami, którzy w szóstym pokoleniu starannie chronią i pielęgnują język ukraiński pośród ogromnego 200-milionowego środowiska portugalskojęzycznego. Oglądając się wstecz, konstatuję, że ta przygodowo-ekstremalna moja ukrainizacja dała impuls do zaszczytnego prawa reprezentowania Federacyjnej Republiki Brazylii w czterech obwodach Ukrainy. W ramach Konsulatu Honorowego w Dnieprze oraz Brazylijsko-Ukraińskiego Centrum na bazie Uniwersytetu Spraw Celnych i Finansów udało mi się wraz z partnerami i kolegami zrobić niemało dla ożywienia relacji ukraińsko-brazylijskich, zintensyfikować wymianę informacji i komunikację między naszymi społecznościami. Potężny impuls do „Proświty” nastąpił również ze strony ukraińskiej diaspory w USA, z której przedstawicielami poznałem się podczas mojej letniej podróży po Ameryce. Komunikując się z wybitnymi osobistościami ukraińskich społeczności Brazylii, USA i innych ukraińskich diaspor na wszystkich pięciu kontynentach za pośrednictwem sieci społecznościowej Facebook, zrozumiałem wyraźną prawidłowość: wszystkie rozwinięte ukraińskie diaspory, gdzie Ukraińcy osiągnęli dobrobyt (mowa o krajach z rządami prawa człowieka), mają dwa ważne duchowe czynniki stabilności i rozwoju: Ukraiński Kościół oraz kulturalno-oświatowe ośrodki społeczne, towarzystwa i organizacje. Najstarszą, najbardziej rozpowszechnioną i najbardziej autorytatywną ze wszystkich ukraińskich organizacji społecznych na Ukrainie i za granicą jest Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki, założone w 1868 roku we Lwowie. Rola „Proświty” w procesach państwowotwórczych i narodowotwórczych jest trudna do przecenienia. „Proświta” udowodniła nie tylko własną żywotność w większości ukraińskich diaspor na obczyźnie, ale także otwartą przetrwalność w okupowanej przez sowietów Ukrainie, w warunkach totalitaryzmu, podziemnie, dzięki prawdziwemu twórczemu bohaterstwu nosicieli wiedzy i kultury, strażników cennych archiwów ukraińskiego dorobku twórczego i naukowego. Jednak boleśnie jest uświadamiać sobie, że po odnowieniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” jednocześnie z Niepodległością, nasze państwo i społeczeństwo do tej pory nie uświadomiły sobie znaczenia tego duchowego kręgosłupa narodu ukraińskiego. Jako chrześcijanin powinienem uważać Ukraiński Kościół za kręgosłup narodu, jednak Ukraińcy, na Ukrainie i za granicą, są rozdzieleni różnymi wyznaniami. Niestety, nie mamy jednego narodowego Kościoła. Ale Ukraińcy mają potężną, doświadczoną i sprawdzoną przez ponad półtorawieczną historię organizację społeczną, która jest niezawodnym dostawcą bezcennego dziedzictwa narodu ukraińskiego – prawdziwej wiedzy o naszej historii, kulturze, tradycjach – wszystkiego, co było ukrywane przed Ukraińcami przez wieki naszej bezpaństwowości. Jeśli przyjrzeć się „Prośvicie” z punktu widzenia państwowego, to można gołym okiem zobaczyć w jej podstawie prawdziwy skarb Ukrainy. Organizacja, która na zasadach społecznych wypracowała systemowe przekazywanie wiedzy o Ukrainie oraz doświadczenia jej odtwarzania w ponad stu krajach świata, powinna być fundamentalną w edukacyjnym układzie współrzędnych państwa Ukraina. Jestem głęboko przekonany, że dzisiaj, podczas otwartego upadku państwowego poradzieckiego systemu edukacji Ukrainy, „Proświta” może stać się prawdziwym oparciem dla państwa. Wyraźnie uświadomiłem sobie głęboką potrzebę współpracy z edukacją państwową samej „Proświty”. Na przykładzie Siczysławskiej „Proświty” mogę stwierdzić: jeśli nie ma zasilania młodzieżą, to system przekazywania wiedzy traci sens. Jak przyciągnąć młodzież do „Proświty”? Czego potrzebuje edukacja i „Proświta”, aby stać się interesującymi i potrzebnymi sobie nawzajem? O miejsce pod „cyfrowym” słońcem W Dnieprze pojawił się pomysł! Polega on na unowocześnieniu „Proświty” poprzez jej cyfryzację i globalizację teraz także w sferze cyfrowej. Kierownictwo naszego miejskiego oddziału, adekwatnie oceniając skalę projektu, od razu dostrzegło potrzebę wniesienia go pod dyskusję do Zarządu Centralnego Towarzystwa „Proświta” – na poziom ogólnoukraiński. Dzięki siczysławcom miałem zaszczyt zaprezentować pomysł najpierw P. M. Mowczanowi, a 8 grudnia – na uroczystej naradzie online Zarządu Centralnego, poświęconej 153. rocznicy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Szczerze dziękuję przewodniczącemu i Zarządowi za uwagę i wsparcie! Miałem możliwość zameldować o tym, że świat gwałtownie odtwarza się w nowej płaszczyźnie przestrzeni internetowej i nie mamy prawa biernie przyglądać się tworzeniu równoległej rzeczywistości, gdzie konkurują najpowszechniejsze języki świata. Nastała era prawdziwej walki o miejsce pod „cyfrowym” słońcem. We współczesnym świecie o komfortowe miejsce pod słońcem, tak było i tak będzie, rywalizują nowe technologie, wielkie pieniądze i potężne marki. „Proświta” jest dziś pozbawiona pierwszego i drugiego, ale posiadamy trzeci czynnik – potężną markę ze 153-letnią historią, niezaangażowaną ani politycznie, ani wyznaniowo, która ma światowy zasięg, międzynarodowe zaufanie i autorytet. Marka „Proświta” ma wspaniałe jądro semantyczne – jest o oświacie. Marka „Proświta” jest wsparta działalnością tysięcy prośwician, rozgałęzioną po całym świecie siecią towarzystw o tej samej nazwie, a co najważniejsze – stałą ideologią. Z punktu widzenia przedsiębiorcy i marketera – to idealna platforma dla globalnego internetowego start-upu! Oto i formuła współpracy z młodzieżą, studentami! Zdołaliśmy zaprosić do współpracy jak na razie sześć uniwersytetów w Dnieprze: wszystkie sześć zadeklarowało zainteresowanie udziałem w takim projekcie, a cztery z nich zdecydowały nawet o utworzeniu swoich podstawowych komórek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w celu interakcji z projektem! Zaproponowany przeze mnie taki wektor rozwoju staje się interesujący nie tylko dla samej „Proświty”, ale także dla wielu potencjalnych partnerów Towarzystwa. Główny warunek – język ukraiński! Pierwszymi, którzy to odczuli, byli edukatorzy z Dniepru. Umożliwienie studentom wzięcia udziału w opracowaniu portalu internetowego z nowoczesnymi opcjami, aplikacją mobilną, kanałem telewizyjnym i innymi narzędziami do generowania i wymiany ukraińskich treści jest interesujące dla każdej postępowej uczelni. Takich kanałów wymiany informacji, jak ogólnoświatowa sieć „Proświty”, liczne ukraińskie diaspory, dostęp do międzynarodowych archiwów, nie posiada żaden uniwersytet. Dlatego jeszcze przed rozpoczęciem przygotowania technicznego zadania projektu portalu internetowego „Proświta” umówiliśmy się na realizację projektów pilotażowych z zakresu edukacji online! Zainteresowane konkretnymi kierunkami nauczania w języku ukraińskim uczelnie wyższe już rozpoczęły negocjacje ze stroną brazylijską w sprawie kierunków i programu nauczania online. Z polecenia prezesa Towarzystwa „Proświta” Pawła Mowczana właśnie utworzono kanał telewizyjny na YouTube PROŚWITA TV, który ma stać się prawdziwą telewizją publiczną, wymarzoną przez Ukraińców! Już dziś proponujemy wszystkim Ukraińcom lub przedsiębiorstwom przekazywanie swoich treści wideo w języku ukraińskim w celu rozpowszechniania przez kanały proświciańskie i diasporowe – o swoim biznesie, pasjach, pomysłach, pracy, zabytkach kultury swoich miast, sekcjach sportowych, placówkach oświatowych, komórkach, projektach i wszystkim innym, co może być interesujące dla Ukraińców w każdym miejscu. Główny warunek – język ukraiński! Tym twórcom treści wideo, którzy zdobędą największą popularność lub którzy mają już interesujące i popularne portfolio, jesteśmy gotowi przyznać prawa do samodzielnej redakcji odpowiednich rubryk kanału telewizyjnego. Propozycje dotyczące współpracy z kanałem telewizyjnym czekamy pod adresem pocztowym slovo@prosvita.tv. Na ten adres prosimy przesyłać również propozycje w sprawie innych kierunków współpracy z „Proświtą”. Jestem o tym przekonany i staram się przekonać wszystkich zaangażowanych w tworzenie treści w języku ukraińskim, że wraz z rozpoczęciem agresji wojskowej Rosji przeciwko Ukrainie język rosyjski w Ukrainie przekroczył punkt bez powrotu. Wraz z odgrodzeniem się Ukrainy od agresora politycznie, społecznie, informacyjnie, a nawet mentalnie, dla Ukraińców staje się coraz mniej sensowne tworzenie jakichkolwiek treści w języku rosyjskim. A jeśli nie dla Rosjan, to dla kogo? Dla siebie? A po co? Żeby żyć w Ukrainie jako nie-Ukraińcy? Po co? Ukraińskie treści są o wiele bardziej perspektywiczne także w kontekście odnawiania lub ustanawiania więzi z licznymi ukraińskimi diasporami, ponieważ jesteśmy prawdziwie globalnym narodem! Jeśli zmierzyć stosunek ukraińskiej i rosyjskiej przestrzeni językowej poza granicami krajów byłego ZSRR, myślę, że takie porównanie będzie nie na korzyść rosyjskiej. Rosjanie nie mają tak zorganizowanych diaspor jak Ukraińcy. I już bardzo niedługo większość Ukraińców zgodzi się co do tego, że we własnym domu żyć można lepiej niż w gościach. Swój dom – swój język (albo odwrotnie), właśnie tymi słowami podczas nagrania jednej z audycji telewizyjnych na początku września tego roku już wspomniany Fidel Suchonis wraz ze swoją koleżanką Ludmyłą Hromowyk wyrazili ideę Ukraińskiego Domu w Dnieprze. Ale Ukraińcy w Dnieprze mają już Ukraiński Dom – Siczosławską „Proświtę”, która robi wszystko, aby Ukraińcy mogli porozumiewać się między sobą w ojczystym języku. W prawdziwym Ukraińskim Domu w wymiarze cyfrowym „Proświta” może i musi stać się solidnym fundamentem. O autorze: Kandydat nauk z zakresu zarządzania publicznego. Obronił pracę doktorską „Mechanizmy zarządzania państwowego internacjonalizacją szkolnictwa wyższego”. Przedsiębiorca, założyciel firm „Eliksir”, „Elit-Farm”, wolontariusz. Korespondent gazety „Słowo Proświty” w Dnieprze. Konsul Honorowy Federacyjnej Republiki Brazylii w Dnieprze.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Mechaniczne serce. Czy boli, czy czegoś pragnie, czy umie się radować?

Neli DANYLENKO, zasłużona dziennikarka Ukrainy „…Serce moje trudne, Czego ty pragniesz, co cię boli?..” Taras Szewczenko Kiedy dowiedziałam się, że w stołecznym szpitalu Ołeksandrowskim wszczepia się najlepsze na świecie serca, to mało powiedzieć, że byłam zdziwiona. Jakoś od razu pojawiła się myśl: sztuczne serce… czy ono w ogóle cokolwiek czuje? Wszystko stało się jasne, gdy spotkałam się z kierownikiem oddziału kardiochirurgii, kandydatem nauk medycznych Wiktorem Mykołajowiczem Kluzkiem. – Czy w sztucznym sercu żyją uczucia? Jakże! I ból, i radość, i miłość. Bo serce, które wszczepiamy ludziom i które zwykło się nazywać sztucznym, wcale nie jest takie. To sztuczna lewa komora, pompa. Serca nie zabieramy, serce u człowieka pozostaje swoje, rodzime. Do niego przyszywa się część – swego rodzaju gadżet, który pompuje krew, i bardzo dobrze spełnia tę funkcję. Dzięki Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej zakupiliśmy najlepsze serce, jakie jest na świecie, serce, które zapewnia życiową aktywność człowieka. Postanowiłem robić to na stałe, gdy trzy czy cztery lata temu przyszedł do mnie młody człowiek, wysoki, przystojny chłopak. I widziałem, jak umiera… Co tylko nie robiliśmy! Zakładaliśmy mu stymulator i stentowaliśmy, a on mimo to się dusił, nie mógł przejść dosłownie 15 metrów. Parafianin cerkwi, człowiek wierzący. Ksiądz pobłogosławił go na wszczepienie sztucznego serca. Nie wiem, dlaczego nie przeszczep od dawcy, ale on tak został pobłogosławiony. Ten młody mężczyzna wszedł do mojego gabinetu i zobaczył ikony. Mówi: „Myślałem już, że umieram. Wszedłem do was – i zrobiło się ciepło na duszy. A porozmawiałem z wami – chce się żyć”. Operacja przebiegła pomyślnie. Człowiekowi zwrócono życie. Niedawno wykonaliśmy także wszczepienie sztucznego serca uczestnikowi działań bojowych, który bronił Ukrainy na wschodzie. Wszystko udane, czuje się znakomicie. A niedawno wszyscy zostaliśmy w nocy poderwani po trzeciej. Tak, tak, zadziałał alarm – nasz pacjent zapomniał przyjąć leki. Konsultowaliśmy go, jak prawidłowo wyjść z sytuacji. Wszystko skończyło się dobrze. – Kto jeszcze na Ukrainie wszczepia ludziom sztuczne serca? – W Kijowie w Centrum Serca wykonano do siedmiu operacji. Prawda, że tam były inne serca. Teraz wycofano je z produkcji, ponieważ nie wykazały skuteczności. Serca, które my wszczepiamy, używano jeszcze w dwóch ośrodkach. Tam wszystko wykonywali cudzoziemcy, prywatnie. U nas to wszystko odbywa się w ramach programu. Jak dotąd zrobiliśmy trzy takie wszczepienia. – Sztuczne serce. Na ile jest to niezawodne? – Na ten temat dziś jest wiele informacji. Dziesięcioletnia analiza pacjentów z przeszczepionym sercem i ze sztucznym sercem wykazała: różnic między nimi praktycznie nie ma. Przeszczepione serce ma swoje plusy, sztuczne serce ma swoje plusy. Ponieważ przy sztucznym sercu człowiek przyjmuje tylko jeden preparat – do ładowania urządzenia – i to wszystko. Przy przeszczepionym sercu trzeba przyjmować bardzo dużą ilość leków, występują działania uboczne, mogą pojawić się guzy. Ale oczywiście nie tylko wszczepienie sztucznego serca. Skomplikowanych i bardzo skomplikowanych operacji na sercu w naszym oddziale wykonujemy rocznie do 200. A kijowianie dzięki programom miejskim mogą bezpłatnie otrzymywać kosztowne zastawki, których nigdzie więcej na Ukrainie się nie zakłada. A także stenty, oksygenatory. Wszystko – za sprawą budżetu miasta. – Właściwie, tak jak utworzenie waszego oddziału? – Tak. Ten oddział został utworzony przez Kijowską Miejską Administrację Państwową. Nowoczesny wspaniały sprzęt, jeden z najlepszych obecnie na Ukrainie. U nas są wszystkie najnowocześniejsze aparaty: oddechowe, krążenia pozaustrojowego, inne. Mamy wszystko to, co widziałem nie tak dawno w Niemczech i Izraelu. I to się stało w ciągu ostatnich trzech lat, bardzo dynamicznie. Pracowałem w wielu ośrodkach – zapraszano mnie. Znałem dobrych ludzi. A tutaj sam zebrałem najlepszych. I pracujemy ofiarnie, z zadowoleniem. – U was w oddziale jest taka przytulność. Jak w domu. – Taka tu filozofia: człowiek powinien czuć się przytulnie. On i tak przebywa w ogromnym stresie przed operacją. Dlatego szpital powinien zaczynać się na sali operacyjnej. Przedtem – maksimum komfortu i serdeczności ciepła od wszystkich pracowników oddziału. U nas po jednej, dwie osoby na salę. – Powiedział pan: „Wszystko, co widziałem w Niemczech, w Izraelu…” – Tak, dużo się uczyłem i odbywałem staże. Jestem wdzięczny losowi. Na początku mojej praktyki lekarskiej miałem zaszczyt pracować z jednym z najwybitniejszych naszych chirurgów Borysem Michajłowiczem Todurowem, potem zaprosił mnie do „Naukowo-praktycznego centrum medycznego kardiologii dziecięcej i kardiochirurgii MZ Ukrainy” Illja Mykołajowicz Jemiec, dalej była Odessa. Musiałem pracować i jako zwykły chirurg, i jako kierownik oddziału, i jako główny lekarz… Były staże. Najpierw w Niemczech, gdzie szybko postawiono mnie przy operacjach. Tam były takie materiały i technika do operacji, które na Ukrainie widzieliśmy tylko na obrazkach. Po raz pierwszy pracowałem przy takich operacjach, których jeszcze nie wykonywano w Kijowie. 43 operacje w ciągu miesiąca. Wtedy, nawiasem mówiąc, w Niemczech często występował z walkami Witalij Kliczko. I tak się zbiegło: on Kliczko, ja Kluzko. I nazywano mnie Kliczką (uśmiecha się). W Niemczech proponowano mi pozostać. – A pan? – Jak widzi pan, nie pozostałem. Choć brzmi to patetycznie, jestem patriotą swojego kraju. A na Ukrainie wtedy był trudny czas. Jakże tu nie wrócić? Pracując z doskonałą aparaturą, skutecznymi preparatami w Niemczech, budowałem algorytm, jak leczyć chorych na Ukrainie. Potem jeszcze odbywałem staż w Izraelu, wiele się tam nauczyłem. I z tym całym bagażem wróciłem do domu. Teraz jest nasz oddział, teraz z nowoczesnym sprzętem pomagamy Ukraińcom. – W pana gabinecie jest kilka ikon… – Pierwszy pacjent, którego operowaliśmy w naszym odnowionym oddziale 20 marca 2019 roku, był księdzem. On też podarował mi ikonę Matki Bożej. Wszystkie moje ikony są szczególne. Czasami odwiedzam Athos. Igumen klasztoru Watopedi Jefremij również podarował mi ikonę Matki Bożej i pobłogosławił mnie do pracy na Ukrainie. I on prozorliwie powiedział, że będą wielkie próby, ale ty powinien pozostać takim, jaki jesteś, i u ciebie wszystko będzie dobrze. Do ciebie zwracać się będzie bardzo wielu ludzi, którym inni będą odmawiać. Wszystkim pomożesz. Istotnie, na dziś mamy bardzo dobre wyniki. Ludzie przychodzą do nas – i my pomagamy. – Trochę dziwne. Zazwyczaj lekarze wierzą w naukę. Pan jest chirurgiem, lekarzem – wierzącym człowiekiem?.. – A jak inaczej? Jak mogę nie wierzyć? Wie Pani, im więcej widzi się ludzkiego cierpienia, tym więcej obciążeń bierze się na siebie, aby pomagać ludziom, i wytrzymuje się. I rozumie się, że nie wszystko jest w twoich siłach. Istnieje siła wyższa. – Pana marzenie? – Marzenie, by nauczyć się wykonywać takie operacje, przy których nie trzeba wykonywać operacji (uśmiecha się). Tak, medycyna będzie się rozwijać. Kiedyś będzie można leczyć ludzi bez tych wszystkich gadżetów… Przypuszczam, że Pani mnie dziwi. Przede wszystkim jestem lekarzem, a dopiero potem chirurgiem. Miałem kiedyś jedną operację, kiedy otworzyłem pacjentkę, a tam było tak silnie wyrażone zwapnienie, że ja, oceniwszy ryzyko, zrozumiałem: ta kobieta umrze mi na stole. Wyszedłem do krewnych, powiedziałem o sytuacji. … Zamknąłem ją. Takie przypadki uderzają w reputację. Uśmieszki, drwiny: wycofał się, nie poradził sobie. Znosiłem to. Minął rok. Zakupiono nowe aparaty, które pozwoliły wykonać tę operację przez tętnicę udową. I uratowaliśmy tę kobietę. Chirurg nie zawsze musi wszystko operować. Czasem stoi się na granicy bardzo trudnych chwil. Kiedy terapeuta i chirurg w tobie się porozumieją, i podejmiesz właściwą decyzję, nagrodą będzie uratowane ludzkie życie. Zgodzi się Pani, że to niemało. – Nie opuścił Pan Ukrainy, kiedy proponowano Panu to zrobić. Jaką widzi Pan jej przyszłość? – Sam Bóg daje nam siłę. Nie napadamy na nikogo, niczego od nikogo nie zabieramy, nikomu nie życzymy zła. Tego lata na Ukrainie było dużo turystów z Arabii Saudyjskiej. Wszyscy byli zdziwieni dobrocią naszych ludzi. To oznacza, że jesteśmy samowystarczalni, nie musimy kosztem innych narodów budować swojego kraju, kogoś uciskać, czegoś dowodzić. Obecnie jest nam ciężko, ale gdyby wszyscy zgodnie, niezależnie od rang i stopni, pomagali sobie nawzajem, wszystko byłoby wspaniale. Oto do nas do oddziału zwracają się ludzie, pomagamy, dla każdego znajdujemy dobre słowo – i widzimy wdzięczne, jasne twarze. Żeby tak było w całej Ukrainie! Prawda?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Muzeum ukraińskiej wyszywanki: jak w Czerniowcach planują połączyć relikty i nowoczesne technologie

W Czerniowcach zaprezentowano projekt unikatowego interaktywnego muzeum reliktów i technologii. W muzeum zostaną wyeksponowane najlepsze wzory wyszywanek i strojów ze wszystkich regionów Ukrainy. Wykorzystane zostaną tu nowoczesne technologie, interaktywność, inkluzywność, stałe komunikowanie się oraz projekty z autorytetami wśród rzemieślników i naukowców. Muzeum planuje się otworzyć wiosną 2023 roku. „W trudnym czasie wojny i pandemii odważamy się, a nawet ryzykujemy uruchomienie naszego najbardziej rozbudowanego projektu. To wyzwanie dla nas samych” – opowiada kuratorka kultury, współzałożycielka Światowego Dnia Wyszywanki Lesia Woroniuk. Zespół ma na celu pokazanie wyszywanej koszuli zarówno jako dzieła estetycznego, jak i jako ukraińskiego narodowego symbolu duchowego niezłomności, miłości i amuletu. Projekt muzeum zaciera granicę między widzem a ekspozycją. „Empatyczna pamięć jest najważniejszym czynnikiem dla współczesnych ludzi – dziś nie wystarczy po prostu podawać informacje – kontynuuje Lesia. – Dlatego będzie to muzeum, w którym można, a nawet trzeba dotykać, słuchać, przymierzać poszczególne koszule”. Muzeum planują wypełnić interaktywnymi eksponatami i wycieczkami z rozszerzoną rzeczywistością oraz hologramami. „Na stoiskach będzie można nie tylko obejrzeć wyszywanki wybitnych ludzi, ale też wysłuchać ich opowieści, a także starych fotografii ożywionych za pomocą aktorów i sztucznej inteligencji – opowiada kierownik twórczej pracowni „Architekton” Andrij Segaj. Tak, Lesia Ukrainka za pomocą hologramu opowie o swojej wyszywance. Zespół liczy na to, że właśnie dzięki technologiom muzeum stanie się ulubionym miejscem młodzieży. Z zewnątrz i wewnątrz budynek wygląda na zdewastowany. Jednak reżyser i współzałożyciel Światowego Dnia Wyszywanki Ołeksandr Tkaczuk zapewnia, że na razie to zaniedbane pomieszczenie, a za półtora roku powstanie tu nowe centrum kulturalne i artystyczne. „Ta przestrzeń stanie się potężnym magnesem dla turystów w Czerniowcach, zarówno z Ukrainy, jak i ze świata, stanie się miejscem, gdzie zostaną zgromadzone wyszywane relikwie z całego kraju i zostaną wdrożone nowoczesne technologie, które zanurzą zwiedzających w głęboki świat ukraińskiej kultury, tradycji i wyszywanki” – mówi Ołeksandr. Obecnie opracowano wstępną koncepcję i wizualizację ekspozycji, rozpoczęto formowanie zbiorów. Na remont pomieszczenia potrzeba 15 milionów hrywien. Pieniądze będą zbierane na platformach crowdfundingowych. Muzeum planują otworzyć w Dniu Wyszywanki w 2023 roku. Muzeum znajdzie się w centrum Czerniowców, w pobliżu wydziału historii, politologii i stosunków międzynarodowych ChNU im. Jurija Fedkowycza, gdzie narodził się Dzień Wyszywanki. Przypomnijmy, Światowy Dzień Wyszywanki to święto, które narodziło się w Czerniowcach 15 lat temu. Z akcji studenckiej inicjatywa przerodziła się w dużą międzynarodową platformę prezentacji ukraińskiej kultury na świecie i odbudowy dziedzictwa kulturowego na Ukrainie. Działalność założycieli święta przekształciła się w utworzenie organizacji społecznej „Światowy Dzień Wyszywanki”, która zrealizowała dziesiątki kulturalno-oświatowych projektów na Ukrainie i za granicą. Alina CHRYSZCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Do 90. rocznicy urodzin poety Wołodymyra Sirenki

7 grudnia 2021 roku minęło 90 lat od dnia urodzin wielkiego i niezapomnianego syna Ukrainy – Wołodymyra Iwanowycza Sirenki. Wiele prób spadło na jego los właśnie przez miłość do rodzinnej ziemi, swojego języka, swojego narodu. Czarnego kamienia w nią nigdy nie rzucę. Niech ona kołysze błękit stepowy. Śnię tobą od dzieciństwa, moja Ukraino, dopóki jesteś na świecie – żyję. W przedmowie do zbioru poetyckiego „Golgota” napisał krótko: „Całe świadome życie wyznawałem Prawdę, a dlatego zawsze obrywało mi się po głowie. W 1967 roku za tę świętą Prawdę, a jeszcze za to, że porzuciłem język rosyjski i zacząłem pisać w ojczystym, stanąłem w jego obronie, wykluczono mnie z KPZR, pozbawiono pracy dziennikarza. Ponad dwadzieścia lat z etykietami „nacjonalista” i „antysowiecki” borykałem się na przypadkowych stanowiskach, nie pozwalano mi publikować, brać udziału w procesie literackim. Ale pisałem. Pozbawić człowieka twórczości może tylko śmierć”. W Siczesławskiej „Proświcie” tego dnia zebrali się głównie ci ludzie, którym poszczęściło się znać poetę osobiście. Wydarzenie okazało się niezwykle ciepłe i szczere. Zdołano i posmucić, i poweselić się. Wszak sam poeta miał wspaniałe poczucie humoru. Jego „Kucenyky” – perełkę wieczoru – z zachwytem czytali prawie wszyscy obecni, niemal przerywając sobie nawzajem. *** Jak dowieść owym głupim i wściekłym zwolennikom nie ducha, a żarcia, że, jak oni, i ja dzisiaj w niedoli, ale nie niewolnik i nie śmieci Moskwy. *** Nie każdy, kto narodzony, jest człowiekiem. Zapamiętaj, w życie zrobiwszy krok, – człowiekiem jest ten, kto ma prosty kręgosłup i głowę jaśniejącą od myśli. *** Nie mamy szczęścia do wodzów w naszym narodzie. Ten od władzy zgłupiał, ten głupi od urodzenia. Całe swoje życie Wołodymyr Sirenko walczył o niepodległość naszego państwa, o jej rozwój i twórczym słowem, i własnym przykładem. Był świadomym nacjonalistą, wielkim optymistą. Przeszedł niełatwą, ale długą drogę życiową i pomimo swojego już poważnego wieku, zajmował zawsze aktywną postawę obywatelską. W wieku ponad 80 lat, dokładniej – w Dzień Flagi Państwowej, 23 sierpnia 2013 roku, na Majdanie w Kamianskim, na licznie zgromadzonym wiecu. Dołączył do szeregów nacjonalistycznej partii WS „Swoboda”, zamierzał kandydować w wyborach… Niestety, nie zdążył… Chcę, żeby w mieście i poza miastem – Wszędzie, gdzie święci się mój naród, Mnie nazywali nacjonalistą, – To jedna z najwyższych nagród. *** Nie wyprasza się wolności – wynosi się ją z boju, Z więzień, gdzie nie zobaczyć blasku gwiazdy. Niepodległość – kiedy flaga twoja nad tobą I na ziemi twojej – język twoich matek. *** Więc bądźmy wyżsi i wieszczy, Niech nam nie zginie rachuba: Jeśli my siebie nie zniszczymy – Nikt nas nie zniszczy na wieki! Zespół Siczesławskiej „Proświty” wyraża szczere podziękowania za wsparcie i przekazane materiały Centralnej Bibliotece im. T. H. Szewczenki oraz osobiście T. Herasiucie (m. Kamianske), Dniepropetrowskiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej (DOUBN), a także kierowniczce Kanadyjsko-Ukraińskiego Centrum Bibliotecznego DOUBN Natalii Biłowyckiej. Biuro Prasowe Siczesławskiej „Proświty”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Poznaj naszych, czyli Kalendarz patrioty – 2022

Iryna SYCZYK, przedsiębiorczyni, graficzka, m. Równe. Zdaniem Iwana Franki, „naród, który nie szanuje swoich wielkich ludzi, nie jest wart nazywać się narodem oświeconym”. A czy wiecie, że to właśnie Ukrainiec Pyłyp Orłyk jest autorem Konstytucji (uchwalonej 16 kwietnia 1710 roku), która jako pierwsza na świecie podzieliła władzę na trzy gałęzie: ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą? Że Jurij Woronyj, wybitny ukraiński chirurg, 3 kwietnia 1933 roku przeprowadził pierwszą na świecie operację przeszczepu całego organu – nerki – od człowieka człowiekowi? Że 16 listopada 1936 roku urodził się sławny trener piłki ręcznej Ihor Turczyn, którego wraz z drużyną za znaczące osiągnięcia w sporcie wpisano do Księgi rekordów Guinnessa? O tych i setkach innych ukraińskich bohaterów informuje każda strona ekskluzywnego zrywanego Kalendarza patrioty, który zawiera artystyczne ilustracje wykonane w stylu surowej grafiki wektorowej oraz pouczające mikronoty biograficzne. Stepan Bandera, Wasyl Stus, Marija Zańkowećka, Warwara Chanenko, Archyp Kuindży, Iwan Franko, Łesia Ukrainka, Taras Szewczenko, Bohdan Stupka oraz inni narodowi bohaterowie-patrioci – to twarze na stronach kalendarza, którzy uwiecznili swój kraj w sferach duchowości, budowania państwa, spraw wojskowych, gospodarki, nauki, literatury, kultury, sportu. Impulsem do stworzenia Kalendarza patrioty stała się współpraca autorki tego materiału z patriotyczną organizacją społeczną „Proświta”. Podczas opracowywania projektu strony internetowej Rówieńskiego Miejskiego Związku Towarzystwa „Proświta” w latach 2018-2019 przeanalizowano wiele materiałów i dojrzało niezachwiane przekonanie: Ukraińcy mają powody do dumy! W opracowaniu unikalnego produktu artystycznego wykorzystano wiarygodne źródła, zaczerpnięte ze stron Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej oraz agencji informacyjnej Ministerstwa Obrony Ukrainy „ArmijaInform”, a także z portali internetowych „Istoryczna prawda” oraz „Ukraiński interes”. A na podstawie historycznych fotografii i map utalentowana ilustratorka Liza Bołdyszewa stworzyła artystyczne ilustracje, opracowała ogólny styl i dobrała gamę kolorystyczną dla każdej pory roku. Oto niektóre z jubileuszowych i pamiętnych dat, które będziemy obchodzić w 2022 roku: • 140. rocznica urodzin działacza państwowego i kościelnego Iwana Ohijenki (14 stycznia) • 100 lat od dnia założenia teatru „Berezil” pod kierownictwem Łesia Kurbasa (31 marca) • 75. rocznica rozpoczęcia akcji „Wisła” (28 kwietnia) • 115. rocznica urodzin Głównodowodzącego UPA Romana Szuchewycza (30 czerwca) • 25. rocznica lotu w kosmos na pokładzie amerykańskiego statku kosmicznego „Columbia” pierwszego kosmonauty niepodległej Ukrainy Łeonida Kadeniuka (19 listopada) • 300. rocznica urodzin wybitnego filozofa i pierwszego ukraińskiego bajkopisarza Hryhorija Skoworody (3 grudnia) • 85. rocznica urodzin Wiaczesława Czornowoła, symbolu walki o niepodległość Ukrainy (24 grudnia). Zrywany kalendarz ma nowoczesny design: projekt oryginalnego i innowacyjnego wydawnictwa artystycznego został opracowany i zrealizowany w celu popularyzacji osiągnięć Ukraińców na świecie oraz kształtowania szacunku współczesnych do ukraińskich bohaterów. Szczegółowe informacje o Kalendarzu patrioty można uzyskać pod numerem telefonu: ([kontakt ukryty]. Z okazji 30. rocznicy Niepodległości Ukrainy oraz 100-lecia Ukraińskiej rewolucji światło dzienne ujrzał unikalny artefakt artystyczny – wydanie vintage Kalendarza patrioty na 2022 rok, stylizowane na radziecki kalendarz zrywany, ale pod względem treści – całkowite przeciwieństwo zideologizowanego, z czerwonymi datami, sowieckiego produktu. Każda z 365 zrywanych kartek to znacząca postać lub wydarzenie w bolesnym dyskursie ukraińskiej historii, kultury, nauki, sztuki, sportu. równy apostołom Cyryl Sołuński, twórca cyrylicy, jednego z najstarszych systemów pisma słowiańskiego. – Wasyl Czebanyk to genialny talent, on wprowadził możliwości alfabetu w ramy sztuki – mówi Dmytro Stepowyk. – Dlatego musimy we wszystkich wydaniach używać wyłącznie czcionek opracowanych przez Wasyla Czebanyka. Jego alfabet to nasza narodowa duma.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

„Abecadło” Wasyla Czebanyka

Heorhij ŁUK’JANCZUK Genialny grafik Wasyl Czebanyk podarował Ukrainie sześć nowych krojów pisma alfabetu Rutenia z okazji 20-lecia projektu „Grafika języka ukraińskiego”. Wasyl Czebanyk – zasłużony działacz sztuki Ukrainy, członek korespondent Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, profesor katedry projektowania graficznego Państwowej Akademii Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Wzornictwa imienia Mychajła Bojczuka, laureat Nagrody Szewczenkowskiej – stworzył 45 nowych krojów pisma. Sześć z nich, nad którymi artysta pracował przez kilka dziesięcioleci, podarował miłośnikom języka ojczystego, otwierając zasób elektroniczny do bezpłatnego użytku dla wszystkich chętnych. O tym profesor poinformował podczas prezentacji książki „Grafika języka ukraińskiego”, która odbyła się w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy. Eleganckie wydanie zostało wydrukowane w trzech językach – ukraińskim, angielskim i chińskim – z wykorzystaniem kroju pisma „Rutenia”, opracowanego przez Wasyla Czebanyka. Książka, w której zaprezentowano wzory nowych krojów pisma oraz podano przykłady ich zastosowania w różnych dziedzinach drukarstwa, stała się podsumowaniem pracy artysty oraz wolontariuszy inicjatywy społecznej infoWARTA w ramach projektu o identycznej nazwie „Grafika języka ukraińskiego”, zapoczątkowanego 20 lat temu. Podczas prezentacji zastępca dyrektora muzeum Dmytro Palij zaznaczył: – Abecadło, które opracował Wasyl Czebanyk, to sprawa państwowa, to jeszcze jeden znak, który będzie wyróżniał Ukrainę spośród innych krajów świata! Zasłużony działacz sztuki Ukrainy, artysta Roman Petruk, kandydat nauk historycznych, kapelan Dmytro Karan, proświcianin Kyryło Stecenko, zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Wołodymyr Tyliszczak, aktywiści inicjatywy społecznej infoWARTA Nestor Wola i Anżelika Kornijenko podczas prezentacji podkreślali, że w abecadle artysty zawarta jest nie tylko melodyjność i plastyka ukraińskiej pieśni, ale także obrazowe echo naszej wielotysiącletniej historii. – Ukraina jako suwerenne państwo powinna posiadać wszystkie symbole państwowości, w tym język państwowy, a to jest bez wątpienia fundament ukraińskiej tożsamości, z odpowiadającym mu tradycyjnym środkiem wizualnego zapisu – jest przekonany Wasyl Czebanyk. Artysta, który od 2000 roku pracuje wyłącznie nad grafiką języka ojczystego, stworzył oryginalne kompozycje napisów, w których krój pisma oprócz funkcji informacyjnej pełni także funkcję estetyczno-obrazową. Swobodny, mistrzowski rysunek, ekspresja graficzna, przekonująca obrazowość, głęboka przenikliwość w treść i stylistykę oraz istotę dzieła literackiego stały się cechami charakterystycznymi Wasyla Czebanyka jako autora ilustracji do licznych wydań książkowych i innych rodzajów grafiki. Kroje pisma artysty są wykorzystywane przez Narodową Akademię Sztuki Ukrainy, Narodową Akademię Sztuk Pięknych i Architektury, Kijowski Państwowy Instytut Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Wzornictwa imienia Mychajła Bojczuka, Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Jest on autorem oprawy ceremonialnego egzemplarza Konstytucji Ukrainy, na który przysięgają Prezydenci, legitymacji Prezydenta Ukrainy, dyplomu laureata Nagrody Szewczenkowskiej. Doktor nauk o sztuce, filozofii i teologii Dmytro Stepowyk porównał autora nowych krojów pisma, bez których słyszeliśmy język ojczysty, ale go nie widzieliśmy, ze świętym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Poświęcona misja w sferze edukacji dorosłych

Z ROSY I WODY! Współczesne zmiany w edukacji są uwarunkowane ogólnymi tendencjami integracji europejskiej, innowacyjnego postępu, co przewiduje utwierdzenie i implementację w sferze edukacyjnej koncepcji edukacji przez całe życie. Wśród znanych współczesnych, których życiowym credo jest rozwój edukacji ustawicznej, edukacji dorosłych w Ukrainie, wyróżnia się osobowość doktor nauk pedagogicznych, profesorki, członka korespondenta Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, dyrektorki Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych imienia Iwana Ziazuna NAPN Ukrainy, przewodniczącej zarządu związku społecznego „Ukraińskie Stowarzyszenie Edukacji Dorosłych” Łarysy Borysiwny Łukjanowej. Wektor zawodowego kształtowania się Łarysy Borysiwny skierowany jest na ciągłość rozwoju zawodowego, gdyż jej życiowo-zawodowa droga obejmowała sprawowanie stanowiska wykładowcy biologii w Kijowskim Technikum Energetycznym, młodszego pracownika naukowego laboratorium kształcenia zawodowego Instytutu Pedagogiki APN Ukrainy, obronę rozprawy kandydackiej na temat „Formowanie kultury ekologicznej uczniów szkół zawodowych w procesie nauki przedmiotów cyklu zawodowo-technicznego”, obronę rozprawy doktorskiej na temat „Teoria i praktyka edukacji ekologicznej w zawodowo-technicznych placówkach oświatowych”. Dalszą drogę naukowca Łarysa Borysiwna kontynuowała na stanowisku starszego pracownika naukowego wydziału andragogiki Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych NAPN Ukrainy, później została kierownikiem wydziału. W 2015 r. Ł. B. Łukjanowa objęła Instytut Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych NAPN Ukrainy. Synergia fundamentalnych poszukiwań naukowych, zorientowanie na potrzeby współczesnej edukacji pedagogicznej i edukacji dorosłych, ukierunkowanie na dialogiczną współpracę nauki i praktyki edukacyjnej, nawiązywanie międzynarodowej komunikacji w dyskursie edukacyjnym są głównymi kierunkami działalności Instytutu. Kierując się menedżerską mądrością Łarysy Borysiwny, naukowcy instytutu kierują swoją działalność na badania takich problemów: rozwój osobisty i zawodowy populacji dorosłych; normowanie i ocenianie jakości edukacji; technologie nauczania dorosłych; pedagogiczne problemy przygotowania zawodowego populacji dorosłych w krajach zagranicznych; rozwój osobisty i zawodowy populacji dorosłych. Konceptualne podstawy działalności zawodowej Ł. B. Łukjanowej wyróżniają się nowatorskimi ideami, współczesną europejską wizją rozwoju edukacji zawodowej, edukacji dorosłych, edukacji ustawicznej. Jest ona jednym z fundatorów teorii edukacji dorosłych w Ukrainie, autorką około 400 prac naukowych i naukowo-metodycznych, wśród których – Koncepcja edukacji dorosłych w Ukrainie, „Zabezpieczenie legislacyjne edukacji dorosłych: doświadczenie zagraniczne”, „Przygotowanie personelu pedagogicznego do pracy z dorosłymi: aspekty teoretyczne i metodyczne” i inne. Z inicjatywy Łarysy Borysiwny przy Instytucie działa związek społeczny „Ukraińskie Stowarzyszenie Edukacji Dorosłych” (2015 r.), który został przyjęty w poczet członków Europejskiego Stowarzyszenia Edukacji Dorosłych (2016 r.), oraz organizacja społeczna „Inicjatywa kulturalno-edukacyjna” (2016 r.), których celem działalności jest wspieranie rozwoju edukacji formalnej, nieformalnej i informacyjnej w Ukrainie. W 2016 r. na bazie Instytutu otwarto katedrę UNESCO „Ustawiczna edukacja zawodowa pedagoga XXI wieku” (2016). Orientując się na europejski wektor rozwoju nauki pedagogicznej, Łarysa Borysiwna wspiera działalność Katedry, stała się inicjatorem utworzenia Rady Młodych Naukowców Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych imienia Iwana Ziazuna NAPN Ukrainy. Dla wielu instytucji naukowych i edukacyjnych Polski, Niemiec, innych krajów idee badawcze, teorie naukowe Łarysy Borysiwny w sferze edukacji dorosłych służą jako ważna metodologiczna i praktycznie zorientowana podstawa do tworzenia nowych koncepcji, technologii nauczania różnych kategorii dorosłych. Jako kierowniczka szkoły naukowej i dyrektorka Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych NAPN Ukrainy, Ł. B. Łukjanowa posiada takie cechy osobiste i zawodowe, które pozwalają jej z sukcesem kierować zespołem naukowym i swoimi uczniami (aspirantami i doktorantami). Posiadając cechy prawdziwego lidera, który potrafi zorganizować pracę naukową, zawsze pomóc, doradzić, Łarysa Borysiwna wspiera rozwój osobisty każdego: inicjuje przeprowadzanie treningów, platform naukowych, seminariów, angażuje do współpracy międzynarodowej itp. Szkoła naukowa Ł. Łukjanowej rozwija się na podstawie zasad całościowości, celowości, intelektualności, prognostyczności, humanizmu, wartościowego wznoszenia się człowieka do szczytów sukcesu naukowego. Jej życiowy sukces, humanizm, czynienie dobra służą za przykład dla młodych i doświadczonych naukowców, pedagogów. Koledzy pracownicy Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych imienia Iwana Ziazuna NAPN Ukrainy życzą drogiej jubilatce dalszej realizacji potencjału naukowego i twórczego, nowych ciekawych idei, osiągnięć osobistych, wcielenia w życie wszystkich zamierzonych planów i projektów. Życzymy Pani, Łaryso Borysiwno, nieustannej twórczości, harmonii duszy, udanej realizacji wszystkich planów i zamierzeń, zgody i dobrobytu w Pani domu na długie i błogosławione lata. Pracownicy wydziału treści i technologii edukacji pedagogicznej Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych imienia Iwana Ziaziuna NAPN Ukrainy: Myrosława Wowk, Natalija Filipczuk, Julija Hryszczenko, Switłana Sołomacha, Sniżana Chodakiwska szczególnie przed zatopieniem progów (i przybrzeżnej części wsi!) w wyniku uruchomienia Dnieprogesu. Tutaj odkryto zabytki od epoki paleolitu do czasów Rusi Kijowskiej (prawdziwe Eldorado dla archeologów!), przytoczono rysunki i fotografie ważnych znalezisk, mapę zabytków wołoskich. Z szczególnym zainteresowaniem czyta się rozdziały o legendach i baśniach o Wołoskim, niektóre z nich sięgają korzeniami jeszcze epoki pierwotnej (o progach, kamieniach Bohaterach, wspominanej Smoczej jaskini (czyżby z nią wiązało się gniazdo Żmija-Gorynycza?), o skarbach... Znalazło się miejsce także na opisy malowniczej przyrody Wołoskiego, symbolikę wsi, opowieści o obchodach 250-lecia wsi. Książkę korzystnie wyróżnia spośród badań krajoznawczych szerokie wykorzystanie dokumentów archiwalnych, przede wszystkim z zasobów Dniepropietrowskiego Obwodowego Archiwum Państwowego. Tak szerokiego ich wykorzystania nie znajdzie się nawet w wielu badaniach naukowych. Książka jest pełna świadectw zapisanych od najstarszych mieszkańców wsi, którzy barwnie opisują przeszłość wsi w XX wieku, zwłaszcza o ponurych latach Hołodomoru 1932–1933 oraz II wojny światowej. Książka ma twardą oprawę, jest wydana elegancko, ze smakiem. Zawiera wiele fotografii, w tym rzadkich, wziętych z rodzinnych albumów czy zasobów archiwalnych, rysunków, schematów i map. Czyta się ją łatwo i z zainteresowaniem. Mówią, że w Niemczech czy we Włoszech każda wieś ma kilka solidnych opracowań swojej historii. Nam na Ukrainie do tego jeszcze daleko, ale wzór już jest. Bez wątpienia takie książki budzą miłość do swojej „małej ojczyzny”, a wraz z tym i do „wielkiej Ojczyzny-Ukrainy”!..

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wzorowe badanie krajoznawcze

jaskinia, w której mieszkała kobieta-wąż, z której małżeństwa z Heraklesem urodziło się trzech synów-praojców Scytów) przyciągały uwagę historyków i etnografów (A. Skałkowski, W. Bidnow, D. Jawornycki, W. Babenko, O. Afanasjew-Chużbyński...). Ale ostatnie z tych opracowań ukazały się drukiem w latach 20. XX wieku, ze zrozumiałych przyczyn nie obejmowały historii wsi czasów porewolucyjnych, nie były też obliczone na szerokie grono czytelników, a ponadto zaczęły być przedrukowywane (A. Skałkowski, O. Afanasjew-Chużbyński, D. Jawornycki) dopiero w niepodległej Ukrainie... Na 250-lecie wsi Wołoskie ukazał się solidny, luksusowo wydany tom „Wołoski czasopism” (Kijów, 2019, 447 stron), którego autorami są najlepszy dnieprzański krajoznawca, dziennikarz Mykoła Czaban, weteran archeologii, doktor nauk historycznych, profesor Iryna Kowalowa oraz dziennikarz Ołeksandr Popow. Książka składa się z 22 rozdziałów (oprócz wstępu i dodatków), w których odkrywana jest historia Wołoskiego od założenia po dzień dzisiejszy, w tym lat NEP-u, czasów pierwszej i drugiej wojny światowej (przytoczona jest także lista nazwisk tych, którzy zginęli lub zaginęli bez wieści w latach drugiej wojny światowej, która liczy ponad 220 nazwisk), Hołodomoru-ludobójstwa 1932–1933 lat, okresu powojennego. W rozdziale 3 („Historia w osobach”) podane są informacje o wołoskich atamanach, wójtach i staroście z lat 1776–1911, lekarzach ziemskich, gospodarzach wsi, mniejszościach narodowych (!), czyli Bułgarach, ofiarach komunistycznego terroru itp. Wielki rozdział 12 „Wołoska świątynia. Historia religijna” (s. 254–292) poświęcono mało zbadanemu zagadnieniu życia prawosławnej wspólnoty wsi. Jest tu i historia budowy świątyni Przemienienia Pańskiego (obecnie nieistniejącej), i biografie księży, i wykaz kościelnych starostów z lat 1872–1917, i wątek walki z sekciarstwem („sztundyzmem”), które przenikało z sąsiedniej wsi – niemieckiej kolonii Jamburg (obecnie nieistniejącej). Do tego rozdziału przylega inny – „Metryki kościelne”. Oddzielne rozdziały poświęcono osobliwościom lokalnego dialektu języka mołdawskiego, które były badane przez mołdawskich językoznawców w 1960 roku, rozpowszechnionym we wsi nazwiskom (Alb, Babura, Burmaga, Damaskin, Muntian, Syrbuł i in.), wołoskiemu tradycyjnemu ubiorowi i haftom na koszulach, lokalnej toponimice. Ciekawe, że Wołosi nie siedzieli w jednej wsi, a chętnie przesiedlali się i do innych, nie tylko sąsiednich (Majorka), ale i bardziej oddalonych na zachód od brzegów Dniepru (Wasyliwka, Nowooleksandriwka itp., łącznie z tuzin). Jest rozdział „Wołoska diaspora”, gdzie uważnie śledzone są wołoskie korzenie olimpijskiej mistrzyni Oksany Baiuł (to nazwisko jest rozpowszechnione we wsi), Stepana Morara z Francji i oczywiście tych, którzy osiedli w Kijowie i Dnieprze, na przykład teatralnego aktora Mykoły Postołaky, malarza Petra Mahry. Wielka uwaga poświęcona jest zabytkom archeologicznym, zwłaszcza kurhanom, historii ich badania przez Katerynę Melnyk-Antonowycz, Mykołę Makarenkę, Dmytra Jawornyckiego i in., Autorzy „Wołoskiego czasopisma” podczas badań terenowych. 2017 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

uniwersytetu, przygotowywałem się do pracy pedagogicznej. Ogólnie rzecz biorąc, kontakt z dziećmi zawsze mi się podobał (wtedy ranga zawodu nauczyciela była jeszcze dość wysoka), do tego każdego lata podczas wakacji pracowałem w obozie turystycznym „Trembita” na Rożanoczce (obwód lwowski), a później przez dwa sezony w obozie pionierskim „Artek Podkarpacia” dla dzieci kolejarzy w Tuchli na Skolszczyźnie (tam, nawiasem mówiąc, I. Franko pisał swojego „Zachara Berkuta”). Dwie praktyki zawodowo-dydaktyczne w jednej ze lwowskich szkół pod kierunkiem znanego wówczas metodyka, naszego wykładowcy Mychajła Mychajłowycza Szkilnyka oraz spotkania ze wspaniałymi nauczycielami szkoły nr 49, w szczególności z Hanną Iwaniwną Dowbusz, z którą zaprzyjaźniłem się na długie lata, jeszcze bardziej utwierdziły mnie w słuszności wyboru zawodu. Podczas studiów na uniwersytecie brałem udział w studenckiej pracy naukowej, ukończyłem uczelnię z wyróżnieniem. Jednak znaczących osiągnięć naukowych nie miałem. Moim kolegą z roku, z którym przyjaźnię się do dziś, był znany obecnie uczony, członek korespondent NAN Ukrainy, dyrektor Instytutu Iwana Franki we Lwowie Jewhen Nachlik. On już wtedy celowo przygotowywał się do pracy naukowej. Co prawda, kierowniczka katedry języka ukraińskiego, świętej pamięci prof. Ta miła Iwaniwna Pańko, proponowała mi stanowisko asystenta pod warunkiem, że załatwię kwestię zameldowania we Lwowie, bez którego wtedy nie przyjmowano do pracy. Takiej możliwości nie miałem, tym bardziej nasz dziekan prof. Iwan Iwanowycz Doroszenko obiecał, że jeśli wyrażę zgodę na wyjazd do pracy na Zaporoże (było 20

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Profesor Sydir Kiral: „Iwan Czendej to wizytówka Zakarpacia”

Znany literaturoznawca, doktor habilitowany nauk filologicznych Sydir Kiral wydał w tym roku dwie gruntowne prace o wybitnym zakarpackim prozaiku, laureacie Nagrody im. Tarasa Szewczenki, Iwanie Czendeju. Jest to pierwszy tom obszernej korespondencji pisarza z kijowskimi krytykami oraz monografia poświęcona temu unikatowemu epistolarium. Obie książki od razu zyskały rozgłos w kręgach naukowych i nie tylko. Zważywszy na to, że latem autor tych prac obchodził jubileusz 65-lecia, a 2 grudnia w Zakarpackiej Obwodowej Bibliotece Naukowej im. F. Potuszniaka odbyła się pasjonująca prezentacja nowych książek, stało się to punktem wyjścia do poważnej rozmowy o naukowcu i jego badaniach. – Panie Sydirze, dlaczego wybrał pan właśnie filologię ukraińską? – Na mój wybór wpłynęło to, że w 8. klasie na egzamin z języka i literatury ukraińskiej nasz wychowawca, świętej pamięci Hryhorij Wasylowycz Demian, historyk z wykształcenia, późniejszy kandydat nauk historycznych, znany badacz folkloru UPA, krajoznawca, etnograf, literaturoznawca, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy II kadencji (przez długi czas pozostawał pod ścisłym nadzorem KGB), przyniósł niezwykle dziwne wydanie „Kobziarza” T. Szewczenki (Kijów, 1971), ilustrowane reprodukcjami tkanych ręczników ludowych mistrzyń Hanny Wasyłaszczuk i Hanny Weres, i obiecał podarować je temu uczniowi, który napisze najlepsze wypracowanie. W naszej klasie była Luba Kożan, która zawsze pisała ciekawe wypracowania, więc wszyscy myśleliśmy, że to ona zostanie właścicielką tej nagrody. Z trzech zaproponowanych tematów wybrałem opis wyprawy księcia Igora w „Słowie o wyprawie Igora” i bardzo się starałem, choć nie spodziewałem się zostać zwycięzcą. I oto zebraliśmy się w pełnym niepokoju oczekiwaniu, aby usłyszeć wyniki egzaminu. Kiedy Hryhorij Wasylowycz ogłosił, że decyzją komisji egzaminacyjnej najlepsze wypracowanie napisałem właśnie ja, wręczył mi „Kobziarza” z dedykacją: „Mojemu uczniowi Sydirze Kiralowi za najlepsze wypracowanie w 8. klasie”. Moje szczęście nie miało granic. Wszyscy mi zazdrościli, a ja dumnie, przytulając książkę do piersi, szedłem do domu, a kiedy pokazałem ją mamie, oboje się rozpłakaliśmy. Ten „Kobziarz” jest ze mną wszędzie, to moja relikwia i amulet, bo właśnie wtedy postanowiłem, że zostanę nauczycielem języka i literatury ukraińskiej. Co więcej, moim ulubionym nauczycielem tego przedmiotu był Myrosław Iwanowycz Hrycyk, późniejszy kandydat nauk filologicznych, docent Instytutu Pedagogicznego w Drohobyczu. Nawiasem mówiąc, tak się złożyło, że kiedy bronił rozprawy doktorskiej o działalności folklorystycznej Melitona Buczynskiego, ja, będąc już kandydatem nauk, napisałem recenzję jego autoreferatu. Prawdą jest też to, że w sąsiedztwie w moim rodzinnym Sławsku mieszkał ksiądz Wasyl Hołowacki (jak się później okazało, odbył na Syberii 18 lat za udział w UPA), który namawiał mnie do wstąpienia do seminarium duchownego. Jednak górę wzięło dążenie do pracy nauczycielskiej. – A dlaczego został pan naukowcem? Przecież mógł pan być po prostu pedagogiem. – Wstępując na Uniwersytet Lwowski (wakaty zamówień państwowych), to za rok-dwa wezmą mnie na aspiranturę przy katedrze literatury. Tak trafiłem do szkoły średniej w Osypence w obwodzie berdiańskim, gdzie na stanowisku nauczyciela przepracowałem dwa lata, a później zostałem wybrany w drodze konkursu na stanowisko asystenta katedry języka ukraińskiego i rosyjskiego Berdiańskiego Instytutu Pedagogicznego. Ogółem na południu Ukrainy przepracowałem 20 lat i na zawsze pokochałem ten kraj. Profesor Iwan Denysiuk żartował, że w Berdiańsku z powodzeniem odbyłem „polityczne wygnanie” ze Lwowa. – Proszę opowiedzieć o swoich badaniach naukowych, na podstawie których bronił pan rozprawy kandydackiej i doktorskiej. – Rozprawę kandydacką obroniłem w wieku 29 lat, w 1985 r., poświęcona była ona działalności literacko-krytycznej i publicystycznej Ostapa Terłeckiego, współpracownika Iwana Franki. Doktorską (obronioną w 2003 roku) – postaci urodzonego w Berdiańsku Trochima Zińkiwskiego. Ci dwaj działacze w czasach radzieckich z powodów ideologicznych byli, niestety, świadomie „zapomniani”, więc trzeba było dużo popracować w archiwach, w rezultacie czego odnalazłem wiele cennych dokumentów, które po raz pierwszy wprowadzono do obiegu naukowego. Miło mi, że w akademickim wydaniu „Historii literatury ukraińskiej: okres przedpaździernikowy” (Kijów, 1988), której autorami są znani na Ukrainie literaturoznawcy z Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy, zamieszczono mój rozdział o O. Terłeckim-krytyku, a w 7. tomie (księga pierwsza) nowej akademickiej historii literatury ukraińskiej w 12 tomach (Kijów, 2020) po raz pierwszy w wydaniu tego typu znajduje się obszerny rozdział o T. Zińkiwskim, niezwykle utalentowanym pisarzu, folkloryście, publicyście, filozofie, któremu los przeznaczył zaledwie 30 lat życia. Pochowany w Berdiańsku, gdzie właściwie po raz pierwszy dowiedziałem się o nim i zafascynowałem się jego życiem i twórczością, które stały się obiektem mojej obserwacji naukowej. Zasługi tych dwóch wybitnych działaczy, o których w ostatnich latach coraz częściej zaczęli wspominać badacze, są niemałe, choć, jak przykro o tym mówić, na dzień dzisiejszy nie mamy oddzielnych wydań ich spuścizny twórczej. Jeśli Bóg da siły i zdrowie, to marzę o uporządkowaniu takich wydań, gdyż zebrano już niemało materiału. – Co nowego odkrył pan w tych postaciach? – Wiele. Na przykład T. Zińkiwski jednym z pierwszych rozpatrzył twórczość Tarasa Szewczenki w europejskim kontekście literackim, a źródła literatury ukraińskiej wiązał nie z imieniem Iwana Kotlarewskiego, lecz z czasami „Słowa o wyprawie Igora”, ciekawie zinterpretował „negatywną” rolę języka starosłowiańskiego dla rozwoju naszego piśmiennictwa w języku ukraińskim. W pracach „Młoda Ukraina, jej kształtowanie się i droga” oraz „Kwestia narodowa w Rosji” T. Zińkiwski po raz pierwszy poruszył kwestię „możliwości” ustroju federacyjnego Rosji i doszedł do wniosku, że praktycznie taki ustrój państwowy jest tam niemożliwy nie tylko przez imperialne myślenie przywódców imperium, ale i narodu rosyjskiego w ogóle, który uważał się za „naród wybrany” i świadomie lekceważył duchowe, kulturowe potrzeby tych narodów, które znalazły się pod władzą cara. W odróżnieniu od I. Franki i M. Drahomanowa, berdiańczyk, oficer armii carskiej, chyba po raz pierwszy podjął próbę obiektywnej analizy spuścizny twórczej Gogola, Dostojewskiego i Turgieniewa. Aktualne i do dziś są rozważania T. Zińkiwskiego o języku jako najważniejszej oznace istnienia narodu jako takiego, twórczości ludowej, o prawosławnej cerkwi rosyjskiej (uważał, że służy ona nie przykazaniom Chrystusa, a jest „narzędziem” władzy carskiej), sztundystach. Znany pisarz Wałerij Szewczuk nie bez podstaw uważa Trochima Zińkiwskiego za tego myśliciela, który stał u źródeł teorii ukraińskiego nacjonalizmu. – Iwan Czendej pojawił się w epicentrum pańskiej uwagi nie od razu. Po co panu to było potrzebne, skoro kariera naukowa była już zrealizowana? – Twórczość Iwana Czendeja przyciągnęła moją uwagę już w „doktorsko-profesorskim” wieku i zgodnie z logiką, jak pan mówi, „kariery naukowej” powinienem był kontynuować studiowanie spuścizny moich patronów O. Terłeckiego i T. Zińkiwśkiego, którzy, że tak powiem, wyprowadzili mnie na ludzi, i w dowód wdzięczności przygotować do druku tomy ich spuścizny. Ale stało się tak, że porządkując archiwum zmarłego lwowskiego profesora Iwana Denysiuka, ulubionego wykładowcy, natrafiłem na listy Iwana Czendeja, które od razu wzięły mnie, obrazowo mówiąc, do badawczej niewoli. Przyznaję: po raz pierwszy odkryłem dla siebie właśnie poprzez listy niezwykle utalentowanego pisarza (prawda, w mojej skromnej studenckiej bibliotece była zbiórka I. Czendeja „Zielona Wierchowina”, którą koleżanka z klasy Stefania Szwed podarowała mi w 1975 roku, gdy byłem już studentem uniwersytetu) oraz silną osobowość ludzką. Tak zaczęły się archiwalne poszukiwania spuścizny epistolarnej zakarpackiego „króla Leara” (H. Korabelnykow), tak pojawiła się moja pierwsza książka „„Zrobić coś pożytecznego dla swojego rodzinnego narodu”: ze spuścizny epistolarnej Iwana Czendeja” (2013), a dalej znajomość z rodziną Czendeja, zwłaszcza z żoną Marią Iwaniwną oraz córką Marią, zięciem Iwanem Treszczakiem. Powierzyli mi oni uporządkowanie unikalnego archiwum pisarza (praca trwała przez prawie trzy lata) i w rezultacie – publikacje artykułów w periodykach naukowych, a w tym roku – pierwszego tomu (z zaplanowanych dziesięciu) korespondencji I. Czendeja z kijowskimi krytykami W. Kostiuczenkiem, K. Wołyńskim, I. Dziubą, L. Kowalenkiem (objętość 668 stron) oraz monografii „Iwan Czendej i kijowscy krytycy: dialogi epistolarne” (objętość 430 stron). Moi przyjaciele żartują, że interesują mnie tylko pisarze o niełatwym losie, wszak w moim dorobku są prace o Hałynie Hordase

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...wicza, Romana Andrijaszyka i innych „prześladowanych” w swoim czasie artystów. – Poprzez postać Iwana Czendeja głęboko zanurza się Pan w zakarpacki proces literacki. Co tam zauważono? – To rzeczywiście tak, gdyż bez postaci Iwana Czendeja nie sposób sobie wyobrazić, a tym bardziej zrozumieć, skomplikowanego i zarazem interesującego procesu literackiego na Zakarpaciu. Szczególnie cenny w tym aspekcie jest udostępniony na łamach czasopisma „Kijów” – a niedawno ukazał się jako osobne wydanie (wyszły dwie książki z trzech) – „Dziennik” I. Czendeja, opracowany przez Marię Czendej-Treszczak. To unikalny dokument epoki. Musiałem ponownie czytać także prace ukraińskich uczonych, zwłaszcza użhorodzkich, którzy badali i badają proces literacki na Zakarpaciu. Warto wspomnieć o hojnym dorobku Natalii Rebryk, która pracuje nad spuścizną literatów Zakarpacia. Pracując nad archiwum I. Czendeja, nie tylko poznałem osobliwości procesu literackiego na Zakarpaciu z jego twórczymi błyskami i chwilowymi wygaśnięciami, ale także odkryłem dla siebie dotąd nieznany, oryginalny kulturalno-artystyczny kontynent Srebrnej Ziemi w osobach L. Dem’jana, O. Markusza, S. Pańki, W. Grendży-Dońskiego, A. Patrusa-Karpackiego, W. Skrypki, A. Wołoszyna, Zoreslawa, J. Stanynca, J. Hojdy i innych. Wiele materiałów o wymienionych osobach przechowywanych jest w kijowskich archiwach, w Państwowym Archiwum Obwodu Zakarpackiego. Zakarpacie jest bogate nie tylko w zasoby naturalne, lecz także w niezwykle utalentowanych artystów. Naprawdę mamy wszelkie podstawy, by mówić o zakarpackiej szkole noweli, o wkładzie Zakarpatczyków w rozwój gatunku powieściowego. Życie literackie Zakarpacia jest oryginalne, ściśle splecione z życiem kulturalno-artystycznym sąsiednich państw, czym właśnie różni się od innych regionów i jest interesujące dla badaczy. W końcu wielu pochodzących z Zakarpacia stało się ozdobą innych kultur i literatur. Jednym słowem, to wyjątkowy kraj; tutaj chciałbym potwierdzić wspomniane przeze mnie choćby faktem, że na przykład Semen Panko korespondował z laureatem Nagrody Nobla z 1961 roku, pisarzem Ivo Andriciem, i tłumaczył jego twórczość na język ukraiński. – Od dziesięciu lat studiuje Pan życie i twórczość Iwana Czendeja. Co może Pan o nim powiedzieć? – Postać Iwana Czendeja jest wielostronna, oryginalna. To niezwykle spójna i silna natura, jaskrawy talent, wybitny pisarz, który do literatury jako rzemiosła, do słowa jako takiego odnosił się nie tylko wymagająco, lecz wręcz z pewną pobożnością. Dlatego oceny utworów jego współtowarzyszy pióra bywały niezwykle ostre, czasem druzgocące, bo literatura dla Czendeja była nie tylko źródłem materialnego utrzymania, lecz czymś wyższym, o czym nie raz pisze w listach, na kartach swojego „Dziennika”. Iwan Czendej jest autorem scenariusza światowo znanego filmu „Cienie zapomnianych przodków”. Faktycznie uratował od zapomnienia i przywrócił do życia twórczego wielu zakarpackich pisarzy starszego pokolenia, za co nieraz był krytykowany. Iwan Czendej to oddany patriota swojego kraju, który już w latach 60. XX wieku bił na alarm z powodu dzikiej wycinki lasów, co doprowadziło dziś do problemów ekologicznych. Jednym słowem, Iwan Czendej to kulturalno-duchowa wizytówka Zakarpacia, jego duma, swoisty „literacko-artystyczny” herb. – W tym roku wydał Pan pierwszy tom listów Iwana Czendeja oraz monografię-komentarz do niego. Dlaczego to ważne? – Wydanie pierwszego tomu korespondencji Iwana Czendeja z zamierzonego przeze mnie dziesięciotomowego projektu „Źródła epistolarne czendejeznawstwa” stało się wynikiem wieloletniej pracy nad archiwum pisarza. Ma Pan rację, że to ważne, gdyż epistolarium pisarskie jako takie wykracza poza ramy dokumentu prywatnego, bo jest składową nie tylko jego twórczego dorobku, ale także naszego dziedzictwa kulturowego w ogóle. Przypomnijmy, jak odbierano publikację nieznanych listów M. Kociubyńskiego, W. Stefanyka, Lesi Ukrainki i innych znakomitych działaczy naszej kultury. Iwan Czendej bez przesady jest znaczącą postacią ogólnoukraińską drugiej połowy XX wieku na niwie naszej kultury, a ponadto jego adresatami byli znani w swoim czasie pisarze, artyści, działacze społeczno-kulturalni nie tylko dawnego ZSRR, lecz także świata słowiańskiego. Listy I. Czendeja pod względem informacyjnym są bardzo interesujące, odsłaniają zasłonę nie tylko nad jego warsztatem twórczym, ale także organicznie wpisują się w kontekst literacko-artystycznego życia Ukrainy, tym samym dają czytelnikowi możliwość zrozumienia poszczególnych wydarzeń i faktów, w tym z biografii I. Czendeja, które jeszcze niedawno traktowano jednostronnie. Zatem, według mojego głębokiego przekonania, publikacja jego korespondencji jest bardzo ważna. I jest mi niezwykle miło, że wydanie pierwszego tomu oraz monografii o spuściźnie epistolarnej Iwana Czendeja już zwróciło uwagę naukowców. Obecnie mamy sześć odgłosów-recenzji znanych uczonych na te książki, opublikowanych na łamach periodyków ogólnoukraińskich. Warto wspomnieć również o fakcie, że monografię i pierwszy tom recenzowali jeszcze przed ich wydaniem W. Briuchowecki, M. Żulinski, M. Ilnycki (nazwał korespondencję Czendeja „romanem epistolarnym”), którzy osobiście znali I. Czendeja i pisali o jego twórczości. Cieszy też to, że te wydania już „poszybowały” do Kanady i Czech. – A co w Czendeju odkrył Pan osobiście dla siebie? – O, na to pytanie można odpowiadać długo. A jeśli krótko, to w osobie I. Czendeja odkryłem potężną, wszechstronnie uzdolnioną postać, prawdziwego intelektualistę, męża stanu, filozofa, kochającego ojca i wdzięcznego syna, pracownika-gospodarza. A przygotowując komentarze i opracowując liczne dokumenty archiwalne, poznałem wielu współczesnych Czendeja, a niektórych z nich zobaczyłem nie w blasku, lecz w realnym życiu. Dehto z nich mnie rozczarował, powiedzmy J. Zbanacki, J. Smolicz, P. Zahrebelny i inni, przede wszystkim jako ludzie. Dowiedziałem się wiele interesującego o Czendeju jako scenarzyście, działaczu społeczno-kulturalnym. Właściwie poprzez epistolarium Czendeja i jego adresatów, zwłaszcza „Dziennik”, jakby zanurzyłem się w tę epokę, poczułem całą złożoność tamtych czasów, a w końcu zrozumiałem, że nie można być kategorycznym w ocenach tej czy innej postaci. Iwan Czendej nauczył mnie być mądrym i wyważonym, samokrytycznym, choć sam bywał po części bardzo drobiazgowy i zbyt surowy w stosunku do swoich współczesnych i w ocenie ich utworów. Korespondencja Iwana Czendeja właśnie daje odpowiedź, dlaczego tak postępował. – Pana uważa się dziś za głównego czendejeznawcę. Jak Pan to skomentuje? – Mogę tylko szczerze się uśmiechnąć, bo jesteśmy przyzwyczajeni do takich pojęć jak „główny księgowy”, „główny specjalista”, „główny kardiolog” itp. Nawiasem mówiąc, po prezentacji w Zakarpackiej bibliotece naukowej niektórzy nazywają mnie już nie czendejeznawcą, lecz czendejistą. Ten neologizm mi odpowiada (uśmiecha się). Co do czendejeznawstwa, to Ogólnoukraiński konkurs prozy krótkiej im. I. Czendeja (jest tam nominacja „Czendejeznawstwo”) odkrył nowe nazwiska potężnych i nowoczesnych badaczy twórczości I. Czendeja, na przykład Roksolanę Żarkową, Antonina Caruk. Wierzę, że wydanie spuścizny epistolarnej Czendeja wkrótce (to ulubione słowo pisarza!) stanie się przedmiotem nowych rozpraw doktorskich i badań naukowych. Co do mnie, powiem tylko, że wszystko robię z miłością i głębokim szacunkiem dla tego sławnego Ukraińca i nie jest dla mnie tak ważne, czy jestem głównym [w tej pracy], czy nie. Staram się robić wszystko fachowo. I ludzie to już ocenili, i to mnie cieszy. – Nad czym pracujecie teraz? – Już przygotowano do druku dokumenty osobowej sprawy Iwana Czendeja w dwóch tomach, z odpowiednim komentarzem o pogromie powieści „Ptaki opuszczają gniazda” i zbioru „Marcowy śnieg”, na etapie kończenia pisania przedmów do tych unikalnych dokumentów o totalnej sowieckiej cenzurze. Wykonano komputerowe złożenie tekstów drugiego i trzeciego tomu korespondencji, które opracowuję pod kątem archeograficznym i tekstologicznym. Z okazji 100-lecia urodzin Iwana Czendeja, które odbędą się w przyszłym roku, wspólnie z biblioteką Uniwersytetu Użhorodzkiego i Zakarpacką Obwodową Biblioteką Naukową im. F. Potuszniaka będziemy przygotowywać nowy naukowy bibliograficzno-biograficzny indeks, uwzględniając istniejące już dwa, wydane wcześniej w Użhorodzie. Zebrano materiały i dokumenty do książek o I. Czendeju jako laureacie Nagrody im. Szewczenki, scenarzyście filmowym, uczestniku aktu przekazania za granicę pracy Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”. Gdzieś na horyzoncie jest zamysł przygotowania książki „Dedykacje dla Iwana Czendeja w księgozbiorze pisarza”. Mało znana pozostaje działalność dziennikarska i publicystyczna I. Czendeja, dlatego warto byłoby zebrać pod jedną okładką jego publikacje w prasie nie tylko zakarpackiej, ale także ogólnoukraińskiej i zagranicznej, w tym ciekawe wywiady pisarza; szczególnie cenny jest wasz wywiad z nim. Jestem przekonany, że należałoby również wydać osobno wszystkie recenzje utworów pisarza, gdzie wyraźnie widać to „żywe”, „na gorąco” rozumienie twórczości artysty przez ówczesną krytykę. Dlatego zapraszam do współpracy swoich kolegów, zwłaszcza użhorodzkich naukowców. Jest nad czym pracować, takiej pracy wystarczy na lata. – Czy zmieniło się wasze nastawienie do Iwana Czendeja przez te lata? – Jak już wspominałem, pierwsze zapoznanie się z listami Iwana Czendeja do Iwana Denysiuka i Leonida Kowalenki wykreowało w mojej wyobraźni jasny i niezwykły obraz pisarza, patrioty Ukrainy. Dalsza praca nad archiwum i twórczym dorobkiem autora bitej noweli „Iwan” właściwie nie zmieniła już ustalonego w świadomości portretu Czendeja, ponieważ wyraźniej zarysowały się dotąd nieznane „zakamarki” i ujawniły się nowe pociągnięcia i barwy, które uczyniły ten portret jaśniejszym, wypukłym i żywym, czyli organicznym, w całej jego złożoności. I to jeszcze bardziej zbliżyło mnie do zrozumienia, że postać Iwana Czendeja to ozdoba nie tylko literatury Zakarpacia, ale także naszego piśmiennictwa w ogóle. Przywracamy Iwana Czendeja Ukrainie i światu, i nie jest to przesada, lecz sprawiedliwa akcja naukowo-obywatelska. – Czym dziś jest dla nas ważny Iwan Czendej? – Na to pytanie odpowiem krótko słowami samego Czendeja: „Taki już los talentów na naszej Ukrainie – muszą wywalczać sobie miejsce w życiu po to, …aby przetrwać i utwierdzić się”. – Co z dziedzictwa Iwana Czendeja podoba się Pani najbardziej? – Oczywiście listy pisarza, ale „Dziennik” Iwana Czendeja zdecydowanie góruje. To wyjątkowe dzieło zakarpatczyka nigdy nie straci na wartości, a wręcz przeciwnie – jego „oficjalny” kurs z latami będzie tylko rosnąć. Fascynuje mnie jego nowelistyka. – A jakie miejsce zajmuje Iwan Czendej w zakarpackim i ogólnoukraińskim procesie literackim? – Aby dać ostateczną i wyczerpującą odpowiedź, myślę, że trzeba doczekać się publikacji tomów, nad którymi trwają prace, a przede wszystkim doprowadzić do końca wydanie dziesięciotomowej korespondencji Iwana Czendeja. A do tego ponownie wydać twory I. Czendeja w 5 tomach. Wtedy każdy mógłby zrozumieć miejsce Czendeja nie tylko w zakarpackim i ogólnoukraińskim procesie literackim, ale też w słowiańskim w ogóle. – Jakie jest Pani marzenie? – Aby jak najszybciej zakończyła się wojna Rosji przeciwko Ukrainie i aby Ukraińcy nie ginęli na froncie. – Czy ma Pani idola w literaturze? – Mówi się, że tworzenie sobie idoli to grzech. Wśród wielu pisarzy są tacy, których twórczość czytam wielokrotnie i za każdym razem mam wrażenie, że czytam po raz pierwszy. Ich słowo ma taką energię, że uruchamia myśl, budzi emocje, dotyka duszy. Są to Taras Szewczenko, Hryhorij Tiutiunnyk, Lina Kostenko… – Jaka jest Pani filozofia życia? – Gdy na niebie zgaśnie świeca mojego życia, chciałabym, aby ktoś wypowiedział takie słowa: „Kochał ludzi, swoich bliskich, swój fach, ale najbardziej kochał Ukrainę. Żył nią”. Wtedy moja dusza będzie szczęśliwa. – Czy jest Pani szczęśliwym człowiekiem? – O, szczęście – rzecz kapryśna. Ponadto to słowo ma tak wieloznaczne, a dokładniej wielolicowe znaczenie leksykalne, że trudno odpowiedzieć na nie jednym zdaniem. Ogólnie jestem szczęśliwą osobą, bo żyję w swoim państwie, Ukrainie, zajmuję się ulubioną sprawą, mam wspaniałego syna Nazara, wiernych przyjaciół. Urodziłam się i wychowałam w Karpatach, gdzie na każdym kroku jest niezwykłe piękno; Bóg zesłał mi wspaniałych rodziców – Stefana i Ewę. Miałam szczęście w życiu do takich duchowych mentorów, jak Hryhorij Demian, Iwan Denysiuk, Fedir Pohrebennyk, Leonila Miszczenko, Olena Hnidan. Szczęśliwa jestem, że rozmawiam z Państwem, świetlanymi i utalentowanymi ludźmi, że ponad 40 lat wykładałam, że od czasu do czasu otrzymuję listy od swoich wychowanków z poruszającymi słowami podziękowania. A czyż to nie szczęście? Myślę, że najwyższe i największe! – Na koniec: kim stał się i kim nie stał się Sydir Kiral? – Ciekawe pytanie. Przede wszystkim to, że dzięki moim drogim rodzicom, niech im niebo będzie lekkie, oraz spotkaniom z prawdziwymi nauczycielami, najpierw w szkole, a potem na uniwersytecie, stałem się Ludyną o ukraińskich korzeniach. I to jest najważniejsze. A nie stałem się, na przykład, Prezydentem Ukrainy i wieloma innymi osobami. Ale życie jest mądre i samo wie, kim nam lepiej być. Rozmawiał Ołeksandr HAWROSZ, Użhorod

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

„Pisanie dla mnie to nie pusta zachcianka, lecz potrzeba duszy, podarowana przez niebo”

Niedawno w Kijowskim Muzeum Maksyma Rylskiego odbył się wieczór literacko-muzyczny „Meksykański Feniks”, poświęcony 370. rocznicy urodzin Juany Inés de la Cruz (12.11.1651 – 17.04.1695). Tłumacz-hispanista, dyplomata i działacz społeczny Serhij Borszczewski zaprezentował czterotomowe wydanie dzieł siostry Juany w swoim przekładzie na język ukraiński. Zaznaczmy, że czwarty tom to dwujęzyczne wydanie, w którym znajduje się większość utworów przedstawionych w pierwszych trzech tomach w oryginale oraz w ukraińskim przekładzie. Wiktor CION, główny pracownik naukowy Kijowskiego Muzeum Literacko-Pamięciowego Maksyma Rylskiego. Zdjęcia autora. Przedstawiając gościa, dyrektorka muzeum i moderatorka wieczoru Wiktoria Kolesnyk zauważyła, że przed Serhijem Juchymowyczem nikt w Ukrainie nie tłumaczył Juany Inés de la Cruz i że właśnie to ukraińskie wydanie jej dzieł jest jednym z najpełniejszych na świecie, poza oryginalnymi – hiszpańskojęzycznymi. – Bardzo dawno chciałem zabrać się za przekład jej utworów – wyznaje Serhij Borszczewski – ale prawdopodobnie dla każdego autora jest odpowiedni wiek. Musiałem dobiec niemal siedemdziesiątki, żeby być w stanie tłumaczyć tę fenomenalną kobietę XVII wieku, która zmarła, nie dożywszy pięćdziesiątki. Zarysy biografii. Juana Inés de Asbaje y Ramírez de Santillana (pełne imię przed złożeniem ślubów zakonnych) urodziła się w majątku San Miguel de Nepantla w Nowej Hiszpanii, dzisiejszym Meksyku, 12 listopada 1651 roku (według innych danych – 1648 roku). W wieku trzech lat wraz ze starszą siostrą poszła do tak zwanej „szkoły przyjaciółek” (nauczycielek), według jej słów, rzekomo za pozwoleniem matki, i z powodzeniem się tam uczyła. W istocie była to jej jedyna oficjalna edukacja. Jako dziesięciolatka, zaledwie w 20 lekcji, opanowała ówczesny kurs łaciny! W domu dziadka, gdzie dorastała Juana Inés, znajdowała się kolosalna jak na tamte czasy biblioteka, którą całą przeczytała, z zapałem pochłaniając najróżniejsze książki. Pociąg do wiedzy był tak potężny, że namawiała matkę, by przebrała ją za chłopca, aby móc wstąpić na uniwersytet. Samokształcenie i wytrwałość nie poszły na marne – już w 1664 roku Juana Inés pojawia się na dworze wicekróla Nowej Hiszpanii, markiza de Mancera, i zostaje ulubioną dwórką wicekrólowej. W wieku 15 lat dziewczynie urządzono publiczny egzamin: czterdziestu uczonych z różnych dziedzin nauki skrupulatnie ją egzaminowało. Juana Inés nie tylko błyskotliwie odpowiadała na trudne pytania, ale wręcz wprawiała w zakłopotanie swoich egzaminatorów. Według świadectwa byłego biografa wicekróla, który stał się właściwie pierwszym biografem siostry Juany, ojca Calleji, dziewczyna rozprawiła się z pytaniami autorytatywnych uczonych „jak królewski galeon, który roztrzaskał małe łodzie próbujące go zaatakować”! Juana Inés była nie tylko niezwykle utalentowaną, ale i bardzo piękną dziewczyną. Ale... niespodziewanie dla wszystkich postanowiła poświęcić się Kościołowi. Początkowo wybrała klasztor San José (Świętego Józefa) „bosych karmelitanek”, ale tam był zbyt surowy statut, dlatego wkrótce Juana Inés opuściła go, a w 1669 roku złożyła śluby zakonne w klasztorze Świętego Hieronima, gdzie warunki były dość liberalne i gdzie spędziła resztę życia – ćwierć wieku. Juana Inés de la Cruz (takie stało się jej imię zakonne) zgromadziła tam wielką bibliotekę, a także kolekcję obrazów i unikalnych instrumentów muzycznych oraz niemało różnorodnych przyrządów naukowych. W klasztorze miała czas na twórczość i możliwość przyjmowania gości. Często odwiedzało ją wicekrólewskie małżeństwo. W ostatnich pięciu latach życia siostra Juana zmuszona była zrezygnować z działalności naukowej i twórczej. Wyprzedała swoją bibliotekę, obrazy, przyrządy astronomiczne i muzyczne, a uzyskane środki przekazała na cele charytatywne. 17 kwietnia 1695 roku Juana Inés de la Cruz zmarła podczas epidemii, pomagając chorym siostrom. Miała zaledwie czterdzieści trzy lata... „Niech myśl bogaci się niebywała...” – Żeby zrozumieć epokę, w której żyła siostra Juana – opowiada Serhij Borszczewski – trzeba wspomnieć nazwiska, którymi naznaczony jest hiszpańskojęzyczny świat XVII wieku. To Lope de Vega, Luis de Góngora, Francisco de Quevedo, Pedro Calderón i, oczywiście, Miguel de Cervantes. Ona jest ich nieco młodszą współczesną. Kiedy mówimy o Juanie Inés de la Cruz jako poetce, trzeba wyobrazić sobie, czym była ówczesna hiszpańskojęzyczna poezja. W pierwszym tomie, który ukazał się w 2015 roku, są wiersze siostry Juany, jedenaście rodzajów gatunków poetyckich. Niektóre z nich do nas dotarły. Wiemy, czym jest sonet czy epigramat. Nieco orientujemy się, czym są letrillas, redondillas, przynajmniej w środowisku hiszpańskojęzycznym. Ale tutaj są jeszcze glosy, endechas, villancicos, ovillejos, czyli nawet takie gatunki, które nigdy nie były odtwarzane po ukraińsku. Siostra Juana osiągnęła bezbłędną technikę wierszowania. Oto sonet o marności bytu. To bardzo rozpowszechniony temat w ówczesnej poezji, nie tylko hiszpańskiej, ale na przykład w polskiej. Ale wszyscy pisali nieco zdystansowanie, a Juana Inés de la Cruz przymierza to do siebie: Po co te gonitwy, świecie mój? Czyż byłam z tobą zuchwała? Rozumem piękno twoje chłonęłam, pięknu zaś nie narzucałam rozumu swego. Obojętna na przepych jestem, zrozum, droższa mi myśl rozbujana; niech myśl bogaci się niebywała, a nie bogactwo sensem stanie się w niej. Dlatego nie widzę w pięknie sensu, które traci z wiekiem bujne szaty, i nie budzi bogactwo uczucia; trzymając się prawdy, spoglądać wolę zwykłą marność życia, a nie życie bezmyślnie marnować. Charakterystyczna jest dla niej gra słów. O tym kunszcie świadczy również tak wyrafinowana forma, jak akrostych. Oto akrosonet, poświęcony Martinowi de Olivie, jej nauczycielowi łaciny: Pomysłowych idei niepowstrzymany nurt Aż oto jaką stworzył mistrzowi sławę: Rozumnym Archimedesa zwą po prawie – Trudem i umiejętnością znakomity on. Imię swoje uwiecznił w zamian Na marmurowej bryle: wielce szacowną Dawno wpisał stronę on jasną, Egida, zdolna przetrwać zgniliznę. O, Niebo! Daj, by spełnił się mój poryw, Układała się w daleką drogę moja dążność, I w ocean nauk mój bryg dążył W ślad za tobą, pełen sumienia, By w trudzie natchnionym zdołał Osiągnąć doskonałą Umiejętność. Siostra Juana była niezwykle dowcipną i ironiczną osobą, o czym świadczą jej epigramaty. Na przykład: O sławnym pochodzeniu pewnego możnego pijaka W pijaństwie ty człowiekiem jesteś sprawnym, Jeszcze wszystkim gadasz gorąco, Że królewska krew płynie w twoich, Alfeo, żyłach od dawna. Przekonać wszystkich gotowy jesteś w tym, wchodząc w rolę: cóż, zapewne i naprawdę jesteś królem – najprawdopodobniej winnym. Uwaga pewnemu sierżantowi o tym, czego mu brakuje Pewnego razu zuch-wojak szpadę wziął do rąk śmiało, kiedy to nagle stał się cud niesłychany, ponieważ w szpadę wkręcił „do” oszust, dała szpada plamę, i ducha zabrakło w bitwie zuchowi – jemu został tylko rozpacz. “Z moich największych radości wyrasta ból rozpaczy…” – Ówczesny teatr – kontynuuje opowieść Serhij Borszczewski – był po pierwsze poetycki. Co wtedy działo się w dramaturgii? Dzięki czemu uwaga widzów była przykuta do sceny, a widowisko nie wydawało się monotonne? To zmiana rytmów. Obowiązkowe było, aby w sztuce główni bohaterowie (on i ona) wymienili się kwestiami w formie sonetów. Także obowiązkowy element – hiszpański wiersz romansowy. Na czym on polega? Parzyste wersy (może to być monolog na kilka stron) kończą się na tę samą akcentowaną samogłoskę. To tak zwany hiszpański asonans. A przecież są jeszcze inne formy poetyckie… Juana Inés de la Cruz doskonale władała techniką wierszowania. Po drugie, ten teatr dzielił się na świecki i religijny. I takie sztuki pisała Juana Inés de la Cruz. Do drugiego tomu wybrałem jedną sztukę świecką – komedię “Przygody w domu” i jedną religijną (tak zwane auto) – “Boski Narcyz”. To misterium, religijne widowisko, które odgrywano albo w jakieś święta, albo na cześć kogoś (czegoś). Tutaj – mit o Narcyzie, który zginął przez miłość do siebie, został przemyślany jako historia Chrystusa, który umiłował Człowieka i dla niego poświęcił życie. “Czyż nie błagałam Pana o zgaszenie we mnie ognia rozumu…” – W trzecim tomie “Światopogląd” zebrano dwa utwory. Poemat metafizyczny “Pierwszy sen”, to o wędrówkach duszy, która opuszcza ciało. I “Odpowiedź siostrze Filotei”, jedyny utwór prozatorski w tym zbiorze. Jaka wtedy była sytuacja? Pod koniec 1690 roku pojawił się traktat teologiczny, napisany rzekomo przez siostrę Juanę i wydany przez siostrę Filoteę de la Cruz z klasztoru Świętej Trójcy z jej własnym prologiem, który zawierał zarzuty wobec siostry Juany. W rzeczywistości była to swoista prowokacja przeciwko Juanie Inés de la Cruz, a pod imieniem siostry Filotei ukrył się biskup Puebli o nazwisku Manuel Fernández de Santa Cruz. Jego publikacja miała poważne konsekwencje, ponieważ nastawiała przeciwko siostrze Juanie arcybiskupa, znanego ze swojego negatywnego stosunku do kobiet. I siostra Juana w swojej słynnej “Odpowiedzi…” przyjmuje wyzwanie, broniąc prawa kobiety do twórczości: “…Pisanie dla mnie – to nie pusta zachcianka, a potrzeba duszy, podarowana przez Niebo… Czyż nie błagałam Pana o zgaszenie we mnie ognia rozumu, ponieważ, jak wielu uważa, kobiecie rozum nie jest potrzebny, a nawet jest szkodliwy. Ale Pan nie wysłuchał moich błagań, i wtedy zamierzyłam pochować siebie, swoje imię, a jednocześnie i swój rozum w klasztorze…”. To próba samoobrony, jest tu dużo łaciny, ona przytacza i Pismo Święte, i wielu ojców Kościoła w swojej obronie. Rozumie, że ciąży nad nią wyrok śmierci, że może spłonąć na stosie inkwizycji. Noblista Octavio Paz napisał gruntowną książkę “Juana Inés de la Cruz, czyli pułapki wiary”. I w jego “Labiryncie samotności”, który miałem szczęście przetłumaczyć, on tak samo wspomina siostrę Juanę: “Odpowiedź…” jest nie tylko autoportretem, ale i obroną zawsze młodej, zawsze dociekliwej i ironicznej duszy, namiętnej i nieuchwytnej. Jej podwójna samotność – kobieca i intelektualna – odzwierciedla także podwójny konflikt: między społeczeństwem, do którego należy, a jej kobiecością. “Odpowiedź siostrze Filotei” jest obroną kobiety. Ta obrona i to, że odważyła się zadeklarować swoją skłonność do bezstronnych rozważań, czynią ją postacią współczesną. Jeśli w jej potwierdzeniu wartości doświadczenia prześledzić można instynktowną reakcję, skierowaną przeciwko tradycyjnemu dla Hiszpanii myśleniu, to w jej koncepcji wiedzy – która nie miesza się z erudycją i nie utożsamia z religią – obecna jest bezsprzeczna obrona intelektualnej świadomości. Wszystko zmusza ją do postrzegania świata raczej jako problemu lub zagadki, niż jako miejsca zbawienia czy zguby. I to nadaje jej rozważaniom oryginalności, która zasługiwała na coś więcej niż zachwyt współczesnych czy zarzuty jej spowiednika, i która do dziś wymaga głębszej oceny i odważniejszego rozpatrzenia…” I to prawda. Bardzo bym chciał, żeby naszą współczesną w ukraińskim społeczeństwie pozostała także siostra Juana. Do niej trzeba się zwracać, ją trzeba czytać – podsumowuje Serhij Borszczewski. – A tłumaczom trzeba iść dalej. I zwracać się do siostry Juany. Trzeba ją pokochać. Wszak przekład – to akt miłości. Tłumaczyć warto tylko to, co się podoba. I nigdy nie robić tego na zamówienie, bo przekład na zamówienie często przypomina zabójstwo na zlecenie. * Starożytna szabla, wykonana ze stali damasceńskiej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Jewhen STANKOWYCZ: „Dla mnie nie ma nic wyższego niż artysta, który z niczego tworzy cud”

– Panie Jewhenie, akademicka muzyka ukraińska w dzisiejszych czasach ma swoje cechy szczególne, zarówno pozytywne, jak i problematyczne, począwszy od wąskiego, specyficznego kręgu jej słuchaczy w porównaniu z muzyką masową, aż po elementarne zabezpieczenie finansowe. Jak ocenia Pan jej stan na obecnym etapie? – Powiedziałbym, że pod względem kryteriów artystycznych muzyka akademicka na Ukrainie (bardziej odpowiada mi nazwa Współczesna Muzyka Klasyczna, jak wszędzie nazywa się ją za granicą) znajduje się obecnie w rozkwicie: chodzi o silne, szeroko wykształcone zawodowo, współczesne pokolenie. To około trzy tuziny kompozytorów, przy czym z różnych miast kraju, nie tylko ze stolicy. Przypominają się w kontekście tych słów przepowiednie Nostradamusa, że nad rzeką Borysfen kiedyś rozkwitnie prawdziwa wysoka sztuka. Wydaje mi się, że właśnie to się teraz dzieje, że mówił on właśnie o naszych czasach. Każdy kompozytor jest teraz włączony w światowe procesy życia muzycznego dzięki możliwościom internetu, co niezwykle wzbogaca horyzonty, daje nową wiedzę, wrażenia, stwarza spore szanse na samorealizację, w tym na zagranicznych scenach. Muzyka ukraińska jest wreszcie prawdziwie zintegrowana z kontekstem europejskim, nasi kompozytorzy z powodzeniem pracują w krajach europejskich. Niestety, o należytym wsparciu „poważnej” muzyki przez struktury państwowe na Ukrainie pozostaje mówić z pesymistyczną prognozą. I choć obecnie funkcjonuje Ukraiński Fundusz Kultury przy Ministerstwie Kultury, ministrowie zmieniają się co dwa lata, ale z każdym dniem zmniejsza się finansowanie naszych programów muzycznych. Tak niedaleko do zamknięcia festiwalu Kyiv Music Fest, który ma ponad 30 lat, a także naszych związkowych tradycyjnych „Premier sezonu”. A do tego to zmierza. – Zgadzając się, podam przykład haniebnego stosunku do prasy muzycznej. Jedyny(!) na całą Ukrainę specjalistyczny magazyn „Muzyka”, założony jeszcze w latach 20. XX wieku przez M. Hrinczenkę, został postawiony przed faktem swojego bezpośredniego zniszczenia z powodu braku finansowania. Obecnie, poza tym, aktywnie prowadzone są idee dotyczące zamknięcia związków twórczych, wśród nich także Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy. Co, Pana zdaniem, to oznacza, jak ważna pozostaje jego działalność? – Mając bogate doświadczenie w pracy Związku Kompozytorów, odwiedziwszy wiele krajów, gdzie takie organizacje, podkreślę, aktywnie istnieją, skłaniam się ku opinii, że rozwiązywać tych cechowych organizacji społecznych nie warto. Związki twórcze są bez wątpienia potrzebne. Choćby dlatego, że zrzeszona jest w nich ukraińska profesjonalna elita intelektualna, zdolna analizować, oceniać i wyznaczać kierunki rozwoju profesjonalnej muzyki, a także monitorować jej drogę do słuchacza, przygotowywać publiczność do odbioru współczesnej twórczości kompozytorskiej itp. W szczególności, organizując festiwale, koncerty, spotkania twórcze, projekty, Związek Kompozytorów daje nieocenioną możliwość współczesnemu autorowi usłyszeć swój utwór symfoniczny czy wielkoformatowe dzieło chóralne, zobaczyć reakcję słuchaczy. Bez takiego wsparcia możemy znaleźć się w sytuacji, gdy muzyka symfoniczna, jako muzyczny kronikarz epoki, po prostu zniknie z obiegu zainteresowań kompozytorskich. „Zerwie się więź czasów”, mówiąc słowami klasyka. Myślę, że nie trzeba wyjaśniać, że właśnie gatunek muzyczny symfonicznej muzyki akademickiej (klasycznej) był, jest i będzie żywym świadkiem określonego wydarzenia historycznego, tej czy innej epoki. Żywym świadkiem, podkreślam. Dlatego że wykonując dzisiaj III Symfonię Beethovena, na żywo poczujemy oddech Wielkiej Rewolucji Francuskiej. A VII Symfonia D. Szostakowicza? A „Ocalały z Warszawy” A. Schönberga? – Zatem to koło problemów nasuwa myśl o godnym honorowaniu przez państwo utalentowanych kompozytorów właśnie gatunku akademickiego (klasycznego), który łączy w sobie wymiary ideałów historycznych, duchowo-etycznych z bagażem intelektualnym. Mam na myśli Narodową Nagrodę Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Co Pan o niej myśli? – Tutaj wróciłbym do początku naszej rozmowy – o losie współczesnej muzyki klasycznej w aspekcie jej absolutnie nierównorzędnego położenia w naszym społeczeństwie w porównaniu z okolicznościami funkcjonowania gatunków masowych. Gatunkom masowym materialnie dostępne są najlepsze sale koncertowe Kijowa, całej Ukrainy. Tworzone są im komfortowe warunki do rozkwitu, intensywnie pracuje na nie przemysł show-biznesu ze swoimi prawami i kampanią reklamową w mediach. Natomiast poważna sztuka, która a priori jest nierentowna, wymaga znacznych sił intelektualnych i duchowych w odbiorze, stopniowo jest spychana od publiczności, staje się swoistym wyrzutkiem. Niestety, w ciągu ostatnich dwóch lat w pracy Komitetu ds. Przyznawania Nagrody im. Szewczenki również obecna jest ta tendencja. W szczególności w nominacji „sztuka muzyczna”, w odróżnieniu od innych nominacji, jak widzimy, zderzają się w walce konkursowej niekompatybilne gatunki: autorska twórczość kompozytorska, sztuka wykonawcza, widowisko muzyczno-koncertowe, praca reżyserska (baletmistrzowska), menedżment, projekty muzyczne itp. Taki stan rzeczy, moim zdaniem, jest absolutnie irracjonalny i niesprawiedliwy. Uważam, że tę nominację należy podzielić na dwie, oddzielając dzieła z dziedziny akademickiej od różnych rodzajów popularnej sztuki masowej, ponieważ są to zjawiska różnych kategorii wagowych. Szczególnie irytuje mnie tak zwana „twórczość” współczesnych bardów czy kobzarzy, często bez elementarnej znajomości zapisu nutowego. Kiedy z dumą na spotkaniach ze słuchaczami podkreślają sam fakt braku wykształcenia muzycznego u nich jako dowód naturalnej „genialności”… Bez komentarza. Dla mnie jako kompozytora nie ma nic wyższego niż postać artysty, który ofiarował swoje życie bezpłatnie, nie otrzymując od państwa ani kopiejki za swoje utwory, w czasie wolnym od głównej pracy, w której zmuszony jest pracować i zarabiać na chleb powszedni, z niczego tworzy coś wysokoduchowego, potrzebnego ludziom. I, zwłaszcza, kiedy stworzone przez artystę (obraz, rzeźba, utwór muzyczny czy książka) na wieki wchodzi do skarbca ukraińskiej kultury narodowej. Czy można w ogóle a priori rozpatrywać jako konkurenta dla takiego artysty menedżera (autora projektu, kuratora itp.), który za państwowe lub sponsorskie pieniądze stworzył jednorazowy, w zasadzie, produkt: galę na placu, spektakl lub instalację? Albo nawet serię koncertów, bez różnicy. A potem umieścił w Internecie? Albo nawet wydał CD czy DVD? I zgłosił tę pracę jako „najwyższe osiągnięcie artystyczne” do Nagrody im. T. H. Szewczenki. Nieadekwatne, jak dla mnie. Najgenialniejszy projekt nie zastąpi żywego dzieła sztuki stworzonego przez konkretnego autora. Nie można stawiać ich obok siebie i oceniać ekwiwalentnie. (Nawiasem mówiąc, kilka słów w tym kontekście o naszych niedawnych absolwentach wydziału kompozycji Hryhorowie i Razumejce, autorach opery „Iow”. Ja oczywiście gratuluję laureatom, ale chcę w tym kontekście powiedzieć o czymś innym i tutaj mnie państwo zrozumieją. Każdy kompozytor czy wykonawca musi mieć w twórczości pewien czasowy lag, aby na wieki wyryć swoje imię na tablicach ukraińskiej sztuki profesjonalnej, mieć, umownie mówiąc, swoją gwiazdę w Alei Sławy. A taką gwiazdę można zasłużyć tylko długoletnią, codzienną, mrówczą pracą. Czy trzeba przyznawać za jeden, nawet niechby umownie – relatywnie udany utwór, od razu najwyższą nagrodę państwa? Są w Ukrainie też inne prestiżowe nagrody. Tutaj trzeba mocno pomyśleć). Dlatego chcę zwrócić się do szanownego Jurija Wołodymyrowycza Makarowa, przewodniczącego Komitetu, z taką prośbą (jeśli to możliwe) – dodać jeszcze jedną nominację pod nazwą, na przykład, „Popularne rodzaje (gatunki) sztuk”. To mogłoby rozwiązać większość dzisiejszych problemów, o których już mówiłem. I poza tym nie jestem skłonny myśleć, że odmowa moim kolegom z ubiegłego (2021) i przedubiegłego (2020) roku w przyznaniu nagrody mocno poniżyła ich jako wysokiej klasy kompozytorów, kiedy nagrody trafiły do innych uczestników wyścigu. Nie. Ale bardzo bym nie chciał, aby i następni przedstawiciele gatunku klasycznego, wysunięci do nagrody, byli pozbawieni nadziei na otrzymanie tego wysokiego wyróżnienia. – Jewhenie Fedorowyczu, w tym roku Zarząd Kijowskiej organizacji Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy wysunął znanego kompozytora Ołeksandra Jakowczuka, którego dorobek jest znaczącym wkładem we współczesną sztukę muzyczną, do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki. Jak mógłby Pan scharakteryzować tę kandydaturę? – O tegorocznym pretendencie mogę powiedzieć, że Ołeksandr Jakowczuk to prawdziwy profesjonalista, który już ponad 50 lat toruje swoją niepowtarzalną drogę w sztuce. Bardzo się cieszę, że właśnie jego, mojego kolegę, Związek Kompozytorów wysunął do zdobycia Nagrody Szewczenkowskiej. On naprawdę na nią zasługuje jako autor epokowych symfonii „Majdan” i „Nieskorzeni” o niedawnych tragicznych wydarzeniach Rewolucji Godności w Ukrainie, a także kantaty „Dumy moje” i poematu chóralnego „Modlitwa do Marii” do wierszy T. Szewczenki. O. Jakowczuk – nominant tej nagrody w 2010, 2011 i 2015 roku, trzykrotnie był dosłownie o krok od nagrody. Dlaczego więc nie otrzymał nagrody? Byłem w tamtym czasie członkiem Komitetu i będę mógł to wyjaśnić: na koncert autorski, który zawsze dawał kompozytor przed trzecią turą głosowania, nikt poza nami, sześcioma muzykami, członkami Komitetu, nie przychodził. Jedynym wyjątkiem byli przewodniczący Komitetu Borys Olijnyk i Iwan Dracz. Mam nadzieję, że zrozumieliście, jakie było potem głosowanie tych „nie muzyków”, którzy praktycznie nigdy nie słyszeli utworów O. Jakowczuka. A muzyka tego kompozytora zasługuje na uwagę. Jego twórczość studiują w naszych szkołach muzycznych (kolegiach), w konserwatoriach i akademiach muzycznych. Jest profesorem katedry kompozycji Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego, członkiem Ligi Kompozytorów Kanady i Kanadyjskiego Centrum Muzycznego, trzykrotnym laureatem międzynarodowych konkursów kompozytorskich w Europie i pięciu Ogólnoukraińskich konkursów twórczych. Posiada szereg państwowych nagród i wyróżnień. Na podstawie twórczości kompozytora napisano kilka prac doktorskich i dziesiątki prac dyplomowych licencjackich i magisterskich absolwentów uczelni. Przez 50 lat działalności twórczej stworzył szereg wybitnych utworów, część z których już zasłużenie uważa się za klasyczne, szczególnie w dziedzinie muzyki chóralnej i symfonicznej. O. Jakowczuk – pierwszy w ukraińskiej muzyce, który zaczął stosować w swoich opracowaniach chóralnych zasady rozwoju, charakterystyczne dla muzyki instrumentalnej (1974 r.). Razem z kompozytorem W. Sylwestrowem stał się współtwórcą ukraińskiej kantaty kameralnej (1975 r.). Pierwszy napisał wirtuozowski cykl „Preludia i fugi” na fortepian w technice modalnej (1983 r.). Pierwszy napisał symfonię „Biorytmy Czarnobyla” o atomowej tragedii (1986 r.). Jego Symfonia e-moll nr 2 po raz pierwszy stała się przykładem „nowego posowieckiego typu symfonizmu”, bez tradycyjnego brawurowego finału (1987 r.). O. Jakowczuk – pierwszy, który w 1990 roku, jeszcze za władzy radzieckiej, podniósł tabuizowany temat Hołodomoru, pisząc Symfonię-requiem „33-i”. Pierwszy w Ukrainie stworzył Symfonię na wielką orkiestrę dętą „Nieskorzeni” (2016 r.). Kompozytor jest jedynym, który zredagował i wydał sześciotomową „Antologię opracowań ukraińskich pieśni ludowych” (2015–2019), a także absolutnie unikalną na świecie dwujęzyczną „Szkołę gry na fortepianie” (2019 r.), do której weszły 173 specjalnie napisane dla tego zbioru utwory autorskie. Jego muzyka zawsze płynie z serca, naznaczona jest uduchowieniem, a przypisany mu talent kompozytora, który posiada wyrazisty dar melodyczny, potwierdza jego postać jako prawdziwego Mistrza, którego nieprzeciętny pod względem wagi tematyki historycznej i wyrazistego artystycznego wcielenia dorobek jest znaczącym wkładem we współczesną sztukę Ukrainy. Sztuka akademicka i masowa, ich opozycja czy możliwości przenikania, perypetie wokół Nagrody Szewczenkowskiej, problemy i perspektywy współczesnej muzyki... Takie pytania nurtują nie tylko przedstawicieli cechu artystycznego, ale są ogólnie ważne dla kulturalnego segmentu naszego społeczeństwa, o czym z kompozytorem, Bohaterem Ukrainy, artystą ludowym Ukrainy, laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, profesorem Jewhenem Stankowyczem rozmawiała muzykolog Olha Kusznyruk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Opera Narodowa przygotowuje się do świąt

W ciągu ostatnich miesięcy twórcze życie Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki znacznie się zaktywizowało. A przed miłośnikami sztuki operowej stoi wiele nowych projektów twórczych. Właśnie o tym rozmawiamy z głównym reżyserem teatru, artystą ludowym Ukrainy Anatolijem Sołowjanenką. – Rok, który dobiega końca, był tak samo niełatwy, jak poprzedni – zaznaczył Anatolij Anatolijowycz. – Wiosenny lockdown znacząco wpłynął na nasze możliwości i proces pracy. Ale dzięki temu, że rozpoczęły się szczepienia, pracować stało się nieco łatwiej. W ostatnich miesiącach obserwujemy powrót widza do teatru. Na szereg spektakli mamy wyprzedane bilety. Życie teatralne, w szczególności operowo-baletowe, odradza się. Pod koniec października ujrzała światło rampy opera Offenbacha „Opowieści Hoffmanna”, która była zapowiadana jeszcze rok temu. Prawda, na razie tylko w wykonaniu koncertowym. W grudniowym programie „Gala-Czajkowski” zostanie zaprezentowana opera kompozytora „Undina”, która nigdy nie brzmiała na kijowskiej scenie. Główne partie wykonają nasi czołowi soliści Oksana Kramarewa i Wałentyn Dytiuk. Tekst autorski czytać będzie Jewhen Nyszczuk. Ma to być całkiem ciekawy projekt. W drugiej części znajdą się fragmenty z najsłynniejszych oper Czajkowskiego, które dziś nie są wystawiane na scenie Narodowej Opery Ukrainy – „Dziewica orleańska” i „Dama pikowa” oraz jego suita „Romeo i Julia”, którą przygotowuje nasza orkiestra pod batutą Mykoły Diadiury. Ogółem w repertuarze teatru na dziś przedstawione są opery kompozytora „Eugeniusz Oniegin” i „Jolanta”, a także trzy jego balety. Na święta noworoczne tradycyjnie będziemy pokazywać „Dziadka do orzechów”. Zaplanowano 20 spektakli. Pierwszy już odbył się przy pełnej sali. Odbędą się także gale-koncerty, gdzie będzie można w ciągu jednego wieczoru zobaczyć cały kalejdoskop znanej klasyki operowo-baletowej w wykonaniu naszych czołowych solistów. Takie wieczory to nie jest ten przypadek, kiedy widza można zmusić do poważnego zastanowienia się nad czymś, współodczuwania, pogrążenia się w samoanalizie. Stawiamy zupełnie inne zadania, ponieważ koncerty bożonarodzeniowo-noworoczne to zawsze święto. Dlatego starałem się sformułować program w taki sposób, aby był rozrywkowy, świąteczny, jasny. Żeby widzowie wychodzili z naszych koncertów w dobrym nastroju, radośni, a ci, którzy zawitają po raz pierwszy – chcieli przychodzić do teatru znowu i znowu. Wykonane zostaną utwory Rossiniego, Verdiego, Pucciniego, Czajkowskiego, fragmenty z operetek Straussa i Kálmána. Zabrzmi też kilka numerów premierowych, ale na razie nie będę zdradzał wszystkich sekretów. Prowadzimy rozmowy w sprawie wyjazdów gościnnych z kilkoma znanymi teatrami. Jest zrozumienie tego, że jest to ciekawe i potrzebne. Ale podanie jakichkolwiek konkretów jest na razie trudne przez te niełatwe procesy, które zachodzą dzisiaj na świecie. Przyznam: dochody naszego teatru przez ograniczenia kwarantannowe znacząco się zmniejszyły. Dlatego nie mogliśmy powrócić do projektu „Światowe gwiazdy opery na scenie teatru”. Taki koncert odbył się w tym roku tylko na Placu Sofijskim w Kijowie. Ale w przyszłym roku na pewno to zrobimy. Już 17 kwietnia w operze „Napój miłosny”, mam nadzieję, weźmie udział wspaniała solistka, uczennica Marii Stefiuk Olha Kulczynśka, która z sukcesem występuje w Metropolitan Opera, La Scala i w innych wybitnych na świecie teatrach. I dalej będziemy kontynuować tradycję, kiedy w naszych spektaklach pracować będą soliści, którzy zdobyli światowe uznanie. Trwa praca nad dziełami operowymi, które zamierzamy zaprezentować w przyszłym roku. Po pierwsze, to nowa inscenizacja „Traviaty”. Już dawno pracujemy nad tym projektem. Jestem reżyserem-inscenizatorem tego spektaklu. Nad choreografią pracować będzie Wiktor Iszczuk – czołowy solista baletu naszego teatru, który ma już własne inscenizacje, a teraz po raz pierwszy realizuje inscenizację w repertuarze teatralnym. Dyrygent-inscenizator Mykoła Diadiura, scenografia Andrija Złobina, chórmistrz Bohdan Plisz, artystka kostiumów Anna Ipatiewa. Nieco odnowimy skład wykonawców. W partii Germonta, w szczególności, zadebiutuje Hennadij Waszczenko. Mam nadzieję, że do połowy wiosny będziemy mogli zaprezentować tę operę. Następna nasza praca – „Opowieści Hoffmanna” – ma pojawić się w formie scenicznej w inscenizacji światowej sławy angielskiego reżysera Tony'ego Palmera. Zaplanowaliśmy projekt jeszcze pod koniec 2019 roku. A niedawno Palmer przyjechał do Kijowa, tydzień dość aktywnie pracował z trupą. Pracujemy także nad operą współczesnego ukraińskiego kompozytora Jurija Szewczenki „Kot w butach”. Tę operę będę wystawiał również ja. Z dyrygentem-inscenizatorem na razie się określamy. Opera dziecięca naszego kompozytora według powszechnie znanego utworu Charlesa Perrault jest bardzo potrzebna w repertuarze Narodowej Opery Ukrainy. Liczę, że będziemy mogli ją zaprezentować podczas ferii zimowych w przyszłym roku. Zatem, jeśli wszystko ułoży się dobrze, w 2022 roku afisz teatru wzbogaci się o trzy nowe opery. Mam zaproszenie od Odeskiej Opery Narodowej w sprawie wystawienia opery „Don Carlos”. Utwór ten jest mi dobrze znany, w Kijowie jest grany według mojej inscenizacji. Nawiasem mówiąc, w styczniu w wykonaniu tej opery weźmie udział znana daleko poza granicami Ukrainy śpiewaczka operowa Ludmyła Monastyrska. ka. Każda linia fabularna jest dopełniona swoim kolorem. U Mozarta jest to kolor biały, symbol Bożego daru. U Salieriego – czarny, który uosabia zazdrość, mrok. Kolor brązu pokazuje dwór wiedeńskiego cesarza Józefa II, a jego dworska świta to woskowe figury, symbolizujące obłudę i inercję. Osobne zabarwienie kolorystyczne ma też każda z przedstawionych oper kompozytora. Dyrygent-inscenizator Serhij Hołubnyczyj zaznaczył, że w spektaklu trzymano się sztuki Shaffera, w której wyraźnie powiedziano, jakie partytury mają brzmieć, jakie fragmenty z oper. Podstawą sztuki stały się cztery opery Mozarta: „Uprowadzenie z seraju”, „Wesele Figara”, „Don Juan” oraz „Czarodziejski flet”. Wykorzystano jego koncerty fortepianowe i inną muzykę. Chórmistrz-inscenizator Maksym Kowalczuk przyznał, że było to nowe doświadczenie w pracy dla chóru teatru. Wszak w repertuarze przeważa klasyczna operetka i musicale. A wiedeńska muzyka Mozarta nie mogła nie zainspirować. Według słów baletmistrza-inscenizatora, zasłużonego artysty Ukrainy Maksyma Bułhakowa, plastyka w spektaklu podkreśla charaktery postaci. A przede wszystkim charakter samego Mozarta, który był dla otoczenia dziwny i ekscentryczny. A scenograf Wołodymyr Karaszewski wspomniał, że wystawiał spektakl o Mozarcie i Salierim razem z Wałerijem Pacunowem zaraz po awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Było to w jednym z kijowskich kościołów. Na scenie płonęła prawdziwa świeca, a na stołach stały kandelabry z elektrycznymi świecami. Tak samo i w nowym spektaklu wszystko zaczyna się od „żywej” świecy i kończy się na niej. Tutaj połączyły się „złota” widownia i czarna scena teatralna. Na scenie ma być 700 świec, dużo świec jest też na sali... Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia dostarczone przez służby prasowe teatrów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Nowe spojrzenie na Mozarta i Salieriego

Kijowski Narodowy Akademicki Teatr Operetki nadal pozycjonuje się jako teatr szerokiego profilu i szuka nowych form pracy z widzem. Kolejnym twórczym eksperymentem stała się opera dramatyczna „Amadeusz”, która niedawno weszła do repertuaru teatru (muzyka Wolfganga Amadeusza Mozarta, libretto Petera Shaffera, przekład z angielskiego Ołeksandra Stepanowa). ...teatru, którego studenci wykonali plakaty do tego spektaklu, wydane osobnym folderem. – Współpraca z Narodową Operetą Ukrainy rozpoczęła się trzy lata temu od wystawienia rock-opery „Biała wrona”, – przypomniał reżyser-inscenizator Maksym Holenko. – Potem zaproponowałem Bohdanowi Strutynskiemu kilka spektakli z mojego „portfela reżyserskiego”, w którym latami przechowuję pomysły i myśli, dzięki czemu zawsze jestem gotów na propozycje nowych inscenizacji. „Amadeusz” to dramat. Ale w teatrze muzycznym można go wzmocnić i odświeżyć, wzbogacając żywą muzyką – fragmentami różnych oper Mozarta, wokalem i śpiewem chóralnym. Wydało nam się, że te możliwości wzbogacą inscenizację, czyniąc ją taką, jaką dotąd nigdzie nie była wystawiana. Jedna z głównych linii, przenikających cały spektakl, dotyczy „systemu”, który łamie losy, miele kości, niszczy talenty i osobowości. Do roli Salieriego zaprosiliśmy aktora Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Młodego Marka Drobota, na którym opiera się kolosalny sensowny пласт spektaklu, a Dmytro Wiwczaruk – solista Narodowej Operety Ukrainy – wydaje się być urodzony do roli Mozarta – oryginalny, z zdumiewającą autorską plastyką i swoistym rytmem. Uważam za bardzo udane dla spektaklu to, że zaproszenie przyjął scenograf Wołodymyr Karaszewski, z którym miałem szczęście zrealizować kilka udanych projektów. Dlaczego właśnie Teatr Operetki? Tutaj udało nam się połączyć część operową i dramatyczną. W żadnym teatrze dramatycznym na tak wysokim poziomie zawodowym by się to nie udało. Uważam, że zdołaliśmy połączyć salę i scenę, wyszło pięknie i ciekawie. – Mozart jest kosmiczny, impulsywny, dziecięcy, o otwartym rozumieniu rzeczywistości lub nierzeczywistości, szczery, naiwny, – twierdzi solista Narodowej Operety Ukrainy Dmytro Wiwczaruk. – Wszystkie nieprzyjemne sytuacje życiowe, w jakie wpadał, działy się dlatego, że Mozart nie miał czarnych, złych zamiarów, był bardzo szczery, lekki, „fruwał”, jak motyl. Maestro jawi się nam różnie: zawiedziony, ale zaraz potem wzniesiony, lśniący, zamyślony i tak bardzo nieuważny, jakby nie z tej planety. Nigdy nie obchodziło go, co ludzie o nim myślą. Pod pewnymi względami rzeczywiście wyglądał na głupca. Ale, w końcu, geniuszy i głupców często się myli. Bardzo żal mi Mozarta: tworzył boską muzykę, a inni go nieustannie wykorzystywali dla własnych korzyści. Genialny kompozytor zupełnie nie rozumiał, jak nahabnie oszukiwali go niektórzy hultaje. Aura Mozarta urzekała ludzi, gdy tylko wychodził na scenę. Wszyscy zamierali w oczekiwaniu na coś niepojętego, nieziemskiego. Genialnym trzeba się urodzić, bo stać się nim nie można. Geniusz nie zna granic! Oczywiście byli tacy, którzy bardzo zazdrościli szalonej popularności Mozarta. I to mimo że zazdrośnicy byli zamożni, wpływowi i bardzo szanowani, a sam Mozart nigdy nie zastanawiał się nad majątkiem i umarł w nędzy… Kostiumolog Olha Lewczenko opowiedziała, że w spektaklu zrobiono stylizację historycznych kostiumów z czasów Mozarta i zaszyto sylwetki z elementami baro...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

można wygrany Ukraiński Majdan. Wdzięczny moim przyjaciołom, którzy przyłączyli się do nas na ostatnim, ale bardzo odpowiedzialnym etapie. To Matwij Wajsberg i Władysław Szeryszewski, a także Andrij Kotlarczuk, Wasyl Tatarski. Taki żywy artystyczny projekt – symbol zwycięskiego Majdanu. – Sytuacja białoruska bardzo różni się od ukraińskiej – przekonana jest przedstawicielka Białorusi Alona Wasiljewa. – Ukraińcy dali nam zaliczkę, na którą jeszcze nie zasłużyliśmy. Od początku brakowało nam cywilizacyjnego wyboru. Lud wyszedł, by zmienić jedną personalię na inną, nie uświadamiając sobie, że musi nastąpić całkowite odrzucenie imperium. Niestety, rusyfikacja Białorusinów jedynie posunęła się naprzód przez ostatnie 27 lat, a do takiego oderwania się od imperium nie doszło. Chcieliśmy pokazać, że ukształtowali się Białorusini, którzy już dokonali cywilizacyjnego wyboru. Przeważnie są na emigracji, nie mają wsparcia informacyjnego. Ale to ta część Białorusinów, która mentalnie jest bliska Ukraińcom. Wybieramy narodową tożsamość i europejskie wartości. Ideowy inspirator projektu Andrij Zelinski wyraził przekonanie, że ta wystawa jest tylko jednym z pierwszych kroków. Ukraińscy artyści i dalej będą wspierać dążenia Białorusinów do wolności i niezależności. O swoich pracach opowiedzieli inni uczestnicy wystawy. Życzyli, aby Białorusini się nie zawiedli, wierzyli, bo wiara ma potężną energię. Jednak wyjście ze składu imperium raczej nie uda się szybko. Ono albo się rozpadnie, albo może zniszczyć nas wszystkich. Padło też życzenie, aby ta wystawa lub podobne projekty odbyły się za kilka lat już w Mińsku. ...ją reżyserką i główną reżyserką teatru Tamarą Trunową. Pani Tamara zaznaczyła m.in., że ten projekt powstawał przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kulturalnego, a premierowy pokaz odbywał się przy wsparciu Narodowej Spółki Działaczy Teatralnych Ukrainy oraz samego teatru. Przed widzami wystąpili młodzi, ale już doświadczeni aktorzy Teatru na Lewym Brzegu Dniepru: Kostiantyn Kyrylenko, Mychajło Dosenko, Dmytro Sołowjow, Kateryna Sawenkowa, Iryna Tkaczenko, Maryna Klimowa i Wołodymyr Krawczuk. Szczerze opowiedzieli o najintymniejszych szczegółach swojego życia, o których nie zawsze opowiesz nawet najbliższej osobie. Na ekranie można było zobaczyć współczesne zdjęcia aktorów oraz ich dziecięce fotografie. Wszystkie te niezwykłe wyznania dość dotknięcie podsumował zaproszony ekspert Petro Czornomorec. Potem pan Petro podzielił się z obecnymi także niektórymi tajemnicami swojego życia. W teatrze jeszcze nie odważyli się wystawić tego projektu na sąd widza. Na premierowy pokaz zaproszono przyjaciół wykonawców. Im również potrzebny był pewien czas, by zrozumieć usłyszane. Dlatego po aktorskich wyznaniach zrobiono krótki antrakt, po którym odbyła się żywa dyskusja o usłyszanym. Ktoś może przyjąć takie eksperymenty z zapałem, ktoś będzie kategorycznie im zaprzeczać. Ale raczej nikogo nie zostawią obojętnym. Czy w teatrze zdecydują się wystawić ten projekt na publiczność – pokaże czas. Zdjęcia Anastasiji MANTACz Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Wspomnienie o Białoruskim Majdanie

W Centrum Sztuki Współczesnej „Biały Świat” otwarto wystawę ukraińskich artystów, poświęconą wydarzeniom politycznym na Białorusi. Ośmioro ukraińskich twórców i twórczyń połączyło wyniki swoich przemyśleń, przeżyć i doświadczeń w jednej przestrzeni wystawienniczej pod wspólną nazwą „Białoruski Majdan”. CSW „Biały Świat” nie po raz pierwszy wspiera demokratyczne protesty na Białorusi. Jeszcze w zeszłym roku zwycięstwo tych, którzy przeciwstawiają się dyktatorskiemu reżimowi, wydawało się już bliskie. Niestety, proces wyzwolenia Białorusi do tej pory nie doczekał się pożądanego finału. Te wydarzenia wciąż poruszają zarówno artystów, jak i wszystkich nieobojętnych na kwestie sprawiedliwości. Szczególnie głęboko odczuwają to połączenie bólu i nadziei Ukraińcy, ponieważ nasz kraj w ostatnich latach przeżył dwa majdany, a ruch wyzwoleńczy i walka o naszą świadomość narodową trwają już od kilku stuleci. Według organizatorów wystawy, mając możliwość swobodnego realizowania się w sztuce, ukraińscy artyści przyłączają się do ruchu, którego celem jest przyspieszenie demokratycznych zmian na Białorusi. Zmian, które idą solidarnie z Ukrainą i innymi krajami Europy Wschodniej, w stronę mentalnego i politycznego oderwania od Imperium Rosyjskiego. Ukraińscy artyści pragną, aby ich praca wsparła Białorusinów w procesie przemyślenia wydarzeń zeszłego roku, pracy nad błędami i wnioskami, które doprowadzą Białoruś do wolności, niepodległości i cywilizacji. – Dziś otwieramy nie po prostu projekt kulturalny, a polityczno-kulturalny – podkreśliła współzałożycielka galerii „Biały Świat” Tamara Janowycz. – Ponad siedem lat temu na Ukrainie wydarzyło się coś, co do tej pory nie odpuszcza. To piękny i jednocześnie straszny Majdan. Kiedy robiliśmy ekspozycję, patrzyłam na ścianę Matwija Wajsberga, na fotografie Andrija Zełynśkiego, cały czas robiło mi się zimno, chociaż w rzeczywistości w galerii było dość gorąco. Rok temu z wielką nadzieją i bólem w sercu obserwowaliśmy Białoruski Majdan. Wszystko, co się tam działo, przepuszczaliśmy przez siebie i porównywaliśmy z tym, co było u nas. teatr fizyczny jest mi bliższy, bo jest bardziej zaszyfrowany, bardziej metaforyczny. Jest też międzynarodowy, bo nie zależy od języka. W naszym spektaklu są słowa, ale i bez nich, z kontekstu można się domyślić, o co chodzi. Bo teatr fizyczny opiera się na obrazach, które człowiek buduje, wychodząc z własnego doświadczenia. To już moja druga praca reżyserska w Teatrze Dramatu i Komedii. Tutaj wystawiany jest stworzony przeze mnie spektakl „Wino”, który został wyróżniony nagrodą festiwalu „GRA” jako najlepszy spektakl dramatyczny na Ukrainie. Bardzo zainteresował mnie poemat Homera, bo sam w pewnym stopniu uważam się za Odyseusza. Zwróciłem się z tym pomysłem do dyrektora teatru Stasa Żyrkowa. Dał zielone światło i zaprosił mnie do reżyserii. Przyznam, że kwestia domu jest dla mnie bardzo ważna, bo sam od pół roku nie byłem u siebie w domu. Z czasem pojęcie domu nawet się zaciera, bo nie chcę tam żyć w związku z wydarzeniami na Białorusi. Nie wiem, czy rodzinny Mińsk to mój dom, bo nie widzę tam perspektyw. Ale czy mogę uważać za dom Niestety, po Majdanach poszliśmy różnymi drogami. Wspominając tamte wydarzenia, postanowiliśmy zrobić wystawę. Pomysł przeprowadzenia należy do Andrija Zełynśkiego. Poparł go Ołeksandr Janowycz, który skontaktował się z różnymi artystami. Dziś jest tu obecnych wielu autorów, a także ludzie, którzy wcześniej mieszkali na Białorusi, ale zmuszeni byli stamtąd uciekać. – Zdecydowałem się zrobić ten projekt w naszej galerii po tym, jak poznałem Alonę Wasiljewą z Białorusi – opowiedział kurator wystawy Ołeksandr Janowycz. – W końcu zrozumiałem, że są „nasi” Białorusini w dobrym tego słowa znaczeniu. Takich Białorusinów na razie jest mało, ale nas też było mało, kiedy zaczynaliśmy swój Majdan. Pierwsza idea – ukraińscy artyści reflektują nad wydarzeniami Białoruskiego Majdanu. Wśród uczestników projektu: Andrij Zełynśki, Serhij Zacharow, Dmytro Kołomojcew, Ołena Kłoczko, Rostysław Łużećkyj, Ołeh Tistol, Nadija Tistol oraz Mykoła Macenko. Ale w procesie pracy zrozumieliśmy, że brakuje nam optymizmu. A to nasz pier

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

W poszukiwaniu domu i stand-up

W Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatu i Komedii na lewym brzegu Dniepru aktywnie współpracują z młodymi reżyserami nie tylko z Ukrainy, ale i z zagranicy. Niedawno białoruski reżyser Jewhen Korniah wystawił tu spektakl „Odyseuszu, wracaj do domu” na motywach poematu Homera. Adaptacji tekstu dokonał ukraiński dramaturg Pawło Arje. Scenografką spektaklu jest Tetiana Nersisian (Białoruś), kompozytorem – Mykyta Zołotar (Belgia). Historia Penelopy i Odyseusza to zaprzeczenie myśli, że nie ma ludzi niezastąpionych. Przecież każdemu chce się wiedzieć, że dla kogoś jest się tą niezastąpioną osobą, jak Odyseusz dla Penelopy. W nowej inscenizacji widz nie zobaczy historycznej rekonstrukcji, streszczenia czy adaptacji znanego większości utworu. Na scenie jest teatr fizyczny, plastyka ciała i artystycznie wypisane monologi. Tylko fantazje, marzenia i urywki z pamięci. – Co nas dzieli? – pyta Pawło Arje. – Znajomość i nieznajomość języków. Ale istnieją dwa uniwersalne języki. To muzyka i język ruchów. Spektakl „Odyseuszu, wracaj do domu” jest nie tylko plastyczny, ale i niezwykle muzyczny. Cała muzyka była specjalnie tworzona do tego spektaklu. Nakłada się ona na ruchy i gesty aktorów. Tak pojawia się poczucie magii na scenie. – Teatr fizyczny to teatr, w którym widzę rzeczywistość – kontynuuje Jewhen Korniah. – Jest on oparty na ruchach ciała, jest w nim mało słów. Słowa są bardziej precyzyjne, a w ruchach może być wiele interpretacji. Czy mieszkanie, które wynajmuję w Kijowie? Też nie. Staram się zrozumieć, czym jest dom. Czy to przyjaciele, budynek, czy coś jeszcze. I gdzie człowiek naprawdę czuje się w domu. Jednak całkowicie więzi ze swoją Ojczyzną nie zrywam. Jeden spektakl rocznie wystawiam w Mińsku, resztę – za granicą, daleko od domu. Próby spektaklu trwały trzy miesiące. Mamy dwa składy aktorskie. I drugi nie jest mniej ciekawy niż pierwszy. Można nawet powiedzieć, że wyszły dwie pełnowartościowe premiery. Bardzo podoba mi się praca z ukraińskimi aktorami. Oni po prostu szaleją na scenie, w dobrym tego słowa znaczeniu. Dają dużo energii, przynoszą ciekawe pomysły. Niektóre sceny, na przykład kiedy bohaterka przebija się włócznią, pojawiły się przypadkowo. I potrzeba było dwóch miesięcy, aby ją rozszyfrować. Od samego początku wiedziałem, że będzie wielu Odyseuszów. Jeden człowiek nie może pomieścić w sobie tak wielu uczuć. W wyobraźni każdego, kto czyta Homera, powstaje inny Odyseusz. Może być atletą albo chłopcem. Dlatego na scenie jest ich sześciu. A Penelopa – jedna. A wszystkie inne aktorki to jej uczucia. Staramy się pokazać, że u każdego mężczyzny, niezależnie od tego, ile ma lat, obecna jest cząstka dzieciństwa. Nawet jeśli odpowiada już za całą rodzinę. Na początku spektaklu widzimy pięcioletniego chłopca, który bawi się w statki. A na końcu – dojrzałego człowieka, który wraca do domu. Penelopa czekała na niego 20 lat i przed widzem w ciągu dwóch godzin przelatuje całe jej życie. Nieprzypadkowo basen w centrum sceny ułożony jest z plastikowych toreb. Przecież nimi usłane jest całe dno oceanów. W ten sposób podnosimy problem ekologii. Starożytna Grecja to kult ludzkiego ciała. Razem z artystą od razu zdecydowaliśmy, że będą tu zawody w pływaniu. Zgodnie ze scenografią robiliśmy też kostiumy. Po pokazie premierowym zobaczyłem pewne niedociągnięcia, wprowadziłem zmiany. Ale w całości pozostałem zadowolony z rezultatów naszej wspólnej pracy. Bardzo chciałbym jeszcze popracować z tym teatrem. A póki co tymczasowo wracam do Mińska. Zwrócę się do twórczości rodzimego narodu, będzie to spektakl na podstawie białoruskich pieśni ludowych, który stanie się drugą częścią zaplanowanej przeze mnie trylogii. *** A na małej scenie teatru odbyła się premiera nowego projektu „Nieśmieszny stand-up”. O tym, jak tworzył się ten projekt, opowiada

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Szyłówka: wieczna zagadka miłości

Zakończenie. Początek na str. 1. Questy, gry interaktywne, okrągły stół, wydarzenia krajoznawcze, wycieczka, uroczystości przy tablicy pamiątkowej. W tym roku większość wydarzeń z okazji 90. rocznicy urodzin Hryhora Tiutiunnyka została zorganizowana właśnie dla uczniów naszej placówki oświatowej. Był to quest literacki „Jak znamy twórczość pisarzy-ziomków?”, wydarzenie literacko-krajoznawcze „Życiowy wir braci Tiutiunnyków i Ukrainy”; inscenizacja fragmentu ukraińskiego wesela (według scenariusza filmowego Hryhora Tiutiunnyka do powieści Hryhorija Tiutiunnyka „Wir” – nocne wesele Tymka i Orysi); okrągły stół „Jak pęd winorośli, pielęgnujcie mowę” (według nowel Hryhora Tiutiunnyka „Syn przyjechał”, „Oddawali Katrię”), czytania literackie „Cierniowy los Ukrainy” (obraz Hołodomoru 1932–1933 lat w utworach braci Tiutiunnyków); gra interaktywna „Skrzydlate powiedzenia Hryhora Tiutiunnyka”. Dla najmłodszych uczniów zorganizowano wycieczkę „Dziecięce lata Hryhora Tiutiunnyka”. Maluchy wzięły udział w dyskusji o opowiadaniu Hryhora Tiutiunnyka „Łasoczka” oraz w konkursie ilustracji. A ponadto na bazie muzeów Szyłowskiej placówki oświatowej odbyło się seminarium online dla nauczycieli języka ukraińskiego i literatury „Wykorzystanie twórczości Hryhora Tiutiunnyka i muzeum pisarzy-ziomków w procesie edukacyjnym w kontekście realizacji Nowej Ukraińskiej Szkoły” (z okazji 90. rocznicy Hryhora Tiutiunnyka), w ramach którego młodzi przewodnicy przedstawili dwie wirtualne wycieczki. W Szyłowskiej bibliotece wiejskiej działa wystawa książek i wydawnictw periodycznych „Pisarze ziemi szyłowskiej”. Z inicjatywy Połtawskiego biura Północno-wschodniego międzyregionalnego oddziału Ukraińskiego instytutu pamięci narodowej przy budynku dawnej szkoły ziemskiej, gdzie uczyli się bracia Tiutiunnykowie, odbyły się uroczystości. Uczcić pamięć sławnego ziomka przyszli pracownicy oświaty i kultury wsi, uczniowie szkoły, starosta Szyłowskiego starostwa W. S. Kymłyk. Z przemówieniami wystąpili goście wydarzenia: zastępca mera H. H. Choroszun i naczelnik wydziału kultury, sportu i zabezpieczenia informacyjnego Rady Miejskiej w Zińkowie, deputowana rady miejskiej L. A. Kymłyk-Jarocha. Złożono kwiaty pod tablicą pamiątkową oraz na grobach matek pisarzy. Szyłówka strzeże pamięci o sławnych synach. Tutaj zawsze cieszą się z gości – koneserów twórczości braci Tiutiunnyków. Przypomnę, że w 2016 roku Połtawska organizacja obwodowa Narodowego związku pisarzy Ukrainy (NSPU) przy wsparciu Europejskiego stowarzyszenia demokracji lokalnej (ALDA) i Centrum zarządzania kulturą oraz przy wsparciu Unii Europejskiej pracowała nad projektem „Literacko-krajoznawcze szlaki „Ziomkowie”. Szyłowska rada wiejska (obecnie starostwo w granicach hromady Zińków) dołączyła do tego projektu, w ramach którego przeprowadzono rekonstrukcję i remont pomieszczenia, odnowiono ekspozycję muzeum, ustawiono tablice informacyjne przy wjeździe do wsi i znaki kierunkowe w centrum Szyłówki, wykonano tablicę pamiątkową, wydano broszurę „Hryhorij i Hryhir Tiutiunnykowie: drogami życia i twórczości” oraz przewodnik „Literacko-krajoznawcze szlaki Połtawszczyzny „Ziomkowie””; nakręcono reportaż filmowy o Hryhorze Tiutiunnyku, opracowano trasę wycieczkową „Szyłówka: wieczna zagadka miłości”, podczas podróży którą można zapoznać się z małą ojczyzną braci Tiutiunnyków. Odnowiono również szkolne muzeum etnografii, jedna z ekspozycji którego obecnie poświęcona jest pisarzom-ziomkom i oddaje atmosferę domu rodzinnego Hryhorija, przypomina o ojcowskim domostwie Hryhira, opisanym przez niego w autobiograficznej powieści „Korzenie”. Aprobata trasy „Hryhorij i Hryhir Tiutiunnykowie: ścieżkami życia i twórczości” była przypisana do 85. rocznicy urodzin młodszego brata. Odnowioną ekspozycję przedstawiali przewodnicząca Połtawskiego oddziału NSPU Natalija Trykasz oraz doktor nauk filologicznych Ołeksij Neżywyj. Redaktor gazety „Ridnokraj” z m. Łubnie, pisarz Ołeksandr Peczoora przekazał w darze portret Hryhira autorstwa sławnego mistrza haftu artystycznego Jurija Sawki. Uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową na budynku dawnej szkoły, w której uczyli się bracia Tiutiunnykowie. Tego samego dnia odbyły się Ogólnoukraińskie Tiutiunnykowskie czytania literacko-naukowe oraz prezentacja reportażu filmowego Inny Dydyk (Snarskiej). Wydarzenie było szeroko relacjonowane w rejonowych i obwodowych mediach, dlatego od tego czasu napływ turystów znacznie się zwiększył. Przez następne pięć lat muzeum braci Tiutiunnyków odwiedzili i przeszli ścieżkami trasy wycieczkowej „Szyłówka: wieczna zagadka miłości” uczestnicy klubu „Co? Gdzie? Kiedy?” z miasta Hadziacz oraz pracownicy związku zawodowego rolników Połtawszczyzny, nauczyciele języka ukraińskiego i literatury rejonu wełykobahaczanskiego oraz grupa turystów z Karliwki, uczniowie Szkoły ogólnokształcącej I–III stopnia im. I. Ciupy w Birkiwkach, Wełyko-Pawliwskiej szkoły specjalistycznej I–III stopnia oraz Szkoły ogólnokształcącej nr 7 w m. Romny, przedsiębiorcy z m. Myrhorod oraz przedstawiciele stowarzyszenia rolników obwodu połtawskiego. Powracając na ziemię przodków, przychodzą do muzeum dawni mieszkańcy Szyłówki, których los rozrzucił po świecie, wśród nich także przedstawiciel ukraińskiej diaspory w Izraelu S. F. Sywokiń, daleki krewny H. M. Tiutiunnyka, który podzielił się wspomnieniami o pisarzu. Przedstawiciele administracji osiedla typu miejskiego Nowe Sanżary oraz dyrektor szkoły z Zaczepyliwki w rejonie nowosanżarskim – małej ojczyzny Borysa Olijnyka – przejmowali doświadczenie tworzenia muzeum przy placówce oświatowej. Latem 2017 roku na bazie muzeów odbyło się wyjazdowe posiedzenie zrzeszenia artystycznego Zińkowszczyzny „Swiczado” „Wieniec chwały pisarzom-ziomkom”. A jesienią tego samego roku w poszukiwaniu twórczej inspiracji Szyłówkę odwiedzili aktorzy Ukraińskiego małego teatru dramatycznego Anna Topczij, Jurij Szulhan, Łarysa Szełoumowa, Maksym Cedziński, Marija Motorna, Jełyzaweta Bakulina oraz Maksym Kuszczow. Młodzi przewodnicy muzeów witali gości seminariów różnego szczebla: obwodowego seminarium wykładowców placówek kształcenia zawodowo-technicznego Połtawszczyzny; obwodowego seminarium naukowo-praktycznego dla metodyków gabinetów metodycznych, kierowników zrzeszeń metodycznych nauczycieli nauczania technicznego, technologii, rysunku technicznego z rejonów, miast, zjednoczonych wspólnot terytorialnych obwodu połtawskiego; rejonowej rady koordynacyjnej starostów wiejskich Zińkowszczyzny. W 2018 roku przewodniczka muzeum Iłona Włoch wzięła udział w obwodowym konkursie przewodników muzeów przy placówkach oświatowych „Kraj, w którym żyję” i zajęła III miejsce. Wkrótce praca muzeów została opisana w gazecie „Wisnyk IMK. Połtawszczyzna”. Latem 2018 roku stworzono jeszcze jedną ekspozycję – „Jeśli chcesz poznać poetę – idź w jego kraj”, która przedstawia krajobrazy Szyłówki, opisane w utworach braci Tiutiunnyków. Gośćmi muzeum byli „Złoty pisarz Ukrainy”, kandydat nauk filologicznych Stepan Wasylowycz Procjuk w 2018 i 2020 roku; malarka, członkini Narodowego związku mistrzów sztuki ludowej Nadija-Lubow Horak oraz kandydat nauk o sztuce, starszy pracownik naukowy Lwowskiego narodowego muzeum literacko-pamiątkowego Iwana Franki Jakym Horak w 2019 roku; członek NSPU, NSŻU, NSKU, badacz twórczości braci Tiutiunnyków W. M. Łytwyn w 2021 roku. W październiku 2019 roku siłami zespołu pedagogicznego przeprowadzono rozszerzenie powierzchni muzeum i zakończono ostatnią reekspozycję muzeum. Maryna ZASTAWSKA, nauczycielka języka obcego Szyłowskiej placówki oświatowej I–III stopnia im. Hryhorija i Hryhira Tiutiunnyków Bądźmy razem! PRENUMERATA—2022 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA “PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 66

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 28 UAH 14 kop. na pół roku 152 UAH 84 kop.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 79 hrywien 42 kopiejki.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 11 miesięcy 276 hrywien 54 kopiejki.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn