Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №51 за 2021 рік

16 s. · 36 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 2 z 36 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

«Do domu na Boże Narodzenie»

W tych przedsylwestrowych dniach (do 30 grudnia włącznie) Narodowe Centrum „Dom Ukraiński” (Kijów) zaprasza do zanurzenia się w magicznej atmosferze współczesnych ukraińskich Świąt Bożego Narodzenia oraz do ożywienia ludowych tradycji, wypełnienia tych jasnych dni szczególnym sensem, ciepłem i miłością! Zdjęcie Mykoły Tymczenki. Materiał przeczytacie na stronie 12

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Narodowokulturowość: próby rewizji

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. Kończy się rok 2021. Sto lat temu Ukraińcy, nie potrafiwszy zachować odrodzonego państwa, stanęli przed nowymi katastrofami: naród zaganiano w nowe „sojusznicze” jarzmo rosyjskiego bolszewizmu; zaczynał się pierwszy głód-ludobójstwo. Antymoskiewski, niepodległościowy nurt nie zdołał zwyciężyć politycznego, kulturowego, militarnego moskalofilstwa. Państwowość utracono, chociaż historyczną ideę odrodzenia państwa ukraińskiego zachowano jako najwyższy cel narodowy, który udało się zrealizować w 1991 roku. Jednak moskalofilstwo, jako nieumierająca hydra, nigdzie nie zniknęło, nadal będąc ruiną i zagrożeniem dla ukraińskiego postępu. Wydarzenia na Majdanie, na Krymie, w Donbasie są tego potwierdzeniem. Tylko pokonawszy tę reakcyjną siłę, można będzie utwierdzić to, co powiedziała Ołena Teliha, że państwo stoi na wewnętrznej sile narodu. Ponieważ jego ideowa, duchowa, polityczna jedność jest największym gwarantem ochrony własnej Państwowości, Tożsamości, Suwerenności. Moskiewszczyzna jest głównym niebezpieczeństwem dla niepodległej Ukrainy, która obecnie zetknęła się z realnymi zagrożeniami. Badania socjologiczne poświadczają, że dla 72% ukraińskich obywateli Rosja to wrogie państwo. Inaczej myśli 12%. Jednak w ósmym roku odnowionej wojny ten wskaźnik wraz z częścią indyferentnych („watą”) jest środowiskiem, w którym zdolna jest wykluwać się moskalofilska polityka i praktyka. Każdy krok w naszej działalności życiowej musi być podejmowany z uwzględnieniem tego niebezpieczeństwa. Z reguły nie lubi się o nim rozmawiać, zwłaszcza w korytarzach władzy, gdzie przez trzy dekady przesycały się one moskalofilskim elementem. Logiczne byłoby, aby moskalofilstwo zostało uznane na szczeblu ustawodawczym za wrogie (ideologicznie, politycznie, duchowo) zjawisko. Powinno ono zostać wpisane na listę zagrożeń dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, odpowiednio ukierunkowując wewnętrzną i zewnętrzną działalność państwa, politykę kadrową, humanitarną, społeczną, naukowo-oświatową oraz informacyjną. Niedostrzeganie tego zagrożenia, bycie indyferentnym, obojętnym czy nieświadomym w swojej postawie i zachowaniu wobec wyzwań moskalofilstwa (czynnika „ruskiego miru”) jest niedopuszczalne. Bo tam, gdzie na pastwę losu oddaje się ukraińskość, tę niszę natychmiast wypełniają moskalofile. Skutki takiego niedbalstwa i bezpryncypialności, pobłażliwego stosunku do odwiecznych wrogów są oczywiste. Profesor Mykoła Tymoszyk, rozważając gorący temat palących problemów nauki narodowej i edukacji pod kątem akcji protestacyjnej inteligencji, potwierdza ważność komponentu ukrainoznawczego przede wszystkim w naukach humanistycznych. Pisze on („Słowo Proświty”, nr 50, grudzień 2021 r.): „Szereg wykładowców uczelni wyższych i szkół ogólnokształcących, za przyzwoleniem administracji, znieważa język ukraiński jako państwowy, propaguje wśród uczniów i studentów „ruski mir”, publicznie poniża uczucia narodowe Ukraińców. I pozostają pewni, że nikt ich za to w państwie ukraińskim nie ukarze”. Zakończenie na str. 2–3

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Apel

do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami – ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Bursztynska Chrystyna – 1500 hrywien. 2. Oleszczuk Ihor Andrijowycz – 250 hrywien. 3. Wasylczuk Swiatosław Karpowycz – 1000 hrywien. 4. Humeniuk Ołeksandr Wołodymyrowycz – 200 hrywien.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Narodowokulturowość: próby rewizji», s. 1

Narodowokulturowość: próby rewizji

Zakończenie. Początek na str. 2. Jednak produktywny i pryncypialny dialog ukraińskiej inteligencji z władzą w kontekście minimalizacji tego zagrożenia wciąż się nie odbywa. Na próżno. Ponieważ masa nagromadzonych i nierozwiązanych problemów staje się krytyczna. Rady społeczne (czasami kieszonkowe) przy ministerstwach i urzędach nie są w stanie zrekompensować niezbędnych kontaktów zawodowych i obywatelskich dla wypracowania adekwatnej reakcji na istniejące wyzwania, co świadczy o słabości społeczeństwa obywatelskiego i autorytarności szeregów władzy. Oczywiście, znaczna część budżetowego środowiska inteligenckiego, wychowanego w duchu paternalistycznym, „choruje” nie tylko na niezdecydowanie, strach przed utratą jedynego źródła utrzymania, ale także na ugodowość i przystosowawstwo do istniejących wrzodów społecznych. Jednak kryterium inteligenckości nie tkwi w stanowiskach, tytułach czy nagrodach, a w adekwatnej „reakcji na świat”, kiedy pod żadnym pozorem osobowość nie staje się obojętna na to, co dzieje się wokół ciebie, obok ciebie. Nie wystarczy mieć wyższe czy „najwyższe” wykształcenie, żeby stać się ukraińskim inteligentem, być przykładem dla innych. Bo wiedza zawodowa jest niczym, kiedy kulturalność, obywatelskość, moralność, poświęcenie dla idei ukraińskiej są wyrzucone na margines. Nie ukrywam, w niepodległej Ukrainie wiele robi się „nie tak”, by hodować zubożenie, zależność, służalczość „inteligencji”, która nie jest w stanie zdobyć się na odwagę obywatelską, być prawdziwym przewodnikiem narodu. Rozumiem, że daleko nie wszystko można zmienić na lepsze dzięki misji oświatowej inteligencji. J. Fichte w „Mowie do narodu niemieckiego” zauważył: „Przez niewiedzę zamglenie nie zmniejszy się, a przez wiedzę nie zwiększy; jednak rozproszyć je można tylko przez to ostatnie”. Zatem społecznym przeznaczeniem ukraińskiej inteligencji jest nie tylko tworzenie idei narodowej, strzeżenie ideałów wartościowych, ale także niesienie światła wiedzy i prawdy ludowi. W książce Iwana Dziuby „Są poeci dla epok”, poświęconej Linie Kostenko, są pouczające słowa: „Wyjść z tego trudno. Trzecie tysiąclecie – to już nie czas na stawanie się. To już alternatywa: być albo nie być. Ukraina odstaje od dynamiki czasu. Jedynie realne powstanie społeczeństwa obywatelskiego może zmienić sytuację na lepsze. Ale przede wszystkim – nowa jakość myślenia jako główny czynnik tej transformacji”. Jedynie aktywna, narodowo świadoma osobowość jest zdolna kształtować przyszłość swojego „Ja”, swojego Państwa. Ukrainy. Szczególne zapotrzebowanie na taką jakość Człowieka występuje w warunkach rosyjskiej agresji, rosnących globalnych wyzwań, zagrożeń, brutalnej konkurencji. Jednak nic nie bierze się z niczego. Potrzebna jest ofiarna praca i osobisty etyczny przykład inteligencji, aby naród nie zszedł na kręte i wąskie manowce. Trzeba codziennie, w każdej chwili dawać odpowiedzi i szukać prawych dróg, przejawiając nietolerancję prawdziwego inteligenta wobec wrzodów zła, które wyrządzane są Człowiekowi, Ukrainie. Jest ich pod dostatkiem i czynione są często przez tych, którzy obsiedli wysokie szczeble władzy. Bo kiedy wspomniana książka I. Dziuby ujrzała światło dzienne równo dziesięć lat temu (2011 r.), wtedy na Ukrainę wracały czasy „neostołypinowszczyzny”, represje władzy przeciwko ukraińskości nabierały tempa. Czy ktoś posłuchał tego, co powiedział Dziuba? Można stwierdzić, że tak. Bo naród powstał na Majdanie. To były najlepsze, najbardziej inteligentne warstwy narodu, arystokracja ducha narodowego i godności. Jednak była też inna „najwyższa inteligencja”, która świadomie, na rzecz niemoralnego politykierstwa, zaliczyła się do „intelektualnej prostytucji”. Ta lista znanych na Ukrainie poszczególnych prezesów akademii, rektorów uniwersytetów, znanych profesorów, działaczy kultury i sztuki, dziennikarzy postrzegana jest do dziś jako „czarna tablica duchowego hołodomoru” Ukraińców. Niektórych już nie ma wśród nas, niektórzy kontynuują głoszenie na ekranach telewizorów, niektórzy później zostali deputowanymi, a resztki próbują nadal kierować po raz kolejny oszukanym narodem. I kiedy przychodzi słuchać takich faryzeuszy, którzy, przewróciwszy się na drugą stronę, służą już innemu molochowi, robi się nieswojo, bo kogo mogą wychować tacy „moralni liderzy narodu” (według oceny Janukowycza). U takiej „inteligencji” nawet zabrakło odwagi obywatelskiej, żeby przeprosić naród za swoją poniżającą i służalczą postawę. List-„odobriams” (3 sierpnia 2011 r.), w którym mówi się, że „Wy (Janukowycz) powinniście wyraźnie trzymać się wybranego kursu. I uczciwi ludzie poprą Was. Idźcie odważnie wybraną przez Was drogą. Wasze zmagania o państwo prawa odniosą sukces. Z Wami naród...”, to swoisty wzorzec sprzedajności i samoponiżenia nieinteligentnej „inteligencji”. Nie warto zagłębiać się w historię, bo lekcje przystosowawstwa, tego zgubnego złudzenia, są oczywiste. Nie zmienić na lepsze otaczający świat, a przystosować się do niego – stało się dla takich życiowym credo, zmieniając politykę narodową w żebraninę. „Chleba i mięsa”, „służby i stanowisk” – pisał o nich D. Doncow (Sansara, 1928 r.). Boże, uchroń naród od takich „patrycjuszy”, którzy publicznie zakochują się w „klatce i swoich treserach”, bo z nimi nie osiągnąć sukcesu ani w dziedzinie kultury, ani w gospodarce, ani w polityce. I takie lekcje należy zapamiętywać. Bo jakimi by prognozami, marzeniami i oczekiwaniami nie żył naród ukraiński, zawsze pożądane muszą być doświadczenie, szlachetne i podłe czyny, wiedza, umiejętności, tradycje, ideały. Musimy wiedzieć o tym, co wzniosłe i co podłe, bo tylko wtedy staje się możliwe tworzenie przez inteligencję prawdziwej Idei. A kiedy nie jest ona zdolna tego zrobić, albo nie chce, to naród zawsze znajduje w swoim środowisku godnych ludzi, którzy, zwracając się do dorobku przodków, ponieważ doświadczenie jest niezbędne, aby w tym wiecznym procesie zapewniać ciągłość wieków, epok, ludzi, ich nastrojów i dążeń, jednocząc pokolenia „prawem umarłych”. Ukraińszczyźnie dla przetrwania niezbędne jest siedzenie na „karku przodków”, korzystanie z ich kapitału życiowego, duchowego i materialnego dorobku. Poznając, a co tam za horyzontem, przenikając w złożony świat przeszłości, pewniej wytycza się drogę w przyszłość. Do wartości przeszłości jest różny stosunek. Ideały i dążenia jednoczą i dzielą masy społeczne. Ale właśnie w przeszłości znajdujemy często te idee, które obecnie są aktualne w nie mniejszym stopniu, aniżeli w pierwotne i pradawne czasy swoich narodzin i samostanowienia. I nawet gdyby udało się zdegradować współczesną inteligencję do tego stanu, że będzie „niezdolna do żadnej akcji, chyba tylko do bycia popychadłem”, to ochroną i kapitałem duchowym dla narodu będzie służyć twórczość życiowa wielkich Ukraińców czasów, które minęły. Ukraina i Ukraińcy przetrwają, zachowają siebie i będą tworzyć nawet wtedy, gdy pozostaną tylko z Szewczenką. Ponad sto lat temu (1911 r.) w czasopiśmie „Naszo hołos” została wydrukowana artykuł Dmytra Doncowa „Szewczenko i patrioci”, w którym ostrzegał przed tymi niebezpieczeństwami, które czyhają na Ukraińców w odniesieniu do gigantycznej falsyfikacji idei tej znaczącej postaci historycznej. Powiedziane przez niego w tym samym roku potwierdzało się faktami represji, skierowanych nie tylko przeciwko żyjącym, ale także przeciwko wielkiemu dla narodu ukraińskiego Człowiekowi, który już odszedł pół wieku temu w wieczność. Przecież właśnie wtedy moskiewskie imperium zabroniło Ukraińcom czcić 50-lecie śmierci Tarasa Szewczenki. Te nieustanne ukrainofobiczne kampanie, niezależnie od carsko-rosyjskiego czy czerwono-rosyjskiego oblicza, miały zawsze wspólną namiętność – zniszczyć ducha narodowej wolności, a w zamian zasiać anemię, wiernopoddaność, zdradę. Nic nowego nie zobaczymy także we współczesnej ideologii putinizmu, której kwintesencją jest kolonialna zależność Ukrainy od Moskowii. A dlatego najbardziej boją się oni takiej inteligencji oraz ukraińskiego społeczeństwa, które jest wychowane przez Szewczenkę – Budziciela Ducha, Wojownika, wielkiego Buntownika. Bo Jego energia czyni Naród niezwyciężonym. Heroika Majdanu jedynie potwierdza prawdę, że tworzyła się ona proroczą ideą Słowa Tarasa. Tak było i tak będzie nadal, ponieważ właśnie on naród zakazany i uśpiony, skazany na duchowe ubóstwo i rusyfikację, obudził, wyprowadził jego wypaloną duszę spod okrutnego jarzma Moskowii. Każdy świadomy Ukrainiec jest zobowiązany o tym pamiętać, ponieważ ten temat staje się we współczesnej Ukrainie coraz bardziej wrażliwy. Tak, w 2021 roku, w zorganizowanej przez moskalofilów petycji do Prezydenta Ukrainy (inicjator: Isajew Mykoła Wsisowycz), powołując się na sondaż Ukraińców przeprowadzony przez Instytut Gallupa (USA), ogłoszono, że 83% obywateli Ukrainy rzekomo potwierdziło, iż ich “rodnym jazykom jawlajetsia russkij”. A dlatego żądają: 1. SDIEŁAT’ RUSSKIJ JAZYK – gosudarstwennym jazykom Ukrainy; 2. WNIESTI sootwietstwujuszczije izmienienija w Konstituciju i zakonodatelstwo Ukrainy. Zatem ruskomirstwo zachowuje się coraz bardziej zuchwale, czując bezpośrednie wsparcie Kremla. Nieco dziwnymi nastrojami przesiąknięty jest także przewodniczący Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Jurij Makarow wraz z podobnie myślącymi, który, sądząc po ostatnich wywiadach, przyznaje, że wychował się na rosyjskojęzycznych przekładach Szewczenki (“Mieliśmy zbiór utworów Szewczenki w rosyjskim przekładzie – z tym dorastałem”). Jednak on nie jest tylko szefem Komitetu, a orędownikiem chutorjańszczyzny, szarowarszczyzny; tradycyjności w najgorszym sensie, która ukształtowała się w czasach Starej Hromady w połowie XIX wieku; ludzi, którzy przywykli być w swojej estetycznej bańce; narodnictwa, które nie było ukraińskim wynalazkiem; powiatowego smaku “kołchozowego estetycznego getta” itp. Zamiast tego na arenę walki o nowoczesną ukraińską kulturę wychodzą, zgodnie z jego rozumowaniem, nowe twarze narodowego proletkultu, “młodzi i zaawansowani menedżerowie kreatywnych branż”. Odnosi się wrażenie, jakoby Komitet Szewczenkowski i jego przewodniczący, który jest zwolennikiem ponownego odkrycia Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, obrali radykalny modernistyczny kurs. Chociaż ukraińska kultura, jak i Szewczenko, nie potrzebują kolejnej rewizji i takich “reform”. Nagroda Szewczenkowska powinna przede wszystkim stać się tym społecznym katalizatorem, który stymuluje procesy narodotwórcze, aktywnie wprowadzając szewczenkoznawstwo do systemu edukacji, kultury, środowiska informacyjnego, jakościowo wpływając na ochronę, rozwój, autorytet ukraińskiego języka państwowego, stymulując wzrost ukraińskiego drukarstwa, transformując ducha Majdanu Szewczenki, stawiając Jego Testament u podstaw jedności Narodu Ukraińskiego, doprowadzając do narodowej świadomości i ludowego poczucia siłę Słowa Szewczenki właśnie teraz, w fatalnych czasach istnienia Ukraiństwa, które prowadzi wojnę, rozpętaną przez moskiewską ordę, o swoją Wolność, Suwerenność, Tożsamość, Państwowość. Jednak, być może, dla zarozumiałego “urzędnika od Szewczenki” jest to “archaika”, której należy się pozbyć, bo nadszedł czas na wielką modernizację Szewczenki, ukraińskiej kultury, którą zrealizują “młodzi, kreatywni, nowocześni”. A oto “establishment starego typu”, “tradycyjne getto”, muszą odejść, żeby nie powiedzieć “wymrzeć”. Czyli nowi makarowie-moderniści wyszli na “świętą” walkę z wczorajszymi kołchoźnikami, z przestarzałą, staroświecką prowincjonalną estetyką, która była jedyną formą istnienia ukraińskości. Nagroda Szewczenkowska nie staje się, niestety, czynnikiem jednoczącym, a generatorem tworzenia polarnych, antagonistycznych środowisk intelektualnych. Czuć, że już za chwilę zbliżamy się do wymarzonego przez niektórych kulturowych “wszechświatowców” Rubikonu – pokonać “ukraiński burżuazyjny nacjonalizm”. Nie będzie błędnym sąd, że szereg kulturowych (i nie tylko) działaczy wolałoby na tę falę nastawić nawet tak poważne instytucje, jak: Dowżenko-Centrum, Ukraiński Fundusz Kultury, Ukraiński Instytut Książki, Ukraiński Instytut, jakby nie uświadamiając sobie, że są one zobowiązane służyć właśnie tej sakralnej Tradycji dla zachowania ukraińskiej Tożsamości, Duchowości, Języka, Kultury, Pamięci Historycznej, Państwowości, którą próbują wydeptywać “kulturowi” szarlatani. Czyżby ta słaba na moskalofilstwo “inteligencja” tak i nie przyszła do rozumu, żeby zrozumieć, kim dla Ukraińców jest Szewczenko z jego niezgłębioną wzniosłością w stosunku do siebie, narodu, świata, Ukrainy? Pytanie, które wiecznie będzie nurtować, poznając, przemyślując czas, wyzwania, swoją przeszłość i przyszłość. Przykro, kiedy Nim “służbowo” czy “z polecenia” zaczynają zajmować się nędzni ludzie, którzy raczej wychowani są nie na słowie Szewczenki, a na żółci Bielińskiego. O takich bardzo trafnie powiedziano już przez wspomnianego literaturoznawcę: “Wszystko wielkie – jest uciążliwe dla małych”. Oni z jakiegoś powodu uważają, że są zdolni rewidować ukraińską kulturę, zaproponować “nowe odczytanie Szewczenki”, “zmodernizować” te wartości, z którymi żył i nadal będzie żył naród. Jednak prawda polega nawet nie na tym, że to nie jest w mocy nowoczesnych “gości”, a jedynie na tym, że tej zniewagi nie potrzebuje ani Szewczenko, ani ukraińska tradycja kulturowa. Bo odczucie jest takie, jakby do Cerkwi weszli (świadomie!) w bardzo brudnych butach. Chce się przypomnieć nowo objawionym modnisiom: do Świątyni wchodzi się z czystymi myślami i wewnętrznie schludnym. Taka jest ludowa ukraińska tradycja. Nie kołchozowa, którą podobni do takich postmodernistów przez długi czas wpychali w ludzkie dusze. Ale nie ma się czemu dziwić. Ukryte i otwarte szewczenkofobie regularnie przejawiają się w naszej socjokulturowej przestrzeni. To zawsze niepokojący znak, ponieważ nie wywołuje żadnej wątpliwości, że ukrainofoby i szewczenkofoby to “bliźniacy-bracia”. Ale struktury władzy wolą o tym milczeć lub pobłażać temu. Dlatego też pojawiły się dzięki wszechwybaczeniu i solidaryzacji całe zastępy grekowych, bobrowych, buzynów, suszyńskich i innych “szewczenkoznawców”, redaktorów naczelnych “Krymskiej prawdy” oraz donieckiego “Goroda” (baharewy, ryszkowy), którzy oprócz nienawiści do Ukraińców niczego nie oferowali społeczeństwu, jednak ich tolerowano, nagradzano, a ich pisma w wielkich nakładach rozprowadzano w szkołach, księgarniach. Ten sam Baharew (deputowany Rady Najwyższej ARK) z oficjalnych trybun wielokrotnie oświadczał jeszcze w 1997 roku (rok podpisania przez Ukrainę traktatu o przyjaźni... z Rosją), że “nie ma takiego języka ukraińskiego, sztucznie wymyślili go Szewczenko i inni awanturnicy, nie ma takiego narodu jak Ukraińcy, nie ma przyszłości w państwie ukraińskim”. Warto o tym pamiętać, czynić naród oświeconym i wykształconym. Szewczenko, zwłaszcza od 1849 roku, jak pisał o nim jeden z jego najlepszych biografów Ołeksandr Konyski, nieustannie myślał o edukacji zarówno jako student Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, jak i członek Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, a także jako rzucony przez carską samowolę w kaspijskie stepy rekrut-żołnierz. Rozumiał, że edukacja i wykształcenie powinny dać narodowi dostęp i szansę do ojczystego słowa jako głównego warunku jego duchowej wolności, do prawdy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Z licznych opowieści moich ziomków wiem, jak ludzie na Bukowinie pod strachem przed rozstrzelaniem czy egzekucjami chowali w rodzinnych skrzyniach, za ikonami szewczenkowskie „Kobzarzyki”, cieszyli się własnoręcznie wykonanymi popiersiami poety. Pytano ich: po co to robicie? Osyp Makowej tak opisywał ich odpowiedzi: „On jest dla nas bardzo drogi, bo zawsze walczył o wolność ludzi”. To jest ten znak, który dla nas nie jest metaforycznym symbolem, a wielką ideą narodową. Obecnie po raz kolejny przeżywamy ukraińską tragedię. Nie w ostatniej kolejności, być może dlatego, że nie doczytaliśmy Szewczenki, nie przemyśleliśmy na nowo jego Słowa. Nie jestem pewien, czy wszyscy muszą uczyć się go na pamięć, jak znał go mój ziomek Dmytro Zahul, wybitny szewczenkoznawca. Bo Słowo Szewczenki to nie tylko wiedza i poznanie naszego Geniusza. Ono wymaga dzisiaj obywatelskiego czynu. Kiedy go brakuje, to żadne deklamacje, najwspanialsze składanie wieńców pod jego pomnikami nam nie pomoże. Kiedy urzędnicy, akademicy, profesorowie, pedagodzy zapominają o jednej rzeczy, którą powiedział Szewczenko: jeśli naród nie ma swojej własnej charakterystycznej cechy, to jest jak kisiel, pozbawiony smaku. Prowadzi to do półprzytomności. Szczególnie niepokojące jest, gdy dotknęła ona pierwszych szeregów społeczeństwa. Nam wstrętna jest nie tylko moskiewska imperia, zabraniająca Ukraińcom czcić Tarasa Szewczenkę, ale i ukrainofobowie wszystkich maści, którzy szli na wojnę przeciwko Szewczence. Ci, którzy uświadomiwszy sobie niemożność zniszczenia tego imienia, zaczęli go „anatomizować”, żeby stawał się coraz bardziej wygodny, nieszkodliwy, nawet lojalny wobec reżimów, które się zmieniają, jednak ich drapieżna duszyczka nie przestaje fałszować istoty Słowa Szewczenki. „Kogo z niego tylko nie robili” – pisał Doncow. Każdemu Szewczenko „podobał się” na swój smak, często zmieniając go do niepoznania, „wyrzuciwszy samą istotę idei Szewczenki, robili z niego jakąś wyciśniętą cytrynę”. Jego rewidowali, cenzurowali, fałszowali, okradali, a wszystko razem nazywało się oczernianiem. Ale czy przyswojono należycie te zgubne dla Ukrainy lekcje, „Aby nasza Prawda nie przepadła, / Aby nasze słowo nie umierało…” Oczywiście, że nie. Władcy niedoczytują Szewczenki, który obudził wiarę i stał się symbolem, sztandarem walki dla wielu pokoleń Ukraińców, podzielonych i rozczłonkowanych przez obce państwa, siłą ich sobornego jednoczenia. Dla Ukrainy, stawszy się areną geopolitycznych starć, imperialnych zakusów Kremla i bezpośredniej agresji, polityka humanitarna, edukacja, nauka powinny stać się najważniejszą strategią i bronią przeciwko Moskwii. Zamiast tego, z czyjegoś kaprysu zwierzchnicy postanowili zainwestować ogromne (jak na nasze standardy) środki w rosyjskojęzyczne „tele-domy” z programami palczewskich-ukrainonienawistników, przeprowadzić przeformatowanie „radiowskiego” kanału telewizyjnego, uprzejmie zapraszając prowadzących z „medwed-112-go”. Brakuje tylko znów z pokorą wyżebrać moskiewskich „kisielowów” i w prime-time przyznać kilka godzin codziennej anteny na propagowanie „prawosławia-samodzierżawia”. Dlaczego by nie, wszak istnieje rodzinna tradycja wysokiego kierownictwa odwiedzania moskiewskich cerkwi, klasztorów Moskali, którzy ukrywali terrorystów. Nie mniej obraźliwe i dziwne jest, gdy nagle na kanałach, które pozycjonują się jako wysoce patriotyczne, pojawiają się (obok Ganapolskiego) deputowani od prokremlskiej „OPZZ”, a w hordonowskich „dialogach” zwiastunem spóźnionej prawdy staje się Bohdan, wprawiając się w moskiewskojęzycznej składni. O szuster-show nawet nie chce się wspominać przed nocą. Wespół z murajewo-buzinowskimi głosicielami tworzy się jakaś wstrętna eklektyczna więź. Jednak to może jedynie zdziwić „małego Ukraińca”. Bo wszystko jest oczywiste. Wybory się rozpoczęły, zatem można aktywnie handlować wartościami, oddając je na pastwę nie tylko „watnikom”, ale i otwartym wrogom. Trzeba być bardziej giętkimi „giętko-szyjnymi” i dogodzić kremlowskiemu ułusowi, zdając raport, że z „ukraińskim burżuazyjnym nacjonalizmem skończono”. A co najważniejsze – oligarchowie dogadają się, „co ma być i kto” w kolejnej nieukraińskiej władczej „kamandzie”. Powyższe nie jest płaczem petentów, a przypomnieniem i żądaniem wobec władców, by nie zachęcali do „modernizacji” rusyfikatorskich procesów. Bo jeśli naprawdę przejmujemy się znanym wezwaniem „Precz od Moskwy!”, zrodzonym z idei, myśli, pamfletów M. Chwylowego, to musimy działać jednoznacznie, a nie upodabniać się do ówczesnego Burewija („Europa czy Rosja?”), tego „moskwofilskiego „europieńca”, jak nazywał go Chwylowy, który radził uczyć się przede wszystkim od Rosjan, dla którego ukraińska kultura, literatura, język były wtórne i prowincjonalne. Właśnie takimi podejściami w polityce humanitarnej (i nie tylko) cierpią współcześni promoskiewscy „europieńcy”, którymi przesycona jest Ukraina we wszystkich żywotnie ważnych dziedzinach. Dlaczego więc, kiedy jesteśmy samodzielnym państwem (według Chwylowego), do tej pory błądzimy w sieciach co do orientacji na język, literaturę, kulturę, informację? Chociaż 95 lat temu Chwylowy kategorycznie odpowiedział, jaką musimy mieć orientację: „W każdym razie, nie na rosyjską. To stanowczo i bez żadnych zastrzeżeń”. Właśnie w tym światopoglądowym wyborze władza i część inteligencji, która lubi bawić się w „modernistyczną” (nieukraińską) kulturę, muszą określić się z kim, z jakimi wartościami, kogo i co bronią. Przypomnijmy, że przekonania Chwylowego, pomimo różnic klasowych, zbiegały się z teorią integralnego nacjonalizmu Doncowa, który twierdził, że literatura jest zwierciadłem, w którym drży rytm narodowej duszy. A teraz spróbujmy dać odpowiedź na oczywiste. Czy zdoła i zechce władca czy moskiewsko mentalny inteligent służyć ukraińskiej sprawie, jeśli ich wnętrze zrośnięte jest obcymi językiem, kulturą, literaturą, cerkwią, tradycją, pamięcią historyczną? Bo zdołali tylko ci, dla których wszystko co ukraińskie stało się bliskie i duchowo pokrewne: W. Łypynski, Antonowicze, P. Orłyk… Bo tylko wartości, ideowe punkty odniesienia dają odpowiedź na wybór drogi. Czy iść drogą

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

«Piękno w zwierciadłach bytu...»

Stalina i Kaganowicza (w ocenach pamfletu „Moskiewskie obdartusy”), czy solidaryzować się z Chwylowym i Doncowem. Oczywiste jest, że Ukraińcy zawsze będą nie z dławicielami, a z budzicielami Ukrainy. Hasło Chwylowego „Precz od Moskwy” nabrało obecnie realnej siły. Wybór europejski, wstąpienie Ukrainy do NATO – to norma konstytucyjna. Drgawki i szantaż duetu politycznych terrorystów „Putin-Łukaszenka” w sprawie rozmieszczenia broni jądrowej na Białorusi, gromadzenie ordyńskich zgrai na granicach Ukrainy nie zmienią drogi do wolności i demokracji. Bo jeśli wtedy zbrodnicza grupa „Stalina – Kaganowicza”, przeczytawszy Chwylowego, przestraszywszy się „odśrodkowych” nastrojów i utraty Ukrainy, miała jeszcze satanistyczną siłę „przekształcić podnoszącą się ukraińską kulturę i ukraińską społeczność w radziecką” pod „omoforem” Moskwy, to putinowskiemu bandytowisku „brak odwagi”. Ale do tego trzeba nieustannie wzmacniać ukraińskość, świadomość narodową, utwierdzać powszechną dominację języka ukraińskiego. Bo wzmacniając swoje pozycje w edukacji, dystrybucji filmów, wydawnictwach książkowych, w radiu, w prime-time wiodących kanałów telewizyjnych, jego udział zmniejszył się z 64% do 40%, a rosyjskiego – wzrósł do 27% (dane ruchu „Przestrzeń wolności”). Jedną trzecią czasu zajmują dwujęzyczne rosyjsko-ukraińskie programy, kontynuując rusyfikację rodzimego eteru. Nie jest normalnym stan, w którym udział gazet wydawanych w języku ukraińskim stanowi 33% łącznego nakładu. Ignorowanie języka państwowego jest zauważalne także w przestrzeni publicznej Kijowa. Czego tu tylko nie przeczytasz na szyldach i reklamach, jakbyśmy przebywali gdzieś w innych światach, a nie w stolicy Ukrainy. „Małorosyjska” przestrzeń – to znak tego, że idea narodowa jest wymieniana na „przyjaźń z Rosją” i „wszechświatowość”. „Profanacja narodowych świętości w rękach obojętnych i niegodnych – pisał Jewhen Swerstiuk – była widowiskiem, które nazwali „budowaniem państwa”. Taki „europeizm” to dekoracja, ponieważ naród nie prezentuje należycie własnych wartości kulturowych (począwszy od języka), a pasożytuje na cudzym, stając się „ciężarem dla ludzkości, jak chory członek rodziny” (B. Hrinczenko). Chociaż Ukraińcy wnieśli ogromny wkład w ogólnoludzkie dziedzictwo kulturowe. Polacy, na przykład, mając genialnego Kopernika, są obdarzeni prawem do dumy narodowej. A zresztą, on należy także do nas. Przecież nauczycielem, wykładowcą Kopernika na Uniwersytecie Jagiellońskim był Jurij Drohobycz, wybitny ukraiński uczony, rektor najstarszego w Europie Uniwersytetu Bolońskiego, a założycielem katedry astronomii na Uniwersytecie Krakowskim – Ukrainiec Marcin Rusin. Jeśli według takiej zasady zmodernizować kulturowe „Ja”, to będziemy zajmować godne miejsce w porządku światowym wśród „innych”. Bo przyciągającymi i pożądanymi są tylko prawdziwe i autentyczne (nie zrewidowane) wartości kultury narodowej z oparciem na własnej pamięci historycznej, tradycji, światopoglądzie i duchowości Narodu. Heorhij FILIPCZUK Lilija ROKYTSKA, dział kontaktów ze społeczeństwem Instytutu Filologii Organizatorką i moderatorką konferencji była profesor katedry historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej Ołena Romanenko. Książka Jarosława Poliszczuka już otrzymała pozytywne recenzje wśród literaturoznawców. Przedstawiono w niej nowe spojrzenie na twórczość Mychajła Kociubynskiego, odsłonięto postać Słońcepokłonnika w różnych płaszczyznach, w szczególności w autobiograficznej i estetycznej. Jak trafnie zaznaczyła kierownik katedry historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej profesor Oksana Slipuszko, sukces pracy polega na spojrzeniu Jarosława Ołeksijowycza na fenomen Mychajła Kociubynskiego – dotyka on nie tylko kontekstu literackiego, ale i ogólnokulturowego. Jarosław Poliszczuk podzielił się z uczestnikami konferencji historią powstania książki. Autor zaczął pracować nad twórczością ukraińskiego impresjonisty jeszcze na początku lat 2000. Pomysł wydania osobnego badania z nowym odczytaniem postaci pisarza pojawił się podczas pracy nad rozdziałem zbiorowej wielotomowej historii literatury ukraińskiej. W 2010 r. Jarosław Poliszczuk wydał pracę o pisarzu pod tytułem „I kata, i bohatera kochał”. Badacz starał się pozbyć sklonowanej recepcji twórczości Kociubynskiego. Materiału o noweliście wystarczało jeszcze na osobne wydanie, dlatego w 2021 roku pojawiło się „Piękno w zwierciadłach bytu...”. Swoją książkę Jarosław Poliszczuk nazwał „produktem pandemicznym”, mając na myśli warunki jej powstania. Praca zawiera trzy rozdziały. Pierwszy, zdaniem profesora, odsłania tradycyjne spojrzenie na postać Kociubynskiego. W tej części badacz pragnie pokazać ewolucję twórczości artysty. „To zwierciadła, że tak powiem, biograficzne. Wziąłem za podstawę metaforę zwierciadła, odbić, która, wydaje mi się, dobrze koreluje z pisarstwem samego Kociubynskiego” – zaznaczył autor. Czyli zmiany i punkty zwrotne w twórczości pisarza Jarosław Poliszczuk przedstawia w połączeniu z autobiograficznymi refleksjami. W drugiej części mowa o estetycznych zwierciadłach. Tutaj autor stara się wyjść z konstanty „Kociubynski – impresjonista”. „Nie mówię, że Kociubynski nie jest impresjonistą, ale mówię, że jest impresjonistą, a także symbolistą, realistą, neoromantykiem…”. W tym samym rozdziale badacz wspomina także o dialogu tekstowym, demonstrując, jak twórcze osiągnięcia pisarza funkcjonują w kulturze. Jarosław Poliszczuk wskazuje na to, że „późniejszy autor nie tylko apeluje do tekstu poprzednika, ale jakby go przemyśliwuje, składa na nowo jak puzzle”. Tak pisze badacz o parze Kociubynski-Chwylowy. Trzeci rozdział – zwierciadła społeczne. Autor bierze pod uwagę nie tylko narodowy, ale i szerszy kontekst europejski, w którym tworzył Kociubynski. W ostatniej części pracy Jarosław Poliszczuk wspomina także o brutalnym wciągnięciu pisarza w kanon radziecki. Podczas dyskusji rozważono wiele ciekawych pytań. W szczególności mówiono o tym, kto z europejskich działaczy kulturalnych miał wpływ na twórczość Mychajła Kociubynskiego, dlaczego nastąpił przełomowy wybuch utworami impresjonistycznymi, jak funkcjonują humor i ironia w małej prozie artysty, jakie miejsce w jego twórczości zajmuje gatunek poezji w prozie. Poruszano także niebanalne tematy: kino i Kociubynski, Lenin i Kociubynski. Dotknięto także kwestii życia prywatnego pisarza. Jarosław Ołeksijowycz zaznaczył, że dla myślącego czytelnika ta warstwa autobiografii nie dyskredytuje postaci autora. Jarosław Poliszczuk życzył uczestnikom spotkania nowych kreatywnych badań i zapewnił, że obowiązkowo będzie kontynuował pracę nad nowymi pracami literaturoznawczymi, „które apelują do przemyśleń”. Odbyła się prezentacja książki profesora Jarosława Poliszczuka „Piękno w zwierciadłach bytu. Postać Mychajła Kociubynskiego w kulturze ukraińskiej”. Studenci Instytutu Filologii KNU im. T. H. Szewczenki, wykładowcy katedry historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej, pisarze oraz chętni do podyskutowania o nowościach badań literaturoznawczych dołączyli do rozmowy online z kierownikiem katedry ukrainistyki Uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza Jarosławem Poliszczukiem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

spowiedzi. Jednak wszystkich przewyższył Mykoła Maczkiwski, ten obdarzony niezwykłym talentem podolanin, który niemal w każdym utworze otwierał się przed czytelnikami nowymi obliczami swojej twórczości. A w opublikowanej pośmiertnie powieści oczarował nie tylko zwolenników „pisarstwa Maczkiwskiego”, ale nawet obojętnych na naszą literaturę cudzoziemców. Oto czym jest prawdziwy talent! Jak widzimy, jest od kogo się uczyć młodym. Niezwykle przyjemne wrażenie. Wydaje się, że mając tak błogosławiony. Mówcy niemal jednogłośnie podkreślali. Rozchodzili się do dalszej pracy w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Skrzydlaci świętą sprawą. Notatki na marginesie jubileuszowego almanachu literacko-publicystycznego Oddziału Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy „Piwdennyj Buh”

Wiktor HRABOWSKI, pisarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. To doprawdy święta sprawa służyć swojemu narodowi, pięknością myśli i słowa broniąc ogólnoludzkich wartości. Tym bardziej, że i okazja dla kohorty pisarzy Chmielniczyzny do wydania kolejnego almanachu trafiła się nie lada – 30-lecie odzyskania suwerenności Ukrainy i utworzenia Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, a jednocześnie 590-lecie pierwszej pisemnej wzmianki o rodzimym centrum obwodowym, którym jest sławne miasto naszego słonecznego Podola. Co więcej, w samym Chmielnickim zawiązało się skupisko tak wyrazistych talentów, że dzięki niemu wzmocniło się duchem także proświatowo-twórcze towarzystwo. Nie na darmo energiczny mer miasta Ołeksandr Symczyszyn we wstępie do wydania przyznaje, że władze miejskie z radością przyjęły inicjatywę tutejszego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, związków twórczych i sieci bibliotecznej dotyczącą przeprowadzenia festiwalu literackiego „Słowo jednoczy!”. Dlaczego by tej radości nie podchwyciły też inne centra obwodowe?! A poza tym władze miejskie Chmielnickiego na wszelkie sposoby wspierają literatów miasta, co roku przeznaczając ponad 200 tys. hrywien na zakup książek lokalnych autorów i tyle samo na wydanie najlepszych rękopisów. Ale to dopiero początek, zaznacza pan O. Symczyszyn. Tym bardziej, że festiwal „Słowo jednoczy!” stał się tradycyjny i określił się jako jedna z wizytówek uroczystości z okazji Dnia Miasta. Iryna SZUMADA, m. Iwano-Frankiwsk. Jak poinformowała „Hałyćka Proświta”, odbyło się roczne podsumowujące posiedzenie Rady Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Otworzył je przewodniczący obwodowego zjednoczenia Stepan Wołkowecki. Uczestnicy posiedzenia minutą ciszy uczcili pamięć proświatowców, którzy niedawno odeszli w wieczność. Są to nasi dobrzy koledzy i towarzysze: redaktor czasopisma „Hałyćka Proświta” Bohdan Wiwczar; kierownik Kołomyjskiego chóru „Proświta” Roman Chimej; dyrektor „Ukraińskiej Księgarni” i zastępca przewodniczącego obwodowego zjednoczenia „Proświta” Ilja Zahranowski; pisarz i pierwszy przewodniczący Kałuskiej „Proświty” Ihor Hawryluk; członek Zarządu miejskiej „Proświty”, naukowiec Bohdan Sełśkyj; proświatowiec, organizator i wieloletni przewodniczący obwodowego towarzystwa „Memoriał”, pierwszy dyrektor Muzeum Walki Wyzwoleńczej Stepan Kaspruk; proświatowiec, przewodniczący Kijowskiego Krajowego Bractwa OUN–UPA Orest Waskuł; proświatowiec, historyk i krajoznawca z Tłumacza Mychajło Dzeman; jeden z twórców Towarzystwa Języka Ukraińskiego oraz Ruchu, deputowany ludowy pierwszej kadencji, akademik Lubomyr Pyrih; etnograf, muzealnik i historyk Mychajło Pańkiw; proświatowiec, dyrygent ludowej męskiej kapeli chóralnej „Czerwona kałyna” Wołodymyr Zwarun; proświatowiec, starosta chóru „Czerwona kałyna” Taras Kołodij... Wspomnijmy ich modlitwą i dobrym słowem i my. Przed obecnymi z rocznej pracy zdał sprawozdanie szef organizacji obwodowej Stepan Wołkowecki. Mowa była o tym, co udało się zrealizować w tym czasie, jakim planom przeszkodziły ograniczenia kwarantannowe w kraju, jakie organizacja ma trudności, jakie wyzwania czekają na nią i jakie perspektywy otwierają się w roku nadchodzącym. Kierownicy rejonowych „Proświt”, w szczególności przewodniczący Kołomyjskiego Oddziału Rejonowego „Proświty”, przedstawili propozycje do Centralnego kierownictwa „Proświty” i wniesienia zmian do Statutu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, a także pomyśleć o utworzeniu zjednoczenia w każdej wspólnocie terytorialnej. Przyjemnym zakończeniem posiedzenia Rady stało się wręczenie proświatowskiej nagrody imienia Marijki Pidhirianky tegorocznym laureatom. Zostali nimi w nominacjach: „za działalność proświatową” – przewodnicząca komórki podstawowej „Mołoda Proświta” fizyczno-technicznego liceum-internatu Marija Ostapiuk-Subyczewa oraz przewodnicząca komórki „Proświta” Gimnazjum Werbowieckiego Nadija Pasiczniak; „literatura” – sekretarz prasowa obwodowej „Proświty”, poetka Olha Bojczuk (Bresławska) oraz przewodniczący Chersońskiej obwodowej „Proświty” Ołeh Ołeksiuk; „publicystyka” – członek Zarządu Iwano-Frankiwskiej obwodowej „Proświty” Mykoła Hryniuk. Życiodajna treść almanachu nie rozminęła się z życzeniami swojego mecenasa – od uzdrawiających wersów poezji Pawła Hirnyka i Oksany Raduszynśkiej po „czerstwą prozę” Bronisława Hryszczuka i świętej pamięci Mykoły Maczkiwśkiego, jak i wszystkich innych autorów, jego święty ogień i rozgrzewa, i inspiruje czytelnika. Jeszcze i nakłada na nas wszystkich, Ukraińców, przejmujące poczucie odpowiedzialności za los naszych najlepszych tradycji i przyszłość rodzimej Ukrainy. Wydawałoby się, zupełnie różne tematy legły u podstaw prozatorskich rozmyślań znanych powieściopisarzy Bronisława Hryszczuka i Mykoły Maczkiwśkiego! Jednak i Hryszczukowe, doprawdy dokumentalne opowiadanie „Zagraj mi „Pożegnanie słowianki”, i „Powieść o Losie”, zrodzona z listów do matki, która stała się dla nieboszczyka Maczkiwśkiego „Raną”, by zakończyć się „Jutrzenką w oknie”, jak i w jego twórczym życiorysie, łączy niezgłębiona muzyka duszy, zdolnej cierpieć, kochać i szczerze współczuć. A żadna twórczość nie jest możliwa bez muzyki natchnienia… Płynie święta rzeka – i już nie będzie z nami. Wpatruje się ogień w niebo nie swoje. Z ostatnich ręczników zapomnianymi słowami I martwym, i żywym kukułka kuka. Ta strofa z lirycznej miniatury laureata nagrody Szewczenkowskiej Pawła Hirnyka, która rozpoczyna się zwrotem „Kukułeczko moja…”, jakby akumuluje przebieg wszystkich tych uczuć, które niepokoją poetę w całkiem realnym życiu... Przecież właśnie Natura uczy nas poznawać punkty zwrotne sztuki i historii, jak zapewniał niepowtarzalny Novalis. A czułe serce poety – to tylko membrana, która odbrzmiewa na głos Matki prawie jak „…Na moc nieprzełamaną Twojego ramienia, Co niebo trzyma”. W życiodajnych poezjach Anatolija Nencinśkiego, Rostysława Balemy, Oksany Raduszynśkiej, Witalija Maćka, Oleny Iśkowej-Mykłaszczuk, Mykoły Sawczuka oraz ich młodszych i starszych kolegów – Marii Demianiuk, Lubowi Serdunycz, Neonili Janickiej, Natalii Mazur, Mychajła Cymbaliuka właśnie czuje się tę nieprzełamaną siłę, która nie pozwoli opaść skrzydłom ognistotwórczego zapału. Nowych, do tego wyrazistych osiągnięć nie tylko na niwie poetyckiej oczekujemy i od umiejętnego lidera proświatowskiej kohorty Witalija Michalewśkiego, chociaż póki co kolega wyraźnie skłania się właśnie ku czysto pieśniowej liryce. Utwory znanych pisarzy niecodziennego talentu Wasyla Horbatiuka, Mykoły Sumyszyna, Bohdana Tełenki, które faktycznie wzbogaciły treść almanachu, przyciągają czytelnika szczególną aurą zmian, która, na chwałę wydawców, także jest wystarczająco obecna w jubileuszowym almanachu. Nie skrzywimy duszy, jeśli wyróżnimy wśród nich młodych i wczesnych Wiktorię Buczynśką z bardzo ciekawą nowelą „Obcy” i Nastusię Kryczkowśką z Oksaną Harniuk, chociaż i tym talentom, a jeszcze, być może, Jurijowi Charczence, jak i Darynie Janczuk, trzeba znacznie sumienniej pracować nad językiem nieprzeciętnych pod względem fabuły utworów. Szczególne wrażenie sprawia wybór „Dla dzieci”, przedstawiony przez pisarzy Petra Malisza, Natalię Poliszczuk, Oksanę Raduszynśką i dobrej pamięci Mykołę Kleca. Przy takim liderze, jak mer Chmielnickiego Ołeksandr Symczyszyn, twórcze towarzystwo mogłoby aktywniej wpływać przynajmniej na estetyczne wychowanie dorastającego pokolenia. Bo tylko uświadomione piękno uskrzydli nasze serca i uratuje świat od upadku i moralnego zanieczyszczenia. MO WUT „Proświta” Mykoła Kardaszczuk oraz członek Ługańskiej „Proświty”, naukowiec Wołodymyr Sabaducha; „sztuka” – kierownik Klubu uzdolnionych dzieci Domu Kultury „Proświta” Rusłana Denega oraz członkini IF MO WUT „Proświta”, kompozytorka Hałyna Terłećka (o laureatach pisaliśmy w nr 46). nawoływali do aktywniejszego angażowania w działalność „Proświty” młodzieży, wojskowych, organizacji patriotycznych, ponieważ jest to główny fundament obrony państwa w trudnym czasie, proponowali także wymianę delegacji i zespołów z obwodami wschodnimi, inicjowanie przez „Proświtę” nowych konkretnych projektów w życiu miasta i regionu. A ponadto biblioteka obwodowej „Proświty” wzbogaciła się o nowe wydania, które podarowali Wasyl Hłahołuk oraz Ołeh Ołeksiuk. w komórkach zainspirowani nowymi pomysłami i zamiarami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Rada radziła radę

świty” Wasyl Hłaholuk, opowiedzieli o działaniach, które miały miejsce w organizacjach rejonowych, a członek Zarządu Jarema Petriw podkreślił zakres pracy wykonanej przez zjednoczenie obwodowe. Członkowie Rady przedstawili propozycje dotyczące dalszej działalności towarzystwa. Ogólnie sprawozdanie zostało przyjęte przez członków Rady i zaproszonych gości pozytywnie. O kontroli działalności finansowo-gospodarczej Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” oraz Wszechukraińskiego Centrum „Proświta” złożył sprawozdanie przewodniczący komisji kontrolno-rewizyjnej Wasyl Kryczun i poinformował, że nie stwierdzono żadnych naruszeń. Dyskusja trwała w sprawie stanu i struktury zjednoczeń rejonowych, którą najwyraźniej trzeba będzie zmienić z powodu zmiany podziału administracyjno-terytorialnego Ukrainy. Zgodzono się, aby pozostawić istniejącą strukturę z dalszym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ukazała się książka Światosława Wasylczuka „Z sławnego rodu Rudanskich-Borżkowskich”

Natalia KOWSZEWNA, Żytomierz Medycyna, historia, literatura i kwiaty – to cztery powołania, które harmonijnie splotły się w losie żytomierskiego proświcianina Ołeksija Borżkowskiego. Dwudziestego siódmego listopada skończył 87 lat. Człowiek-epoka. Człowiek pełen energii i zamysłów. Właśnie o Ołeksiju Wasylowyczu Borżkowskim jest nowa książka zasłużonego dziennikarza Ukrainy, laureata Ogólnoukraińskiej nagrody literackiej imienia Iwana Ohijenki, profesora Poleskiego Narodowego Uniwersytetu Agroekologicznego Światosława Wasylczuka. W książce jest prawie 120 stron z fotoilustracjami, jednak czyta się ją, pełną ekskursów w przeszłość, ciekawych opowieści o teraźniejszości i nienachalnych historyczno-kulturowych uogólnień, jednym tchem. Ktoś, kto osobiście zna Światosława Karpowycza Wasylczuka, czytając jego książkę, dosłownie będzie słyszał głos tego pisarza i dziennikarza: wypracowany przez lata styl, wyrazisty, rozpoznawalny, wysokiej klasy artystycznej, a jednocześnie prosty i serdeczny. Z tytułu książki dowiadujemy się, że Ołeksij Borżkowski – jest ze sławnego rodu Rudanskich. Tak, jest prawnukiem bratanka sławnego Stepana Rudanskiego. I w pamięci od razu pojawiają się „Śpiwomowky” wybitnego poety. I „Powij, witre, na Wkrainu”, a także – „Ta hej, byky! Czoho ż wy staly?”. Humorystyczny i liryczny Rudanski… Lekarz i poeta Stepan Rudanski – to przede wszystkim wielki ukraiński patriota, człowiek honoru i czynu, który swoją twórczością i działalnością społeczną dodał otuchy niejednemu pokoleniu bojowników o wolność i państwowość Ukrainy. Całe życie badając i propagując życiową i twórczą drogę swojego pradziada, Ołeksij Borżkowski akcentuje właśnie to, zwraca uwagę czytelników na jego zakazane w czasach radzieckich wiersze. O tym pisze w swojej książce także Światosław Wasylczuk, podkreślając patriotyczną istotę samej postaci Stepana Rudanskiego. W książce zamieścił wybrane utwory poety, wśród których są i te niegdyś zakazane. Jest tu też humoreska „Moskowśka ikra”, którą znają dziś także nasi żołnierze na froncie, broniąc Ukrainy w wojnie przeciwko tym samym moskalom. Moskowśka ikra Sydyt moskal koło ławy, Poroch nasypaje. Aż pidchodyt stara baba: „A szczo to?” – pytaje. „A szczo ż! Ikra sałdackaja, – Staw moskal brechaty. – Wit’ s etawu u nas, babka, Wychodut sałdaty!..” „Poczekaj że, bisiw synu, – Stara sobi każe, – W mene żywo ikra wasza U peczi polaże!” Tilko łyche moskałynu Z chaty widwernuło – Baba poroch – ta do peczi, – Peczi jak ne buło!.. „Czy ż ne bis, – howoryt baba, Z wrażoju ikroju! I w ikri szcze moskałyna, A smurdyt moskwoju!” Jakże trafiła ta pieśń na Donbas? O tym też opowiada w książce Światosław Wasylczuk. Był to pomysł Ołeksija Borżkowskiego – zaproponować winnickim pisarzom wydanie antyokupacyjnego zbioru satyry pod tytułem „Moskowśka ikra” dla podniesienia ducha bojowego żołnierzy, którzy bronią Ukrainy przed moskiewskimi agresorami, i stać się jednym z tych, którzy udzielili pomocy finansowej wydawcom. Jej tysięczny nakład przywieziono żołnierzom na antymoskiewski front na Donbasie. W książce są satyryczne poezje Ołeha Czornohuza, Anatolija Bortniaka, Wołodymyra Rabenczuka, Łeonida Kucego, Mykoły Pasicznyka, Ołeksija Bojki, Wiktora Cymbała, Ołeksandra Wysoczanskiego i, oczywiście, Stepana Rudanskiego. Oto tak przeplata się przeszłość z teraźniejszością i przyszłością w losach Stepana Rudanskiego i Ołeksija Borżkowskiego. Subtelnie zauważył to w swojej książce Światosław Wasylczuk. W wydaniu po raz pierwszy opublikowano unikalną fotografię, która stała się ilustracją do historycznych opowieści o początku ubiegłego wieku. Na niej – sześciu młodych inteligentnych mężczyzn w garniturach z krawatami i bez. Na dole – drukowany podpis: Wydawnictwo „Wik”, Kijów, 1907 rok. Na zdjęciu – znani w tamtym czasie uczeni, pisarze, wydawcy: Fedir Matuszewski (w latach Ukraińskiej Rewolucji 1917–1920 – członek Ukraińskiej Centralnej Rady), Serhij Jefremow, Wasyl Domanicki, Wołodymyr Straszkewycz, Wołodymyr Durdukiwski, Ołeksandr Łotocki. Właśnie w tym wydawnictwie ukazała się książka śpiwomowok Stepana Rudanskiego dzięki pochodzącemu z Podola Ołeksandrowi Łotockiemu. Bliskie Ołeksijowi Borżkowskiemu Podole, a teraz już i Polesie, Jałta, gdzie pracował jako lekarz Stepan Rudanski i gdzie propagował twórczość oraz ojczyste słowo w ogóle jego potomek, Daleki Wschód, na którym służył jako lekarz wojskowy i dokąd niósł ukraińską ideę Ołeksij Wasylowycz, – wszystko w książce Światosława Wasylczuka obraca się wokół jednego – Ukrainy. Tak jak w życiu dwóch kluczowych postaci wydania – Stepana Rudanskiego i Ołeksija Borżkowskiego. Ołeksij Borżkowski – lekarz, tak jak jego sławny przodek. Wysokiej klasy profesjonalista, o dobrym sercu. Służył na Dalekim Wschodzie, w Niemczech, w Przykarpackim Okręgu Wojskowym. Jako emeryt przeprowadził się do Żytomierza i przepracował w tutejszym szpitalu jako laryngolog 25 lat, później – jako lekarz miejskiej przychodni związkowej, w Czerniachowskim szpitalu rejonowym, Żytomierskim miejskim centrum medycyny profilaktycznej. I obok tego – tytaniczna praca nad badaniem i popularyzacją rodowodu Stepana Rudanskiego, jego twórczości. Opowieść o wszystkich tych faktach i wydarzeniach w wykonaniu Światosława Wasylczuka – jest ciekawa i pouczająca, zwłaszcza dla młodego pokolenia: patriotyczny ród nie zaginie – bierzcie przykład, dorastajcie jako oddani synowie i córki Ukrainy. W tym aspekcie niezwykle ciekawy dla czytelników książki będzie los jeszcze jednego wiersza Stepana Rudanskiego, który stał się pieśnią – „Hej, brattia kozaky, sidłajtano koni!”. Tę pieśń z żwawym marszowym rytmem Światosław Wasylczuk słyszał we wczesnym dzieciństwie. Śpiewała ją w ich domu bojówka powstańców UPA. Wtórowały mu starsze siostry Hania i Nadia z bratem Tarasem. Śpiewał ją w latach 60. student Światosław Wasylczuk z kolegami z roku. Śpiewają ją dziś na froncie – donieśli pieśń do żołnierzy żytomierscy proświcianie, wydając ją w kilkutysięcznym nakładzie. A jeszcze w książce Światosława Karpowycza – są pasjonujące opowieści o podróżach, wszak Ołeksij Borżkowski odwiedził wszystkie miejsca związane z imieniem Stepana Rudanskiego: Sankt Petersburg, Jałta, Chomutyńci, Szarogród, Kamieniec Podolski, Rudanske, Chocim, Symferopol, Bakczysaraj i wiele innych. Pracował w muzeach, bibliotekach, archiwach, spotykał się ze studentami i uczniami w wielu zakątkach Ukrainy i wszędzie darował fotografie, kserokopie, fotostendy poświęcone poecie i lekarzowi. Brał udział w świętach literacko-artystycznych w wielu zakątkach Ukrainy, pomagał w wyposażaniu sal muzealnych, w tym na Krymie, ustanawiał własnym kosztem tablice pamiątkowe. Proświcianin Ołeksij Borżkowski Wspólnie z żytomierskimi proświcianami brał udział w prezentacji historyczno-dokumentalnego filmu „Stepan Rudanski – duchowa jedność pokoleń”, a także krótkometrażowych filmów wideo „Strzec pamięci rodu”, „Strzeżmy Ukrainę słowem”, „Żywa pamięć”, „Pamiętamy, nie poddajemy się”, które stworzyły w latach 2015–2017 żytomierskie dziennikarki Ludmyła Natykacz i Wira Czerneć. W swojej książce Swiatosław Wasylczuk zwrócił uwagę na jeszcze jedną stronę talentu Ołeksy Borżkowskiego – ogrodniczo-kwiaciarską. W gęsto zabudowanej dzielnicy Żytomierza posiada on około trzech arów, które zamienił w żywą oazę w kamiennej miejskiej dżungli. Już od wielu lat uprawia tutaj ogród. Każdemu odwiedzającemu pan Ołeksa zbiera pokaźny bukiet kwiatów lub oferuje wiaderko moreli, śliwek, porzeczek, owoców morwy. Żyje dla ludzi. Sprawianie im dobrego nastroju i radości jest dla niego największą przyjemnością. Swiatosław Wasylczuk z dumą pisze o wieloletnim członkostwie Ołeksy Wasylowycza w Żytomierskim Obwodowym Zjednoczeniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. I my, młodsi proświcianie, również jesteśmy dumni z tego człowieka i cieszymy się z jego obecności pośród nas. Bierzemy z niego przykład, czerpiemy inspirację i chcemy, aby tę ciekawą i pożyteczną książkę przeczytało jak najwięcej ludzi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Mikołaj odwiedził

Michajlina BODNAR Święty Mikołaj odwiedził Dom Ludowy „Proświta” w Iwano-Frankiwsku. Uczestnicy kółka czytania artystycznego i sztuki aktorskiej Centrum Twórczości Dziecięcej i Młodzieżowej pokazali na scenie widowisko teatralne, do przygotowania którego dopomogła kierowniczka Switłana Kosiuk. Dzieci z chóru tego kółka kolędowały i szczedrowały. Pokazały, jak przygotowywały się do tego święta wraz ze swoim opiekunem Wiktorem Poliszczukiem. Do świętego Mikołaja (Andrij Fusztej) ustawiła się kolejka dzieciarni. Każdy starał się pokazać siebie w piosence, w wierszu, inni chcieli zrobić sobie z nim zdjęcie. I oto upragnione prezenty, które Mikołajowi pomagali wybierać przewodniczący miejskiej gminy terytorialnej Ruslan Marciniw i rodzice. Na sali wszyscy otoczyli Mikołaja i razem zaśpiewali „A chto, chto Mykołaja lubyt”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Prawo następcze jako gwarancja ochrony prawa autorskiego. Realia na przestrzeni międzynarodowego i krajowego rynku sprzedaży dzieł sztuk plastycznych i antykwariatu

Denys PAWLIKOW, prawnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością «JUARA», magister prawa Jurij HANDZIUK, przewodniczący Rady Koordynacyjnej organizacji zbiorowego zarządzania, przewodniczący Ogólnoukraińskiej organizacji pozarządowej «Ogólnoukraińska Agencja Praw Autorskich», zasłużony pracownik kultury Ukrainy, doktor kulturoznawstwa, docent, Kijów A sztuka? – Tylko gra. Podobna tylko życiu, podobna tylko ogniowi. Płonący popiół ogniska. Antonio Machado Każdy człowiek w procesie swojego istnienia dąży do rozwoju, realizuje działalność poprzez własne indywidualne upodobania. Artyści w procesie swojej działalności tworzą przedmioty prawa autorskiego, na które rozciągają się ich prawa osobiste niemajątkowe i majątkowe. Stworzenie takiego przedmiotu prawa autorskiego daje określone prawa i obowiązki nie tylko dla autora, ale też dla innych osób, które wyraziły chęć skorzystania w jakikolwiek sposób z takich przedmiotów. Dlatego taki proces interakcji wymaga odpowiedniego, jasnego uregulowania prawnego. Do momentu wprowadzenia na Ukrainie prawa następczego jako jednego z mechanizmów ochrony praw majątkowych autorów dzieł sztuk plastycznych w Ustawie Ukrainy „O prawie autorskim i prawach pokrewnych” (1993 r.) większość krajowych autorów i ich spadkobierców nie miała prawnej gwarancji i wsparcia ich sztuki ze strony państwa. Nie dziwi to, bowiem taka gwarancja (droit de suite) swój początek wzięła we Francji wraz z przyjęciem aktu normatywno-prawnego 20 maja 1920 roku i została zaimplementowana do prawodawstwa krajowego dopiero po długiej drodze reformowania ustawodawstwa w dziedzinie ochrony prawa autorskiego. Obecnie istnieją dwie ustawowo zagwarantowane normy, które gwarantują autorom i ich spadkobiercom niezbywalne prawo do otrzymania sprawiedliwej gratyfikacji w wysokości 5% kwoty każdej kolejnej sprzedaży oryginałów dzieł sztuk plastycznych, następującej po ich pierwszym zbyciu, które dokonano poprzez publiczną ofertę na aukcji, w galerii, salonie, sklepie itp. (prawo następcze). Takie normy zawarte są we wspomnianej Ustawie Ukrainy „O prawie autorskim i prawach pokrewnych” (art. 27) oraz w skodyfikowanym akcie normatywno-prawnym – Kodeksie cywilnym Ukrainy (art. 446) [5; 6]. Warto wspomnieć, że do dzieł sztuk plastycznych, zgodnie z przepisami Rozkazu Ministerstwa Gospodarki ds. Integracji Europejskiej Ukrainy oraz Ministerstwa Kultury i Sztuk Ukrainy „W sprawie zatwierdzenia zasad obrotu rzeczami antykwarycznymi”, zaliczają się również rzeczy antykwaryczne, ponieważ są to te same dzieła sztuk plastycznych, które zostały stworzone ponad 50 lat temu i nabyły swoje znaczenie artystyczne, historyczne, etnograficzne i naukowe. Do przedmiotów objętych prawem następczym należą: oryginalne dzieła sztuki malarstwa, grafiki i rzeźby, obrazy i rysunki wykonane w całości ręcznie na dowolnym podłożu i z dowolnych materiałów; oryginalne kompozycje artystyczne i montaże z dowolnych materiałów; grafiki, estampy, litografie oraz ich oryginalne formy drukowane, dzieła sztuki dekoracyjno-użytkowej, w tym wyroby tradycyjnych rzemiosł ludowych oraz inne wyroby artystyczne ze szkła, ceramiki, drewna, metalu, kości, tkanin i innych materiałów itp. Ten wykaz nie jest wyczerpujący, biorąc pod uwagę definicję „dzieła sztuk plastycznych” określoną w art. 1 Ustawy Ukrainy „O prawie autorskim i prawach pokrewnych”, dlatego rynek sztuki liczy dość obszerny zakres przedmiotów prawa autorskiego i stanowi duże zainteresowanie kolekcjonerów i miłośników sztuki, którzy zamierzają zrealizować się ekonomicznie w tej dziedzinie. Analiza międzynarodowego rynku sprzedaży dzieł sztuk plastycznych, przeprowadzona przez H. O. Androszczuka w 2015 roku, wykazała, że rzeczywista wartość aktywów artystycznych może przekraczać 250 mld $, dlatego ta dziedzina powinna być przedmiotem zainteresowania państwa w celu ochrony praw autorów i ich spadkobierców [2, s. 55]. Według danych Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) ponad 70 krajów, w tym Wielka Brytania i kraje UE, zapewnia ochronę praw autorskich poprzez wypłatę tantiem z każdej dalszej odsprzedaży dzieł sztuk plastycznych autorom i ich spadkobiercom. Biorąc pod uwagę kraje UE, podstawowym mechanizmem napędowym było ustanowienie Dyrektywy 2001/84/WE, co nie ominęło również Ukrainy jako kraju rozwijającego się. W 2016 roku WIPO zorganizowała konferencję przed Stałym Komitetem ds. Praw Autorskich i Praw Pokrewnych (SCCR), na której w porządku obrad pojawiła się kwestia ważności świadomości prawnej państw członkowskich UE – badania ekonomicznego składnika wpływu prawa następczego na ochronę praw autorów dzieł sztuk plastycznych. W konferencji uczestniczyło około 200 delegatów, w tym przedstawiciele artystów, polityków, naukowców, delegaci z innych krajów itp. Większość znanych artystów poparła ważność wprowadzenia i prawnego zakotwiczenia prawa następczego w krajowym ustawodawstwie. Mankeur Ndiaye na tej konferencji podkreślił, że prawo następcze ze swojej natury zmierza do ustanowienia równowagi między prawami autorów a interesami ekonomicznymi tych, którzy handlują dziełami sztuk plastycznych. We Francji ADAGP (organizacja zbiorowego zarządzania prawami majątkowymi autorów) podjęła wysiłki na rzecz zapewnienia skuteczności, przejrzystości i prostoty, ułatwiając proces poboru oraz zapewniając, by wszystkie strony były dobrze poinformowane o stosowaniu prawa odsprzedaży, utrzymując stały kontakt z setkami galerii i innymi profesjonalnymi uczestnikami rynku sztuki. W 2016 roku ADAGP zebrała 12,8 mln euro, 8 mln z Francji i 5 mln z zagranicy, przy czym 43% artystów, którzy otrzymali honorarium, byli żyjącymi artystami. Przedstawiciele brytyjskiej organizacji zbiorowego zarządzania Design and Artists Copyright Society (DACS) poinformowali na konferencji, że od chwili wprowadzenia prawa do wynagrodzenia z tytułu dalszej odsprzedaży (droit de suite) do krajowego ustawodawstwa w 2006 roku wypłacili ponad 50 milionów funtów szterlingów ponad 4000 artystom i ich spadkobiercom [1]. W Australii prawo do wynagrodzenia z tytułu dalszej odsprzedaży zostało wdrożone do krajowego ustawodawstwa w 2010 roku. Do października 2016 roku prawo to przyniosło już ponad 4,5 miliona dolarów australijskich dla ponad 1275 artystów jako sprawiedliwe wynagrodzenie za ponowną sprzedaż dzieł sztuk pięknych. Dane CISAC pokazują wartość prawa do wynagrodzenia z tytułu dalszej odsprzedaży dla twórców na poziomie globalnym. Zgodnie z raportem CISAC Global Collections za 2016 rok w krajach, w których prawo to istnieje, pomaga ono stworzyć łączną kolekcję tantiem w wysokości około 50 milionów dolarów amerykańskich (44,9 mln euro), co stanowi 25% całkowitej wartości światowych kolekcji dzieł sztuk pięknych. Podczas 35. sesji Stałego Komitetu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej ds. prawa autorskiego i praw pokrewnych (SCCR) współautorka Joëlle Farchy, profesorka Uniwersytetu Paryskiego, dodała, że prawo do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży nigdy nie przekroczy 12 500 euro (14 600 dolarów amerykańskich), ponieważ jest ograniczone dyrektywą. Powyższe stwierdzenie znajduje w praktyce odzwierciedlenie w ustawodawstwie, w szczególności Republiki Cypryjskiej. Ponadto 22 maja 2020 roku parlament Cypru zagłosował za przedłużeniem prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży dzieł sztuki, które są sprzedawane za mniej niż 3 tys. euro, zapewniając w ten sposób dalsze wsparcie twórcom sztuki. Taki rozwój wydarzeń rozszerzył korzyści artystów z odsprzedaży, pozwalając im uzyskać dodatkowy dochód z tantiem za prace artystyczne po cenie nawet niższej niż 3 tys. euro. Oczekuje się, że taka zmiana sprzyja rozwojowi świata sztuki, zwłaszcza po wybuchu COVID-19, który spowodował wstrzymanie inwestycji w sztukę. Ważnym zadaniem WIPO w zakresie podnoszenia świadomości prawnej państw członkowskich była analiza i konsultacje dotyczące stosowania mechanizmów wdrażania prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży. Na 36. sesji Komitet SCCR zgodził się utworzyć grupę roboczą złożoną z członków i zainteresowanych stron, która miała zdać Komitetowi sprawozdanie dotyczące praktycznych elementów prawa do autorskich potrąceń przy odsprzedaży dzieł sztuk pięknych. Na swojej 37. sesji Sekretariat przedstawił dokument SCCR/37/5, zatytułowany przez grupę roboczą ds. prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży, który został odnotowany przez Komitet. Na swoich 38. i 39. sesjach Sekretariat przedstawił zaktualizowane informacje o bieżącej działalności grupy roboczej ds. prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży. W wnioskach grupy roboczej podnosi się kwestię możliwych ryzyk poniesienia przez handlarzy dziełami sztuk pięknych obciążeń administracyjnych i podatkowych, traktowanych jako nadmierny ciężar finansowy. W praktyce taki ciężar negatywnie wpływa na gospodarczy komponent systemu finansowego państwa oraz na ochronę praw autorów dzieł sztuk pięknych, ponieważ wypycha rynek sztuki w cień. Warto zgodzić się ze stwierdzeniem G. O. Androściuka dotyczącym możliwości oceny ukraińskiego rynku sprzedaży dzieł sztuki wyłącznie na podstawie oceny eksperckiej jawnych aukcji. Według takiej oceny rynku sztuki, na stan 2015 roku, obroty sięgają około 150–200 mln dolarów i to zaledwie 10% obrotu całego rynku sztuki [2, s. 56]. Oczywiście, że na stan 2021 roku takie liczby będą znacznie wyższe, ponieważ uznanie ukraińskich autorów z roku na rok tylko rośnie. Jednak główną przeszkodą dla ukształtowania krajowego prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży jest właśnie szara strefa biznesu w tej dziedzinie oraz brak mechanizmu wprowadzenia profesjonalnych uczestników takich obrotów, jak to zrealizowano w większości rozwiniętych krajów. Realizacja niezbywalnego prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży zakłada określony systemowy wykaz obowiązkowych warunków zapewniających prawną formę wykonywania tego prawa, a mianowicie: sprzedaż musi odbywać się z warunkiem jej publicznego charakteru, tj. dzieło sztuki musi zostać zbyte w drodze złożenia odpowiedniej oferty publicznej; sprzedaż musi być dokonywana przez odpowiedni podmiot – aukcję, galerię, salon, sklep itp.; sprzedaż musi być potwierdzona odpowiednim dokumentem (na przykład umową kupna-sprzedaży). Wszystko to bezwzględnie musi znaleźć odzwierciedlenie w działalności profesjonalnego uczestnika obrotu. Ponadto w ustawodawstwie Ukrainy nie ma wyraźnej wskazówki, że sprzedaż musi być dokonywana wyłącznie przez osobę prawną, a może być dokonywana także przez osobę fizyczną; do powstania obowiązku odprowadzenia tantiem z tytułu prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży wystarczy wyłącznie fakt publicznej oferty takiej czynności prawnej. W 2020 roku Ju. M. Handziuk badał kwestię krytycznego obciążenia podatkowego związanego z odsprzedażą dzieł sztuk pięknych, a mianowicie ogólny podatek, który ma zapłacić sprzedawca, sięga poziomu 39,5%, co negatywnie wpływa na przejrzystość takich operacji [3]. Większość transakcji sprzedaży dzieł sztuk pięknych, a mianowicie około 90% takich sprzedaży, odbywa się w drodze prywatnych operacji między sprzedawcą a kupującym, dlatego śledzenie takich operacji jest dość trudne. Kluczowym sposobem przezwyciężenia tego problemu jest obniżenie obciążenia podatkowego dla sprzedawców dzieł sztuk pięknych oraz wprowadzenie mechanizmu kształtowania profesjonalnych uczestników takich obrotów, jak pokazuje międzynarodowe doświadczenie wdrażania prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży do systemu prawnego. Jednak takie wdrożenie musi następować z uwzględnieniem ryzyk, które mogą wstrzymać działalność w zakresie sprzedaży dzieł sztuk pięknych. Większość sprzedawców dzieł sztuk pięknych dość krytycznie odnosi się do samego prawa do wynagrodzenia z tytułu odsprzedaży, ponieważ w razie surowej kontroli legislacyjnej tej sfery może nastąpić proces regresu zwrotu kosztów operacji związanych z tym prawem, biorąc pod uwagę znaczny odsetek nielegalnych operacji sprzedaży dzieł sztuk pięknych. W praktyce taka sytuacja na Ukrainie wyjaśnia się w następujący sposób. Obecnie większość nielegalnych sprzedawców dzieł sztuk pięknych prowadzi swoją działalność poprzez publiczną ofertę internetową, licząc na słaby mechanizm utrwalania naruszeń w środowisku internetowym. Jednak, naszym zdaniem, zarejestrowany w Radzie Najwyższej projekt ustawy nr 5644, który ma na celu ustanowienie zabezpieczenia i oglądu stron internetowych jako dowodów określonego przestępstwa, może spowodować upadek większości sprzedawców dzieł sztuk pięknych w razie ustalenia faktów publicznej oferty sprzedaży tych ostatnich. Jak to będzie wyglądać w praktyce – na razie nie wiadomo. Monsieur Dieng, przewodniczący SCCR i przewodniczący grupy roboczej 3 utworzonej przez WIPO, słusznie zauważył, że powinna zostać również stworzona ogólna mapa rynku sztuki, która pomogłaby skupić w sobie wszystkie obiekty sztuk pięknych i zawierałaby informacje o wycenie takich dzieł dla obiektywnego wyobrażenia o cenie. Ponieważ Ukraina nie ma odpowiedniego katalogu, rejestru ani innych oficjalnych danych, które określałyby zróżnicowanie cen w zależności od obiektu sztuk pięknych, ceny dzieł sztuk pięknych ustalane są przez samych sprzedawców lub przez rynek, bez angażowania do takich operacji jakiejkolwiek oceny eksperckiej. Powyższe rodzi ryzyko co do przejrzystości rzeczywistej ceny, za jaką mogą być sprzedawane dzieła sztuk pięknych, ponieważ rzeczywista cena

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

може значно відрізнятися від тієї, яка була публічно заявлена в силу відсутності реєстрації таких операцій. В Україні було б доцільно сформувати єдиний обов’язковий реєстр творів образотворчого мистецтва, який би вміщував не тільки відношення автора до певного твору образотворчого мистецтва, а й містив би дані про експертну оцінку твору образотворчого мистецтва з врахуванням віку об’єкту, складності написання, методики, техніки, витраченого часу на створення, витрачених матеріалів тощо. Має бути сформована державна експертна комісія, яка б оцінювала об’єкти творів образотворчого мистецтва або впроваджено механізм отримання ліцензії на здійснення такої діяльності приватним сектором. Мають бути враховані ставки відрахувань за право слідування як того передбачає Директива 2001/84/ЕС. Також було б доцільно сформувати спеціальний механізм отримання ліцензії на здійснення діяльності з публічного продажу творів образотворчого мистецтва з урахуванням принципу прозорості та електронного проведення таких операцій за аналогією нещодавньої політики цифровізації адміністративних послуг для мінімізації корупційної складової. Впровадити, відповідно до вимог Директиви 2001/84/ЕС та практики ФРН, механізм солідарної відповідальності продавця та організатора публічних торгів творів образотворчого мистецтва. Податкова складова має обраховуватися не за загальними ставками єдиного податку на здійснення операцій з продажу об’єктів образотворчого мистецтва, а вираховуватися за спеціальними ставками для цієї категорії операцій та враховувати податкову знижку або мають бути здійснені за спрощеною системою оподаткування. Податкова знижка має бути врахована у даному питанні, оскільки маржинальна система оподаткування, передбачена ст. 210 Податкового кодексу України не вирішує питання щодо сплати надмірного податкового тягаря, адже не передбачає податкової знижки, а тому колекціонер, який придбав картину за умовних $10000, має продавати таку картину за майже $18000, щоб хоч якось отримати прибуток від такої операції. Не кажучи вже про вимогу сплати податку податкового агенту у разі проведення операції з фізичною особою. Література 1. DACS response to the Inquiry into the Resale Royalty Right by the U.S. Copyright Office. 2. Андрощук Г. О. Арт-ринок і право слідування в ЄС та Україні: економіко-правовий аналіз / Г. О. Андрощук, С. А. Давимука // Соціально-економічні проблеми сучасного періоду України. – 2015. – Вип. 1. – С. 49-58. 3. Гандзюк Ю. М. Перспективи реформування законодавства у сфері обов’язкового колективного управління – право слідування / Ю. М. Гандзюк // Інтелектуальна власність в Україні. – 2020. – № 10. – С. 4-10. 4. Податковий кодекс України від 02.12.2010 №2755-VI/ Відомості Верховної Ради України (ВВР), 2011, № 13-14, № 15-16, № 17, ст. 112. 5. Про авторське право та суміжні права: Закон України № 3792-XII від 23.12.1993 року / Відомості Верховної Ради України (ВВР), 1994, № 13, ст. 64. 6. Цивільний кодекс України від 16.01.2003 №435-IV / Відомості Верховної Ради України (ВВР), 2003, №№ 40-44, ст. 356.
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Jeszcze trzej laureaci Nagrody im. Dmytra Zahula

Bohdan MELNYCZUK, profesor, członek rady Czerniowieckiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki Ustanowioną ku czci Dmytra Zahula w roku setnej rocznicy jego urodzin, czyli w 1990 roku, nagrodę literacką początkowo wręczano w Czerniowcach, gdzie uczył się w Drugim Niemiecko-Ukraińskim Gimnazjum, pisał i publikował w prasie bukowińskiej pierwsze wiersze oraz wydał pierwszy tomik poetycki «Mereżka», niestety dziś zaginiony. Dopiero za trzecim razem, od 1993 roku, nagrodę zaczęto wręczać na Wyżnyczczyźnie, we wsi Milijewe, tam, gdzie męczennik bolszewickich obozów kołymskich po raz pierwszy ujrzał biały świat, zdobył wykształcenie podstawowe i skąd kierował przepełnione wielkim bólem z powodu rozłąki z ojczyzną natchnione wersy poetyckie (w wierszu dokładnie stuletniej daty «Ojczyzno droga!» – z 1921 roku): Ojczyzno moja droga, Marzenie wielkiej tęsknoty! Czy kiedyś moja ciężka noga Do ciebie powróci po raz drugi? Czy na skałach, na twoich piersiach, Zmęczone serce spocznie, I wypłynie beztroski śmiech, Szczery taki, bez przyczyny? Właśnie sąsiedzi ze wsi oraz „sąsiedzi z tej samej okolicy” wybitnego poety, tłumacza, autora podręcznika „Poetyka” zdołali zapewnić nie tylko finansową stronę sprawy, ale także szerokie zaangażowanie zainteresowanej publiczności z „wspaniałej zielonej kolebki”, jak mówią słowa przytoczonego wyżej wiersza, tym samym przyczyniając się do powrotu, choćby symbolicznego, rodaka zamęczonego przez stalinowski reżim do rodzinnych progów. Tak działo się za każdym razem przez prawie trzy dekady. A w czasach pandemii liczba uczestników utrzymywana jest dzięki „online’owemu” połączeniu miłośników pisarza z Wyżnicy, z Wyżnickiej Zjednoczonej Wspólnoty Terytorialnej, a nawet z Czerniowiec. Ostatnie wręczenie w Milijewie rozpoczęło się od złożenia kwiatów pod pomnikiem, dziełem czerniowieckiego rzeźbiarza Wołodymyra Hamala, przed budynkiem ogólnokształcącej szkoły średniej im. Dmytra Zahula. Uroczystość kontynuowano w sali aktowej placówki oświatowej, gdzie w obramowaniu haftowanego ręcznika w głębi sceny świecił portret pisarza, a przed nim rozłożono wystawę jego dzieł oraz publikacji o nim i o wsi, która wydała mistrza słowa ukraińskiego. Uroczystość prowadziła zeszłoroczna laureatka nagrody Zahula, Ljubow Hafiuk, absolwentka wydziału filologicznego Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza, która, przepracowawszy w rodnej szkole prawie trzy dekady, zdobyła kwalifikacyjny stopień „specjalista wyższej kategorii” oraz pedagogiczny tytuł „nauczyciel dyplomowany”. Wójt Milijewa Wołodymyr Hafiuk powitał uczestników uroczystości w imieniu miejscowych władz, a honorowy obywatel wsi od 2014 roku, niezmienny przewodniczący komisji konkursowej przyznającej Literacką Nagrodę im. Dmytra Zahula, profesor z Czerniowiec, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Bohdan Melnyczuk, przypomniawszy o rozgłosie twórczości rodaka z Milijewego na Ukrainie i w świecie (tłumaczenia na angielski, włoski, białoruski, rosyjski i inne), ogłosił decyzję komisji o przyznaniu Nagrody Zahułowskiej za 2021 rok. Laureatami zostało trzech mieszkańców Bukowiny: czerniowiczanin Wiktor Kosiaczenko, mieszkaniec wyżnickiego Baniłowa Dmytro Nykyforiak oraz dawna mieszkanka Milijewego Orysia Jurijczuk (pośmiertnie). Wiktor Trochymowycz Kosiaczenko, znany ukraiński literaturoznawca i krytyk, członek NSPU od 1969 roku, w przededniu swoich 90. urodzin został uhonorowany za publikację wielu książek (12), za naukowo-krytyczne ujęcie procesu literackiego, wieloletnią owocną działalność społeczno-kulturalną na terenie Bukowiny (kierował Czerniowieckątą Organizacją Pisarzy, obwodowym zrzeszeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki, redagował czasopismo „Ukraińska jaskółka” (obecnie „Bukowińska jaskółka”). Jako pedagog szkoły wyższej otrzymał tytuł zasłużonego pracownika oświaty Ukrainy. Dmytro Mychajłowycz Nykyforiak, prosvitianin i literat, został nagrodzony za wielką działalność społeczno-kulturalną na stanowiskach przewodniczącego wyżnickiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» i zastępcy redaktora naczelnego czasopisma „Niemczycz”, w szczególności za popularyzację życia i twórczości Dmytra Zahuła. Orysia Tarasiwna Jurijczuk, dawna nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Milijiwskiej szkoły I–III stopnia, również uhonorowana za popularyzację życia i twórczości D. Zahuła wśród młodzieży uczniowskiej i starszych mieszkańców rodzinnej wsi poety i okolic. Po wręczeniu nagrody przewodniczący Wyżnickiej wspólnoty terytorialnej Ołeksij Czepil, mówiąc z dumą o słynnym rodaku, bardzo przychylnie odniósł się do działalności nowych laureatów Nagrody Zahułowskiej oraz kolektywu pedagogicznego szkoły w ogóle. Przewodnicząca Klubu Inteligencji Twórczej Wyżnyczyzny „Niemczycz”, główna redaktorka czasopisma o tej samej nazwie oraz gazety „Wyżnyckie obrii” Maryna Kysylica z wdzięcznością wspomniała o nauce Wiktora Trochymowycza Kosiaczenki podczas jej studiów na wydziale filologicznym uniwersytetu w Czerniowcach, przychylnie oceniła pracę nauczycielską Orysi Jurijczuk oraz działalność swojego zastępcy w czasopiśmie „Niemczycz” Dmytra Nykyforiaka. Dobrym słowem wspomniała także poprzednika na stanowisku redaktora naczelnego „Niemczycza” i kierownika tego pisma, autora kilku zbiorów poetyckich Wiktora Maksymczuka. O tym utalentowanym i energicznym poecie przypomniała i jeden z jego wierszy odczytała prowadząca święto Lubow Hafiuk. Przewodniczący Bukowińskiej organizacji NSPU, współzałożyciel nagrody, poeta i dziennikarz Wasyl Dżuran, zauważywszy, że dusza Zahuła unosi się nad Milijewem, przypomniał, że w swoim czasie miejsca, w których katowano syna Bukowiny przez stalinowskich satrapów, odwiedził członek organizacji, poeta Witalij Diemczenko. Przegląd kilku bibliograficznych przewodników biograficznych „Laureaci Nagrody Literackiej im. Dmytra Zahuła”, wydanych przez Czerniowiecką obwodową uniwersalną naukową bibliotekę im. Michajła Iwasiuka, przedstawiła jej pracownica Maria Dudydra. Profesor Katedry Literatury Ukraińskiej Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fed'kowycza, członek NSPU, zastępca przewodniczącego Czerniowieckiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki Wołodymyr Antofijczuk nie tylko zapoznał obecnych z wkładem naukowców uniwersytetu w badania życia i twórczości D. Zahuła, lecz także podarował Milijiwskiej szkole zestaw wydawnictw książkowych. Wśród nich – zbiór jego prac „Bukowińskie obrazki”, tekst otwartego wykładu, wygłoszonego na Uniwersytecie Czerniowieckim, na temat: „Intertekst biblijny w poezji Dmytra Zahuła”, wydany pod tytułem „Na harfie Pańskiej…” z dodatkiem mało znanych utworów D. Zahuła, w tym zbioru „Mara” (1919), w którym bezlitośnie potępiano napad czerwonych wojsk kierowanych przez Lenina pod dowództwem Murawjowa na Ukrainę, ich niszczenie Kijowa: Ty mówisz: brat Z-zza mocnych krat?.. Ja powiem: kat I cham! W. Antofijczuk podarował świeżo wydaną swoją książkę „Biblijne konteksty ukraińskiej prozy” z przeglądem utworów – od „Poucienia” Włodzimierza Monomacha po powieść „Blaszany Chrystus” Michajła Trajsty, ukraińskiego pisarza z Rumunii, któremu przed kilku laty przyznano Nagrodę Zahułowską. Czerniowiecki profesor przekazał również książki dwóch innych ukraińskich autorów z sąsiedniego kraju – „Modlitwy i psalmy Tarasa Szewczenki” Iwana Kidieszczuka oraz „Rozjaśnione słowo Szewczenki” Jewsewija Frasyniuka, który wcześniej przełożył na język rumuński i wydał w Bukareszcie zbiór poetycki Hryhorija Skoworody „Ogród boskich pieśni”. Autor tych słów podarował szkole świeżo wydaną książkę „Jestem Ukraińcem! Jestem Ukrainką! Jesteśmy Ukraińcami!”, przygotowaną wspólnie z Olhą Melenczuk. Uczestników milijiwskiego wydarzenia przywitała online czerniowiecka pisarka, przewodnicząca Czerniowieckiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki Wira Kytajhorodska, a także pracownicy powiatowej biblioteki publicznej w Wyżnicy, kierowanej przez Walentynę Biłak. W trakcie akcji literackiej uczniowie deklamowali natchnione słowa poetyckie rodaka z Milijewego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Tajemnica wysłowionego świata

Bohdan DIACZYSZYN, Lwów. Nie słowo przy człowieku, żeby być słowem, a człowiek przy słowie, żeby być człowiekiem. Andrij Sodomora. Na małym skupiamy się nie oczami, a duchem swego niezgłębionego jestestwa, myślą serca. Każda rzecz – to żywa i rozumna istota. Wszystko zależy od naszego postrzegania, kontemplacji, przemyślenia, zrozumienia, dotyku serca. Niezgłębione – jest ono i oczywiste, oczarowuje nas zagadkowością, doskonałością, prostotą. W małym dostrzec wielkie! Kiedy rozmyślamy, dochodzimy do wniosku, że jest ono i wielkie, wszystko we wszystkim, i porywająca stanie się chwila, której nie zauważamy; kontemplujmy więc sercem: „Zaprawdę, pisać można o wszystkim, nawet – „o niczym”, ściślej, o tym, co nie poddaje się określeniu. O czym, na przykład, jest poezja Mykoły Winhranowskiego – ta, która zaczyna się słowami: „Ponad łąką szara siermięga…”? Chyba o tym, jaka to dziwna rozkosz w tej „niesamotnej” samotności, kiedy czujesz się cząstką tego wielkiego Całości – czujesz „duszę” tej szarości, tego deszczyku, który „kropi na łące ciemną krówkę, / bociana, czaplę i mnie…” Właśnie cząstką, która jest w tej Całości, a nie – poza nią…” Szczęśliwy człowiek, który włada sztuką stosowania słowa, zdolny jest je usłyszeć, rozmyśla nad jego tajemnicą: „…słowo – to mowa (gr. doxa, łac. fama). To jest to, co w dobrej pamięci ludzi, o czym oni mówią i będą wspominać – nie głośno, krzykliwie, a szczerym, „cichym słowem”…” Rok 2021 był dla Andrija Sodomory rokiem codziennych twórczych trudów. Przypomina się myśl z Księgi Koheleta o tym, że człowiek urodzony jest do pracy: „I widziałem, że nie ma dla człowieka nic lepszego, jak cieszyć się swoimi dziełami, bo to jest jego udział!” (3:22). A pan Sodomora ma się z czego cieszyć, wszak w wydawnictwie „Apriori” niedawno ujrzały światło dzienne trzy jego książki: 1. Owidiusz Nazon Publiusz. Miłostki. Elegie miłosne. Sztuka kochania. Lekarstwa na miłość: przeł. z łaciny Andrij Sodomora: artysta Andrij Czebykin. – Lwów: Apriori, 2021. – 288 s., il. 2. Kwintus Horacjusz Flakkus. Ody. Epody. Satyry. Listy: przeł. z łaciny Andrij Sodomora. – Lwów: Apriori: – 2021. – 432 s., il. Odnowiony, pełny, z obszernymi komentarzami naukowymi przekład z wysokości 60-lecia działalności translatorskiej i życia z Horacjuszem Andrija Sodomory – to, uważam, rzecz znamienna. W 1961 roku została przetłumaczona i opublikowana oda Horacjusza „Do przyjaciela”, a w 1982 roku w wydawnictwie „Dnipro” wyszła książka: Kwintus Horacjusz Flakkus, „Utwory” (przekład z łaciny, przedmowa i przypisy Andrija Sodomory. W tamtym czasie było to najpełniejsze wydanie utworów poety na Ukrainie). 3. Andrij Sodomora. O czym pisać… Lwów: Apriori, 2021. – 152 s., il. Właśnie o tej książce oryginalnej prozy „O czym pisać…” są moje rozmyślania. Myślące słowo daje owoc, w którym jest nasienie. Nasiona padają na grunt duszy, gdzie zgniją lub wykiełkują, owocując dobrem, miłością, szlachetnością osobowości. Dusza żywego człowieka jest zdolna poznawać siebie i świat: “Poznanie odbywa się nie dzięki odczuciom, a dzięki “duszy”, tylko ona widzi ideę. Twierdząc to, Platon jednoznacznie daje pierwszeństwo temu, co inteligibilne, światu duchowemu w przeciwieństwie do doświadczenia, materialnie danego” (Maria Fürst, Jürgen Trinks, “Filozofia”). Alois Prinz twierdzi, że ludzie zmęczyli się zmyślonymi historiami. Cytuję myśl Jewhena Barana (“Z “Księgi żywych””), którą musimy przemyśleć w teraźniejszości, aby nie stracić młodzieży, Ukrainy: “O doświadczeniu czytania… Teraz nie interesują mnie historie ludzi. Mnie prowadzi historia duszy… I coraz mniej potrzebujemy książek-historii… Problem, jak zawsze, w wewnętrznej gotowości do drogi”. “Czym jest odpowiedzialność artysty? Do czego artysta powinien popychać czy kierować widzów? Najkrótsza odpowiedź – do krytycznego myślenia” (Krzysztof Warlikowski – polski reżyser teatralny, przewodniczący jury Prix du livre européen [Europejskiej Nagrody Literackiej] 2018 roku). “O czym pisać…” – książka do rozważnego, wnikliwego czytania, jest ona dla człowieka, który żyje w duchowej przestrzeni życia. Ludzkość traci zdolność do odwagi korzystania ze swojego rozumu. Aby przemyśleć kolosalne potencje słowa, potrzebne są nadludzkie wysiłki rozumu, duszy i serca. Więc powędrujmy stronami myślącego, solidnego i ważkiego słowa Andrija Sodomory, każdą książkę którego, a tę zwłaszcza, trzeba czytać sercem, aby uchwycić, zapamiętać wszystko to, co go żywi: “Echo w tej książce utworów literatury europejskiej, przede wszystkim antycznej…” Styl wykładu książki zachęca czytelnika do rozmowy z autorem i przemyślenia “…najważniejszego, z klasycznej starożytności, powiedzenia: “Vivere est cogitare” (“Żyć oznacza myśleć”)”. Życie – myśli, aforyzmy, które dotknęły żywej duszy autora. Myśli – to nie tylko pulsowanie świadomości, które skłania do myślowego działania, ale i zrost energii słowa, języka, darowanego nam przez Wszechmocnego. Każda nasza myśl kiełkuje słowem ojczystego języka, bo w nim – prawda, siła, głębokie poruszenia duchowego postępu myślącego człowieka. Aforyzm – to oko światowej literatury. Kuliste oko – mózg, wyniesiony na peryferie. Dlatego zadbajmy o to, aby nasze oczy stąpały śladem duszy. Są książki, które można opowiedzieć, a wyważone, sprawdzone życiem i doświadczeniem, pisane duszą i sercem książki Andrija Sodomory trzeba czytać-przeczytywać, delektując się nurtem autorskich myśli, czytając sercem, aby czerpać zmysłowe informacje. Oto kilka fragmentów z jego twórczego skarbu “O czym pisać…” “Doczytawszy do końca “Eneidę” Iwana Kotlarewskiego, musimy wyjaśnić dla siebie: był nasz Eneasz “na wszystko ZŁE zwinny” czy “na wszystko złe ZWINNY”?” (“Trzeci wers naszej “Eneidy”, albo Podróż epiteta”). “O czym pisać?.. Cyceron w jednym z listów prosi swojego syna Attyka: “Chciałbym, abyś częściej pisał do mnie; nawet wtedy, kiedy na myśl nie przychodzi, o czym pisać, mimo wszystko – pisz”… Można powiedzieć tak: bierz papier, pióro (szkoda, że odeszły te rzeczy!), a myśl o czym pisać, sama przyjdzie… Jak do muzyka, który siada do fortepianu, bierze do rąk gitarę czy skrzypce, – przychodzi melodia…” (“O czym pisać…”). “ P r z y p o m n i j m y George Sand: “Miłość to uczucie, które Bóg dał dla wszystkich, znane tylko niewielkiej liczbie ludzi”. A co, jeśli zamienimy “miłość” – “językiem”?.. Czyż nie on jest – “duszą narodu”?.. Czyż dusza – nie jest danością?.. I czy każdy tak już wyrywa się, by odkryć dla siebie jakąś nową strunę narodowej duszy, która w niezliczonych naszych pieśniach?.. Zaprawdę, z języka, z zawartych w nim potencjałów każda epoka (jak i człowiek w tej epoce) bierze tyle, ile może wziąć, i to, co chce wziąć; a bywa, że bierze skrajnie mało, tylko niezbędne, do potocznego komunikowania się… Przysłuchawszy się językowi naszej epoki – zgodzimy się z Seneką: “Jakie życie – taki i język”. Możemy i kontynuować tę myśl: jaki jest nasz język obecnie – takimi będziemy i my, jutrzejsi, i nasze, w tym “jutrze”, życie. Przecież język – to wielostrunny (tych strun i liczyć nie sposób) nie ręką ludzką stworzony instrument. Jak do niego się odniesiemy, w jakim stopniu będziemy nim władać, takim i będzie nasze szczęście” (“Primus” – łac. Pierwszy). Właśnie tak. W każdej żywej istocie, jak i drzewie, roślince (w jaki sposób one myślą, nie wiemy i nie mamy możliwości zbadać dostępnymi metodami), jest niewielka, maleńka cząstka Bożego Ducha (Bożej Duszy). Różnica między człowiekiem a zwierzęciem polega na tym, że człowiekowi darowano zdolność napełniania swojego mózgu wiedzą i myślenia, tworzenia, pomnażając tego Ducha; zwierzęta zaś otrzymują do życia Ducha z podstawową zawartością zaprogramowanych instynktów. Zwierzę patrzy pod nogi, a człowiek czasami spogląda w rozgwieżdżone niebo. Jeśli tego “czasami” będzie więcej, to i duchowość człowieka będzie wzrastać. Duch człowieka nie znika, nie rozpuszcza się we Wszechświecie, a osiada, zapisuje się na Bożych nośnikach pamięci: “I wróci proch do ziemi, jak był, a duch (dusza. – B. D.) wróci znowu do Boga, który dał był go!” (Księga Koheleta 12:7). Aby zrozumieć i ocenić wysiłek Andrija Sodomory podczas pracy nad tą książką, warto przede wszystkim przejrzeć listę imion autorów cytowanych w niej tekstów, a to ponad 150 imion – wtedy i otworzy się nam tytaniczność jego pracy. A są przecież w tym wykazie światła myśli, cytowane po kilka, a nawet po kilkadziesiąt razy! “Główne w życiu – życie. A reszta – literatura”, – mówił Wasyl Stefanyk. W życiu – życie, czas życiowy! Ten czas, o którym mówi Seneka: “Nic nie jest naszą własnością, – nic, oprócz czasu, którym żyjemy, w którym żyjemy. Wszystko inne obce” (“Listy moralne do Lucyliusza”). Ale czy żyjemy my w czasie, w którym żyjemy? Andrij Sodomora twierdzi, że “...czas – to to, co w nim. /…/ Ocalałej chwili tej nie ma ceny / Bo czas – echo straty: / on – to my” (“Poezja. Proza”). Więc wędrujmy drogą życia, badając, coż w tym czasie my znaleźliśmy, czym go napełniliśmy, przecież każda zmiana zaczyna się od uświadomienia istoty swojego “Ja” – części wielkiej Całości, bo “myśl pragnie głębi i ciszy”. Jeśli was pytają: “O czym pisać?” O życiu – teksty, które skłaniają do rozmyślań: ““Przyjemne” – to to, co przyjmujemy (“nieprzyjemne” – nie przyjmujemy). Autor szczerze będzie się cieszył, kiedy czytelnik w wolnej chwili przyjmie te rozmyślania i, dołączywszy do nich, pójdzie dalej lub znajdzie i swoje coś – nie tylko o czym myśleć, ale i o czym pisać”… Redakcja tygodnika “Słowo Proświty” szczerze gratuluje Andrijowi Sodomorze nagrody w nominacji “Książka roku BBC – Eseistyka – 2021” za zbiór esejów “O czym pisać...” Życzymy nowych twórczych radości i zwycięstw!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

„Świeżym okiem: Szewczenko dla współczesnego czytelnika” Wołodymyra Dibrowy

Bohdana SACHNO, kandydatka nauk filologicznych, dyrektorka Ogólnoukraińskiego Naukowo-Dydaktycznego Centrum Szewczenkoznawstwa Instytutu Filologii Uniwersytetu Kijowskiego im. Tarasa Szewczenki Ogólnoukraińskie Naukowo-Dydaktyczne Centrum Szewczenkoznawstwa Instytutu Filologii (ННІФ) Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki w formie online zorganizowało spotkanie z pisarzem, tłumaczem, literaturoznawcą, laureatem Nagrody im. Mykoły Łukasza oraz nagrody ukraińskiej służby BBC, kandydatem nauk filologicznych, wykładowcą Uniwersytetu Harvarda Wołodymyrem Dibrową, z okazji wydania jego nowej książki „Świeżym okiem: Szewczenko dla współczesnego czytelnika”. Wydarzenie odbyło się przy wsparciu Katedry Historii Literatury Ukraińskiej, Teorii Literatury i Twórczości Literackiej ННІФ. Książka ukazała się w tym roku nakładem wydawnictwa „Bilka”. Jej redaktorem naukowym jest znany szewczenkoznawca Oleksandr Boroń, a ilustratorką – znana artystka Maria Kinowycz. Wydanie składa się z 10 esejów, z których każdy poświęcony jest jednemu z najsłynniejszych utworów Szewczenki („Przyczynna”, „Sadek wiśniowy koło chaty”, „Kaukaz” i in.). To bezstronne spojrzenie na fenomen ukraińskiego geniusza – buntownika i pokornego, demokraty i feministy, głębokiego, zamyślonego i natchnionego, spojrzenie na jego rolę w kształtowaniu nowej literatury ukraińskiej, ukraińskiej świadomości i państwowości. Książka „Świeżym okiem: Szewczenko dla współczesnego czytelnika”, skromnie określona przez autora jako „notatki czytelnika”, jest w rzeczywistości potężną i głęboką pracą, napisaną zarazem lekko i elegancko. Pisarz Wasyl Machno mówi o niej tak: „Wołodymyr Diebrowa proponuje czytelnikowi spojrzeć na znane i kanoniczne wiersze z punktu widzenia różnorodnych kontekstów, bez patosu, ale też bez zbędnej destrukcji. Zapewne najważniejsza metoda uwspółcześnienia twórczości Szewczenki polega jednak na świadomym akcie współuczestnictwa i delikatności ponownego czytania, do czego zachęca ta książka”. Zajrzeć za kulisy powstania książki pomogli studentom na zorganizowanym spotkaniu Iryna Biłocerkowska – założycielka i dyrektorka wydawnictwa „Biłka”, a także założycielki organizacji społecznej „Nowa ukraińska wspólnota akademicka”, literaturoznawczyni, wykładowczyni Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Olha Poluchowycz oraz aspirantka Akademii Maria Szuwałowa. Zwróćmy uwagę na designerską oryginalność książki. Bardzo przyjemnie ją przeglądać jeszcze przed zanurzeniem się w tekst, chce się zabrać ją ze sobą do kawiarni, owinąć świąteczną wstążką na Boże Narodzenie. Jest bardzo ciepła wizualnie i w dotyku. Dużą uwagę poświęcono okładce, czcionkom i ilustracjom. Aktywny udział w spotkaniu wzięli studenci-literaturoznawcy 4 roku edukacyjnego programu „Język i literatura ukraińska oraz język zachodnioeuropejski” Instytutu Filologii Naukowo-Dydaktycznego, ponieważ kurs „Szewczenko: współczesna recepcja”, prowadzony przez katedrę historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej, a także szczera rozmowa z autorem książki, dały impuls do głębokich refleksji i ciekawych pytań. W rozmowie uczestniczyły kierowniczka katedry Oksana Słipuszko, profesorowie Jarosława Wilna, Marjana Szapował i Anatolij Tkaczenko. Książka jest przeznaczona dla szerokiego grona czytelników, ponieważ, jak mówi autor, „każde pokolenie musi, choćby na początku swojej życiowej drogi, spojrzeć świeżym okiem na Tarasa Szewczenkę”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Jak wygina się wojenne koło

Iryna HOŁOWAJ, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Strach przed słowem jest straszniejszy niż strach przed wysokością, strachu przed śmiercią dawno nie ma. Jaryna Czornohuz Spotkanie przyjaciela. Jaryna Czornohuz „Jak wygina się wojenne koło” – taki tytuł nosi zbiór wierszy wolnych z wojny okopowej Jaryny Czornohuz. Ta młoda piękność to współczesna ukraińska amazonka, bezkompromisowa, prawdziwa, zdecydowana i odważna. Przed wojną Jaryna studiowała w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, zgłębiała filologię i literaturoznawstwo, była aktywną uczestniczką maratonu językowego „Przejdź na ukraiński”. Na front poszła w 2019 roku w składzie ukraińskiego ochotniczego batalionu medycznego „Hospitallery”, później złożyła przysięgę na wierność Ukrainie i służy na kontrakcie w piechocie morskiej w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy. Zbiór poezji Jaryny Czornohuz „Jak wygina się wojenne koło” jest unikalnym wyborem wierszy wolnych o wojnie, o tym, co wieczne i przemijające, grzeszne i święte, prawdziwe i fałszywe. „To zbiór poezji o świecie człowieka i kraju, który zawsze prowadził wojnę obronną, aby istnieć niezależnie. Autorka spotkała tę wojnę na jednym z wygięć jej koła jako ochotnik-medyk, a później wybrała drogę wojskową. I pomimo bólu straty poczuła, że właśnie na wojnie można spotkać prawdziwość” – tak napisano w nocie do zbioru. Książka poświęcona jest poległemu na wojnie Mykole Soroczukowi (pseudonim „Krasnyj”) – ukochanemu mężczyźnie autorki, unikalnemu i heroicznemu chłopakowi, który przez ironię losu zginął od kuli snajpera właśnie 22 stycznia, w Dniu Jedności Ukrainy. Jaryna Czornohuz na prezentacji swojej książki odnośnie tytułu zbioru zaznaczyła: „Mój zbiór „Jak wygina się wojenne koło” (wiersze wolne z wojny okopowej) – jest eksperymentalny. Dlaczego koło? Bo wojna… nie skończy się nigdy. To wojenne koło. Wojna trwa. To nasz los. Dla mnie koło to symbol archiobecności w świecie. Tego koła nie można rozerwać. Można je tylko przyjąć. (Wiersz wolny – poezja bezrymowa, przeważnie liryczna, jedna z wiodących form współczesnej poezji)”. Jarynkę Czornohuz pamiętam jeszcze ze szkolnej ławki: uczyła się w Ukraińskim Liceum Humanistycznym KNU imienia Tarasa Szewczenki, gdzie pracowałam. Zawsze sumienna i aktywna, odpowiedzialna i uczciwa, była przewodniczącą parlamentu uczniowskiego, nigdy nie stała z boku w kwestiach ukraińskich, historii. Pamiętam, jak w 9 klasie pisałyśmy z nią badanie do Małej Akademii Nauk „Trypolskie korzenie ukraińskich ornamentów”, które zostało wyróżnione nie tylko na wydziale kulturoznawstwa MAN, ale także na Międzynarodowym konkursie prac naukowo-badawczych z ukrainoznawstwa, który przeprowadzał Naukowo-Badawczy Instytut Ukrainoznawstwa MON Ukrainy. Dzisiaj Jaryna jest przykładem dla wielu uczniów i nauczycieli, wielu współczesnych, ponieważ wybrała niezwykle trudną, niekobiecą misję – z bronią w ręku bronić Ukrainy przed rosyjskim agresorem. Godna Ukrainka, Obrończyni, wspaniała Mama i twórczy Człowiek, wybrała prawdziwą i ryzykowną Poezję Życia na granicy Ukrainy i Rosji, Życia i Śmierci, tego co Wieczne i fałszywe. poezja naszej doby to misterium które straciło rym które straciło rytm które wie że tylko krew rymuje się ze wszystkim jeśli raz miało ją na rękach poezja naszej doby to obnażony sens z epoki baroku czerwono-czarny w kolorze wygięty w wojenne koło Zbiór J. Czornohuz „Jak wygina się wojenne koło” jest bardzo bolesny, antywojenny, pełen filozoficznych rozważań o sensie życia, o życiu pośród codzienności na pierwszej linii frontu, o tak nieuniknionych i nieodwracalnych stratach, o nieśmiertelności miłości. Przed czytelnikiem staje obraz lirycznej bohaterki jako „kilkusetletniej kamieniarki”, „jurodiwej”, takiej sobie „narzeczonej… której krzyczeć o miłości swojej na cały step”: Horyzont jest tylko dla tych, którzy gotowi są w każdej chwili odejść Wierność istnieje tylko dla tego, kogo już nie ma, kogo osiedlasz w sobie za pragnieniem po tym, Jak wszystkie zatrzaski odpięły się Wojownik – ten, kto nie myśli, co za granicą, Mykoła Soroczuk („Krasnyj”) i Jaryna Czornohuz A z każdym oddechem za nią idzie, nie wziąwszy ze sobą niczego Śmierć staje się przyjaciółką, kiedy poznajesz miłość do tego, kto za granicę poszedł… („Krasnemu”) Wiodącymi w zbiorze są motywy nieskończonej walki – ze strachem („strach przed słowem straszniejszy niż strach przed wysokością / strachu przed śmiercią dawno / nie ma”), ze śmiercią („Śmierć – to część życia. Nie – śmierć to właśnie Życie… Martwe nie umiera…”), o pokój, o miłość („Miłość i namiętność nie kończą się po śmierci…”). Język zbioru Jaryny Czornohuz jest szczególny, pełen niepowtarzalnych metafor, nowych obrazów i terminów współczesnego słownictwa wojskowego. Przytoczymy przykłady użycia unikalnego słownictwa wojskowego w celu uwydatnienia obrazowości i malowania kolorytu wojny: „każdy ledwo słyszalny głos chce się/ porównać do kuli drobnego kalibru”); „przełożyliśmy pierwszą i ostatnią drogę/ – tę co okop,/ nawarzę płyt pancernych, narąbię kłód,/ a naboje – o nich, wiesz, lepiej milczeć”; niebo spadło ci bez mnie/ i ja nie chcę tego spadłego/ jak łuska nieba/ jak łuska od twojego woga…”; „jesień – jak stara kobieta-cyborg” ; „strach przed stratą waży jedną sekundę/ strata wchodzi do historii wieczności jako/ domowej roboty urządzenie wybuchowe/ detonator…”; „niebo – twój główny nabój”; „…na niebie jest hak,/ żeby powiesić na nim/ zimowy bułat…”; „niebo spada łuską”; „ty kręcisz głową i wyrzucasz go za przedpiersie” … To słownictwo wojskowe niesamowicie uwydatnia bolesne i porażające obrazy wojny oraz światopogląd lirycznej bohaterki – delikatnej i odważnej, majestatycznej i ziemskiej, takiej sobie nieśmiertelnej „Lilith”, która wiecznie kocha i wysławia swojego jedynego Mężczyznę – Wojownika, Bohatera. Przeżyłam z tobą jedyne prawdziwe wesele – pogrzeb kto z nas bardziej trzymał się znaków? Tak krzywo jak zerwany zwinięty Przewód Ja zmuszam ciszę latać czy to zmuszam Milczenie jęczeć I koło moje wojenne co ledwo się wygięło zamyka się na wygięciu twojej skóry Dominującymi w zbiorze Jaryny Czornohuz są obrazy „wojennej ciszy”, „przejrzenia”, „wieczności”, „miłości”, „śmierci”, „samotnego podrywacza”, „Jesieni – starej Kobiety-cyborga”… Poetka posiada głęboką wiedzę z mitologii, literatury, a dlatego w jej tekstach obecna jest pewna intertekstualność, odniesienia do już znanych obrazów, symboli. Ból i Bóg, nieśmiertelność Miłości, absurdalność Byt, Życie jako szalony arkan, Wojna jako ogólnoplanetarna tragedia, odwieczna rana Duszy – kluczowe dominanty zbioru: czas który przeżyliśmy jest innym wymiarem jak zapisany dziecięcymi rękami zeszyt w komórce . . . . . . . . . . . . tobie dwadzieścia dwa nie lat a kręgów na spirali twoje oczy odmarzyły snami z książek moje – we krwi matki kiedy w głębiach gruntu wypala się błękitnym paliwem epoki miedzi ziemia ja idę do ciebie przez potrzaskane lodami bryły i to co jeszcze się nie narodziło ale będzie twoje Zbiór Yaryny Chornohuz jest oryginalny pod względem obrazów, nastrojów, kolorystyki, tematów, niepowtarzalnego słownictwa i głębokiej filozofii zbolałej, ale nie zwątpiałej Duszy. “Yaryna Chornohuz – kobieta, która zna się i na kalibrze, i na wierszu wolnym. Ona jest i paramedykiem-bandażującym, i poetką-buntowniczką przeciwko wszelkiemu złu i przeciwko słabości, która przeszkadza je pokonać”, tak pisali o niej krytycy. Dyrektor wydawnictwa “Folio” Ołeksandr Krasowycki na prezentacji książki zaznaczył: “Po każdej wojnie pojawia się literatura. Jaskrawy przykład – poezja Yaryny Chornohuz. To “pierwsza jaskółka”. Wydaliśmy ten zbiór z pewnością, że będzie kontynuacja”. Odnośnie pojawienia się na świecie zbioru wierszy wolnych i wybranej misji Yaryny znany pisarz Ołeh Chornohuz (dziadek Yaryny) w jednym z wywiadów zaznaczał: “U nas rodzina wojskowych. Moi starsi bracia zakończyli swoją ziemską drogę jako starsi oficerowie, ja naśladowałem ich, ale zmieniłem zdanie i poszedłem… w literatów. Syn Jarosław naśladował mnie… Yarynka – nas oboje. Ona – i wojskowa, i poetka. Oprócz tego, dobra i wnikliwa publicystka. Tak, jak ona, ja nie napiszę. Jestem bezgranicznie szczęśliwy. Yaryna wzniosła się wyżej ode mnie w swojej twórczości. Przynajmniej ani syna, ani mnie żadne wydawnictwo nie wydaje na swój koszt. Dziękuję “Folio” za taki “finansowy wyczyn”. Yarynka już od pierwszej książki – literacka laureatka. I to sprawiedliwe: dzieci, wnuki muszą iść dalej…” Musimy przyznać, że mamy z kogo być dumni w naszej Ukrainie, przyjemnie uznawać, że dzieci, wnuki, uczniowie w wielu kwestiach przerastają swoich poprzedników. Bezkompromisowość, godność silnego czynu, szczera miłość do Ukrainy, natchnienie, twórczość – te cechy wyróżniają niepowtarzalną obrończynię, bojowniczkę o sprawiedliwość, samotną Bojowniczkę przeciwko kapitulacji na Wschodzie Ukrainy (akcja “Wiosna na granicie” 2020 roku) Yarynę Chornohuz. Sława Ukrainie! Sława Yarynie! Sława każdemu, kto stoi na straży Państwowości, Miłości i Prawdy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

język. Formując politykę językową, należy wychodzić z założenia, że chodzi o przewagę w kraju nie po prostu języka ukraińskiego, a ukraińskojęzycznej kultury, która nie będzie mogła się utwierdzić w kulturowym bycie kraju dopóty, dopóki nie stanie się bardziej atrakcyjna pod względem treści6. Jako działacz społeczny M. Popowycz przeanalizował perspektywy, składnik motywacyjny sprzecznych procesów budowania państwa na Ukrainie, akcentując konieczność przezwyciężenia wewnętrznego i zewnętrznego kryzysu politycznego w warunkach rozpoczętej w 2013 r. wojny rosyjsko-ukraińskiej (okupacja terytoriów obwodów donieckiego i ługańskiego, aneksja Półwyspu Krymskiego). Popowycz skonstatował fakt, że konflikt zbrojny z Rosją jest bezsprzecznie wojną, która wymaga odpowiedniej międzynarodowej socjokulturowej i socjopolitycznej, w tym filozoficznej, refleksji, a co najważniejsze – adekwatnej odpowiedzi wrogowi ze strony ukraińskich sił zbrojnych. Wnioski filozofa nie były abstrakcyjnie logicznymi hasłami, lecz miały charakter praktycznie celowych rekomendacji dla ukraińskich władz. Ostatnie lata życia akademik M. Popowycz spędził na owocnej pracy zarówno jako naukowiec, jak i dyrektor Instytutu Filozofii imienia H. S. Skoworody NAN Ukrainy. Zmarł 10 lutego 2018 r., pochowany na Cmentarzu Bajkowym w Kijowie. Istnieją wszelkie podstawy, by zgodzić się z uogólniającą oceną akademika Anatolija Jermolenki: “Nie będzie przesadą powiedzieć, że ludzkie i naukowe cnoty filozofa Popowycza – to wzorzec dla nas wszystkich i wskazówka dla przyszłych pokoleń filozofów. I my nadal będziemy zwracać się do twórczego dziedzictwa Myrosława Wołodymyrowycza jako naukowca, do jego doświadczenia jako człowieka w swoich badaniach, w swoim życiu. “Być człowiekiem” dla Myrosława Popowycza – to nie pytanie, nie konstatacja, to moralny imperatyw, imperatyw, którym kierował się przede wszystkim on sam. “Być człowiekiem” – to także testament wielkiego filozofa”8. ————————— 1. Jołon P. F. Rycerz prawdy i moralności // Popowycz Myrosław Wołodymyrowycz. Biobibliogr. wskaz. / opracował O. E. Łukaszczuk; aut. wstępu P. F. Jołon. – K., 2010. – S. 3. – (Ser.: “Uczeni NAN Ukrainy”), wydanie drugie, uzupełnione. 2. Jermolenko A. Filozofia dyskursu Myrosława Popowycza w kontekście wiodących tendencji współczesnej filozofii // Dialogi filozoficzne’2018 / Być człowiekiem (pamięci Myrosława Popowycza). Zb. prac nauk. – K., 2018. – S. 13. 3. Deklaracja Grupy Inicjatywnej “Pierwszy grudnia”. 4. Popowycz M. Koncepcja idei narodowej i mechanizmów jej wdrażania // Dialogi filozoficzne’2018 / Być człowiekiem (pamięci Myrosława Popowycza). Zb. prac nauk. – K., 2018. – S. 243. 5. Popowycz M. Koncepcja idei narodowej i mechanizmów jej wdrażania // Dialogi filozoficzne’2018 / Być człowiekiem (pamięci Myrosława Popowycza). Zb. prac nauk. – K., 2018. – S. 244–245. 6. Tamże. – S. 245. 7. Popowycz M. Wojna i społeczeństwo // Myśl filozoficzna. – 2015. – №1. – S. 5. 8. Jermolenko A. Filozofia dyskursu Myrosława Popowycza w kontekście wiodących tendencji współczesnej filozofii // Dialogi filozoficzne’2018 / Być człowiekiem (pamięci Myrosława Popowycza). Zb. prac nauk. – K., 2018. – S. 15.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ukraińska filozofia początku XXI wieku: Myrosław Popowycz

Serhij PRYS UCHIN doktor filozofii, wykładowca Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej „Rozważając drogę twórczą i ścieżki kariery Myrosława Popowycza, za każdym razem przekonujesz się o słuszności słów Hegla, który aforystycznie zdefiniował filozofię jako epokę ujętą w myśl. W pracach naukowych M. W. Popowycza, w ich treści, w tematycznym i ideowym ukierunkowaniu, jak w kropli wody, odbijają się wszystkie osobliwości naszej najnowszej historii, które niczym kamienie milowe wyznaczają przebyte niełatwe drogi” (P. F. Jołon1). Twórczość akademika Myrosława Popowycza (1930–2018) – wybitnego ukraińskiego filozofa, wieloletniego szefa Instytutu Filozofii im. H. S. Skoworody Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, zajmuje szczególne miejsce obok najlepszych krajowych naukowców-humanistów początku XXI wieku. Jeszcze za życia jego osoba z głębokim szacunkiem była postrzegana zarówno w krajowym środowisku filozoficznym, jak i za granicą, stanowiąc wzór współczesnego myśliciela-humanisty, przedstawiciela filozofii akademickiej. M. Popowycz był absolwentem wydziału filozoficznego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki (1953 r.). Po „chrzcie” pracą nauczycielską w szkole średniej we wsi Złoty Potok na Tarnopolszczyźnie, gdzie początkowo wykładał historię, logikę itp., a z czasem został jej dyrektorem, wstąpił na aspiranturę Instytutu Filozofii im. H. S. Skoworody Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Właściwie w tej instytucji Popowycz godnie przepracował jako profesor, akademik i dyrektor do ostatnich dni swojego życia. W instytucie zebrał zespół profesjonalnych filozofów, którzy współpracowali z nim, badając problematykę filozofii nauki, logiki i metodologii poznania naukowego, filozofii kultury, historii kultury ukraińskiej, filozofii wolności itp. W pierwszych latach swojej działalności naukowej M. Popowycz zajmował się badaniem filozofii zagranicznej, szczególne zainteresowanie było skierowane na teksty myślicieli francuskojęzycznych, ponieważ bardzo dobrze władał francuskim. Krytyczny odbiór francuskich irracjonalistów był konstruktywny i jednocześnie pomagał filozofowi rozeznać się we własnych poszukiwaniach filozoficznych, sprzyjał wypracowaniu własnych wniosków oraz systemu argumentacji. Z czasem Popowycz wybiera dla siebie jeszcze jeden przedmiot zainteresowań filozoficznych — gnoseologię (problematyka teorii poznania, logika i metodologia nauki itp.), fascynuje się dialektyczną metodą poznania, co odzwierciedlało jego zainteresowanie osiągnięciami niemieckiej filozofii klasycznej (dialektyczną metodą poznania G. Hegla). Świadectwem kardynalnej zmiany priorytetów filozoficznych M. Popowycza stała się monografia „O filozoficznej analizie języka nauki”, na podstawie której w 1966 r. obronił pracę doktorską. W warunkach nowych okoliczności historycznych, kiedy Ukraina zaczęła odzyskiwać niepodległość i suwerenność ustroju państwowego, akademik Popowycz wyodrębnia dla siebie jeszcze jeden kierunek refleksji filozoficznej — problematykę socjokulturową i społeczno-polityczną. Działalność naukowa i filozoficzna myśliciela koncentruje się na dwóch blokach problemów stosowanych: badaniu kształtowania się i rozwoju ukraińskiej myśli filozoficznej w ramach krajowej kultury duchowej, a także badaniu procesów społeczno-politycznych, które zachodziły w kulturze światowej w ogóle i były konkretyzowane przez osobliwości sprzecznego rozwoju państwa ukraińskiego. cywilizacji światowej. W monografii akcentuje się okresy kryzysowe w historii narodu ukraińskiego, sprzeczne kwestie formowania narodu i budowania państwa (w szczególności w czasach starć z reakcyjną ideologią i polityką Moskiewskiego samodzierżawia). W 2009 r. Popowycz kontynuował wydawanie serii własnych prac poświęconych kulturze ukraińskiej, na przykład „Ilustrowaną encyklopedię Ukrainy”. Popularnonaukowy wykład haseł encyklopedii niósł treść oświatową, która nie umniejszała jej wartości naukowej, co więcej, wzbogaciła ją biografiami wybitnych Ukraińców, ujawnieniem faktów ich bohaterskich czynów. Do szeregu ostatnich dorobków akademika należy „Filozofia wolności” (2018 r.) — zbiór prac filozoficznych Myrosława Popowycza, które osobiście wyselekcjonował. Akademik Popowycz – wybitny działacz społeczno-polityczny Ukrainy, protagonista wartości socjaldemokratycznych i praktyk liberalno-demokratycznych”2. Razem z Wiaczesławem Briuchoweckim, Bohdanem Hawryłyszynem, Semenem Hłuzmanem, kardynałem Lubomyrem Huzarem, Jewhenem Swerstiukiem i innymi ukraińskimi intelektualistami Myrosław Popowycz wziął bezpośredni udział w stworzeniu Grupy Inicjatywnej „Pierwszy grudnia” (2011 r.). U podstaw działalności Grupy Inicjatywnej została położona Deklaracja na rzecz zjednoczenia kraju, narodu oraz Karta Wolnego Człowieka jako system wartości duchowych jednostki i ich realizacja w warunkach współczesnej Ukrainy. Deklaracja podkreślała potrzebę wolnego rozwoju całej Ukrainy poprzez utwierdzenie prymatu wolności i godności ludzkiej we wspólnocie ludzkiej; współpracy i wzajemnej pomocy; zdolności do samoorganizacji w rozwiązywaniu i bronieniu kwestii społeczno-politycznych zamiast manipulacji politycznej lub skłonności do zwątpienia; szczególnego poświęcenia i ofiarności, przede wszystkim polityków, dla dobra wspólnego, zamiast spekulatywnej polityki rozłamu i antagonistycznej wrogości; utwierdzenia zasady dialogizmu3. Koncepcyjnie znaczącą pracą filozoficzno-politologiczną M. Popowycza stał się artykuł „Koncepcja idei narodowej i mechanizmów jej wdrażania”, w którym już jako filozof polityki zdefiniował ukraińską ideę narodową, która jego zdaniem „polega na konsolidacji wszystkich głównych sił politycznych narodu Ukrainy, wszystkich jej klas społecznych i warstw, grup etnicznych, wszystkich jej regionów dla celu patriotycznego – na podstawie ukraińskich tradycji narodowych i we współdziałaniu z kulturowo-narodowym rozwojem wszystkich etnosów Ukrainy osiągnąć czołowe pozycje w światowej kulturze materialnej i duchowej, zintegrować się ze wspólnotą europejską jako jej suwerenny członek, utrzymywać wzajemnie korzystne i dobrosąsiedzkie stosunki z państwami i narodami zagranicy oraz zapewnić na tej podstawie dobrobyt ludności, niezawodną ochronę godności ludzkiej, praw i wolności każdego obywatela Ukrainy…”4. Nie stosując środków nacisku administracyjnego, władza ukraińska powinna kierować polityką językową tak, aby językiem życia codziennego i językiem komunikacji międzyetnicznej na Ukrainie stał się ukraiński

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

„Tylko przezwyciężając zwątpienie i obojętność, rozwijając świadomość narodową, umacniając w ukraińskim społeczeństwie poczucie godności osobistej i narodowej, naród Ukrainy będzie w stanie pokonać wszelkie trudności i zająć to miejsce we wspólnocie międzynarodowej, na które zasługuje”.5

Prawie trzydzieści lat swojego twórczego życia M. Popowycz poświęcił badaniu genezy kultury ukraińskiej, osobistemu znaczeniu jej fundatorów, wśród których pierwszym z pierwszych był Hryhorij Skoworoda. Rozpoczęte w 1972 r. z udziałem filozofa S. Krymskiego i pisarza I. Dracza badania zakończyła wspólna praca pod tytułem „Hryhorij Skoworoda”, a w 2007 r. staraniem M. Popowycza ukazała się drukiem nowa, krytycznie przemyślana praca „Hryhorij Skoworoda: filozofia wolności”. To monograficzne badanie zawierało oryginalne interpretacje historyczno-filozoficzne życia i twórczości genialnego ukraińskiego mistyka religijnego, analizę jego paradoksalnych definicji wolności, treści mądrości religijno-mistycznej, która koreluje z najnowszym (świeckim) określeniem kultury (w jej składnikach ideologicznych i politycznych nieodłącznie od wartości moralności chrześcijańskiej, na przykład wartości miłosierdzia, sprawiedliwości, dialogizmu, przebaczenia itp.). Zachwyt osiągnięciami kultury ukraińskiej doprowadził do szeregu nowych badań filozofa i odpowiednich publikacji, na przykład wydruku fundamentalnej pracy „Zarysy historii kultury ukraińskiej”, która zasłużenie była wznawiana kilkakrotnie. W 2001 r. za to badanie jej autorowi przyznano Nagrodę im. Szewczenki. Pod względem treści tekst książki odzwierciedlił nie prosty, a częściowo dramatyczny rozwój kultury narodu ukraińskiego (od społeczeństwa pierwotnego do pojawienia się fenomenu słowiańszczyzny, a jeszcze później — umocnienia sojuszu narodów słowiańskich, słowiańskiej rodziny językowej i jej historii w granicach współczesnych procesów cywilizacyjnych). Szczególne miejsce poświęcił badaniu skutków specyficznego dialogu ukraińskiej kultury religijnej z kulturą innych narodów cywilizacji Zachodniej i Wschodniej oraz jej wkładowi do skarbca w celu opublikowania, chociaż końcowego wariantu książki filozof za życia tak i nie zobaczył. Przedstawione teksty są różnorodne pod względem gatunkowym (oryginalne eseje filozoficzne, refleksje na tematy filozofii nauki, filozofii kultury, filozofii polityki itp.). Dociekliwy czytelnik za zewnętrzną różnorodnością dostrzeże stanowisko akademika, filozofa, mędrca, który uzasadnia praktyczną celowość i logikę budowania demokratycznie zorientowanej kultury duchowej na Ukrainie. Dzisiaj istnieją wszelkie podstawy, by twierdzić, że spuścizna naukowa M. Popowycza nie ogranicza się jedynie do wyników filozoficznych i kulturoznawczych rozważań czołowego naukowca, dyrektora Instytutu Filozofii NAN Ukrainy. Bez wątpienia najbardziej uderza i waży jego nieustanna działalność społeczno-polityczna, która za każdym razem potwierdzała jego autorytet moralny jako bohatera narodowego Ukrainy. Akademik A. Jermolenko w swoim artykule „Filozofia dyskursu Myrosława Popowycza w kontekście wiodących tendencji współczesnej filozofii” jeszcze raz przypomniał, że „moralność — to kluczowa definicja jego działalności społecznej”. „Ukraina prowadzi swoją wojnę ojczyźnianą. Każdy uczestnik – a my wszyscy, niezależnie od tego, czy tego chcemy, czy nie, jesteśmy jej uczestnikami – jest współautorem tego tragicznego zbiorowego czynu, jakim jest wojna. Każdy z nas ma swoją wojnę, ale każdy z nas na swojej wojnie poczuł wysoki sens słowa „my”. „Nasza wojna jest sprawiedliwa nie tylko dlatego, że jest obronna i że broni naszej ziemi. Rzecz w tej moralnej treści, którą ma od początku. Walczymy o wolność, nasza wojna – to kontynuacja naszego Majdanu”7.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wieczna sztafeta nieśmiertelnych genów. I pyta: „Komu potrzebna taka nieśmiertelność, kiedy przeżywa się własne dzieci lub wnuki?”. Siedząc przy łożu swojego syna, akademik Zakrewski myślał o marności swojego oddania nauce, a także służenia nieudolnym władcom. Odczuwalna jest szeroka paleta językowa autora. Nakreślone przez niego charaktery bohaterów oraz okoliczności, w których działają, wyraźnie się widzi. Szczerbak to mistrz pejzażu urbanistycznego. Jest precyzyjny w detalach, miejsca przez niego opisane ożywają w wyobraźni. Widać to na przykładzie opisu otoczenia placu Lwa Tołstoja w Kijowie. Zezowaty, w okularach, nie mógł pominąć młodych ludzi na rowerach i skuterach z zielonymi plecakami Glovo, którzy niczym raksze rozwożą jedzenie po mieście. Zapomniał może dodać tysiące hulajnóg, które zalały kijowskie chodniki. Obok wymyślonych bohaterów w powieści figurują znane osobistości: Płaton Hryhorowycz Kostiuk, prezydent Kuczma, Wołodymyr Frolkis, Bóg, sam autor. Także badania, nad którymi pracują naukowcy, są realne. Tak, w laboratorium P. Kostiuka badają „rolę wzgórza” w centralnej części mózgu „jako pierwotnego mechanizmu selekcji informacji”, odpowiedzialnego za formowanie pamięci. A na czele wszystkiego szły technologie informacyjne: wszystkie te gadżety, chipy, aparatura dezintegracji, kamery śledzące, systemy nawigacyjne GPS, dronowe oceny nastrojów tłumu, tomograficzne prześwietlenia ciał i przedmiotów itp. Jurij Szczerbak dochodzi do wniosku, że wszystkie one „zniewalają człowieka sto razy silniej niż wszyscy agenci i donosiciele gestapo oraz NKWD”. Zdigitalizowana natura jest bezduszna, gubi barwy i dźwięki. Porzucając czytanie książek, wpadając pod władzę mediów społecznościowych, tracąc zainteresowanie przeszłością, lekceważąc historię i jej lekcje, ludzie skazali się na niepamięć. I Szczerbak wyciąga wniosek, że „potrzebna jest nowa rewolucja – antycyfrowa, antykomputerowa, antysieciowa”. W końcowej części powieści – swego rodzaju posłowiu – autor prowadzi narrację od siebie samego. Wyraźnie widzi, że współczesna ukraińska rzeczywistość przewyższa wszystkie pisarskie fantazje: jeśli zdrada – to bezpośrednio z Biura Prezydenta, jeśli korupcja – to wywożenie miliardów dolarów, jeśli walka z pandemią – to sprowadzanie na Ukrainę setek tysięcy potencjalnych nosicieli wirusa, bez żadnych ograniczeń kwarantannowych. Mimo beznadziei i zmęczenia ukraińską historią, kiedy odnosi się wrażenie zatrzymania czasu – chronokolapsu, ma nadzieję, że „Ukraina powoli, z bolesnymi przystankami, pokonując każdego dnia opór prorosyjsko-szowinistycznej, prosowieckiej, antyzachodniej piątej kolumny, stopniowo, krok po kroku posuwa się do odrodzenia tożsamości narodowej, niepodległości nie formalnej, a prawdziwej, …do ustanowienia suwerennej państwowości”. Ból o los Ukrainy przenika powieść czerwoną nicią. Jurij Mykołajowycz – człowiek o szerokim geopolitycznym światopoglądzie (nasz Brzeziński, tylko bez jego stanowisk) stoi w pierwszych szeregach na straży naszej Niepodległości. Ta powieść, jak i poprzednie utwory Jurija Szczerbaka, zasługuje na najwyższe uznanie w dziedzinie literatury nie tylko na Ukrainie, ale i w wymiarze światowym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Wrzący kocioł czy czarna dziura Europy? O powieści Jurija Szczerbaka „Martwa pamięć: głosy i krzyki” (Kijów: Jarosławiw Wał, 2021)

Mykoła HRYHORCZUK Jurij Szczerbak wybrał rzadki sposób podania materiału, w którym o tym samym wydarzeniu historycznym lub tej samej znaczącej postaci opowiadają jej naoczni świadkowie lub współcześni, wypowiadając się we własnym imieniu. Podobną metodę zastosował niezapomniany Mychajło Słaboszpycki w swojej powieści „Co zapisano w księdze życia: Mychajło Kociubynski i inni”, gdzie obraz „prozatorskiego impresjonisty” został naświetlony orkiestracją dziewięciu głosów jego znanych współczesnych. Ten sposób nie jest nowy. Mamy „Ewangelię”, gdzie obraz i czyny Jezusa Chrystusa zostały przedstawione w opisach czterech autorów. Naświetlenie tej samej postaci lub wydarzenia przez różnych świadków pozwala wszechstronnie (holograficznie) je obejrzeć i uzyskać obiektywny portret. Wydarzenia rozgrywają się w 2045 roku, od zwycięstwa reżimu „cyfrowej władzy ludowej” nad nacjonalistami. Służy to za swoisty zawiązanie akcji powieści. Głównym bohaterem jest akademik Andrij Ołeksandrowycz Zakrewski – kierownik podziemnego laboratorium, w którym jeszcze w sprzyjających czasach stworzono najnowszą program do rozpoznawania osób przez kamery monitoringu według piętnastu parametrów. Została ona przekazana rządowi generała Baluka w celu zdławienia oporu „ruchu narodowo-imperialnego”. Baluk nie wyczuwał stanu wewnętrznego w państwie, a wszystkie jego zamysły, jak pisze autor, „…szybko obróciły się w ohydny grymas porażki”. Do władzy doszedł reżim generała Barkasa (w przeszłości estradowego aktora), który nie znał ani historii tej ziemi, ani zwyczajów jej ludu. Ignoranci łatwo zdobyli to, o czym nigdy nawet nie marzyli. Korzystając z opracowań laboratorium, założyli bazę danych swoich przeciwników i zaczęli pozbawiać ludzi pamięci historycznej, zakazując lekcji historii w szkołach i na uczelniach, muzeów historycznych, zawodu archiwisty itp. Jednocześnie opracowywano wirus niepamięci, który mógł przenosić się z komputera na człowieka. Wiadomo bowiem, że pamięć historyczna zmienia zgraję człekokształtnych istot w naród, w naród. Chociaż wydarzenia w powieści dzieją się w dalekiej przyszłości, w znacznej mierze współbrzmią z obecnymi, które przeżywamy na Ukrainie w ciągu ostatnich trzech lat. Jeśli proroctwa Jurija Mykołajowycza w poprzednich powieściach w znacznej mierze się sprawdziły (na przykład dotyczące wojny Rosji przeciwko Ukrainie), to przewidzieć głęboki kryzys wewnętrzny, rozczarowanie samodzielnym życiem państwowym nie zdołał. To zmusiło go i całą twórczą inteligencję do zastanowienia się, co stało się z wolnomyślnym, utalentowanym narodem, który po uzyskaniu Niepodległości 30 lat temu, gospodarując na swojej ziemi, beztrosko postanowił pójść na manowce, zajrzeć w bezdenną otchłań niewolnictwa. Wysokie ideały wolności, równości, dobra zamienił na żądzę koryta i igrzysk. Nieczęsto w historii zdarza się, że niepodległe państwo dobrowolnie „kładzie głowę na pień pod topór zdobywcy”. Wychodzi na to, że nie mieliśmy pamięci, jak Polacy czy Żydzi. Nawet historii swojego rodu 80% nie pamięta głębiej niż dwa pokolenia. Doszło do tego, że „wstydzą się Hołodomoru, nie chcą pamiętać”. Dał o sobie znać także „beznarodowy plankton”, wyhodowany w ciągu kilku stuleci z rzędu. Sam zaś autor przyznaje: „Żadni obcy – nikt nie zniszczył Ukrainy tak, jak sami Ukraińcy”. Stała się ona „beznadziejnie zacofana według wszystkich europejskich wskaźników oraz braku sprawiedliwości w sądach i urzędach państwowych” – „czarną dziurą Europy”, krajem, „który nienawidzi swoich uczonych, lekarzy, filozofów, mędrców i proroków”. Tak Ju. Szczerbak przeszedł drogę od obrazu Ukrainy w poprzednich powieściach – „wrzącego kotła Europy” – do obrazu „czarnej dziury Europy”. I znajduje przyczynę: „Instrumentem nowego zniewolenia ludzi stała się iluzja wolności, pomnożona przez niepamięć”. Moskale napalmem przeszli się po Ukraińcach: powsadzali po Sybirach, nauczyli pić i przeklinać, zniewolili, zagonili do kołchozów, zmusili do zapomnienia ojczystego języka i pieśni, utraty pamięci przodków i sumienia narodowego. Setki lat działali otwarcie, znieważając i nienawidząc wszystkiego, co ukraińskie, wpajając naszemu narodowi poczucie niższości wobec Moskwy. Wśród dzielnego i sprawiedliwego narodu, uczciwego i porządnego, wyrośli łapówkarze, złodzieje i oszuści, spuchnięci od alkoholu niedołęgi, którzy sami siebie nie szanują. Upadek wykształcenia osiągnął katastrofalny poziom. I to na tle rosnącej liczby dyplomów uniwersyteckich. Teraz ulepić z tej populacji jeden naród jest niezwykle trudno. Moskiewscy okupanci są o wiele straszniejsi od Niemców. Niemcy byli obcy, „pfenkali-cwenkali” i nigdy nie mieli szans stać się swoimi. Moskale zaś maskowali się pod naszych, oszukiwali naród jedną wiarą, odziewali Ukraińców w swoje kufajki i czarne busłaty oraz zamieniali w katów swojego własnego narodu. Naród przestał interesować się przeszłością, bo uparcie walczył o egzystencję dzisiejszą. Autor przyznaje: „U Moskali najważniejsza jest kraj Rosja, choć biedna, choć głodna, ale – dowódca nad całym światem” (s. 137). Ukraińcy, „rozpijając z wrogami wódkę, modląc się do rosyjskich bogów, nie zauważali, jak rdza zdrady zjada konstrukcje państwowe”, przybliżając ich zgubę. Temu sprzyjało służalstwo wobec obcych, syte lenistwo oraz tradycyjne zdradziectwo i obojętność. Fabuła powieści jest karkołomna, ale nie skomplikowana. Krótko można ją spróbować przekazać tak. Po przejęciu władzy przez zgraję generała Barkasa zapanowuje reżim, który pod przykrywką tworzenia tak zwanej Kijowskiej Imperii prowadzi sprawę do zjednoczenia z Ordą i do likwidacji ukraińskiej państwowości. Powstało jasne zrozumienie, że „jesteśmy o krok od tej granicy, za którą jest rozpad państwa, chaos i ruina, zniszczenie narodu ukraińskiego…”. Siano chaos, który „tworzył iluzję wolności” z jednoczesnym wzmocnieniem elektronicznej kontroli nad społeczeństwem. Nastały czasy wirtualnej rzeczywistości i hybrydowości w działaniach: okupację nazywano wspólnym patrolowaniem, linię frontu – strefą wzajemnej kontroli, wojnę – wojnopokojem. Genetycznie buntownicy-niepodległościowcy, potomkowie anarchistycznego stepowego plemienia, Ukraińcy nie mogli tego znieść. Wyobrazić sobie rosyjski trójkolor na pomniku Niepodległości pośrodku Majdanu, donosy, godzinę policyjną, aresztowania, likwidację państwowości za pomocą zdrajców – tego nie mogli. W powieści Ordzie przeciwstawiają się siły narodowe w osobach Szalonego Jaremy – generała brygady z obozem marines pod Radomyślem, „kierownika wszystkich sił opozycyjnych”, który stworzył podziemny rząd ocalenia narodowego Ukrainy, akademika dwóch ukraińskich akademii Zakrewskiego i jego synów Swiatosława i Myrosława, pana Ihora Brajta – aspiranta Zakrewskiego, dziennikarki Tetiany Szelest, „jaszczurki” – snajperki Juli Kozeroh i innych. Sąd ludowy opozycji wydał Barkasowi wyrok śmierci za zdradę stanu i wszystkie zbrodnie przeciwko Ukrainie. O demokracji i głosowaniu ludowym nie było już mowy. Dlatego przygotowywano powstanie i zamachy terrorystyczne. Trzeba zauważyć, że w powieściach Jurija Szczerbaka wszędzie pokłada się nadzieję na ratunek Ukrainy w wojskowych. Ale w ich szeregach cały czas czegoś brakuje, trudno odnaleźć lidera. Punkt kulminacyjny powieści następuje, gdy kierownictwo Libertariańskiej Republiki Ukraina (LIBRU) i Ordy (Organizacji Rewolucyjnych Państw Azji) zebrało się, by utworzyć sojusz i podpisać tajne porozumienia. A istotą porozumień był podział kraju. Ordzie oddają Wschodnią Ukrainę po Dniepr. „Rosjanie żądają oddania wylęgarni nacjonalizmu Galicji i Wołynia – Polsce, Zakarpacia – Węgrom, Bukowiny – Rumunii”. Nieogarniona przestrzeń Ordy pod skrzydłami orłów i smoków, której nikt nie mógł pokonać, teraz miała straszyć Zachód jeszcze bardziej. Zamiast Trzeciego Rzymu (Moskwy) ma pojawić się Drugi Jerozolim – Kijów. Tutaj w Peczenihach, pod Charkowem, wszystko było gotowe do podpisania. Czekano tylko na przywódcę LIBRU, który spóźniał się w Wyszogrodzie z powodu przedawkowania koksu poprzedniego dnia. W składzie grupy dywersyjnej pod dowództwem pułkownika Swiatosława Zakrewskiego, snajperka Julia także czekała w swojej dalekiej zasadzce, kiedy z pałacu obrad wyjdą na świeże powietrze główni sygnatariusze. Wtedy miało spełnić się powiedzenie, że „od tronu do szafotu jeden krok”. Jednak, gdy z pałacu wyszli wszyscy w jednakowych maskach, niespodziewanie, bez rozkazu, Julia rozpoczęła strzelaninę. Kilku kierowniczych urzędników z LIBRU padło martwych. W odpowiedzi ochrona szczytu rozpoczęła szaloną strzelaninę. W rezultacie szczyt został zerwany. Akt kapitulacji państwa w Peczenihach udało się zerwać. Julię od śmierci ratuje Swiatosław, zasłaniając ją w ostatniej chwili własnym ciałem. Sam przy tym odnosi ciężkie rany. Prawie wszyscy jego bojownicy zginęli. Jaremie, który przyleciał na pomoc, udało się wyciągnąć Julię i Swiatosława z tego piekła. Ale uratować Swiatosława nie udało się... I tutaj Ju. Szczerbak szczegółowo opisuje uczucia ojca, który był obecny przy odchodzeniu syna w lepsze światy. On sam przeżył niedawno bolesną stratę swojego syna Jarosława. Nastaje „cichy smutek pożegnania z iluzją wiecznego życia” i zrozumienie „tymczasowości świata, w którym istniejesz”. To niesprawiedliwe, kiedy rodzice chowają swoje dzieci, a nie odwrotnie. Im dłużej żyjesz, tym więcej śmierci widzisz. Długowieczność jednych kupowana jest jakby kosztem innych istnień. Znikają całe klastry ludzi: krewni, przyjaciele, współpracownicy, znajomi. Człowiek wygląda jak biorobot, cielesna powłoka mechanizmu informacyjnego, zaprogramowanego przez Boga do przekazywania przez geny informacji dziedzicznej następnym pokoleniom. Jest tylko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Gratulujemy przewodniczącemu NSMNMU Jewhenowi Szewczence

Na sesji Międzyrządowego Komitetu UNESCO ds. niematerialnego dziedzictwa kulturowego w Paryżu podjęto decyzję o akredytacji Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy przy UNESCO. W procesie selekcji organizacji pozarządowych z krajów świata komitet oceniający UNESCO zarekomendował 66 kandydatów ze wszystkich kontynentów świata. Po ostrej selekcji odrzucono 34 kandydatury. Podczas rozpatrywania porządku obrad na sesji podjęto pozytywną decyzję w sprawie 32 organizacji. Wśród zwycięzców znalazł się Narodowy Związek Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy. Po raz pierwszy w historii kraju narodowy związek twórczy otrzymał najwyższą ocenę autorytatywnej międzynarodowej Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO), która reprezentuje interesy 195 krajów członkowskich. Paryż, UNESCO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Współczesne ukraińskie Boże Narodzenie

W programie Współczesnego ukraińskiego Bożego Narodzenia znalazł się projekt wystawienniczy „Do domu na Boże Narodzenie” oraz współczesny spektakl muzyczno-teatralny „Szopka. Misterium neobarokowe”. To unikalna okazja, by zapoznać gości z całego świata z ukraińską tradycją – wielowymiarową i oryginalną, ucieleśnioną w sztuce, folklorze i życiu codziennym. Projekt wystawienniczy „Do domu na Boże Narodzenie” to przytulna, gościnna przestrzeń w samym sercu Kijowa, która połączyła tradycję ze współczesnością w dziełach ceramiki, malarstwa, rzeźbie w drewnie i zabawkach, gwiazdach betlejemskich oraz wyrobach tkackich. W ramach wystawy zaprezentowano twórczość Iwana Prychodźki, Marii Prymaczenko, Wołodymyra Szahały, Nelli Isupowej, Wasyla Omeljanenki, Iwana Bobkowa, Ołeksandry Prokopenko, Dmytra Mołdowanowa, Albiny Jałozy, Jełyzawy Portnowej oraz innych znanych mistrzów. Na wystawie przedstawiono unikalne prace artystki Ołeksandry Prokopenko, członkini Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, laureatki nagród im. Danyła Szczerbakiwskiego i im. Petra Werny, zasłużonej mistrzyni twórczości ludowej, która doskonale włada wszystkimi technikami tkactwa, kilimiarstwa i haftu. Ołeksandra Prokopenko jest nosicielką unikalnej tradycji kocarstwa, czyli techniki wyrobu dywanów z runem, która była rozpowszechniona na Słobożanszczyźnie, w szczególności w Charkowie, na początku XIX wieku i wykorzystywana głównie do produkcji derk dla koni. Wyrazistą cechą kocarów jest wydłużone runo w porównaniu z innymi dywanami runowymi, dzięki czemu koce mają bardziej „puszystą” fakturę. Jak zauważają badacze twórczości Prokopenko, artystka tworzy swoje koce, opierając się na tradycjach ludowych wzorców Naddnieprza i Podola. Dzieła artystki Ołeksandry Prokopenko znajdują się w muzeach Ukrainy oraz w kolekcjach prywatnych. Współczesna ukraińska majolika jest reprezentowana przez pełną życia, czarującą ceramikę Nelli Isupowej. Jest ona odzwierciedleniem oryginalnego światopoglądu artystki. Rzeźby roślinno-ludzkie, cudowne zwierzęta, żywe ubrania, krzesła i czajniczki-planety – jej oryginalność i autorska wizja przejawiały się już podczas pracy w Wasylkowskich Zakładach Majoliki w latach 60. i 70. XX wieku, gdzie była jedną z czołowych artystek, obok Nadiji i Wałerija Protoriewów oraz Mychajła Denysenki. Już wtedy Nelli Isupowa rozpoczęła swoje poszukiwania formy oraz współczesnego i indywidualnego odczytania narodowych tradycji ceramicznych. Bycie wierną sobie to jedno z kluczowych credo artystki, które pomagało jej nie zważać na komentarze i podążać własną drogą twórczą. Nelli Isupowa tworzy wyroby bez użycia koła garncarskiego, rozwija własny styl współczesnej ceramiki dekoracyjnej i użytkowej, dużo improwizuje z jaskrawymi farbami i wielobarwnym malowaniem, które jest charakterystyczne dla majoliki, łączy je z plastyką wyrobów i elementami dekoracyjnymi, poszukując równowagi. Kiedy patrzy się na majolikowe wyroby: Konia, Lwa i Świecznik, od razu staje się jasne, że ojczyzną tych zwierząt jest Opisznia. Zostały one stworzone przez Mychajła Kytrysza, zasłużonego mistrza twórczości ludowej Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki (1999 r.). Pan Mychajło pracował w zakładzie „Chudożnij keramika”, był uczniem mistrza Josypa Marechy. Z czasem zaczął pracować w pracowni twórczej przy zakładzie, tworzył rzeźbę dekoracyjną, szukał własnych sposobów dekorowania w celu ożywienia tradycyjnej plastyki ceramiki opiszniańskiej, co z powodzeniem mu się udawało. Mychajło Kytrysz wykwintnie pracował z połączeniami kolorów, szkliwami, szukał nietypowych rozwiązań kolorystycznych i ciekawych współbrzmień. Niestety, postępująca utrata wzroku nie pozwoliła mistrzowi na kontynuowanie tej pracy twórczej. Dzieła Mychajła Kytrysza znajdują się w wielu zbiorach muzealnych i kolekcjach prywatnych Ukrainy. Na wystawie zaprezentowano również malarstwo naiwne, rzeźbę w drewnie i zabawki Iwana Prychodźki, zasłużonego mistrza twórczości ludowej Ukrainy, laureata nagród państwowych im. Pawła Czubynskiego, Kateryny Biłokur i Petra Werny. Mistrz od ponad 60 lat owocnie pracuje w dziedzinie malarstwa dekoracyjnego, zabawek ludowych i rzeźby w drewnie. Lejtmotywem twórczości Iwana Prychodźki jest naturalne dążenie do nakreślenia granicy między światem brutalnej codzienności a czystym blaskiem ludowego obrazu. Dlatego, wybierając lakoniczność naiwnej formy i poetyckość wypowiedzi, coraz pewniej przekształca własne dzieła w znaki i symbole. Jednocześnie obecna jest w nich opowieść – legenda, mit, które prześwitywują przez dekoracyjność, rodzą tajemnicę obrazu artystycznego, właściwe tradycyjnej, archaicznej świadomości, a jednocześnie bliskie współczesnemu, przepełnionemu informacjami światu. Sztuka Prychodźki, oprócz ważnej misji kulturowej zachowania fragmentów ludowej świadomości, służy ludziom w życiu codziennym, zdobiąc domy. Język artystyczny Iwana Prychodźki jest prosty i właśnie dlatego znajduje zwolenników oraz koneserów wśród różnych środowisk kulturowych. Jest on uniwersalny, odwołuje się do głębokiej warstwy ludzkiej tożsamości – jej pamięci duchowej. A oto takie wspaniałe „Gwiazdy”, „Gwiazdy betlejemskie” i „Szopki” Wołodymyra Szahały – unikalny skarb bożonarodzeniowej atrybutyki, który został przekazany przez artystę do Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy w 1991 roku. Dziś światełka gwiazd i szopki są prezentowane na wystawie „Do domu na Boże Narodzenie” w centralnej sali Ukraińskiego Domu i darzą odwiedzających jasnym przeczuciem nadchodzących świąt. Wołodymyr Szahała – etnograf, folklorysta i osoba nieobojętna na przedmioty swoich badań, starannie rysował i notował wszystko na temat codziennego układu życia swoich czasów. Szczególną pasją zasłużonego działacza kultury była symbolika obrzędowa. Jego gwiazdy szkieletowe utrwalają unikalną atrybutykę świętowania Bożego Narodzenia i kolędowania w ukraińskich wsiach. Niektóre z wyrobów Szahały to prawdziwe olbrzymy. Ich skomplikowane konstrukcje wykonano tak, aby do środka można było wstawić świecę, a sam szkielet gwiazdy mógł obracać się wokół własnej osi, przypominając kolorowy kalejdoskop. „W latach 30. najlepsze gwiazdy wytwarzano we wsiach Peredilnycia, Hubyczi, Truszewyczi, Serakiwci, Kłokowyczi. Robiono je z papieru na drewnianym szkielecie, ozdabiano malarstwem dekoracyjnym, papierowymi kutasami” – pisał w swoich wspomnieniach Wołodymyr Szahała. Szopki Wołodymyra Szahały to sklejone z papieru na stelażach trójkondygnacyjne świątynie z tematycznymi scenkami na pierwszym planie. Z szopką, podobnie jak z gwiazdami, kolędnicy chodzili w święta Bożego Narodzenia, a w niektórych wsiach szopkę brano tylko w Szczodry Wieczór. Starannie udokumentowane przez Wołodymyra Szahałę schematy wytwarzania gwiazd betlejemskich i szopek dają nam możliwość ożywienia ukraińskiej tradycji świętowania Bożego Narodzenia. LoraShen wspólnie z Prymachenko Family Foundation prezentuje unikalną kolekcję ozdób choinkowych Zodiac ZviroKroot oraz oryginalnych wazonów „Ogrody Marii”, wykonanych na motywach dzieł znanej ukraińskiej artystki Marii Prymaczenko. Każdy wazon przedstawia fantazyjny kalejdoskop kwiatów, roślin i zwierząt, zrodzonych w wyobraźni Marii Prymaczenko, a ozdoby choinkowe – jedno z bajkowych zwierząt artystki: 12 miesięcy, 12 zwierząt, 12 bombek. Wszystkie wyroby są ręcznie malowane przez artystki ze studia LoraShen. Dzieła artysty Iwana Bobkowa są prezentowane w przestrzeni wystawienniczej jako współczesne wcielenie podolskiej tradycji garncarskiej. Już ponad 20 lat artysta rozwija i przedłuża życie tradycyjnej ukraińskiej ceramiki, wzbogacając ją swoją autorską wizją. Rzeźba ceramiczna, świeczniki, kumańce, talerze – garncarskie zainteresowania i twórcze wypowiedzi Bobkowa już dawno zyskały sympatię koneserów ceramiki oraz odwiedzających wystawy. Artysta nieustannie wyszukuje coraz to nowe motywy roślinne i kwiatowe pod względem koloru oraz formy, aby wcielać je w talerzach i dekorowaniu rzeźb. Zoomorficzna plastyka Bobkowa jest rozpoznawalna w jego barankach, „ruchliwych” konikach oraz w stylistyce malatur. „Szopka. Neobarokowe misterium” to muzyczno-teatralny performans stworzony na podstawie dokumentów szopki Gałaganów. Zespół projektu, pracując z dokumentami, zanurzając się w materiał historyczny i muzyczny, stworzył współczesne widowisko performatywne, które pokazuje dwie części szopki: biblijną historię narodzin Jezusa oraz obraz świecki, złożony z charakterystycznych scenek rodzajowych. Tego projektu nie należy postrzegać jako restauracji szopki Gałaganów, raczej jest to jej współczesna interpretacja. W pracy nad performansem wykorzystano jednak materiały tekstowe i muzyczne wyłącznie z szopki Gałaganów, niektóre momenty zostały skrócone lub zebrane w nową kompozycję, ponieważ ten performans działa według praw widowiska teatralnego żywego planu, a nie teatru lalek, którym była autentyczna szopka. Zespół twórczy projektu: formacja Ignea Corda, reżyseria i inscenizacja Bohdana Poliszczuka, scenografię oraz tak niezwykle wspaniałe kostiumy stworzyła do spektaklu Ołena Poliszczuk, na klawesynie – Lubow Tytarenko, partie wokalne wykonują: Rusłan Kirs, Ołeksej Fiszczuk, Nadija Kupczynśka. Wszystko to połączy współczesne Boże Narodzenie w Ukraińskim Domu i zanurzy widza w magiczną świąteczną podróż! Przygotowała na podstawie komunikatów prasowych Hanna OBORSKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Sam na sam z literaturą

– Jewhen Baran – to zjawisko społeczne czy doświadczenie jednostki, która stworzyła się sama? – To historia człowieka, który szedł drogą, nie zawsze rozumiejąc, dokąd idzie i po co. Coś lub ktoś trzymał tego człowieka na drodze. Jestem wdzięczny swojej mamie Mychajłynie Iwaniwnie Baran (1929–2017), swojemu wykładowcy uniwersyteckiemu Iwanowi Ouksentijowyczowi Denysiukowi (1924–2009), profesorowi Uniwersytetu Lwowskiego, oraz kierownikowi naukowemu mojej rozprawy kandydackiej w Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy Rostysławowi Sofronowyczowi Miszczukowi (1945–1994). Bez tych ludzi i ich wsparcia moja biografia byłaby radykalnie inna. Bo nie raz była pokusa rzucić wszystko i rozpocząć coś innego. Pamiętam, jak przywoziłem do domu książki, to moja mama, która pracowała jako nauczycielka języka ukraińskiego i literatury, z żalem mówiła: „Szkoda, że nie jesteś budowlańcem, już byś się dawno wybudował…”. Wydałem kilka książek eseistycznych, w których jest dużo kontekstu biograficznego, w szczególności „Sam na sam z literaturą” (2007), „W niewoli stereotypów” (2009), „Lata dziewięćdziesiąte na opak” (2011), „Czekoladowa Ukraina” (2016), „Niedopisana księga” (2016), „Niedopisana księga. Część inna” (2016), „Mówi Jewhen Baran” (2018), „Z Księgi Żywych” (2021)… Anatolij ZBOROWSKI, dyrektor Irpieńskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego Iwan Riabczuk wyrósł w wyszywanym świecie ukraińskiej kultury ludowej. Jego mama Wira Pawliwna całe życie wyszywała – ikony, ręczniki, obrazy, zasłony, obrusy. Chata była w wyszywankach. Nic dziwnego, że obaj synowie wybrali zawód artystyczny. Wiktor został rzeźbiarzem, a Iwan zafascynował się muzyką. Ukończył Lwowskie Studium Muzyczne i Nieżyński Instytut Pedagogiczny im. Mikołaja Gogola. Od 1970 do 2009 roku wykładał dyrygenturę chóralną i orkiestrową w Umańskim Studium Pedagogicznym im. T. H. Szewczenki i jednocześnie grał na domrze w orkiestrze instrumentów ludowych tej samej placówki edukacyjnej. Orkiestra była laureatem różnych konkursów. Na czterdziestolecie Iwana Iwanowycza mama wyszyła ręcznik ze słowami: „Niech ci się wiedzie, synu”. Mamy już nie ma, a jej życzenie szczęścia jest przed oczami syna. Iwan Riabczuk wspomina, że trochę pomagał mamie wyszywać tło na ikonach. Także za życia mamy wyszył portret Tarasa Szewczenki i wiersz „Testament”, potem wiersze „Myśli moje” i „Płynie woda”. Ale szczególnie zafascynował się wyszywaniem Nie przyjmijcie tego za pychę prowincjonalnego literata. Ostatnie trzydzieści lat tylko to robię, że opowiadam swoją historię i historię swojej rodziny przez pryzmat przeczytanych książek. – Które ze swoich książek pisarz Jewhen Baran wyróżnia najbardziej spośród napisanych przez lata pracy twórczej? – Nie mam ich tak dużo, jak na krytyka, eseistę i literaturoznawcę. Zdaje się, 18 + 2 książki przekładów z polskiego. A jeszcze ponad 30 opracowanych książek, które też uważam za swoje, bo wiele włożyłem, aby wydać utwory tych autorów, przywrócić ich nazwiska do świadomości czytelniczej (Tarasa Franki, Wasyla Stefanyka, Jurija Stefanyka, Olhy Duczymińskiej, Mychajła Moczulskiego, Mykoły Jewszana, Antona Morhowskiego i in.). Najdroższą pozostaje pierwsza – „Zamach na miraże” (1997), książeczka esejów w projekcie „Morena. Dziennik jednego autora”, który wychodził we Lwowie z inicjatywy Bohdana Smolaka i Ołeksandra Gordona. Także dwie książeczki, wydane w tym jubileuszowym roku – „Z Księgi Żywych” (2021) i „25 monologów o literaturze” (2021). – Skąd tyle nagród? Pod jakim szczęśliwym miesiącem się urodziłeś? – Jest u tarnopolskiego humorysty Bohdana Bastiuka (1949–2014) humoreska o szkole, gdzie nauczycielka przez noc z ucznia-nieuka zrobiła prymusa. Kiedy inspektor ją zapytał, jak jej się to udało, ta odpowiedziała: „Nie wiem…”. Ja nigdy za nimi nie goniłem i nigdy nie unikałem. – Jaka nagroda jest dla Pana najbardziej pamiętna? – Dwa wyróżnienia. Pierwsze – medal jubileuszowy na 200-lecie Szewczenki Rady Obwodowej i Obwodowej Administracji Państwowej w Czerkasach, który wręczyła mi jesienią 2014 roku ówczesna przewodnicząca Czerkaskiej Rady Obwodowej Wałentyna Kowalenko. Przyjechaliśmy późnym wieczorem do Czerkas i mieliśmy wtedy spotkanie, na którym odbyło się niespodziewane dla mnie wręczenie odznaczenia. Drugie – odznaczenie dziennikarza z Kałusza Wasyla Moroza (1947–2019), który zaprosił kilku literatów do szkoły, gdzie uczył się jego wnuk i wręczył mi nagrodę oraz dyplom laureata festiwalu literackiego „Grono”. Odznaczenie oryginalne: w ramce – żelazna hrywna i zasuszony kwiat szarotki. – Jaką organizację Pan teraz kieruje i co przyczyniło się do jej powstania? Jaka jest jej rola w społeczeństwie? – Od listopada 2020 roku wraz z przyjaciółmi wznowiłem pracę Towarzystwa Pisarzy i Dziennikarzy im. Iwana Franki (zarejestrowałem latem 2021 roku). Takie Towarzystwo działało w Galicji od 1925 do 1939 roku, wśród jego kierowników byli Bohdan Łepkyj, Wasyl Stefanyk, Andrij Czajkiwski, Wasyl Szczurat i Roman Kupczynski. Przez rok pracy przeprowadziliśmy około pół setki różnego rodzaju wydarzeń: prezentacji, spotkań, wieczorów (mamy dobrze ułożoną współpracę z biblioteką obwodową im. Iwana Franki), wydajemy swoje almanachy, bierzemy udział w otwarciu wystaw literackich, razem z muzeum literackim Przykarpatia (to w warunkach pandemii). Przynajmniej na tle lokalizacji pracy regionalnej organizacji związkowej, nasza organizacja społeczna prowadzi ciekawą pracę kulturalno-oświatową. – Co w ogóle dzieje się w środowisku pisarskim ukraińskiego piśmiennictwa? – Związek stracił wagę jako organizacja społeczna z autorytatywnym głosem. Skrajnych szukać nie będę, bo wszyscy pisarze, tak czy inaczej, są winni takiemu stanowi. Wagę na siebie próbuje brać PEN-Club na czele z Andrijem Kurkowem. Ale próby przekształcenia pisarskiej braci w swoisty klub zainteresowań, niechby i ze światową marką, nie wyprowadzają piśmiennictwa na pierwsze role w życiu społeczno-kulturalnym. – A w społeczeństwie? – Społeczeństwo jest rozwarstwione: jedni walczą, inni zarabiają, trzeci przeżywają, czwarci czekają na wielką wojnę. Tak żyjemy. Możliwe, że ta wojna, która wyjdzie z hybrydowego stanu, zdoła wstrząsnąć społeczeństwem, przynajmniej tymi, którzy w niej przeżyją. – Jaka pozycja dzisiejszych literatów przeważa? – Chwytaj wszystko, co możesz. To dobrze widać na tle pracy tak zwanego Komitetu Szewczenkowskiego. Takiego cynizmu Szewkom nie znał od czasów Chruszczowa. Próby poszczególnych literatów, by stać się głosem pokolenia, mimo wszystkich starań, są nieznaczne. Chociaż jest kilku pisarzy, którzy próbują wyjść poza ramy estetycznych wojen i konfrontacji i stać się przynajmniej głosem myślącej wspólnoty. – Jakie są Pana plany na przyszłość? – Mi już późno coś zmieniać. Będę robić to, co umiem i kocham, nie zważając na brak akceptacji i uprzedzenia, których mam niemało. Planuję opracować książkę utworów pisarza i pedagoga Dmytra Makohona (1881–1961), ojca Iryny Wilde, który długie lata żył i jest pochowany w Iwano-Frankiwsku. A tam zobaczę. Będzie wojna – pójdę na wojnę. Jeśli nie bronią, to słowem będę walczył. Już za późno, bym oddał ukraiński świat tylko ze strachu. – Przekłady z polskiej poezji Bożeny Boby-Dygi. Dlaczego właśnie ona? – Dlatego, że w 2007 roku, kiedy po raz pierwszy z Ołeksandrem Gordonem trafiłem na festiwal poezji w polskiej Krynicy, poznałem tę utalentowaną poetkę. Razem z Gordonem wydaliśmy pierwszą książeczkę jej wierszy. Potem poznałem Bożenę z Wiktorem Melnykiem, ten – z Mykołą Martyniukiem i Kateryną Dewderą. Słowem, miałem lekką rękę do rozpowszechniania wierszy Bożeny Boby-Dygi w Ukrainie. – Kto jest przykładem w pracy literackiej? Kto zasila Pana inspiracją? – Wymieniłem już literaturoznawców Iwana Denysiuka i Rostysława Miszczuka. Uważam się za ich ucznia. W literaturze taką osobą nazywam Wołodymyra Bruggena (1932–2018), krytyka, tłumacza i aforystę z Charkowa. Wiele dało mi dla rozwoju literackiego obcowanie i przyjaźń z Petrem Soroką (1956–2018) i Wasylem Słapczukiem. – Jest Pan członkiem kilku związków, a jednym z nich jest dziennikarski. Jak Pan pracuje w tym nurcie? – Jako dziennikarz publikowałem od 1988 roku w gazetach różnego kalibru, od ogólnoukraińskich, diasporowych po rejonowe i miejskie, materiały publicystyczne, literacko-krytyczne, literaturoznawcze, występowałem jako felietonista. Teraz skupiłem się tylko na literaturze. Publikuję swoje materiały na różnych stronach, iluzję kontaktu daje Facebook. Dużo czytam. W końcu człowiekowi potrzeba niewiele. Pamiętacie u Roberta Rożdiestwienskiego? “Żeby szukał i znajdował. Żeby miał jednego wroga i jednego przyjaciela. Żeby żyła mama, tyle ile jej trzeba żyła”. Rodzice moi zmarli, są rzeczy nieodwracalne. Smucę się, ale i rozmawiam z nimi często. Chcę, żeby dzieci były zdrowe i żona, która mnie wspiera. A wszystko inne, prawie jak w tym wierszu. I ja póki co nie zamierzam składać rączek i czekać, aż pogoda przyjdzie z morza… Wywiad przeprowadziła Julia ŁYSKUN-JAWORSKA, tłumaczka, poetka, przewodnicząca Kamieniecko-Podolskiego oddziału Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej “Ukraiński klub”. europejskiej jedności zaczęli wyszywać w mieście Taurogi, a kontynuowali pracę w Wilnie i Trokach. W Taurogach mer miasta również wziął udział w wyszywaniu symbolu jedności Europy. Kiedy Ukraina zostanie członkiem Unii Europejskiej, kopię Ręcznika europejskiej jedności podarują kierownictwu tej organizacji. Część wystawy “Wyszyty Kobziarz” Iwana Riabczuka przy wsparciu ukraińskiej społeczności na Litwie była eksponowana w Wilnie i Taurogach, a za sprawą Kongresu Ukraińców w Łotwie została zaprezentowana w miastach Ryga i Jełgawa. Za sprawą Niny Mychajłyszyn, która była kierownikiem artystycznym Kijowskiego obwodowego centrum twórczości ludowej, wystawa Iwana Riabczuka “Wyszyty Kobziarz” była eksponowana prawie we wszystkich miastach Kijowszczyzny, a także w Muzeum Hetmaństwa, Domu-muzeum Tarasa Szewczenki oraz w innych placówkach kultury i oświaty w Kijowie. Umanianie również mieli okazję zobaczyć haft swojego rodaka. Pod względem liczby wyszytych wierszy Tarasa Szewczenki i umiejętności pokazania swoją sztuką związku twórczości Kobziarza z naszymi czasami – Iwanowi Riabczukowi nie ma równych. I dzisiaj twórca niezwykłej Szewczenkiady kontynuuje swoje dzieło. Z Jewhenem Baranem poznał mnie jeden z czołowych ukraińskich krytyków literackich, który w swoich badaniach współczesnego słowa artystycznego nie raz pochlebnie wspomina to nazwisko. Znalazłszy go na Facebooku (pan Jewhen mieszka w Iwano-Frankiwsku), ze zdziwieniem zwróciłam uwagę nie tylko na desperackie, odważne i żywe słowo pisarza, ale i listę jego nagród literackich: 13 najwyższych odznaczeń i 20 nagród w różnych kategoriach! Mój rozmówca – literaturoznawca, eseista, kandydat nauk filologicznych, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Jewhen Mychajłowycz Baran.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wyszywana poezja Kobziarza

po śmierci matki. Wira Riabczuk nie miała córki, więc jej sztukę wyszywania odziedziczył syn. Ta praca go pochłonęła, przekształcając się w sprawę życia. Hafciarz i pedagog Iwan Riabczuk akcentuje wszechstronność talentu Tarasa Szewczenki, wybiera te wiersze, które poruszają struny jego duszy. Reaguje on także na współczesne wydarzenia. W 2014 roku Iwan Iwanowycz wyhaftował wiersz „Kaukaz” z dedykacją „Wieczna pamięć Niebiańskiej Sotni” i hasłem „Bohaterowie nie umierają”. Mistrz haftu przerzuca most od bohaterów przeszłości do współczesnych obrońców Ojczyzny. Na pytanie, dlaczego wyszywa właśnie Kobziarza, Iwan Riabczuk odpowiada: „Taras Szewczenko – dla nas to wszystko!”. Rzeczywiście, utwory Szewczenki są zawsze aktualne, dlatego stale do nich wracamy. Mistrz poświęca na jeden haft od jednego do trzech miesięcy. Jak tylko znajdzie wolny czas, bierze płótno, igłę i nici. Doświadczone hafciarki mówią, że haft Iwana Riabczuka jest idealny. Jego lewa strona jest tak samo gładka, bez ani jednego supełka, jak i prawa. Iwan Iwanowycz wyszywa krzyżykiem. Serwetki są obszyte wyhaftowanym ornamentem i koronką. Do Irpienia, rodzinnego miasta żony Iwana Iwanowycza, Wałentyny Pawliwny, państwo Riabczukowie przeprowadzili się w 2009 roku. Iwan Riabczuk śpiewał w ludowym chórze weteranów „Pamięć” oraz w ludowym męskim zespole pieśni kozackiej „Chortycia”. Wałentyna Riabczuk również śpiewa w chórze „Pamięć”. Małżeństwo Riabczuków ma dwoje dzieci i pięcioro wnucząt. Na propozycję reżysera filmowego, pisarza i działacza społecznego Petra Olara Iwan Riabczuk wyszywa Ręcznik jedności europejskiej. Na nim będzie wyhaftowane drzewo życia z herbem Ukrainy oraz flagami Unii Europejskiej i wszystkich jej 28 krajów członkowskich. Szerokość ręcznika wyniesie jeden metr, a długość – dziewięć. Autor projektu Petro Olar mówi, że Ręcznik jedności europejskiej zostanie przewieziony przez wszystkie stolice krajów członkowskich UE, aby ich obywatele również wnieśli wkład w stworzenie tego arcydzieła. Podczas podróży Petra Olara i Iwana Riabczuka na Litwę Ręcznik w dorobku twórczym mieszkańca miasta Irpień (obwód kijowski) Iwana Riabczuka znajduje się ponad sześćdziesiąt wyhaftowanych poezji Tarasa Szewczenki. Niedawno artysta obchodził swoje 80-lecie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ołeksandr ŻYHUN: „Ukraińska muzyka staje się organiczną częścią europejskiego dziedzictwa”

Kontynuujemy zapoznawanie czytelników z laureatami Narodowej Nagrody im. Szewczenki 2021 roku. Dzisiaj naszym gościem jest Ołeksandr Żyhun – znany chórmistrz, dyrygent symfoniczny, aktywny działacz w dziedzinie muzyki chóralnej i symfonicznej, artysta ludowy Ukrainy, kawaler pięciu orderów, laureat licznych ogólnoukraińskich i zagranicznych nagród. Jego najważniejszym wkładem w sztukę narodową nowej ery jest stworzenie Narodowej Akademickiej Kapeli Chóralnej „Poczajna” Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, której niezmiennym kierownikiem artystycznym pracuje od ponad trzydziestu lat. Osiągnięcia artystyczne Ołeksandra Żyhuna stały się możliwe dzięki pasjonarności jego osobowości, jego oddaniu jednemu celowi: przywrócić do obiegu kulturalnego XXI wieku znane lub zapomniane arcydzieła naszych wielkich mistrzów Artemija Wedela, Maksyma Berezowskiego, Mykoły Dileckiego, Mykoły Łysenki, Mykoły Łeontowycza, Kyryła Stecenki, Mychajła Werykiwskiego, Jakiwa Jacynewycza i wielu innych... A Narodową Nagrodę im. Szewczenki artysta otrzymał za wysokiej klasy programy koncertowe ostatnich lat. Oto co opowiedział Ołeksandr Iwanowycz o swojej drodze do sztuki korespondentowi „Słowa Proświty”. – Proszę opowiedzieć o początkach swojej twórczości. – Urodziłem się w osadzie Słoboda byłego rejonu buryńskiego na Sumszczyźnie w rodzinie wiejskiej inteligencji – pedagoga i inżyniera. Ojciec, Iwan Stepanowycz, miał silny, piękny bas, dobrze znał się na ukraińskich pieśniach i lubił je śpiewać. Matka, Polina Andrijiwna, wspierała moją pasję do muzyki i chęć samodzielnego wypróbowania wszystkiego, co brzmi – fortepian, akordeon, trąbka, gitara… Grałem w orkiestrze dętej, byłem solistą w chórze szkolnym. A w latach młodzieńczych tworzyłem zespoły instrumentalne i wokalne. Po ukończeniu szkoły średniej wstąpiłem do Kijowskiego Instytutu Politechnicznego. Właśnie tam przyłączyłem się do sztuki śpiewu chóralnego. Już wtedy stworzyłem chór wydziałowy i zostałem jego kierownikiem. Podczas studiów byłem także jednym z najaktywniejszych uczestników i starostą znanego zespołu śpiewaczego – kapeli chóralnej KPI, którą kierowali znani chórmistrzowie Witalij Łysenko, Lidija Padałko, Wiktor Ikonnyk. To właśnie W. Ikonnyk, ten utalentowany muzyk i działacz chóralny, odegrał decydującą rolę w moim życiowym wyborze. Już wtedy postanowiłem skoncentrować swoje nowe poszukiwania zawodowe na niwie artystycznej – zostać dyrygentem chóralnym. Po ukończeniu instytutu pracowałem w Kijowskich Zakładach Stempli i Pras na stanowisku technologa, a później przez 15 lat byłem głównym technologiem. Ale gdziekolwiek pracowałem czy studiowałem – wszędzie tworzyłem chór z akademickim sposobem śpiewania. I takich chórów było aż siedem! Mając już znaczne doświadczenie i praktykę pracy z chórem, rozpocząłem naukę w Kijowskim Instytucie Kultury, gdzie trafiłem do klasy dyrygentury znanego chórmistrza Mychajła Hryłyszyna. Tam opanowałem zawodowe tajniki pracy z chórem, przeczytałem góry literatury nutowej i jednocześnie miałem możliwość w praktyce wykorzystywać zdobyte umiejętności. – W końcu stworzył Pan własny zespół chóralny. – Kapela chóralna „Poczajna” została przeze mnie założona w 1986 roku w Kijowie na Podolu. Zespół ten był unikalny pod względem składu. Weszli do niego nieprofesjonalni, ale oddani ukraińskiej muzyce i duchowym priorytetom narodu śpiewacy. Zespół osiągnął znaczące sukcesy na niwie wykonawczej. „Poczajna” ma w repertuarze ponad pięćdziesiąt pełnowartościowych programów chóralnych! W 1989 roku zorganizowałem pracę na stałej podstawie prób chóru Kijowskiego Instytutu Politechnicznego. Dzisiaj jest to ludowa kapela chóralna imienia Lidiji Padałko, którą kieruję już ponad dwadzieścia lat. Niedługo przed ogłoszeniem Niepodległości Ukrainy zorganizowałem i stanąłem na czele pierwszego i jedynego na Ukrainie Domu Dziedzictwa Chóralnego „Poczajna”. W cerkwi Mykoły Nabereżnego stworzyłem warunki do powstania tak znanych na Ukrainie chórów jak „Freski Kijowa”, „Kijów”, chórów męskich „Bojan”, „Czumały”, chóru nauczycieli obwodu kijowskiego, kapeli weteranów KPI. Jak twierdzą muzykologowie, odegrały one ważną rolę w rozwoju wykonawstwa chóralnego na Ukrainie. W 1990 i 1992 roku zostałem inicjatorem i organizatorem dwóch Międzynarodowych Świąt Muzyki Ukraińskiej, przyуроczonych do 375-lecia Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” oraz 1300-lecia Czernihowa. Na tych świętach występowały czterdzieści dwa chóry z pięciu krajów świata. Oba festiwalowe wydarzenia nazwano potężnym bodźcem do badania dorobku ukraińskich kompozytorów w dziedzinie gatunków sakralnych, odnowienia utraconych tradycji śpiewu chóralnego, wykorzystania w praktyce pedagogicznej konserwatoriów, szkół muzycznych duchowego dziedzictwa artystycznego. Podczas pierwszego święta dokonano nagrania studyjnego dwunastu zespołów w celu wydania trzech płyt z muzyką duchową, nakręcono dwa filmy wideo, nagrano transmisję telewizyjną koncertu finałowego w Narodowej Operze Ukrainy. – Z czasem Pana współpraca twórcza z Akademią Kijowsko-Mohylańską stała się ściślejsza? – Uważam, że działalność kapeli „Poczajna” rozkwitła po tym, jak ta uczelnia objęła chórzystów swoim patronatem. Stało się to w 1994 roku. A już w następnym roku wprowadziłem coroczne chóralne akademie świąteczne, które uważano za prawdziwą ozdobę życia muzycznego Kijowa. Jeszcze wtedy odkryłem przed ukraińską społecznością zapomniane dziedzictwo muzyczne Artemija Wedela (1767–1808). I od tego czasu już wiele lat zajmuję się badaniem twórczości i drogi życiowej tego ukraińskiego kompozytora epoki baroku, absolwenta Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Udało mi się znaleźć miejsce na stołecznym Podolu, gdzie mieszkał i spoczął Artemij Wedel, a także przeprowadzić atrybucję autografów utworów kompozytora. Właśnie kapela „Poczajna” jako pierwsza na Ukrainie zaczęła wykonywać program koncertowy z autografów Artemija Wedela. Głównym obiektem moich zainteresowań twórczych jako dyrygenta symfoniczno-chóralnego stała się muzyka wielkich form syntetycznych: oratorium, kantata, liturgia, msza, requiem itd. W wykonaniu tych monumentalnych utworów zawsze dążę do osiągnięcia dramaturgicznego rozwinięcia tematu, organicznego połączenia w jedną całość różnych pod względem specyfiki chórów, solistów, orkiestry symfonicznej. Mówią, że szczególnie właściwe są mi freskowość obrazów dźwiękowych, nasycenie odtwarzanych emocji, wyrazistość interpretacji zamysłu artystycznego. – Nie ominął Pan w swojej twórczości także jednej z największych tragedii w historii ludzkości. – Dla uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru na Ukrainie już w 2003 roku zorganizowałem i corocznie prowadzę wraz z Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” im. Tarasa Szewczenki ogólnoukraińską akcję kulturologiczną „Prawda żywa”. Najczęściej odbywa się ona w Narodowej Operze Ukrainy, gdzie wykonywana jest IV Symfonia-Requiem O. Jakowczuka z udziałem kapeli „Poczajna” oraz innych zespołów chóralnych i orkiestr symfonicznych. Oprócz Kijowa, requiem brzmiało w Połtawie, Sumach, Czernihowie. Napisane do wierszy. W centrum – Ołeksandr Żyhun W. Juchymowycza na początku 1990 roku, utwór ten po raz pierwszy w ukraińskiej muzyce poruszył przemilczany dotąd temat Hołodomoru. Słowem i muzyką głęboko odzwierciedla on tragiczną kartę historii naszego narodu, a jednocześnie środkami artystycznymi potwierdza wzniosłą ideę nieśmiertelności narodu. – Wśród tych, z którymi aktywnie współpracujecie, jest Wiktor Stepurko. – Z tym kompozytorem łączą mnie stałe kontakty twórcze. Jednym z najciekawszych wydarzeń XIII międzynarodowego festiwalu „Muzyczne premiery sezonu” (9 kwietnia 2003 roku) prasa nazwała premierę napisanej przez tego kompozytora ukraińskiej mszy prawosławnej „Dogmaty Bogurodzicy”, która poświęcona jest świętemu Dymitrowi Tuptało (Rostowskiemu). Utwór ten wykonywała kapela „Poczajna” wraz z orkiestrą „Kijowska Kamerata”. Nieco później, 21 maja 2004 roku, zabrzmiała „Liturgia spowiednicza” W. Stepurki na recytatora, solistów, chór, organy i orkiestrę symfoniczną. A 13 maja już następnego roku, również w ramach „Muzycznych premier sezonu”, odbyło się wykonanie oratorium tego kompozytora pod tytułem „Akademia Kijowsko-Mohylańska” z udziałem Państwowej Estradowo-Symfonicznej Orkiestry Ukrainy. 12 czerwca 2004 roku odbyło się premierowe wykonanie pierwszej ukraińskiej oratorium „Duma o dziewce-brance Marusi popównie Bohusławce” Mychajła Werykiwskiego, przypadające na 80. rocznicę jej napisania. Szczęśliwy los spotkał także fantazję chóralną tego kompozytora „Hajdamacy” (1919). Wraz z kapelą „Poczajna” również przywróciliśmy ją do życia. Stało się to 25 maja 2005 roku, podczas obchodów rocznicy powtórnego pochówku Kobziarza na Czerneczej Górze. Fantazja była wykonywana w ramach mojego projektu artystycznego „Kantata Szewczenkowska”. Wraz z utworami W. Werykiwskiego zabrzmiały także kantaty i chóry „Biją progi”, „Raduj się, niwo niepolana” M. Łysenki, „Szewczence” K. Stecenki, „Chustka”, „Nad rzekami wokół Babilonu” L. Rewuckiego, „Testament” B. Latoszynskiego. Koncert odbył się w wypełnionej po brzegi sali Narodowego Pałacu Sztuki „Ukraina”. – Owocne związki twórcze i osobiste łączyły Pana również z wybitnym kompozytorem współczesności Alemdarem Karamanowem (1934–2007)? – Bardzo zainteresowały mnie duchowe poszukiwania słynnego kompozytora, jego śmiałe wyjścia nawet w sferę transcendencji. Pod tym względem przełomowy stał się rok 2006: kapela „Poczajna” jako pierwsza na świecie wykonała „Requiem” Karamanowa (18 kwietnia), po raz pierwszy na Ukrainie – oratorium „Stabat Mater” (25 czerwca). Światową sławę zdobyła także premiera światowego cyklu Karamanowa „Dokonało się” (13 grudnia). Zdaniem obecnej na koncercie siostry kompozytora S. Kryłatowej: „Muzyka Requiem wywierała po prostu magnetyczny wpływ, chciało się jej słuchać wciąż od nowa i doskonale rozumiałam, że ten magnetyczny ładunek, zawarty w stworzonym przez Alemdara tekście muzycznym, był nie tylko zrozumiały dla dyrygenta. Ołeksandr Żyhun włożył w wykonanie swój własny magnetyzm, swoją potężną energię i moc, godną tej olbrzymiej, kosmicznej muzyki”. Dzięki rezonansowi ukraińskich premier jego muzyka zaczęła brzmieć w różnych krajach. „Uważałem – wyznawał Karamanow – że moja kariera się zakończyła. Że trumna mojej niepamięci jest już zbita. I nagle ten wybuch! To zaczął Ołeksandr Żyhun… To był palec Boży, inaczej nie da się tego wyobrazić”. – Co udało się Panu osiągnąć w ostatniej dekadzie? – 20 grudnia 2011 roku wielkim koncertem jubileuszowym w Narodowej Filharmonii Ukrainy „Poczajna” świętowała 25-lecie od dnia założenia. W tragiczne dni Rewolucji Godności pod moim kierownictwem odbyła się premiera oratorium słowackiego kompozytora Bohuslava Martinů „Gilgamesz” (1959). U podstaw utworu legł starożytny zabytek piśmiennictwa o sławionym przez swój lud władcy cywilizacji sumeryjskiej Gilgameszu. Fabułę oratorium stanowi filozofia życia i działalności człowieka, znaczenie lidera narodu dla ludu, ocena jego trudów przez wieki. Znalazłem i odnowiłem tę partyturę do wykonania po długich poszukiwaniach w wielu krajach europejskich. Wśród swoich osiągnięć chciałbym także wymienić wykonanie oratorium „Widowisko Bożonarodzeniowe” (14 maja 2014 roku) oraz symfonii pieśni „Drogą czumacką” (9 czerwca 2015 r.), których autorem jest współczesny ukraiński kompozytor z Charkowa Jurij Alżniew. Jego utwory mają głęboką podstawę narodową i przeważnie bazują na ukraińskich tradycjach folklorystycznych w gatunku muzyki wokalno-symfonicznej, co jest naturalnie niezbędne dla zachowania i rozwoju narodowej kultury duchowej naszego narodu. Kapela „Poczajna” bierze udział w wielu festiwalach muzyki chóralnej zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. Często występujemy na takich festiwalach, jak „Muzyczne premiery sezonu”, „Kyiv Music Fest”, „Złota jesień”, festiwal etnograficzny „Złota Ruś”, Ogólnoukraiński festiwal sztuki i kultury duchowej oraz innych. Wiele koncertów kapeli odbyło się w różnych miastach Ukrainy: Czernihowie, Ostrogu, Lwowie, Perejasławiu, Użhorodzie, Połtawie, Dnieprze, Białej Cerkwi. Chór występował także w Pradze, Warszawie, Krakowie, Lublinie, Wiedniu i innych miastach świata. Staram się stać na straży duchowych amuletów człowieczeństwa, mentalnej szlachetności i intelektualizmu narodu. – Już wiele lat istnieje Narodowa Nagroda Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Czy była, Pana zdaniem, potrzeba tworzenia jeszcze Narodowej Nagrody Szewczenkowskiej? – System nagród i wyróżnień pozostał nam jeszcze z czasów radzieckich, komunistycznych. Proszę spojrzeć, kto otrzymuje te wyróżnienia – artyści, którzy znajdują się blisko władzy, zespoły, które mają przyzwoite finansowanie państwowe. W istocie otrzymują oni nagrodę za swoją zwykłą pracę. A należy ją wręczać za prawdziwe poświęcenie. Mnie pięć razy wysuwano do Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki. Za mną stoi zwykły chór amatorski, który wydobywa z głębin prawdziwe perły ukraińskiej kultury, jednak Narodowy Komitet Szewczenkowski ma inne priorytety. A założyciele Narodowej Nagrody Szewczenkowskiej patrzą na wyniki pracy. Wyróżniają właśnie tych, którzy naprawdę pomagają rozwojowi ukraińskiej kultury narodowej. Dlatego to wyróżnienie jest dla mnie szczególnie cenne. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Obszar chroniony Łesi Ukrainki

Repertuar Teatru Ukraińskiej Tradycji „Dzerkało” składa się głównie z klasyki ukraińskiej. Nie stał się wyjątkiem nowy spektakl, który wystawiono na podstawie sztuki kierownika artystycznego teatru Wołodymyra Petraniuka – „Mawka. Tajemnice »Pieśni leśnej«”, do stworzenia której zainspirował światowej sławy dramat-feeria Łesi Ukrainki. – Od dzieciństwa zachwycałem się poezją Łesi Ukrainki – wyznał Wołodymyr Petraniuk. – Ale do końca nie rozumiałem jej obrazów, chociaż czułem je duszą. Jednak tego było za mało, aby rozszyfrować kod pisarki. W repertuarze naszego teatru są spektakle o Tarasie Szewczence, Iwanie Mazepie, był spektakl o Stepanie Banderze, który mamy nadzieję wznowić. Wreszcie nadszedł czas, aby stanąć twarzą w twarz z naszą Berehynią, śpiewaczką ducha narodowego Łesią Ukrainką. Niestety, wielu ludzi, którzy ukończyli szkołę radziecką, a nawet poradziecką, nie rozumie Łesi Ukrainki. Po tym, jak dziesiątki razy przeczytałem „Pieśń leśną”, postanowiłem zrobić wycieczkę edukacyjną niby do parku jurajskiego, aby przeniknąć do strefy chronionej Łesi Ukrainki. Wtedy narodził się pomysł opowieści teatralnej, w której dwoje ludzi – mężczyzna i kobieta, być może profesorka i student, będą rozmawiać o „Pieśni leśnej”. I rozmawiając, mimowolnie zaczynają grać ten dramat-feerię. Wydaje mi się, że taki sposób podania materiału będzie mógł zainteresować przede wszystkim młode pokolenie i skłoni do zwrócenia się ku fantastycznemu światu Łesi Ukrainki. Moim celem jest, aby reżyser starał się być na miejscu widza, do którego adresowany jest ten spektakl. Dlatego chciałem, aby był to młody reżyser, a jeszcze lepiej – reżyserka. Bo sama Łesia Ukrainka mówiła, że mężczyzna nie mógłby napisać czegoś takiego. Uważałem również, że opowiedzieć o tym środkami scenicznymi najlepiej będzie mogła właśnie kobieta. Wcześniej nigdy nie współpracowałem z reżyserką spektaklu Mariamną Kapitułą. Ale to, że uczyła się u Petra Ilczenki, którego znam jako dobrego ukraińskiego reżysera, było dla mnie najlepszą rekomendacją. W tym spektaklu jestem autorem rozwiązania scenograficznego. Starałem się opanować przestrzeń miejsca, w którym istnieją bohaterowie. To las ręczników. A ręczniki to droga z przeszłości w przyszłość, to nasz los, nasza ścieżka. Razem z tym – to wielki nasz ród. Wykonawczyni roli Mawki Olha Onoprijuk jest reżyserką, pracuje z młodzieżą. Oprócz pracy w naszym teatrze ma młody zespół teatralny. Gra razem ze mną w spektaklu o Tarasie Szewczence „Posmak ostatniej miłości”. Olha głęboko rozumie poważne ukraińskie kwestie mentalne. Wiedziałem, że kocha Łesię Ukrainkę, czuje i rozumie jej twórczość. Dlatego zaproponowałem jej tę rolę. Arlen Jusupow (Łukasz) – krymski Tatar, patriota Ukrainy. Opuścił Krym, przeprowadził się na Ukrainę kontynentalną, przyszedł do naszego teatru. Łukasz szuka swojej ścieżki w lesie i nie znajduje jej, a Arlen znalazł. Także aktorzy grają dwoje narratorów, którzy robią wszystko, abyśmy my, widzowie, też znaleźli swoją ścieżkę. Dublerów u Olhy i Arlena nie ma. Mamy niewielki teatr, dlatego nieczęsto możemy pozwolić sobie na drugi skład. Ale to podnosi dla aktorów poprzeczkę odpowiedzialności twórczej. W utworze Łesi Ukrainki jest wiele postaci, a na naszej scenie – tylko dwoje aktorów. Dlatego staramy się rozszerzyć pole spektaklu środkami wyrazu. Właśnie w tym celu pokazujemy wideo, które dodaje ciekawych akcentów do poszczególnych scen. Ale najważniejsi na scenie są, oczywiście, aktorzy: jeśli trzeba, to mogą zagrać spektakl bez wideo, a nawet bez dekoracji. Kostiumy zamówiliśmy w pracowni twórczej „Świetlik” ze Lwowa, to utalentowany zespół pod kierownictwem Oleny Łysianśkiej, z którym od dawna współpracujemy. Zaproponowaliśmy im scenariusz, a po trzech dniach przysłali rozwiązanie, na które się zgodziliśmy. Staraliśmy się robić wszystko, aby w spektaklu kolor, światło, kostiumy, język i plastyka stanowiły jedną całość. Nieprofesjonalna pedagogika przez ostatnie stulecie stworzyła mur między czytelnikiem a Łesią Ukrainką, to samo dotyczy, niestety, Wasyla Stusa i innych ukraińskich pisarzy. Staramy się go przebić. Naszym celem jest, aby człowiek po spektaklu chciał dowiedzieć się więcej. Aby po powrocie do domu wziął do ręki książkę… Porozmawialiśmy także z innymi twórcami spektaklu. Mariamna Kapituła, reżyserka-wystawiająca: „Z Wołodymyrem Petraniukiem poznał nas reżyser Teatru Franki Dmytro Cyrypiuk, z którym razem pracowaliśmy nad bajką »Aladyn«. Wołodymyr Iwanowycz pokazał mi scenariusz, spodobał mi się i zaczęliśmy pracę. Pracować było bardzo ciekawie. Myślę, że Oldze Onoprijuk pomogło tak naturalnie wpisać w spektakl to, że jest ziomkinią Łesi Ukrainki, zdołała zainspirować się duchem wołyńskich lasów. Przyznam, że martwiłam się, jak poradzi sobie ze swoim zadaniem Arlen Jusupow, gdyż ma bardziej komediową naturę. Ale wszystko wyszło. A to, że rolę Łukasza gra rodowity mieszkaniec Krymu, stało się wisienką na torcie spektaklu. Spodobał mi się pomysł Wołodymyra Petraniuka z ręcznikami. Stały się u nas i lasem, i archiwum. Na tych ręcznikach niby wyszyta jest sama »Pieśń leśna«. Jestem autorką oprawy muzycznej. Bardzo kocham etnomuzykę. Za jej pomocą odtwarzamy w spektaklu krakanie wron i skrzypienie drzew. Braliśmy różne elementy takiej muzyki i tworzyliśmy swoją historię. Nasz spektakl to nie po prostu »Pieśń leśna«, a historia o tym dramacie-feerii. I dwoje naszych współczesnych, którzy zagłębiają się w tę historię, stają się pełnowartościowymi postaciami. Jestem wdzięczna całemu zespołowi pod kierownictwem Wołodymyra Petraniuka, dzięki któremu spektakl zagrał jasnymi barwami. Oczywiście, mamy jeszcze nad czym pracować. Myślę, że dodamy jeszcze jedną scenę właśnie z życia Łesi Ukrainki, wykorzystamy jej korespondencję. To doda spektaklowi większego dramatyzmu. A dalej – tournée”. Olha Onoprijuk, wykonawczyni roli Mawki: „Łesia Ukrainka – jedna z moich ulubionych pisarek. A w »Pieśni leśnej« najbardziej przyciągają mistyka i fantasy. Jednak nigdy nie widziałam siebie w roli Mawki, raczej rusałki czy Kyłyny. A najbardziej ulubionym w tym utworze jest dla mnie obraz Losu. Jestem szczęśliwa, że wzięłam udział w tej inscenizacji”. mów, który gra niemal we wszystkich inscenizacjach teatru. W roli Amerykanki Helen, która śledziła wszystkich – Lilija Milewśka. W roli początkowo samotnego i porzuconego, a potem rozkwitłego i szczęśliwego mężczyzny – Ołeksandr Bryhineć. Rolę Mary wykonuje Wiktorija Tołkaczowa, Semena zagrał Wołodymyr Synelnykow, który niedawno przyszedł do teatru. Równolegle z próbami nowego spektaklu wprowadzano go w rolę Iwana w „Cieniach zapomnianych przodków”. To pierwsza premiera dla jeszcze jednego naszego nowego aktora – Bohdana Czornoho, który wykonuje rolę studenta grającego na harmonijce. To bohater, który potrafi śpiewać autentyczne pieśni, a także zarabiać na weselach, stypach i innych wydarzeniach, gdzie potrzebni są muzycy. Postacie nimf, które pracują w kawiarni, ale marzą o wielkiej scenie, o kabarecie w Nowym Jorku, tworzą Maryna Korohoda, Natalka Kuczer, Ludmyła Bołtiweć oraz Kateryna Bereźnyćka. Epatującą rolę niedźwiedzia zagrał Wiktor Piskun. Rola niewielka, ale zapadająca w pamięć. A starą Hucułkę, która przychodzi na wszystkie święta, gra jedna z twórczyń teatru „Berehynia”, zasłużona artystka Ukrainy Nadija Burawśka. Z artystką plastykiem Switłaną Zaikiną długo szukaliśmy rozwiązania scenograficznego. Nasza historia dzieje się w górach. Na scenie wyciągi, którymi można szybko wjechać w górę i tak samo szybko zjechać na dół. Pod koniec spektaklu te metalowe „obce” konstrukcje zamieniają się w kwitnące drzewa weselne. Razem ze swoim partnerem ze sceny tworzymy jeszcze dwa obrazy. Początkowo miały to być zwykłe dzieci. Potem u mnie pojawiają się okulary i wskaźnik, co dodało postaci charakterystyczności. W końcu pojawili się nauczycielka i uczeń, którzy rozwiązują tajemnice powstania „Pieśni lasu”. Uzupełniamy spektakl faktami z życia Łesi Ukrainki. Nasza inscenizacja to niczym mała Wikipedia dla widza, który jest słabo zaznajomiony z tym utworem. Złożyliśmy już wniosek o udział w festiwalu w Kołodnie. Chcemy, aby ten spektakl zobaczyła cała Ukraina”. Arlen Jusupow, wykonawca roli Łukasza: „To już moje drugie zwrócenie się ku twórczości Łesi Ukrainki. Przed okupacją Krymu mieszkałem w Symferopolu. Jeszcze podczas nauki w szkole przez dziewięć lat uczęszczałem do studia teatralnego „Switanok”, gdzie wystawiano „Pieśń lasu”. Grałem Tego, co w skale siedzi. Podczas pracy nad nowym spektaklem przypomniałem sobie emocje i uczucia z lat dziecięcych. Bardzo ciekawa postać Łukasza. Niestety, popełnił on fatalny błąd, w istocie zniszczył swoje marzenie. Jestem wdzięczny, że powierzono mi taką pracę. Pomaga ona doskonalić kunszt aktorski i zdobywać nowe doświadczenie”. Zdjęcie Dmytra ŁOHYNOWA Kostiumy wybrano symboliczne. Elementem łączącym jest huculski pas, który postanowiono dodać do elementów każdego kostiumu. Nie chcieliśmy przywiązywać się do jakiegoś konkretnego czasu, gdyż taka historia mogła wydarzyć się zarówno dziś, jak i dawno temu. Dlatego kostiumy są abstrakcyjne, tym bardziej że współczesny widz dąży do takiej symboliki. Część pieśni weszła z operetki Jarosława Barnycza, wykorzystano także huculski materiał muzyczny oraz pieśni emigracyjne. W finale postanowiono trzymać się części wokalnej, bliskiej folklorowi weselnemu. Plastyką zajmowała się Switłana Diadiun. W teatrze to już jej druga praca. Wcześniej Switłana pracowała nad inscenizacją „Wesela w Awlabarze”. Szybko znaleźliśmy wspólny język. Pracowała nie tylko z artystami baletu, ale także z wokalistami. Wszystko udało się zrobić na wysokim poziomie. To nasz pierwszy premierowy spektakl z chórmistrzynią Iryną Bańkiwśką, która wcześniej zajmowała się spektaklami już obecnymi w repertuarze teatru. Najpierw pracowała z każdym aktorem indywidualnie – online. A ostatnie dwa tygodnie pracowaliśmy nad wokalem wszyscy razem. Myślę, że spektakl będzie rósł, napełniał się. Ja jako reżyserka nie będę mogła go porzucić, dopóki będzie żył. Zdjęcie Andrija MINTENKA Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

O pieniądzach i miłości

Dać nowe życie niegdyś popularnej operetce Jarosława Barnycza „Hucułka Ksenia” postanowiono w Kijowskim Akademickim Teatrze Ukraińskiego Folkloru „Berehynia”. Dla teatru, który poszukuje nowych form pracy, ta inscenizacja stała się kolejnym twórczym wyzwaniem. – Pomysł wystawienia tego spektaklu należy do dyrektor – kierownik artystycznej naszego teatru Iliany Hensickiej – opowiada reżyserka-inscenizator Tetiana Awramenko. – Początkowo nie wiedziałam, jak wcielić go w życie w murach teatru ukraińskiego folkloru. W końcu postanowiłam połączyć dwa utwory – operetkę Jarosława Barnycza „Hucułka Ksenia” oraz powieść Petra Szekeryka-Donykowa „Dido Iwanczyk”. Fragmenty powieści pomogły oddać huculski koloryt. Próby trwały około półtora miesiąca. Osobiście w „Hucułce Kseni” zainteresowała mnie zagadka, która z pewnością stanie przed każdym reżyserem, który będzie analizował ten materiał. To historia o pieniądzach, spadku. Dwoje młodych ludzi, Ksenię i Jaro, niejako wystawiono na licytację. Jak więc w takiej historii mogła narodzić się prawdziwa miłość? Zapewne nie obyło się bez karpackiej magii, niepowtarzalnego karpackiego ducha. Podczas pracy nad spektaklem sporo czasu poświęcono na wokal, numery plastyczne. Wiele sił orkiestry pochłonęły próby, podczas których starano się połączyć różną muzykę, kulturę huculską i amerykańską. Dużo słuchaliśmy, improwizowaliśmy, każdą próbę nagrywaliśmy na wideo. Coś zostawało, coś się zmieniało. Długo pozostawaliśmy w stanie improwizacji, opracowaliśmy dużo materiału, z którego wybraliśmy to, co najlepsze. Pracujemy w warunkach pandemii, więc martwiliśmy się, aby wszyscy zdrowi dotarli do premiery, ponieważ w spektaklu zaangażowany jest niemal cały zespół teatru. Role głównych bohaterów w spektaklu wykonują Andrij Nepyjwoda i Wasylisa Sokolenko. Pracowałam z nimi po raz pierwszy. Staraliśmy się łączyć w ich pracy plastykę i tworzenie dramatycznych postaci. A u Andrija doszedł jeszcze wokal. Aktorzy wszystkiego szybko się uczyli. Oprócz głównych prób spotykali się osobno, doskonaląc swój kunszt. W innym składzie rolę Kseni wykonuje Iryna Hajworonska, z którą mamy wspólne doświadczenie pracy przy spektaklach „Wesele Kuchmistrzyni” oraz „Grzesznica”. Publiczność szczególnie zapamiętuje rolę Pawlinki, którą wykonuje Anna Mudra. Rola trudna i lekka zarazem. Aktorka nie musiała brać udziału we wspólnych próbach, ale musiała poświęcić znaczną uwagę nauce huculskiego dialektu. Dużo się przygotowywała, długo uczyła tekstu. A widz zobaczył na scenie prawdziwy huculski charakter i huculski koloryt. W tym obrazie połączyły się komizm i tragizm. Relacje męża i żony nigdy nie bywają idealne. Są wzloty i upadki. I tutaj pojawia się huculsko-włoska rodzinka, w której kłótnie łączyły się z gorącą miłością. I mimo że los rozdzielił bohaterkę z mężem dość wcześnie, wspomnienia pozostały na zawsze. Teraz jej były mąż Iwan Synycia (Ołeksij Czerniak) jest dyrektorem hotelu. Jego partnerem na scenie jest zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Pacho-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Pieśń skowronka Sydora Worobkewycza

Ludmyła OSTAFIIWA Nawet dość krytyczny w sądach Iwan Franko nazwał Sydora Worobkewycza „…jednym z pierwszych skowronków nowej wiosny naszego narodowego odrodzenia”, który swoją ofiarną pracą położył głębokie fundamenty pod wysoki rozwój duchowy Ukraińców. A Osyp Makowej w „Ogólnych uwagach o poezji Izydora Worobkewycza” do przygotowanego przez siebie wydania „Utwory Izydora Worobkewycza” pisał: „On może i nie słowik wśród poetów, on może rzeczywiście tylko skowronek, ale pieśń skowronka jest tak miła, a zwłaszcza po tak ciężkiej zimie, po takiej bezbrzeżnej ciemności, w której żyła Bukowina za czasów S. Worobkewycza i J. Fedkowycza”. Wiele było u Sydora Worobkewycza i talentu, i energii, i dobrej woli, i miłości do swojego narodu, któremu służył całe 40 lat. Należy on do tych ludzi, którzy dołożyli maksimum starań, aby język ukraiński, ukraińska pieśń, folklor pozostały na wieki wpisane w historię kraju i rozkwitały z czasem. Na początku wydarzenia w nagraniu zabrzmiał utwór chóralny kompozytora „Nad Prutem w ługu”. Doktor nauk filologicznych, profesor katedry literatury ukraińskiej Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Mychajła Drahomanowa Tetiana Bykowa przypomniała: „Działalność literacka Sydora Worobkewycza rozpoczęła się w 1863 roku, kiedy w zbiorze „Hałyczanyn” wydrukowano pięć pierwszych wierszy pod wspólnym tytułem „Myśli z Bukowiny”. W 1877 roku wydał pierwszy bukowiński almanach „Ruska chata”. Pisał w językach ukraińskim, niemieckim i rumuńskim. W literackim dorobku pisarza – wiersze, poematy, opowiadania, powieści o charakterze realistycznym i romantycznym. Opracowywał tematy historycznej przeszłości – opowiadanie „Tureccy jeńcy” (1865), poemat „Neczaj” (1868), dramaty „Petro Sahajdaczny”. Najpełniej talent Sydora Worobkewycza przejawił się w wierszach lirycznych. Charakterystycznymi cechami poezji Worobkewycza są melodyjność, bliskość do źródeł folklorystycznych (wiersz „Leci, leci czarny kruk” i in.). Za życia pisarza wydano zbiór wierszy „Nad Prutem” (1901) przy udziale Iwana Franki. Pióru poety należy szereg opowiadań, nowel, szkiców i humoresek („Neron”, „Szabla”, „Kleopatra”, „Iwan Groźny”). Budzi zainteresowanie także twórczość dziennikarska Sydora Worobkewycza. Ten nieprzeciętny człowiek był inicjatorem stworzenia czasopisma „Candela”, jego redaktorem i niezmiennym – aż do samej śmierci – autorem. Prowadził stałą rubrykę „Nauki dla ludu” itd.”. Pracownica naukowa Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy Olha Szubrawśka zaznaczyła: „Postać Sydora Worobkewycza jest znakowa w ukraińskiej historii muzycznej. Dziedzictwo muzyczne jest wielkie pod względem objętości i różnorodne pod względem gatunków. Obejmuje pieśni solowe, duety, kwartety, muzykę do własnych kompozycji muzyczno-dramatycznych oraz sztuk innych autorów. Ważne miejsce zajmuje twórczość wokalno-chóralna Sydora Worobkewycza. Ponad 30 lat kompozytor pracował z różnymi zespołami chóralnymi Bukowiny, które dzięki niemu wzniosły się na wysoki poziom profesjonalny. Napisał około 700 utworów dla chóru. Z nich 200 napisano do własnych tekstów i podpisano pseudonimem Danyło Młaka. Inne zaś napisano do tekstów T. Szewczenki, I. Franki, J. Fedkowycza, M. Szaszkewycza. Sydir Worobkewycz jest jednym z pierwszych ukraińskich kompozytorów, którzy zwrócili się do poezji Wielkiego Kobziarza. Niektóre chóry „W ługu nad Prutem”, „Zagraj mi, Cyganie stary”, „Sine oczy”, dzięki swojej pełnej uczucia melodii, bliskiej pieśniom ludowym, stały się tak popularne, że utraciły autorstwo i uważane są za ludowe”. Poezję Sydora Worobkewycza przenikliwie przeczytała wiodąca aktorka Kijowskiego Młodego Teatru, absolwentka wydziału filologicznego KNU Hałyna Stefanowa. W wykonaniu solistów Narodowej Filharmonii Ukrainy Tetiany Szkolnej i Wołodymyra Polowczyka obecni na wydarzeniu usłyszeli pieśni bukowińskie, które kochał, słuchał, śpiewał Sydir Worobkewycz. Wydarzenie zakończyło się pieśnią „Zagraj mi, Cyganie stary” do słów i muzyki Sydora Worobkewycza, którą podarowała słuchaczom starsza pracownica naukowa muzeum Ludmyła Ostafiiwa. W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyło się wydarzenie literacko-artystyczne „Świeć prawdę, świeć wiarę, miłość i nadzieję…”, poświęcone 185-leciu od dnia urodzin Sydora Worobkewycza – ukraińskiego pisarza, kompozytora, prawosławnego księdza, malarza, działacza społeczno-politycznego, który wniósł ogromny wkład w duchowo-kulturalny rozwój Ukrainy. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 2 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 66

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 28 UAH 14 kop. na pół roku 152 UAH 84 kop.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 79 hrywien 42 kopiejki.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 11 miesięcy 276 hrywien 54 kopiejki.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn