*** Czym powinszujesz mi w ten poranek Bożonarodzeniowy? Mróz na włosach twoich śpiewa tak cienko, zrywa się chmurką z ust białe jagniątko, dzwoni dzwoneczek jego przed naszym progiem. Otworzą się drzwi – wejdą trzej królowie do gospodarstwa i usiądą skraj stołu, skraj czystego białego pola, i wzejdzie pod obrusem jara pszenica, i zejdzie z tronu do stołu Święta nasza babcia Dokija. Że pierwszy – Mykoła, kładzie kołacze, aż po piersi: Mój, żono, – woła do babci, – czy ty mnie widzisz? A widzę cię, mężu. Oby na rok nie widziała już, nie zobaczyła za kołaczami. Że drugi – to Jurij, Jurasik cienki, niby świeca z wesołego wosku życia, z pachnącej pierzgi, śmieje się – spala się… i z rzęs, niby z mniszków kędzierzawych, motyle dwa – machaony jedwabne spędza. Że trzeci – Ostap, koło niego konik z wierzbiny, kopytami krzesze – czuje daleką drogę… Chłopczyna zdejmuje z czoła samoczwitną koronę – marzeń nieziszczalny wieniec – i mnie wyciąga…
Tłumaczenie maszynowe
Praca Marii Waszczenko, 9 lat, Sofijewski Ośrodek Twórczości, kółko wycinanki „Iskrząca koronka”. Osiedle typu miejskiego Sofijiwka, obwód dniepropetrowski
Tłumaczenie maszynowe
Co kryje się za kolejnymi „nowacjami” Ministerstwa Oświaty? W ukraińskiej nauce trwa ciężki kryzys, którego nie da się już ukryć. Zwłaszcza w sektorach, w których kształtuje się humanistyka. Argumenty są na wierzchu. Takiego stopnia degradacji edukacji uniwersyteckiej, takiego cynizmu, nieuczciwości, ignorancji kierownictwa na jej szczytach, takiej pionowej struktury konformizmu, giętkości karku, sprzedajności, braku patriotyzmu, braku profesjonalizmu, nietolerancji wobec „białych kruków”, które gdzieniegdzie jeszcze pozostają, dotąd nie było. Nie było dotąd także tak podkreślanie lekceważącego stosunku państwa do szczególnie ważnych, w warunkach niewypowiedzianej wojny rosyjsko-ukraińskiej, ukrainoznawczych składników nauki humanistycznej, które kształtują świadomość narodową, duchowy kręgosłup Ukraińców. W środkach masowego przekazu i sieciach społecznościowych zwykłymi i wielokrotnie powtarzanymi stały się alarmujące twierdzenia oceniające w rodzaju „degradacja edukacji się pogłębia”, „naukowa ignorancja trwa”, „kto i jak będzie uczył młodych Ukraińców”, „żebraki od nauki”, „kraj nie potrzebuje tych, którzy czytają i myślą”, „odpływ mózgów za granicę przekracza wszelkie granice”, „lipne dyplomy na taśmie produkcyjnej”, „plagiatorzy w majestacie prawa” itp. Są i bardziej kategoryczne: „Powaga, a nawet tragizm sytuacji z nauką na Ukrainie wciąż nie jest uświadamiany ani przez władzę, ani przez szeroką opinię publiczną”. Co się dzieje? Gdzie są źródła tego zjawiska? Jakie oczekiwane są skutki? Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. Cierpliwość w środowisku uczciwych uczonych się kończy. W czerwcu 2020 roku wielu na Ukrainie wstrząsnęło opublikowane i aktywnie komentowane w sieciach społecznościowych oświadczenie, napisane przez znanego literaturoznawcę, profesora Żytomierskiego Uniwersytetu im. I. Franki Petra Biłousa w sprawie zmuszenia go do opuszczenia tego uniwersytetu. Wśród przyczyn odejścia uczony wymienił „niszczycielską politykę państwa w dziedzinie edukacji i nauki, a także wyrafinowany biurokratyzm na uniwersytecie, nieprzyjazną, nieznośną atmosferę na katedrze”. To tylko jeden wymowny przykład. A można je mnożyć w setkach. Wierzchołek góry lodowej o umownej nazwie „przyszłość ukraińskiej nauki i edukacji”, wydaje się, traci sterowność i porusza się samopas w nieprzewidywalnym kierunku. Uderza jedynie reakcja wyższych szczebli władzy: albo tam o tym wiedzą i się z tym pogodzili, albo uważają, że to problem niepierwszorzędny, więc poczeka. Świadectwem takiego stosunku są chronicznie „obcinane” pozycje wydatków na naukę w corocznym budżecie kraju. Wprawdzie permanentnie przebudowywane zarówno pod względem struktury, jak i składu kadrowego Ministerstwo Oświaty z jego coraz to nowymi szefami bierze się za nowe reformy. Jednak, jak pokazuje praktyka, większość z nich znów wychodzi na światło dzienne jako pospieszne, bezsystemowe, oderwane od realiów życia, a co za tym idzie – nieskuteczne. Jedną z ostatnich prób rozwiązania problemów ukraińskiej nauki stało się pojawienie się rozkazu Ministerstwa Oświaty Ukrainy nr 32 z 15 stycznia 2018 roku „O zatwierdzeniu Porządku tworzenia Wykazu naukowych wydawnictw fachowych Ukrainy”. Dokument, na który społeczność naukowa długo czekała, niestety nie rozładował, a wręcz przeciwnie, namagnesował sytuację, rodząc szereg nowych problemów. Istotę tego, co dzieje się z wdrażaniem poszczególnych zapisów tego dokumentu, można ogólnie określić takimi sloganami: „ruina ukraińskiej humanistyki”, „zielone światło w nauce – dla przedsiębiorczych i majętnych, a nie dla utalentowanych i uczciwych”, „postawienie spraw publikacyjnych na biznesowy tor”, „droga do pseudonauki otwarta”. Pierwsze alarmujące sygnały pozostały poza uwagą państwa. Reakcję na kolejną próbę urzędników od edukacji wprowadzenia rewolucyjnych zmian w ledwo tlącym się bycie ukraińskiej nauki można prześledzić praktycznie przez cały łańcuch współczesnych zasobów informacyjnych – od wąskospecjalistycznych wydawnictw, po obliczone na szeroki ogół drukowane i elektroniczne media, a także sieci społecznościowe. Spośród platform sieciowych wyróżnię bezstronną i gruntowną analizę ministerialnego dokumentu w artykule przedstawiciela społeczności akademickiej, doktora nauk ekonomicznych Ołeksandra Popowycza. Już sam tytuł – „Naukometryczna ignorancja: wobec manii biurokracji wprowadzenia cyfrowej oceny nauki” – daje możliwość wyjaśnienia merytorycznych akcentów wystąpienia tego uczonego. Na konkretnych przykładach ze światowej i krajowej praktyki autor dowodzi szkodliwości takiego dokumentu dla dalszego rozwoju ukraińskiej nauki. Artykuł ten został opublikowany w popularnonaukowym tygodniku „Granit nauki”. Swoją drogą, wymowny szczegół: to wydawnictwo jest zarejestrowane przez czynniki rządowe nie Ukrainy, a… Łotwy. Całkowicie popierając autora tego rezonansowego artykułu, docent wydziału ekonomicznego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Wołodymyr Krawczenko wyraża zdziwienie z powodu tego, że nasze Ministerstwo Oświaty, wprowadzając nieefektywne obce wzorce, niezasłużenie ignoruje niedawno stworzony narodowy efektywny zasób elektroniczny dotyczący oceny wyników działalności naukowej pracowników klasycznych uniwersytetów – bezpłatną wyszukiwarkę Google Scholar. Ten temat kijowscy uczeni poruszyli jeszcze na rok przed wyjściem wspomnianego rozkazu Ministerstwa Oświaty. Ale nikt z państwowych urzędników na to nie zareagował. Ostrość tematu przeniosła się także na strony ogólnokrajowych mediów. Oficjalny organ Rady Najwyższej Ukrainy – gazeta „Hołos Ukrajiny” w numerze z 1 czerwca 2018 roku – opublikował apel grupy uczonych prawników i politologów na czele z Wołodymyrem Horbatenkiem pod wymownym tytułem „Scopus zamiast nauki: czy potrzebuje tego Ukraina?”. Wniosek brzmi kategorycznie i jednoznacznie: „Wyniki prawdopodobnego wdrożenia tego rozkazu będą miały katastrofalne skutki zarówno dla nauki, jak i dla państwa w całości”. Z bolesnymi słowami o kryzysowym stanie ukraińskiej nauki, który jeszcze bardziej się pogłębił po kolejnej nowacji Ministerstwa Oświaty, za pośrednictwem tygodnika „Słowo Proświty” równo rok temu wystąpił doktor nauk fizyczno-matematycznych Maksym Stricha. Właściwie wyraził on nie tylko swoje myśli, ale i wszystkich uczestników corocznej konferencji Akademii Nauk Wyższej Szkoły. Stopień emocji na tym zgromadzeniu wymownie odczytuje się, powiedzmy, w tych słowach z wystąpienia jednego z uczestników konferencji, skierowanego przede wszystkim do szefów Ministerstwa Oświaty: „Cierpliwość nie jest bezgraniczna, kiedy chodzi o bezpośrednie poniżanie ludzkiej godności i niemożność zajmowania się ulubioną pracą zawodową… My (w swoim czasie) mówiliśmy prawdę o Dmytro Tabacznyku, to dlaczego mamy milczeć o obecnych szefach, którzy dzisiaj reformują naszą edukację, nie mając ani jednego dnia zawodowego stażu pracy ani w krajowej nauce, ani w ukraińskiej wyższej szkole”. Coraz więcej postów z zaznaczonej problematyki znajdujemy w sieciach społecznościowych.
Na początku warto wyjaśnić korzeń problemu. Zaczyna się on, według przekonania autora tych wierszy, bezpośredniego świadka i uczestnika tych procesów od wewnątrz, w tym okresie niełatwego utwierdzania państwa ukraińskiego, kiedy nauka ze specyficznego cechu ludzi utalentowanych, opętanych i powołanych przez los znalazła się, w warunkach słabości instytucji państwowotwórczych i żywiołowości ich powstawania, w środowisku sprzedajnej koniunktury. W tych okolicznościach nauka, niezauważalnie dla przeciętnego obywatelstwa, stawała się masowym zawodem dla mniej uzdolnionych, ale przedsiębiorczych i ambitnych. Stawała się taką przede wszystkim dlatego, że droga przechodzenia przez zdobywców stopni naukowych po jej zazwyczaj trudnych do pokonania schodach wyraźnie się upraszczała dzięki dopuszczeniu tam takich obcych „ciał” jak korupcja, nieprofesjonalizm, nieprzejrzysty biznes. Jest to coś, co zawsze towarzyszy każdej chronicznie niestabilnej, niekompetentnej i niepatriotycznej władzy. Chodzi o przełom tysiącleci: koniec lat 90. XX wieku – początek lat 10. XXI wieku. Warto wspomnieć tę epokę w konkretach narodzin na ukraińskich terenach niesłychanego dotąd zjawiska masowej uniwersyteizacji szkoły wyższej i, odpowiednio, gwałtownej dewaluacji pierwotnego znaczenia takich pojęć jak „uniwersytet”, „inteligent”, „elita narodu”. Zjawisko to z wiadomych przyczyn do tej pory nie zostało przemyślane i opisane przez naszych badaczy. Dlatego tutaj – tylko fragmentarycznie o tym, na czym polegała jego istota: - zrównanie na poziomie ustawodawczym różnych form własności skłoniło do pojawienia się dziesiątek nowych prywatnych uczelni, których założycielami często byli ludzie dalecy od nauki i edukacji oraz tak samo równoodlegli od prawdziwej istoty przeznaczenia i funkcjonowania placówek oświatowych; - tradycyjne dla postsowieckiej edukacji instytuty pedagogiczne (a takich na każdy obwód było po dwa-trzy) pospiesznie przekształcano w uniwersytety typu klasycznego; - status akademii i uniwersytetów nagle otrzymywały dawne technika, kolegia, a nawet szkoły zawodowe; - bezkrytyczne tworzenie przez szereg nowo powstałych i przekształconych uniwersytetów znacznej liczby filii w głębi kraju, które nierzadko mieściły się w akademikach, innych nieprzystosowanych pomieszczeniach, a do wykładania w których angażowano całkowicie nieprzygotowanych do takiej pracy wykładowców; w takich miejscach wypisywanie „lipowych” dyplomów o ukończeniu wyższego wykształcenia nabrało niespotykanych dotąd rozmiarów; - kategoryczne określenie „narodowy”, które pierwotnie przypisywano tylko trzem głównym uniwersytetom Ukrainy (uniwersytet Szewczenki, Politechnika Kijowska oraz Akademia Kijowsko-Mohylańska), zaczęto przyczepiać do coraz większej liczby uczelni, nawet w szeregu centrów rejonowych ukraińskiej głębi (powiedzmy, Głuchów, Humań, Perejasław, Kamieniec Podolski), które ani pod względem liczebnym studentów, ani pod względem potencjału kadrowego wykładowców, ani pod względem ich dorobku naukowo-oświatowego temu wysokiemu mianu nie odpowiadały; - ściśle zapisane na papierze według szeregu odpowiednich kryteriów procedury licencjonowania i akredytacji każdej nowej specjalności z osobna czy oddzielnie wziętego uniwersytetu w całości stopniowo przekształciły się w głównym biurze Ministerstwa Edukacji w prostą wyprzedaż na prawo i lewo najbardziej prestiżowych specjalności według odpowiedniego przedziału cenowego. Takie specjalności, powiedzmy, jak stosunki międzynarodowe, dziennikarstwo, prawoznawstwo, medycyna, okazały się najbardziej dochodowe dla uczelni – kosztem gwarantowanego przepełnienia grup kontraktowych ciągnęły też największą sumę „zielonych”, które stabilnie zanoszono odpowiednim „załatwiaczom” przy ministerstwie. Ci z kadry kierowniczej uczelni, którzy przechodzili tę upokarzającą i kosztowną procedurę akredytacji (oczywiście, że wszystko to spadało na barki kolejnych wstępujących – kontraktowców), mogą potwierdzić: zjawisko „wyprzedaży” w taki sposób specjalności było charakterystyczne faktycznie dla niemal każdego, po raz kolejny przekształcanego, ministerstwa edukacji z jego nowym szefem. Jak formowała się naukowa „elita” narodu spośród konformistów i plagiatów. Żywiołowe „parady” nowych uniwersytetów zrodziły palącą potrzebę kadr naukowych – wszędzie odczuwano głód kandydatów i doktorów nauk, odpowiednio, także na tytułowanych wykładowców – docentów, profesorów. Nadchodziła „złota era” dla rozmnażania, również w postępie geometrycznym, naukowych rad specjalistycznych, okołoministerialnych komisji naukowo-metodycznych, które otrzymały prawo w imieniu państwa i faktycznie poza jego kontrolą towarzyszyć temu procesowi. W warunkach, gdy wszystkie przerzuty korupcji na tym odcinku bytu szkoły wyższej zostaną z korzeniami wyrwane, obywatelstwu staną się znane wszystkie subtelności i mechanizmy, które doprowadziły do uzurpowanego tylko przez wąskie koło wysokich rangą urzędników procesu „stemplowania” tak zwanej naukowej elity narodu spośród ludzi dalekich od nauki, ale bliskich władzy i biznesowi – od pisania tekstów dysertacji, organizacji tak zwanego współautorstwa publikacji, po opłacone towarzyszenie procedurze obrony. Przeważająca większość tych, którzy przeszli lub pragną przejść labiryntami długotrwałej w czasie procedury obrony „uczciwie”, może potwierdzić konkretnymi liczbami (jeśli się odważy), jak kosztownymi zarówno w nerwach, jak i w pieniądzach pozostają i dzisiaj niektóre z takich procedur (powiedzmy, wciąż „niezatapialne” stawki w „zielonych” za umowne oponowanie na radach specjalistycznych, za kierownictwo naukowe, za publikacje w „właściwych”, w opinii ministerstwa, wydawnictwach, za „właściwe” sporządzenie i dalsze prowadzenie dokumentów atestacyjnych itp.). Latami na poziomie czynników państwowych faktycznie legalizuje się plagiat, sabotuje się sprawę karania tych, którzy prześlizgują się do nauki nieuczciwymi metodami, którzy świadomie nie przestrzegają od dawna święcie tolerowanych w cywilizowanym świecie norm uczciwości akademickiej. Wszakże aktywizacja w sieciach społecznościowych wspólnot naukowych w rodzaju „Disergate”, połączonych ideą wyprowadzenia z cienia tego problemu i wypowiedzenia go pełnym głosem na poziomie międzynarodowym, jeśli ignoruje go kierownictwo państwowe, zaświadcza: pokrywka z kipiącego naukowego kociołka jest już gotowa wystrzelić. W nieuniknionym pragnieniu kierownictwa uczelni, których liczba na Ukrainie jest jednak zbyt duża, by za wszelką cenę przetrwać kosztem kontraktowców, wyraźnie obniżyła się poprzeczka wymagań wobec oceniania wiedzy. Niezmienna przez wieki teza edukacji uniwersyteckiej „student powinien wiedzieć i umieć” została zastąpiona obecnie upokarzającą dla większości wykładowców-profesjonalistów tezą „studentowi trzeba dogodzić, trzeba się spodobać”. W tych warunkach gwałtownie obniżyła się motywacja do wytrwałej nauki studentów uczciwych, pracowitych, profesjonalnie zorientowanych. Jak i praca takich samych wykładowców. Biurokratyzm i papierologia na katedrach uniwersyteckich faktycznie wyparły ducha prawdziwej nauki, efektywnej edukacji. Uniwersytety kontynuują praktycznie stemplowanie dyplomów, niepotwierdzonych ani wiedzą, ani praktycznymi umiejętnościami. Armia nosicieli takich dyplomów – rozczarowanych ukraińskimi realiami młodych i ambitnych Ukraińców – coraz bardziej zasila armię zarobkowiczów na europejskich i zamorskich drogach-bezdrożach. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
23 grudnia na budynku przy ulicy Hruszewskiego 4, w którym mieści się Instytut Literatury im. T.G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, odbyło się odsłonięcie tablic pamiątkowych ku czci wybitnych działaczy ukraińskiego ruchu oporu lat 1960–1970. Wasyla Stusa i Iwana Switłycznego. Decyzją Rady Naukowej Instytutu Literatury im. T.G. Szewczenki NAN Ukrainy z dnia 7 lutego 2019 r., wspólnie z naukowym Centrum Badań nad Problematyką Ukraińskiego Szistdziesiatnyctwa, poparto inicjatywę godnego uczczenia i memorialnego upamiętnienia działaczy-szistdziesiatnykiw, którzy pracowali w murach naszego Instytutu i których imionami szczyci się nie tylko literatura ukraińska, ale i światowa, a których wkład w uzyskanie przez Ukrainę niepodległości trudno przecenić. Tablice pamiątkowe zostały zainstalowane zgodnie z Rozporządzeniem Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej z dnia 17.08.2009 r. nr 911. Ludmiła TARNASZYNSKA, doktor nauk filologicznych, profesor, wiodący pracownik naukowy Instytutu Literatury im. T.G. Szewczenki NAN Ukrainy, kierownik Centrum Badań nad Problematyką Ukraińskiego Szistdziesiatnyctwa. Zdjęcie Heorhija ŁUKJANCZUKA. Wasyl Stus (1938–1985) – wybitny poeta-szistdziesiatnyk, utalentowany tłumacz, prozaik, literaturoznawca i obrońca praw człowieka, aktywny uczestnik ruchu oporu przeciwko systemowi totalitarnemu na Ukrainie, represjonowany. Laureat Państwowej Nagrody im. T.G. Szewczenki za tomik poezji „Droga bólu” (1991; pośmiertnie). Pośmiertnie uhonorowany tytułem Bohatera Ukrainy z nadaniem Orderu Państwa (2005). Jesienią 1963 r. W. Stus rozpoczął studia doktoranckie w Instytucie Literatury im. T.G. Szewczenki Akademii Nauk USRR na specjalności „Teoria literatury”. W czasie pobytu na studiach doktoranckich, oprócz pracy nad tematem rozprawy, przygotował i oddał do wydawnictwa pierwszy tomik utworów „Kruhowert”, napisał szereg artykułów literacko-krytycznych, opublikował kilka przekładów z Goethego, Rilkego, Lorki. Jednak perspektywa kariery naukowej została przekreślona zdecydowanym wystąpieniem przeciwko aresztowaniom ukraińskiej inteligencji, które rozpoczęły się na Ukrainie. 55 lat temu, 4 września 1965 r., w Kijowie, w kinie „Ukraina”, odbyła się pamiętna premiera filmu S. Paradżanowa „Cienie zapomnianych przodków”, która przerodziła się w otwarty protest przeciwko samowoli władzy totalitarnej. Wśród innych głosów (I. Dziuba, W. Czornowił) zabrzmiał tam również głos oburzenia młodego W. Stusa: „Gdzież jest prawda? Dlaczego nie pozwalają mówić prawdy? To niegodziwość!”. Przed usunięciem za ten „oburzający fakt” ze studiów doktoranckich Instytutu Literatury im. T.G. Szewczenki AN USRR W. Stus napisał w „Wyjaśnieniu” dla dyrekcji Instytutu: „...Mówiłem z oburzeniem o tym, że podejrzanie skrywane aresztowania ujawniają jakąś przygnębiającą atmosferę, która wytworzyła się w Kijowie, zwłaszcza wobec młodych twórców. Te podejrzane aresztowania tworzą grunt dla strasznych analogii. Cień krwawego 1937 r. jest zbyt bliski, by nie można było reagować na jakiekolwiek podobne symptomy. Czysto psychologicznie, czysto obywatelsko – nie mogłem się powstrzymać. Uważam, że w takich warunkach milczenie jest zbrodnią...”. Słowa „Nie mogłem ścierpieć. Nie mogłem milczeć” przeszły refrenem przez cały los niezłomnego Stusa. Został usunięty ze studiów doktoranckich, zaczął go śledzić KGB. Mimo pochlebnych recenzji jego poezji, ani pierwszy („Kruhowert”), ani drugi („Zimowe drzewa”) tomik nie zostały wydrukowane. W styczniu 1972 r. został aresztowany po raz pierwszy. Karę odbywał w łagrach mordowskich i magadańskich. Większość wierszy napisanych w łagrze była konfiskowana i niszczona, tylko nieliczne trafiły na wolność dzięki listom do żony. Po powrocie jesienią 1979 r. do Kijowa przyłączył się do Helsińskiej Grupy Obrony Praw Człowieka. Zarabiał na życie, pracując jako zwykły robotnik. W maju 1980 r. został ponownie aresztowany, uznany za „szczególnie niebezpiecznego recydywistę” i we wrześniu skazany na 10 lat robót przymusowych i 5 lat zesłania. Karę odbywał w łagrze o zaostrzonym rygorze WS 389/36 we wsi Kuczino w rejonie czusowskim obwodu permskiego. Życie W. Stusa tragicznie przerwało się w 47. roku życia, w nocy z 3 na 4 września 1985 r. podczas głodówki w karcerze łagru dla więźniów politycznych koło wsi Kuczino w obwodzie permskim. Pochowano go na cmentarzu łagrowym. W listopadzie 1989 r. dzięki staraniom bliskich i ludzi o podobnych poglądach prochy W. Stusa zostały przeniesione na Cmentarz Bajkowy w Kijowie. Iwan Switłyczny (1929–1992) – ukraiński literaturoznawca, językoznawca, krytyk literacki, poeta, tłumacz, działacz ukraińskiego ruchu oporu lat 1960–1970, represjonowany. Członek Międzynarodowego PEN Clubu. Laureat Państwowej Nagrody im. T.G. Szewczenki za tomik poezji, przekładów poetyckich i artykułów literacko-krytycznych „Serce dla kul i dla rymów” (1994; pośmiertnie). Od 1952 do 1955 r. I. Switłyczny studiował na studiach doktoranckich w Instytucie Literatury im. T.G. Szewczenki AN USRR. Naukowym opiekunem jego rozprawy doktorskiej „Teoria obrazu literackiego” w celu uzyskania stopnia kandydata nauk filologicznych był akademik O.I. Biłecki, który uważał, że po dopracowaniu pierwotnego tekstu („z nieznacznymi poprawkami”) można go bronić jako rozprawę doktorską. Jednak I. Switłycznemu przeszkodziła wysoka samokrytyczność, a zamiar wydania tekstu w
Wydanie „Ruchomej estetyki” jako osobnej książki przez „Naukową Dumkę”, niestety, nie doszło do skutku z przyczyn niezależnych od samego badacza: po krótkiej „chruszczowowskiej odwilży” rozpoczęły się represje wobec szestdziesiatnykiw. Pracował jako odpowiedzialny sekretarz czasopisma „Radzieckie literaturoznawstwo” (obecnie – „Słowo i Czas”); w latach 1955-1963 – młodszy pracownik naukowy Instytutu Literatury Akademii Nauk Ukraińskiej SRR, w latach 1963-1964 – pracownik naukowy Instytutu Filozofii Akademii Nauk Ukraińskiej SRR. Jako ideowy inspirator szestdziesiatnyctwa, duchowy przywódca narodowo-demokratycznego ruchu lat 1960-1970, jeden z organizatorów „samwydawu”, był wielokrotnie aresztowany. Łącznie przebywał w specjalnym izolatorze KGB (więzieniu) 2 lata i 2 miesiące, w łagrze – 4 lata i 10 miesięcy, na zesłaniu – 5 lat (prawie cały ostatni rok łagrowy spędził w szpitalu) – łącznie 12 lat. Zwolniono go w 1983 r. Jego dzieła (poezja, przekłady, krytyka literacka, epistolografia) ujrzały światło dzienne dopiero w latach 2000. W uroczystościach upamiętniających więźniów sumienia Wasyla Stusa i Iwana Switłycznego z okazji odsłonięcia tablic pamiątkowych wzięli udział: zastępca przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Wałentyn Mondryjiwski; dyrektor Departamentu Ochrony Dziedzictwa Kulturowego miasta Kijowa Ołeksandr Nykoriak; przedstawicielka Departamentu Ochrony Dziedzictwa Kulturowego miasta Kijowa Ałła Kozłenko; dyrektor Instytutu Literatury im. T.G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Mykoła Żułynski; dyrektor generalny Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, syn więźnia politycznego Wasyla Stusa Dmytro Stus; Marija Stus – siostra więźnia politycznego Wasyla Stusa; Ołeś Szewczenko – więzień polityczny, przewodniczący Kijowskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych; Wasyl Owsijenko – więzień radzieckich obozów koncentracyjnych, przebywał w jednym obozie koncentracyjnym z Wasylem Stusem; Mychajło Sydorżewski – przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; Mykoła Horbal – więzień polityczny radzieckich obozów koncentracyjnych, pisarz; Stanisław Czernilewski – poeta, reżyser filmowy, autor filmu poświęconego powtórnemu pochówkowi Wasyla Stusa i jego towarzyszy w Kijowie; Ołena Łodzynśka – dyrektor Muzeum Szestdziesiatnyctwa; Ryta Dowhań – wolontariuszka, pisarka, której rodzina przyjaźniła się z Wasylem Stusem; Oryna Sokułśka – przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych; Ołena Fajnberh – dyrektor wykonawcza Kijowskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych, pracownicy Instytutu Literatury im. T.G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz innych instytucji akademickich.
Tłumaczenie maszynowe
Dźwięki „Szczedryka” w wykonaniu chóru pod dyrekcją Ołeksandra Koszycia, odtworzone na pierwszej płycie z ukraińską muzyką (1922 rok, firma Brunswick, USA), a także pierwsze znane nagranie gramofonowe „Carol of the Bells” zabrzmiały 26 grudnia w radzie miejskiej Kamieńca Podolskiego. Nagrania po raz pierwszy publicznie odtworzono na gramofonie The Victor-Victrola VV-VI (produkcji USA, 1922 rok), który jest rówieśnikiem unikatowej płyty. Olga ŻMUDOWSKA Sala sesyjna rady miejskiej w ramach prezentacji projektu „Kamienieckie nuty i skrzydła »Szczedryka«” oraz wystawy pod tym samym tytułem zgromadziła naukowców, muzyków i mieszkańców miasta. Wydarzenie, zorganizowane przez Kamieniecko-Podolski oddział towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki we współpracy z szeregiem instytucji społecznych i placówek oświatowych, zostało gorąco wsparte przez władze lokalne oraz mera miasta Mychajła Positkę. Temat „Szczedryka” od kilku lat znajduje się w kręgu zainteresowań kamieniecko-podolskich proświtian, ponieważ właśnie z Kamieńcem związany jest los słynnego chóru, ogłoszonego przez Symona Petlurę agentem „dyplomacji kulturalnej niepodległej Ukrainy” 100 lat temu i wysłanego w wielki świat, by nieść wieść o artystycznej doskonałości Ukraińców, którzy pragnęli wolności i walczyli o niepodległość. Chór nigdy już nie mógł powrócić do rodzinnego domu, który zajęli bolszewicy i utopili we krwi marzenie o niepodległym państwie. Ale niemal po stu latach na Ukrainie zabrzmiał ich śpiew z amerykańskiej płyty… Także podczas wydarzenia ludowa kapela chóralna „Dnipro” zaprezentowała premierę pieśni „The Bluebirds” (1933) – nieznanej na Ukrainie wersji, która została napisana trzy lata przed „Carol of the Bells” i której słowa odzwierciedlają właśnie treść „Szczedryka”. Kapela jest spadkobiercą i kontynuatorem chóru studenckiego Uniwersytetu Świętego Włodzimierza, który pod dyrekcją Ołeksandra Koszycia 25 grudnia 1916 roku w Kijowie po raz pierwszy publicznie wykonał „Szczedryka” na wielkiej scenie. Anatolij Paładijczuk, proświtianin i badacz, poinformował: — Sto lat temu chór legendarnej Ukraińskiej Republikańskiej Kapeli pod dyrekcją O. Koszycia był wspaniałym odzwierciedleniem kamienieckiej epoki w historii Ukrainy. Droga „Szczedryka” do światowej popularności rozpoczęła się w Kamieńcu Podolskim i choć losy artystów były później skomplikowane, dramatyczne i pełne tęsknoty za ojczyzną, wypełnili oni swoją misję. Tragiczniejszy był los samego kompozytora Mykoły Łeontowycza, który pozostał na Ukrainie i został zabity przez czerwonych okupantów. I o tym właśnie, wraz z przewodniczącym lokalnych proświtian Wiaczesławem Polatynczukiem oraz naukowcem Dmytrem Babiukiem, chcieliśmy opowiedzieć w tym projekcie. Ekspertyzę naukową zapewnia Tina Peresunko, autorka i koordynatorka projektu „Światowy triumf „Szczedryka” – 100 lat dyplomacji kulturalnej Ukrainy”. Zapraszamy w te świąteczne dni do przyłączenia się do bożonarodzeniowej baśni z historycznym podłożem, która w tym roku rodzi się także w Kamieńcu Podolskim!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nadzwyczajna sesja Rady Bezpieczeństwa ONZ. Może ona nałożyć sankcje i wspomnieć o Memorandum Budapeszteńskim, postawić je na odpowiedzialnym poziomie, przekazać Ukrainie broń śmiercionośną w ramach rekompensaty za utratę parasola nuklearnego. Oprócz tego Rada Bezpieczeństwa ONZ jest w stanie uruchomić Międzynarodowy Trybunał Karny, który mógłby ukarać za zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości. Co więcej, zgodnie z Kartą Narodów Zjednoczonych z krajem-agresorem zrywa się stosunki dyplomatyczne i inne, które szkodzą bezpieczeństwu narodowemu państwa, aż do uregulowania konfliktu. Myślę, że w takim przypadku nie byłoby żadnych pytań o to, czy trzeba zrywać stosunki produkcyjne z Rosją i zamykać granicę. Wszelkie usprawiedliwienia, w stylu „czekaliśmy na wybory”, nie są przewidziane przez prawo. Żadne wybory nie są w stanie usprawiedliwić niewykonania artykułu 4 Ustawy Ukrainy „O obronie”. Nie jest wykluczone, że wszyscy winni zwłoki kiedyś poniosą odpowiedzialność karną. Na dzień dzisiejszy ten wymóg Ustawy nie został wykonany. Jeśli my, będąc ofiarą napaści, zaczynamy płakać i niemal zakochujemy się we wrogu, to jest to bezpośredni przejaw syndromu sztokholmskiego. Z jakiegoś powodu wciąż tolerujemy kolaborantów wewnątrz kraju. Ci ludzie produkują wrogie treści, które rozpowszechniają kanały telewizyjne właścicieli-apologetów kraju-agresora. Takie media szerzą fake newsy, które zniekształcają wyobrażenie o wojnie na terenach „ORDŁo” i na Krymie. Moim zdaniem organy państwowe pracują niezadowalająco. Nie warto zapominać o artykule 111 Kodeksu Karnego. Przewiduje on odpowiedzialność za politykę informacyjną na korzyść kraju-agresora. Nasi deputowani ludowi celowo i wyraźnie, w imieniu parlamentu, jadą do Rosji. Jednak żadnemu z nich Rada Najwyższa nie dawała ani takiego prawa, ani pełnomocnictw. Nie rozumiem, dlaczego nie ma przeciwko nim postępowań karnych, a Rada Najwyższa do tej pory nie przyjęła ustawy o walce z kolaboracjonizmem. Zamiast tego Rosja surowo karze za jakąkolwiek ukraińską symbolikę lub słowo w obronie ukraińskiego Krymu. Czyli kraj-agresor, który marzy o zniszczeniu naszego państwa, narzuca Ukrainie swoją terrorystyczną politykę informacyjną. Warto, by patriota wsparł język ukraiński — nazwą go nazistą. Gdy tylko zacznie bronić ojczystej duchowości — zrobią z niego nacjonalistę. Jeśli zaś zaproponuje walkę z kolaborantami — przypną mu łatkę neonazisty. Tymczasem kraj-agresor jest nazistowską Rzeszą. Niszczy on w każdym kraju świata państwowość. Rosja to kraj-terrorysta nr 1. Jej brudne łapy można znaleźć niemal w każdym punkcie na mapie świata: w Iraku, Syrii lub Iranie, w Czechach lub we Francji, we Włoszech lub w Niemczech. Tę listę można kontynuować… Jednak Erefii póki co nie zatrzymano. Po prostu odnalazła metodę globalnego hybrydowego terroryzmu i wspaniale wciela ją w życie. Właśnie dlatego radzę nazywać rzeczy po imieniu. Na przykład ogłosić stan wojenny. Nie jest on tożsamy z wypowiedzeniem wojny Rosji. Stan wojenny pozwoli przejąć kontrolę nad sferą informacyjną w temacie konfliktu i nie pozwoli nikomu przekręcać informacji o wydarzeniach na linii ognia oraz okupowanych terytoriach. Oprócz tego gospodarka będzie pracować na nasze zwycięstwo. Oligarchowie będą musieli lwią część swoich zysków przelać na front. Podsumowując: działania dotyczące sytuacji na okupowanych terytoriach powinny opierać się na Konstytucji, Karcie Narodów Zjednoczonych oraz prawie międzynarodowym. Rozmawiała Iryna SATAROWA
Tłumaczenie maszynowe
— Jakim dla Ukrainy był rok 2020: ze znakiem „+” czy „-”? Czego było więcej: dobrego czy złego?
— Nazwałbym go rokiem straconych szans. Między zobowiązaniami programowymi władzy a oczekiwaniami ludzi istnieje ogromny dysonans. Obywatele pragnęli szybkich kroków w walce z korupcją, we wzroście gospodarczym, w dążeniu do zamożnego życia, szybkiego zakończenia wojny na wschodzie Ukrainy oraz zwrotu Krymu. Niestety, przez błędy kadrowe, przez zamieszanie narzucone przez starych polityków, tego programu tak i nie udało się zrealizować. Moim zdaniem zadziałała strategia małych taktyk Putina dotycząca utrzymania rosyjskich pozycji na Krymie i w Donbasie. Agresor zdołał utrzymać to, o co walczy.
Na czym polega pozytyw? Ukraińska władza i ukraiński establishment zdołali dostrzec brak perspektyw wybranych strategii i taktyk. Najwyraźniej zrozumieli, że inicjatywa przyniesiona przez zagranicznych specjalistów i ich „realizatorów” nie osiągnęła swojego celu i nie daje żadnego pozytywnego efektu. Praktyka podchwytywania wszystkiego, co narzucają, i wdrażania tego, w rzeczywistości bardzo zgubnie działa zarówno na gospodarkę, jak i na sferę zarządzania.
Dlatego nasuwa mi się bardzo prosty wniosek: ukraińska władza musi opierać się na swoim narodzie, na jego wartościach moralnych i duchowych oraz wykorzystywać potencjał wyłącznie naszych obywateli. Wynika to z Konstytucji Ukrainy oraz Karty Narodów Zjednoczonych. Zgodnie z Ustawą Zasadniczą jesteśmy suwerennym państwem z szerokimi uprawnieniami i prawami. Karta Narodów Zjednoczonych mówi o tym, że żaden obcy kraj nie może ingerować w sprawy innego suwerennego państwa. Istnieje nadzieja, że z wyciągniętych lekcji oraz niezrealizowanych pragnień i planów zostaną wyciągnięte właściwe wnioski. W polityce zagranicznej i wewnętrznej kierownictwo państwa musi posługiwać się wyłącznie Konstytucją Ukrainy, jej ustawami, Kartą Narodów Zjednoczonych oraz prawem międzynarodowym. W żadnym wypadku nie można wystawiać na szczebel międzynarodowy ludzi nieprzygotowanych do zewnętrznych stosunków międzypaństwowych. Powinny w nich brać udział osoby z odpowiednią wiedzą, doświadczeniem i zrozumieniem sytuacji.
— Słowo „koronawirus” stało się głównym lejtmotywem 2020 roku. Na ile skuteczne są działania władzy w walce z COVID-19?
— W najnowszej historii nie tylko Ukraina, ale i cały świat stanęły przed wyzwaniem w kategorii pandemia. Niestety, do dnia dzisiejszego świat tak i nie określił, czym jest koronawirus. Czy jest to rzecz rękoma stworzona, czy naturalna? Większość ekspertów skłania się ku wariantowi numer jeden. Jeśli koronawirus jest rękoma stworzony, to jest to akt terrorystyczny na skalę światową. Wszyscy twórcy i realizatorzy choroby muszą ponieść odpowiedzialność za tę zbrodnię.
Ukraina, jak i inne kraje, okazała się nieprzygotowana na takie wyzwanie. Niestety, od dziesięcioleci w naszym kraju trwa niszczenie wszystkiego, co państwowe i użyteczne dla ludzi. Zamiast tego całkowicie brakuje u nas strategii wprowadzania nowego. Widzimy ruinę medycyny, której kierunek strategiczny jest zerowy. Ukraińcy stali się świadkami niszczenia stacji sanitarno-epidemiologicznych. Musimy zdać sobie sprawę, że zniszczono u nas wywiad chemiczny, bakteriologiczny, biologiczny, odpowiednie laboratoria i wojska chemiczne. Chociaż w ustawie Ukrainy określono priorytetowość tych kierunków. Państwo Ukraina powinno określić strategiczny poziom rozwoju medycyny, a nie kłaść to zadanie na barki ignorantów. Nad tym trzeba pracować na szczeblu państwowym. Powiedzmy, RBNiO powinno stworzyć autorytatywną komisję, która sformułuje programowy strategiczny rozwój medycyny z uwzględnieniem konstytucyjnej zasady bezpłatnego świadczenia usług dla obywateli.
Moim zdaniem, w związku z nieprofesjonalnymi działaniami poszczególnych urzędników, nie zdołaliśmy jasno, programowo rozpocząć walki z pandemią oraz zbadać i zrozumieć konieczności dwustronnego ruchu między władzą a społeczeństwem. Jeśli chodzi o wybór priorytetowych działań programowych, to nie powinny ich produkować głowy poszczególnych urzędników ani wyrywać z punktów wdrażania w obcych krajach. Zamiast tego należało wychodzić z bieżącego stanu spraw oraz zabezpieczenia majątkowego państwa i jego obywateli oraz tendencji rozprzestrzeniania się tych wyzwań. Zalecałbym stworzenie zrozumiałego dla całej Ukrainy planu i jasne korzystanie z niego. Społeczeństwo musi rozumieć propozycje władzy, aby je wykonywać. Tak samo należy stworzyć odpowiedzialną komisję z najpotężniejszych w państwie autorytetów, przedstawicieli nauki, praktykujących lekarzy placówek medycznych. Ci ludzie są zdolni wypracować program działań i protokoły. Ukraina kiedyś w produkcji szczepionek nie była w tyle, a zajmowała miejsce wśród przodowników. Dlatego trzeba pilnie rozwijać te kierunki i przeznaczać na ich rozwój środki. Myślę, że należy działać właśnie tak.
— Po co doszło do kryzysu konstytucyjnego? Czy był to czyjś zły zamiar?
— Uważam, że jest on sztuczny.
Co więcej, tutaj nie obyło się bez naszego północnego sąsiada. Rosja jasno zorientowała się, że poprzednia władza wprowadzała inicjatywy ustawodawcze, ignorując zasady zawarte w Konstytucji. Przecież zgodnie z Ustawą Zasadniczą Ukrainiec raz w roku składa deklarację do urzędu skarbowego w miejscu swojego zamieszkania. W Konstytucji nie ma nic wspomnianego o jego wydatkach, o krewnych, bliskich, znajomych i przyjaciołach. Dlatego takie zapisy ustawy są sprzeczne z wymogami Konstytucji. Ponadto nie jest tam wskazane, że deklarację należy składać do NAZK. Należy ją wysyłać do urzędu skarbowego w miejscu zamieszkania, tak jak robi się to w cywilizowanych krajach. Dlatego a priori nasi sąsiedzi, mając wewnątrz Ukrainy kolaborantów (przedstawicieli OPZZ – przyp. red.), zainicjowali wniosek do Sądu Konstytucyjnego Ukrainy. Na ile było to świadome czy nie – to inna kwestia. Wróg liczył na skandal międzynarodowy, konflikt wewnętrzny i dyskredytację Ukrainy w oczach społeczności międzynarodowej. Europa i USA nie rozumieją i nie mogą sobie wyobrazić, że u nas przyjmuje się ustawy, które są sprzeczne z Konstytucją.
Nie widzę tutaj kryzysu konstytucyjnego.
Chociaż kryzys rzeczywiście istnieje. I mieszka on w głowach ludzi, którzy nie mają wystarczającego wykształcenia i doświadczenia. Wszelkie działania muszą być podejmowane na podstawie ustaw i Konstytucji. Chciałbym przestrzec przed niedopuszczalnością podobnych sytuacji w przyszłości. Wszystko, co jest robione, musi przechodzić ocenę ekspertów. O ile mi wiadomo, eksperci Rady Najwyższej przed uchwaleniem ustaw o Państwowym Biurze Śledczym, NAZK i NABU wskazywali na niezgodność poszczególnych zapisów z normami konstytucyjnymi. Należało to uwzględnić. Zawsze mówiłem, że wraz z utworzeniem tych organów otrzymaliśmy minę z opóźnionym zapłonem. I ona obowiązkowo wybuchnie: w najbardziej odpowiedzialnych momentach będziemy widzieć, że to będzie działać znowu i znowu. Dlatego nie można tego zostawiać na powierzchni.
Dzisiaj na bazie Instytutu Badań Strategicznych, RBNiO, komisji eksperckiej Rady Najwyższej powinny odbyć się przesłuchania. Z uwzględnieniem ich uwag trzeba opracować rekomendacje, które wyjaśniłyby, co należy zrobić, aby podobnych sytuacji konfliktowych nie było w przyszłości.
— Po co władza podniosła ceny za media i uczyniła je drakońskimi? Czy naprawdę nie można było obejść się bez wzrostu taryf?
— Bez wątpienia największym błędem i pomyłką władzy jest nieodpowiedzialny stosunek do zasobów naturalnych oraz własnej gospodarki. Nie widzimy żadnej strategii rozwoju państwa już od 30 lat. A jest ona potrzebna. Bardzo potrzebna. I należy ją pisać, obejmując okres nie krótszy niż 50 lat. Powiedzmy, Japonia patrzy w przyszłość na tysiąclecia. U nas, niestety, wszystko jest inaczej. Utworzenie Naftohazu jest całkowicie niekonstytucyjne. Akcjonowanie i de facto oddawanie narodowych zysków poszczególnym ludziom, zwiększanie własnego wzbogacenia się jest przestępstwem. Obecnie jedyną legalną strukturą w tej sferze jest przedsiębiorstwo państwowe Ukrhazwydobuwannia. Wydobywa ono bez opodatkowania tysiąc metrów sześciennych gazu. Jego koszt to 680 hrywien. Teraz specjaliści z zagranicznym wykształceniem, ale bez doświadczenia i zrozumienia podstaw prawnych, jak zarządzać zasobem naturalnym na Ukrainie, narzucają nam punkt widzenia, że wszystko trzeba rzucać na rynek. Jednak na jaki rynek? Można na niego wynosić coś tylko wtedy, gdy ma się nadmiar. Tymczasem obecnie naród ukraiński potrzebuje zabezpieczenia. Dlatego zasoby naturalne muszą pracować na Ukraińca. Za czasów reżimu komunistycznego, w latach 70., z Ukrainy wypompowywano do 80 miliardów metrów sześciennych gazu. Dzisiaj widzimy spadek wydobycia. Jednak kierownictwo Naftohazu opowiada o swojej postępowości i efektywności. Zamiast tego radziłbym ich przegonić brudną miotłą. Gdzieś daleko i na zawsze. Urzędnicy Naftohazu chwalą się zniżką od Rosji na gaz. Jednak surowce energetyczne nie stały się bardziej dostępne dla Ukraińców. Zamiast tego w Naftohazie podniesiono taryfy. Dlatego nasunęły mi się pytania: „Kto poniesie za to odpowiedzialność? Jaka struktura państwowa zaniedbuje swoje obowiązki i nie kontroluje podwyżek taryf?” Ukraiński gaz nie powinien być fikcyjnie sprzedawany na poziomie międzynarodowym i wracać do nas jako importowany. Maksymalnie jego cenę można zwiększyć do 110 dolarów. W ten sposób Ukraińcy mieliby swój gaz. I tej sumy wystarczyłoby na rozwój branży. Jednak mamy przeszkodę, nazywa się ona Naftohaz. Taki zbędny i przestępczy twór jest absolutnie niepotrzebny. Żeruje on na ogólnonarodowym dobru wbrew Konstytucji. Właśnie dlatego trzeba go zlikwidować. Zamiast tego organy państwowe powinny zadbać, aby nasz gaz zapewniał potrzeby Ukraińców. W ten sposób zlikwidowalibyśmy ogromny komponent korupcyjny, który działa od dziesięcioleci. W przeciwnym razie będziemy dalej słuchać bajek od pseudospecjalistów, którzy będą nam opowiadać o światowym rynku. Nie warto zapominać, że ci ludzie zdobywali wykształcenie za granicą i orientują się na zagraniczne postulaty. Jednak powinni pamiętać, że Ukraina jest najbiedniejszym państwem w Europie. Dopóki nie staniemy na nogi, nie podniesiemy swojej gospodarki, nie zniszczymy korupcyjnego komponentu offshore, będziemy dreptać w miejscu. Moim zdaniem powinniśmy pozbyć się kredytów MFW. Zamiast tego trzeba zakasać rękawy i owocnie pracować. Również nie radziłbym agitować za wątpliwą wyprzedażą całego zasobu państwowego. Byłoby lepiej, gdyby ktoś zaproponował przeanalizowanie czterech fal prywatyzacji. Dopiero potem można racjonalnie i rozsądnie podejść do gospodarowania i sprzedać niepotrzebny państwu zasób. — Co Pan powie o wojnie w Donbasie? Kiedy nastąpi rozwiązanie tego płonącego konfliktu? — Mówiliśmy o tym, że państwo potrzebuje urzędników, którzy posiadają wiedzę. Tacy ludzie muszą orientować się na Konstytucję Ukrainy, prawa naszego państwa, Kartę Narodów Zjednoczonych oraz prawo międzynarodowe. Wtedy specjalista, który będzie miał taką czy inną styczność z konfliktem w Donbasie, będzie proponował legalne metody jego rozwiązania i działał we właściwy sposób, w interesie Ukrainy i bezpieczeństwa narodowego. Co mam na myśli? W artykule 4 Ustawy Ukrainy „O obronie” napisano następujące słowa. Jeśli wróg przekracza granicę, całe państwo musi się bronić, stawiać opór i strzelać. Systemem ochrony przed agresorem jest ogłoszenie stanu wojennego na odpowiednich terytoriach. I to jest bardzo ważne. Słowa w rodzaju ATO czy OOS nie mają żadnego znaczenia dla przeciętnego obywatela. Nasi ludzie i tak rozumieją, że w Donbasie jest gorąco, że tam trwa wojna. Zupełnie inną sprawą jest świat. Jeśli wprowadzono stan wojenny, musi zebrać się nasze bolesne pytania zadaliśmy współprzewodniczącemu Ogólnoukraińskiego forum społecznego „Ukraińska alternatywa”, honorowemu przewodniczącemu partii „Patriota”, profesorowi prawa Mykole Hołomszy.
Tłumaczenie maszynowe
„Obrońcy Ukrainy potrzebują zarówno konkretnej pomocy, jak i wsparcia moralnego” — Panie Anatoliju, dokąd pan tym razem jeździł? — Odwiedziliśmy żołnierzy 17. brygady pancernej. Mam z nimi od dawna przyjacielskie relacje. Kiedy pojawia się u nich jakiś problem, dzwonią: „Anatoliju Hryhorowyczu, pomóżcie…”. Tym razem, oprócz innych rzeczy, wiozłem im folię. Ich pododdział stacjonuje w polu, a na Donbasie w chłodnej porze roku wiatry są tak przenikliwe, więc trzeba ocieplać i chronić przed deszczem oraz śniegiem zarówno namioty, jak i budynki gospodarcze. Chłopcy są dzielni – zrobili sobie nawet łaźnię. W ten sposób podtrzymują zarówno swoją formę fizyczną, jak i ducha walki. Folia od naszych wolontariuszy była również potrzebna piechocie morskiej i żołnierzom 72. brygady, oni są w ziemiankach na pierwszej linii frontu, więc żeby ziemianki nie przeciekały, trzeba je przykryć folią. Na następny wyjazd musimy przywieźć żołnierzom 17. brygady pancernej generator, żeby nie byli zależni od jakichkolwiek problemów z podłączeniem do sieci elektrycznych. W 2020 roku było bardzo ciężko: płonęła Stanica Ługańska, Zołote, pozycje 72. brygady, Zajcewe, Majorskie, pozycje 137. batalionu piechoty morskiej – wszystko spłonęło. Ogień niszczył domy miejscowych mieszkańców, infrastrukturę, ziemianki, sprzęt bojowy naszych żołnierzy, bo „separzy” podpalali suchą trawę. Detonowały miny i inne materiały wybuchowe. Więc wolontariusze mieli co robić. I dzięki ludziom nieobojętnym, którzy pomoc frontowi uważają za swój obowiązek obywatelski, staraliśmy się choć trochę załatać te dziury, które najwyżsi urzędnicy państwowi tylko obiecywali, ale tak i nie zdołali załatać. Proszę sobie wyobrazić: jeśli od ostrzału czy podpalenia ucierpiał transporter opancerzony, to chłopcy musieli sami go naprawiać, na własny koszt! — A czy naszych żołnierzy karmią normalnie, czy pozostaje potrzeba żywności, jak na początku wojny? — Sytuacja jest lepsza niż w latach 2014–2016. Dzięki Bogu, obecnie czegoś takiego już nie ma, ale jeśli oprócz folii, siatek, przyrządów, techniki my i dziś wieziemy na front jakieś podarki, to jest to przede wszystkim wsparcie moralne. Jest ono bardzo potrzebne obrońcom Ukrainy. Kiedy armia nie walczy, a musi siedzieć w okopach, wykonując rozkaz nie strzelania, w czasie gdy wróg nieustannie narusza rozejm, w dusze żołnierzy mimowolnie wkrada się rozpacz, zwątpienie, poczucie, że zarówno dowództwu, jak i wszystkim rodakom jest wszystko jedno. I dlatego tak ważne są i rysowana karteczka od ucznia, i jakiś smakołyk jako dodatek do żołnierskiej racji żywnościowej. — Wiem, że czasami zabiera Pan ze sobą w wyjazdy do strefy przyfrontowej profesjonalnych artystów lub takich wykonawców pieśni o ukraińskiej wolności, jak połtawski poeta i piosenkarz Jurij Trejhel. Jak takie koncerty przyjmuje miejscowa ludność? — Różnie. A jak może przyjmować nas miejscowa ludność, kiedy strefa przyfrontowa to terytorium przestrzeni informacyjnej rosyjskiego agresora? Bywało, że „zawiesisz się” u chłopców na „zerówce” na kilka dni, to i sam mimowolnie stajesz się konsumentem rosyjskiego produktu informacyjnego w opakowaniu z kolaboranckimi logotypami „DNR” i „LNR”. Niestety, ukraińskiego produktu tam nie ma lub prawie nie ma: z powodu słabej mocy ukraińskich nadajników Rosjanie wraz ze swoimi „satelitami” albo „zagłuszają” go silniejszym sygnałem, albo z powodu swojej fizycznej słabości sygnały ukraińskich kanałów telewizyjnych nie pokrywają strefy działań wojennych i tymczasowo okupowanych terytoriów. W rezultacie całkowicie przegrywamy z rosyjskim okupantem wojnę informacyjną, a dlatego miejscowa ludność i żyje w iluzjach „ruskiego miru”. Oczywiście nie wszyscy, ale większość. I żeby taka sytuacyjna większość przerodziła się w sytuacyjną mniejszość, instytucje państwowe muszą dobrze popracować. Jestem wdzięczny Departamentowi Kultury i Turystyki Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej, zespołom twórczym Połtawskiej Filharmonii Obwodowej, teatrowi muzyczno-dramatycznemu imienia Gogola, Obwodowemu centrum twórczości ludowej i pracy kulturalno-oświatowej, miejskiemu domowi kultury, innym profesjonalnym i amatorskim artystom za ich tytaniczną patriotyczną pracę na rzecz powrotu zrusyfikowanego Donbasu na łono państwa ukraińskiego. Drugi rok przyjaźnimy się z mieszkańcami Kateryniwki. Ukraińskimi pieśniami w wykonaniu Dmytra Sokołowa i zespołu pieśni ludowej „Koza Dereza” w końcu roztopiliśmy lód zwątpienia w ich sercach. „Przez pięć lat wojny rosyjsko-ukraińskiej do nas nie tylko z koncertem, ale i z dobrym słowem nikt nie przyjeżdżał — ze smutkiem opowiadali mieszkańcy Kateryniwki. — W zeszłym roku zebrało się nas około czterdziestu osób – chcieliśmy porozmawiać z prezydentem. Ale jego kolumna, ujrzawszy nas, tylko dodała prędkości”. My, połtawscy wolontariusze, mamy wielu dobrych przyjaciół nie tylko wśród żołnierzy, ale i wśród tych mieszkańców strefy przyfrontowej, którym ta wojna otworzyła prawdziwe oblicze „bratniej” Rosji. Bywając w Pisky, odwiedzamy na przykład babcię Sofię, której słowa zapamiętałem na zawsze. Jej dom okupanci zbombardowali, ten sam los spotkał i pięć innych chat, w których się osiedlała. Pokazując na ruiny, babcia mówi: „Oto jaki on jest, ruski mir. Ale to nasza ziemia i ja stąd nigdzie nie pójdę…”. Ona zawsze zamawia u mnie czosnek wiosenny do sadzenia. „Ruski mir” zasypuje jej wieś pociskami, a babcia Sofia uparcie każdej wiosny sadzi ogródek, nie poddaje się. — W zeszłym roku w centralnych kanałach telewizyjnych w wywiadzie z zastępcą szefa Policji Narodowej Ukrainy, zastępcą dowódcy Operacji Połączonych Sił (OOS) Wadymem Trojanem w napisach wskazano Pana jako mieszkańca Kateryniwki. Co Pan tam robił? — Pewnego razu, przebywając jesienią 2019 roku z wolontariuszkami Nataliją Woronkową i Nataliją Kostiną w Zołotem-4, gdzie planowano lustracyjne rozdzielenie (jak dla mnie, jednostronny odwrót) sił i środków ZSU wzdłuż linii rozgraniczenia (czemuś nie linii frontu, jak wydrukowano w podręcznikach wojskowych), stałem się przypadkowym świadkiem „państwowotwórczej” postawy przedstawicieli miejscowej władzy. Aby wyjaśnić opinię mieszkańców wsi Kateryniwka w sprawie rozdzielenia wojsk, zastępca dowódcy OOS, zastępca szefa Policji Narodowej Ukrainy Wadym Trojan z wolontariuszami i innymi osobami towarzyszącymi dwoma samochodami wyjechali do Kateryniwki. Ze mną w samochodzie było dwóch policjantów i nieznana osoba płci żeńskiej. Pewnie śledcza, pomyślałem. „Kto taka eta Woronkowa? Chto ona siebie pozwoliajet? Moją by wolej, to meszok jej na gołowu, dalsze w les, a tam – pulu w zatylok, i niet problem”, — cynicznie oświadczyła kobieta, nie mając pojęcia, kim jestem. „Czy to nie za wiele?” — zapytałem tę okrutną panią (czy „gospożę”), która tak nienawidziła oddanej wolontariuszki. Nieznajoma milczała, policjanci również. Wkrótce dowiedziałem się, że to tymczasowa pełniąca obowiązki kierownika miejscowej administracji państwowej miasta Zołote Inna Demydenko. W trakcie 40-minutowej rozmowy telefonicznej z szefem Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej Witalijem Komarnyckim w sprawie sytuacji wokół rozdzielenia wojsk w Zołotem-4 i Kateryniwce poinformowałem kierownika obwodu również o tym haniebnym fakcie. Jednak „odszedł” Komarnycki, a dama z dwoma paszportami kontynuuje „rządzenie” Zołotem. „Jeśli jesteś za Ukrainą, to bądź gotowym na wszystko…” — Wiem, że Pana syn Bohdan był na froncie, przeżył wiele strasznych sytuacji…
— Służbę w wojsku Bohdan zaczynał w 2013 roku w Wasylkowie pod Kijowem po ukończeniu Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Agrarnego imienia Dokuczajewa. 30 listopada syn miał składać przysięgę i pojechałem do niego. Późno w nocy przyjechałem na dworzec kolejowy w Kijowie, do Wasylkowa postanowiłem dotrzeć rano, a tymczasem poszedłem na Majdan. O trzeciej trzydzieści przyszedłem, a o czwartej godzinie berkutowcy ruszyli do ataku. Wtedy minęło dopiero pół roku od mojej operacji, więc nie byłem jeszcze takim silnym bojownikiem, ale i mnie się oberwało od pałek. Odepchnęli nas do Soboru Michajłowskiego, był otwarty, a księża uratowali wielu ludzi, opatrywali – pokłon im i szacunek! Jak dobrze, że mamy Ukraiński Kościół!.. Bohdan walczył w składzie 53. samodzielnej brygady zmechanizowanej Sił Zbrojnych Ukrainy. Przez lata wojny przeszedł drogę od szeregowego do porucznika, dowódcy plutonu zmotoryzowanego. Jakoś w 2016 roku syn dzwoni: “Brygadę wycofano ze strefy ATO na poligon “Szyrokyj Łan”, co w obwodzie mikołajowskim. Tutaj błota po kolana, straszne warunki. Co radzisz robić?” “Idźcie do prokuratury wojskowej”. I chłopcy poszli do prokuratury w Mikołajowie. Ten marsz miał wielki rezonans w państwie i pokazał, że wojskowi też mają prawa. — Czy Twoja żona Tetiana Ci pomaga? — Tak, wspiera we wszystkim, była też w ATO, tak jak młodszy syn Taras. U mnie cała rodzina to wolontariusze. Taras, nawiasem mówiąc, trzy miesiące był na Majdanie w Kijowie. I do tej pory przechowujemy nasze majdanowe maski przeciwgazowe. Wszystko może się zdarzyć. Demokracja czasem wymaga ochrony drogą oporu ludowego wobec prób zaprowadzenia dyktatury czy oddania wrogowi zdobyczy, osiągniętych dzięki poświęceniu bojowników wielu pokoleń. Nasi oligarchowie i ich marionetki stają się coraz bardziej bezczelni, dlatego my dzisiaj musimy zrobić wszystko, aby nie pozwolić im rzucić naszego państwa w przepaść, znowu zamknąć je w torze wodnym Moskwy. — Nie pozwolimy rzucić… — Niech nie liczą na realizację swoich zdradzieckich planów. Jestem dumny z tego, że wyrosła młodzież, która jest zdolna bronić ideałów Wolności, Niepodległości, zna prawdziwą historię swojego narodu. Po trochu się rozwijamy. Oto jutro w Połtawie otwieramy tablicę pamiątkową Jewhenowi Konowałcowi na budynku 38. szkoły, na bulwarze jego imienia. Tablica jest z powłoką antywandalową, więc mam nadzieję, że putlerowskim agentom nie uda się jej zniszczyć. “Ukraińcy muszą jednoczyć się w jedną światową potęgę” — Panie Anatolij, Pana zdaniem, jakie najważniejsze kroki musi podjąć kierownictwo Ukrainy, aby nasze państwo wytrwało i zwyciężyło w wojnie z Rosją? — Główne, żeby władza rozumiała, że jest odpowiedzialna za państwo, w imię niepodległości którego zginęły miliony Ukraińców. Żeby wysokiej rangi urzędnicy nie czuli się tymczasowymi zarządcami, których zadaniem jest coś urwać dla siebie tu i teraz, bo jutro może wygonią od koryta. Zawsze mnie dziwiło, jak ludzie, których ta czy inna fala procesów politycznych wyniosła na szczyt władzy, tracą szansę pozostać w historii Ukrainy osobą pozytywną, mieć jakiś plusowy bilans moralny. Dzisiaj Ukraina, niestety, stoi nad przepaścią. Bo władza znowu ogląda się na Moskwę, jak wiekopomny Januk. U nas musi być własna polityka, jesteśmy samowystarczalnym państwem z wielotysiącletnią historią. Ukraińcy muszą jednoczyć się w jedną światową potęgę. A państwo musi tworzyć warunki dla rozwoju inicjatywy, przedsiębiorczości swoich obywateli. Ludziom będzie żyło się komfortowo, jeśli ustawowo zostaną stworzone sprzyjające warunki dla prowadzenia biznesu. Niestety, u nas obecnie niszczy się klasę średnią, mały i średni biznes – na korzyść wielkich korporacji, oligarchów. Szczególnie te procesy nasiliły się podczas pandemii, kiedy zamykane są te punkty handlowe, gdzie za ladą jest 1-2 pracowników, chociaż tam dystans społeczny, ochronę obywateli przed infekcją zapewnić o wiele łatwiej niż w supermarkecie. Artykuł 13 Konstytucji Ukrainy ogłasza nas, obywateli, właścicielami zasobów naturalnych kraju. W praktyce zaś ropę i gaz wydobywa się dla wzbogacenia oligarchów. Za dzień odwiert daje 50-100 tysięcy dolarów zysku. Dlaczego ma on trafiać do kieszeni poszczególnych żarłocznych ludzi, a nie do narodu Ukrainy? Niepokoi mnie też to, że wciąż pozostajemy państwem policyjnym. Świadczą o tym sfabrykowane sprawy przeciwko patriotom Ukrainy, jej obrońcom. Dzisiaj armia nie ma takiego uzbrojenia jak Gwardia Narodowa. Wydatki na organy ścigania rosną, a rezultatów pracy nie widać. — I mimo wszystko wbrew temu – bądźmy optymistami! Nam swoje robić — trzymać swoje przyczółki Wolności i bronić uczciwych ludzi przed zakusami nieludzi. — Właśnie tak. Bo inaczej nic nie będzie. — Dziękuję za rozmowę! Zdrowia dla Pana i Pana rodziny! Dbajcie o siebie – jesteście potrzebni Matce Ukrainie i jej bohaterom! — Bohaterom – chwała! Rozmawiała Hanna ANTYPOWYCZ (DENYSKO) W tych dniach bliscy, przyjaciele, towarzysze broni – obrońcy praw człowieka i więźniowie polityczni, proświcianie i wojownicy, którzy bronią Ukrainy przed putlerowską ordą, mieli okazję wygłosić słowa szacunku i podziękowania wolontariuszowi, obrońcy praw człowieka, przewodniczącemu Połtawskiego Obwodowego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych Anatolijowi Bannemu – 16 grudnia skończył 60 lat. We wsi Pisky koło Doniecka połtawscy wolontariusze poznali babcię Sofiję (na zdjęciu obejmuje wojownika), której chatę, a potem i inne tymczasowe mieszkania, zniszczyły pociski putlerowskich ordyńców. Ale babcia się nie poddaje i rodzinnych stron opuszczać nie zamierza… Anatolij Banny w Sołedarze we Wspólnym centrum kontroli i koordynacji kwestii zawieszenia broni i stabilizacji linii
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
lunice na spodniach, bo po naszemu – to kostium kobiecy lub po prostu strój, którego jedno ze znaczeń to “to, w co się stroją, ubierają; ubiór”, “odzież”: “Dziewczęta założyły swoje najlepsze stroje, może przygotowane na przyszłe wesele” (SUM IX, s. 773) – stąd wystroić się w jednym ze znaczeń “ładnie, świątecznie się ubierać”: “Wystroiła się jak laleczka” (Nomys); “Miścził rozkazał wszystkim wystroić się w romejskie świąteczne szaty” (P. Zahrebelny) (SUM 20, s. 372, 2013; tryb dostępu: https://services.ulif.org.ua/expl/Entry/index?wordid=11004&page=371). Czyli nie outfit, a strój, W cudzym chodzą albo biedni, albo Natomiast zwróćmy uwagę na sy- Czy starczy na to synonimiczne
Tłumaczenie maszynowe
Jedna z najbardziej zaciętych bitew na frontach wojny hybrydowej toczy się właśnie na polu językowym. Dziś zaktywizowali się zarówno jawni nienawistnicy ukraińskiego słowa, jak i ci, którzy już prawie 30 lat wzywają do wyważonego i umiarkowanego (według Krawczuka) rozwiązywania kwestii językowej. Od czasu do czasu deputowani-ukrainofoby poruszają w Radzie Najwyższej kwestię uchylenia ustawy językowej, przeglądu jej zapisów w celu uczynienia jej nieskuteczną, zawężenia użycia języka ukraińskiego w sferze edukacji, a w Sądzie Konstytucyjnym znajduje się wniosek od deputowanych z prorosyjskiej partii o rzekomej jej niekonstytucyjności. Chociaż wbrew ustawodawstwu językowemu prawa Ukraińców są stale łamane, w sieciach mamy wiele doniesień o rozprawach z Ukraińcami, którzy bronią swojego ojczystego języka. Nawet w niektórych szkołach nauczyciele (!) nękają ukraińskojęzyczne dzieci. Uparcie narzuca nam się myśl, że w czasie wojny nie czas na język. To znaczy: zrezygnujcie z ojczystego języka w imię zachowania państwa. Ale jakiego, rosyjskiego?! W jakich tylko grzechach nie oskarżają obecnie ukraińskie słowo! Okazuje się, że „śmiertelne niebezpieczeństwo” dla Ukrainy niesie właśnie język ukraiński. Jakby był winny i zagarnięcia Krymu przez rosyjskich okupantów, i antypaństwowych buntów separatystów. A żeby „zszyć kraj”, język ukraiński powinien zniknąć? W odróżnieniu od Rosjan mieszkających na Ukrainie, których językowi nie grozi zniknięcie, nasze środowisko językowe zawęża się do kręgu rodzinnego. Bolesne rany zadaje naszemu językowi niegramotność, która stała się normą w radiu i telewizji, gdzie jest on w większości zniekształcony, zubożony, nasycony urzędniczymi frazesami. Kiedy słucha się wielu naszych ministrów, deputowanych, różnych komentatorów, powstaje wątpliwość, czy uczyli się ukraińskiego choćby w szkole średniej. Właśnie z codziennych wystąpień szefów Ministerstwa Zdrowia usłyszałam słowo „liżok” (łóżek) z akcentem na ostatniej sylabie (obecnie jest to powielane w kanałach), że trzeba zasłaniać „rit” (usta), „ubihty” (wbiec) i używać „mery” (środki). Kalki z rosyjskiego, surżyk, niezdarna budowa zdań, sprowadzanie ich do prostych, stają się już normą także w kanałach uważanych za proukraińskie, w szczególności w tym samym Radiu Ukraińskim. Oto takie „perły” zebrałam w ciągu kilku dni: „odjahaty wzuttia” (zakładać obuwie), „wiazaty szerst” (dziergać wełnę), „baczyty joho baczennia” (widzieć jego wizję), „pidsumowuwaty pidsumky” (podsumowywać podsumowania), „fantastyczni fantaziji” (fantastyczne fantazje), „meszkajuczi meszkanci” (mieszkający mieszkańcy), „rozpocaty pocatok” (rozpocząć początek), „protestujuczi protestuwalnyky” (protestujący protestujący). Często zapominają, że w języku ukraińskim „bil” (ból) jest rodzaju męskiego, a „powin” (powódź) – żeńskiego, „nedila” (niedziela) i „tyżden” (tydzień), „wdacza” (zdolność) i „udacza” (powodzenie), „szkoda” (szkoda) i „szkoda” (szkoda) mają różne znaczenia. Przez błędny akcent nawet trudno zrozumieć słowo: „torkatys” zamiast „torkatysia”. Z jakiegoś powodu wszystkie osoby nazywają „osobystostiamy” (osobowościami), a więc wyrażenie „skandaliczna, kryminalna osobowość” jest niestosowne, bo osobowość to wybitna osoba. Powinni wiedzieć, że „oblik” to nie „łyk” (twarz), a termin księgowy, a „korotkozorist” (krótkowzroczność) to wada wzroku, a nie dalekowzroczność, „dowżyna” (długość) – nie „protiażennist” (rozciągłość). Niesławna „azirowka” pewnie panuje na kanałach! Przykro dość często słyszeć, że podróżują „schidom” (wschodem), kończą „robyty” (robić), dodają łyżkę „dechtu” (dziegciu), spotkają się „nastupnoho riku” (następnego roku). Drażnią te potworki: „jawliajut sia” (pojawiają się – komu i skąd?) „jakisnymy” (jakościowymi), „wyhliadajut fakty” (wyglądają fakty), „diakuju i spiwczuwaju was” (dziękuję i współczuję was). Ze słów „dopowisty” (donieść) i „dołożyt” (ros. donieść) utworzyli często używany „neologizm” „dokłasty” (dołożyć). I kiedy wreszcie zniknie ta obrzydliwa kalka: „wkluczaty”, „zakluczaty”, „wykluczaty”, kiedy przestaną „zakrywat” i „widkrywat”, a nie „zachyniaty” czy „widchyniaty” drzwi? Ale największych znęcań doświadczają liczebniki. Czego warte wyrażenie „dewianostero czołowik” (dziewięćdziesięciu mężczyzn)! Zraziło mnie, że w audycji radiowej Maryny Fiłko o łączniczce UPA Parasce Łastiwce ona wraz z rozmówczynią, panią Melnyk, nazywały legendarną kobietę to „zwiazkiwkoju”, to „zwiazcewoju”, to „zwiazciwkoju”. Co to jest? Niedbałość, lenistwo, brak szacunku do słuchaczy? Dlatego brutalne traktowanie języka państwowego uważam za świadome dążenie do pokazania jego nieudolności, a zatem niemożności formułowania w nim swoich myśli. Właśnie jawnie rasistowską wypowiedź usłyszeliśmy od producentki seriali na „1+1” Oleny Jeremiejewej, że język ukraiński nadaje się tylko do kręcenia komedii. I taki obraz języka ukraińskiego narzuca się milionom słuchaczy. Bardzo modne stało się obfite przesypywanie swojej mowy angielskimi słówkami. I dlatego, dla przykładu, temperatury już nie mierzą, a „skriniat” (skanują – dokładniejszy wynik, zapewne). Czasami trzeba sięgać do specjalnego słownika terminów. Nie sądzę, by obcy język tych anglofilów był doskonały, a pochwalić się jego znajomością bardzo się chce. Język ukraiński ponosi wielkie straty przez lekceważenie właśnie jemu właściwych terminów i wyrażeń, a ciągłe kalkowanie rosyjskiego prowadzi do utraty melodyjności i zubożenia. Hańbą jest świadome kaleczenie języka ukraińskiego. To zbrodnia, którą, jak pisał Iwan Franko, ci ludzie chcą „pokazać jego niezdolność do rozwoju literackiego”. I słowotok szerzy się na kanałach! Już nie zatrzymuję się na reklamie, dubbingowaniu filmów, serwisach informacyjnych. Chce się wspomnieć i teksty piosenek. Niedawno usłyszałam wysławianie pieprzyków, które pojawiają się u ukochanej na słońcu. Myślę, że to niebezpieczne połączenie. Pewnie autor miał na myśli jednak piegi. Niestety, takie niedbałe podejście do słowa coraz częściej spotykam i na stronach utworów znanych współczesnych literatów… Język to najcenniejsze bogactwo narodu, jego granica obronna. Musimy zapamiętać, że błędne, kalkowane, urzędowe wyrażenia, które są powielane w przestrzeni informacyjnej, powodują uśmiercanie naszego języka. Więc musimy stale zaglądać do jego słownikowej skarbnicy. Język ukraiński, który ucierpiał od przymusowego zbliżenia z językiem kolonizatorów, ciężko goi straszne rany na swoim ciele. Język potrzebuje aktywnej i bezkompromisowej ochrony. To nasz ostatni bastion! Zoja SZAŁIWSKA, biochemik z zawodu, proświcianka. m. Konotop
Tłumaczenie maszynowe
Jest taki rodzaj źródeł informacji, które zaśmiecają przestrzeń informacyjną. Właśnie z tej kategorii pochodzi komunikat na stronie tsn.ua, który mimowolnie razi w oczy i uderza bezsensownością. Oto to arcydzieło informacyjne: „W czarnym swetrze i truskawkowych spodniach: nowy outfit Ołeny Zełenskiej”. Doprawdy, czym jeszcze może wyróżniać się ta kobieta? Chyba tylko outfit’em.
Co oznacza ten outfit w języku angielskim?
outfit [ˈaʋtfɪt] n
1. wyposażenie; ekwipunek; sprzęt; umundurowanie;
2. przybory, narzędzie; a carpenter’s ~ narzędzia stolarza; mental ~ bagaż intelektualny.
outfit [ˈaʋtfɪt] v (past i p. p. outfitted, pres. p. outfitting)
wyposażać; ekwipować; zaopatrywać w sprzęt; umundurowywać.
two-piece [ˌtu:ˈpi:s] a składający się z dwóch części;
Po raz pierwszy usłyszałam słowo fri(e)k, rzucone pod adresem moim oraz dobrze mi znanych osób – pisarki Łarysy Nicoj i dziennikarza Ostapa Drozdowa. Łarysa Nicoj z zawodu jest ukraińskim filologiem, działaczką społeczną, osobowością twórczą, pasjonarną obrończynią języka ukraińskiego. Ostap Drozdow w swoim światopoglądzie w ostatnim czasie gwałtownie ewoluował w stronę ukrainocentryzmu jako banalnego instynktu narodowego samozachowania. Łączy nas ostra krytyka syndromu janczarstwa Ukraińców, którzy bronią swojego prawa do bycia chorymi – czyli „rosyjskojęzycznymi”. „Język w ustach zniewolonego – to język niewolnika” – mówi genialny Tacyt. Rosyjskojęzyczność na Ukrainie to skutek okupacji Ukrainy przez Rosję. Czyli to Rosja na Ukrainie – wróg wewnątrz mojego domu. Wolni i godni ludzie nigdy nie zaakceptują okupacji. Właśnie o tym mówimy: Farion, Nicoj, Drozdow. I przez to nazwano nas fri(e)kami, i to w tak wymownym zestawieniu, jak „patriotyczne friki”. A Farion, jak się okazało, jest właśnie tym „frikiem”, któremu „dawno powinni byli wlepić od 2 do 5 lat więzienia”, jak marzy o tym jakiś internetowy wypociny-pisarz Hlib Laszenko. A ponadto jest on zaniepokojony: „Jak uciszyć Nicoj i podobnych jej patriotycznych frików?”.
Cóż to więc za znak słowny, który nie daje spokoju istocie z przyrostkiem -enko? Spójrzmy w kontekst zaniepokojonego dziennikarza: „Nastała jesień i u Łarysy Nicoj, »wielkiej« pisarki dziecięcej, zaczęło się sezonowe zaostrzenie... Urządziła kolejny skandal w supermarkecie z powodu tego, że kasjerka rozmawiała z nią w języku kraju-agresora. Nicoj żąda siłowego zmuszania rosyjskojęzycznych do mówienia w języku ukraińskim”.
„Nicoj jest jaskrawym przedstawicielem subkultury patriotycznych frików. Ale po Majdanie na Ukrainie namnożyło się u niej mnóstwo konkurentów. Posłuchajcie na przykład lwowskiego dziennikarza Ostapa Drozdowa”.
„A pamiętacie płomienną narodową patriotkę Irynę Farion? O niej jakoś w ogóle zaczęto zapominać w ostatnim czasie <…> za fakt jej nienawistnych wypowiedzi dawno powinni byli wlepić od 2 do 5 lat więzienia. Za ten sam 161. artykuł. Ale jej nikt nie rusza! Jej wolno. Ona jest patriotką ze Lwowa”. [Hlib Laszenko. https://klymenko-time.com/
~ outfit 1) kostium dwuczęściowy; marynarka i spodnie; 2) kostium damski (według WAUJ)
Trafnie zauważył znany poeta, że „najbardziej wymowną cechą prowincjonalizmu jest nieprzebieralne przebieranie się w cudze” (B. Olijnyk). W tym przypadku mamy demonstrację prowincjonalizmu jako kładzenie się pod cudze do kwadratu: para Zełenskich, która zawsze była na Ukrainie tubą cudzego i wrogiego „ruskiego miru” jako typowego bezrodnego sowka, oraz prowincjonalnego wypociny-pisarza – autora tego zdania, dla którego nowoanglicyzm outfit jest sposobem na popisywanie się cudzym, bo na własne nie ma ani wiedzy, ani siły moralnej.
Natomiast w tym zdaniu outfit jest tak samo niestosowny, jak strój, kostium.
złodzieje.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
uk/obshhestvo/vojna-frikov-protiv- yazyka-skandaly-niczoj-i-farion/23 września 2020]. Zatem w języku angielskim freak to czasownik i rzeczownik: freak [fri:k] v 1. pokrywać plamami lub smugami; nakrapiać; 2. urozmaicać. freak [fri:k] n 1. kaprys; chimera; dziwactwo; of fortune kaprys, zachcianka losu; ~ ~ of imagination gra, wybryk wyobraźni; kaprys; 2. potwór (of nature); 3. nienormalny przebieg (jakiegoś procesu naturalnego); 4. rad. nagłe przerwanie lub wznowienie odbioru radiowego; 5. kin. częstotliwość. Według amerykańskiego wariantu języka angielskiego: freak, n: 1. bardzo niezwykłe i nieoczekiwane wydarzenie lub sytuacja; 2. osoba, którą uważa się za dziwną z powodu jej niezwykłego wyglądu lub zachowania; 3. osoba, która jest opętana pewnym zainteresowaniem lub jest nim nadzwyczajnie zafascynowana; 4. osoba uzależniona od narkotyku pewnego rodzaju; 5. arch. nagła dowolna zmiana zdania; kaprys. freak, v: zachowywać się lub doprowadzać się do dzikiego i nieracjonalnego zachowania, z reguły z powodu skutków ekstremalnych emocji, chorób psychicznych lub narkotyków (według Słownika USA: https:// www.lexico.com/en/definition/freak). Jak widzimy, na ukraińskojęzycznym gruncie ta jednostka leksykalna zawęziła znaczenie, najwyraźniej do dziwactwo, nieracjonalne zachowanie czy opętanie pewnym zainteresowaniem, demonstrując mieszankę anglo-amerykańskiego wariantu języka angielskiego. synonimicznym bogactwie jednostki leksykalnej dziwak: cudak, chimeryk, śmieszak, zjawa, oryginał, dziwoląg; ż. dziwaczka, chimeryczka (S. Karawanski. Praktyczny słownik synonimów języka ukraińskiego. Wyd. 5. Lwów, s. 89); w szczególności uderza bogactwem synonimia słowotwórcza: cudak, dziwaczek, dziwadło, dziwoląg, dziwny, dziwaczny (O. Wusyk. Słownik synonimów języka ukraińskiego. Tarnopol, 2013, s. 139). bogactwo naszego języka jakiemuś Laszence? Jego spłaszczony mózg może pomieścić jedynie banalny anglowarbaryzm frik, i to w absolutnej niezgodności z identyfikowanymi osobami. Bo czyż ta istota – zupełnie bezmózga, bezradna, bezmyślna, obłąkana, bezsensowna, stuknięta, głupkowata, zakręcona, dziwaczna, szalona, zwariowana, niezdarna, małomówna, tępogłowa, niedorozwinięta, niedouczona, nieogarnięta, stuknięta, przygłupia, przygłupawa, napadowa, stuknięta, przyćmiona, przygłupia, słaboumna, oszołomiona, tępawa, tępomyślna, tępogłowa, przyćmiona, stuknięta, obłąkana, jurodiwa (według Wusyk, s. 167–169) – może zrozumieć motywy czynów oraz światopogląd Farion, Nicoj czy Drozdowa? Urodzeni, by pełzać, nie latają! do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — za pewnego „współdziałania” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa — to ważny wkład w ukraińską sprawę. Zatem podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia się przez płatnika tak, aby podać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety
Tłumaczenie maszynowe
„Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Petryszyn Wołodymyr Jewhenowycz — 500 hrn; 2. Petrenko Petro Petrowycz — 300 hrn; 3. Hałczenko Serhij Anastasijowycz — 1000 hrn.
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij ŁUK’JANCZUK. PCU jest jedynym kanonicznym Kościołem na terytorium Ukrainy. 15 grudnia minęły dwa lata, odkąd utworzono Prawosławny Kościół Ukrainy. Właśnie 15 grudnia 2018 roku w Kijowie przeprowadzono Sobór Zjednoczeniowy ukraińskich kościołów prawosławnych, którego uczestnicy zatwierdzili statut i wybrali Zwierzchnika Prawosławnego Kościoła Ukrainy (PCU). Doniosłe wydarzenie, które miało miejsce w kijowskim soborze św. Zofii, uznał Patriarchat Ekumeniczny — przeprowadzeniu soboru przewodniczył przedstawiciel Konstantynopola, metropolita galijski Emmanuel. Patriarchat Ekumeniczny pod koniec 2018 roku nadał PCU kanoniczną autokefalię. Ukraiński Kościół stał się jedynym prawowitym następcą metropolii kijowskiej, założonej pod koniec X wieku, i otrzymał 15. miejsce na liście (dyptyku) kościołów autokefalicznych, jedynie formalnie stając się najmłodszym z nich. Najważniejsze fakty o utworzeniu Prawosławnego Kościoła Ukrainy, jego znaczeniu oraz współczesnym stanie na Ukrainie. PCU jest jedynym kanonicznym Kościołem na terytorium Ukrainy. Sobór Zjednoczeniowy ukraińskich kościołów w grudniu 2019 roku wybrał metropolitę Epifaniusza (Serhij Dumenko, który w tamtym momencie miał 39 lat) kanonicznym metropolitą kijowskim i całej Ukrainy oraz przyjął Statut Kościoła Ukrainy. „Od tego czasu nowy autokefaliczny Kościół Ukrainy jest jedynym kanonicznym Prawosławnym Kościołem na terytorium Państwa Ukraińskiego, a Błogosławiony Metropolita Kijowski i całej Ukrainy ma być uznany za jego kanonicznego Zwierzchnika” – poinformował patriarcha ekumeniczny Bartłomiej. Konstantynopol podkreślił, że hierarchowie RKP na Ukrainie (UKP PM) nie są już miejscowymi rządzącymi biskupami: „A jednak, w duchu pasterskiej troski, tymczasowo tolerujemy istnienie ukraińskich hierarchów pod Rosją nie jako miejscowych rządzących biskupów, lecz jedynie jako tytularnych lub tych, którzy przebywają (mają rezydencję) na Ukrainie, hierarchów, zgodnie z kanonem 8 I Soboru Nicejskiego, mając nadzieję, że z woli Bożej wkrótce zjednoczą się z Kościołem lokalnym” – poinformował patriarcha. W związku z tym metropolita Onufry nie jest już rozpatrywany przez Konstantynopol jako kanoniczny metropolita kijowski, a jedynie jako hierarcha mieszkający w Kijowie. Od 11 października 2018 roku, kiedy nastąpiło anulowanie aktu z 1686 roku o tymczasowym przekazaniu metropolii kijowskiej pod zarząd Kościoła Moskiewskiego, na Ukrainie UKP PM już nie istnieje, chociaż RKP nadal nie uznaje tej decyzji i wciąż uważa Onufrego za „metropolitę kijowskiego”, a UKP PM za „jedyny kanoniczny kościół prawosławny na Ukrainie”. Szczególnie warto zwrócić uwagę na stanowisko patriarchy Bartłomieja dotyczące aktualnego statusu kanonicznego hierarchów UKP PM. Stanowisko Bartłomieja: istnienie Kościoła Moskiewskiego na Ukrainie jest jedynie zjawiskiem tymczasowym! Większość Ukraińców uważa się za wiernych PCU. Liczba wiernych Prawosławnego Kościoła Ukrainy w ciągu roku wzrosła o jedną trzecią. Świadczą o tym wyniki badania Centrum Razumkowa „Religia i kościół w ukraińskim społeczeństwie”, przeprowadzonego w październiku 2020 roku. Wśród tych, którzy uważają się za prawosławnych, przynależność do PCU zadeklarowało 32,2% ankietowanych, do UKP (PM) – 21,9%, po prostu prawosławnymi – 39,2%. Oleksandra PRYCHOD’KO-WOZNIAK, przewodnicząca organizacji rejonowej „Proświta” im. T. H. Szewczenki, parafianka cerkwi św. równej apostołom księżnej Olgi, prenumeratorka i miłośniczka gazet „Widrodżennia” oraz „Słowo Proświty”. W naszym osiedlu Hłyboka w obwodzie czerniowieckim aktywiści-patrioci, w większości z rodzin represjonowanych, na czele z Proświtą, Narodowym Domem, Kozacką Wartą, z kierownikami Ludowego Ruchu (Wozniak O.H., Caryk Je.I., Łopuliak I.K., Majszczuk M.S.) w latach dziewięćdziesiątych wznieśli pomnik „Bojownikom o wolność”, u podnóża którego przychodziliśmy modlić się w ojczystym języku, kiedy jeszcze nie mieliśmy własnego pomieszczenia. Nabożeństwu przewodniczył ojciec Wołodymyr Feddiw... I oto pewnego dnia wszyscy razem wyruszyliśmy do ówczesnego przewodniczącego rejonowej administracji państwowej Mykoły Mykołajowycza Karlijczuka. Przyczynił się on do przydzielenia niewielkiego pomieszczenia starej szkoły — byłej pracowni. I wszyscy zgodnie przekształciliśmy je w tymczasową cerkiew, na otwarcie której przybył wysokodostojny arcybiskup Danyło. Po pewnym czasie p. Karlijczuk M. M. przyczynił się do przydzielenia miejsca pod budowę świątyni właśnie tam, gdzie wskazywał młody, nowo mianowany ksiądz Roman Hryszczuk. Z przyjściem do nas ojca Romana zawrzała wielka praca nad wzniesieniem nie po prostu cerkwi, a majestatycznej świątyni. Ta pełna poświęcenia praca trwa pod jego kierownictwem przez dwadzieścia lat — i do dnia dzisiejszego. Od rana do późnego wieczora przebywał na budowie i błyszczały jego oczy, gdy udało się zrobić choć cokolwiek... Początkowo parafian było mało, w większości staruszkowie, środków prawie w ogóle nie było, więc młody ksiądz przez dwadzieścia lat nie pobierał tej małej pensji, którą wspólnota mu wyznaczała. Ale ojciec Roman sam kopał, nosił piasek, mówiąc: „Musimy pracować jednakowo, odpoczywać będziemy później”. Lecz nie wiem, czy kiedykolwiek ten człowiek odpoczywał. Miałam aparat fotograficzny i kamerę wideo. Nagrywałam, a te materiały rozsyłaliśmy po całym świecie, prosząc o pomoc. Lecz odpowiedź i pomoc przyszły tylko z Kanady i Niemiec, a nasi działacze państwowi i deputowani ani razu nie zareagowali, nie pomogli... Całe swoje życie o. Roman sam się uczy i uczy nas. Z sukcesami uczą się jego dzieci, biorą aktywny udział w budowaniu naszej Ojczyzny. Członkowie rodziny stworzyli rodzinny zespół „Ukrajinoczka” i brali udział w upamiętnianiu rocznic T. H. Szewczenki, Łesi Ukrainki, Olhy Kobylańskiej, Domki Botuszanskiej i in. Drodzy przyjaciele naszej ukochanej, jednej z najlepszych patriotycznych, naukowych, ludowych gazet „Proświta”! Przyjemnie czytać różnorodne materiały z życia oświatowców, pracowników kultury, które stale pojawiają się na łamach ulubionej gazety. Niech wrogowie i obojętni mieszkańcy nie cieszą się z tymczasowych kłopotów w naszym tak trudnym okresie kształtowania i odbudowy. Dzisiaj chcę opowiedzieć o naszym proświtańskim życiu. Ten rok dla nas wszystkich, jak i dla mnie, był szczególnie niesprzyjający. Przeszłam koronawirusa. Przeważnie nabożeństwa oglądałam w telewizji, prawie cztery miesiące chorowałam, a parafianie razem z o. Romanem modlili się za mnie, za wszystkich — i za Was, szanowni przyjaciele...
W 2014 roku nasz ks. Roman był na Majdanie. Wynosił rannych, przygotowywał dla studentów kanapki. Zostawił czworo dzieci, podstawiał swoje serce pod kule... Snajper celował w oko, ale w momencie, gdy wroga kula już leciała, on przypadkowo zrobił krok do przodu — i ona, na szczęście, tylko oparzyła mu twarz. Nasz ksiądz Roman to kapelan... Tam, gdzie nasi rodacy z Hliboki bronią Ukrainy, on był w liczbie pierwszych jako mentor i wolontariusz, przyjaciel i duszpasterz. Setki razy osobiście zawoził dla naszych obrońców produkty, ciepłą odzież, siatki, uplecione rękami starszych parafian, wielu z których już, niestety, nie ma wśród nas. Razem z bojownikami tam, w Donbasie, zbudowali kapliczkę. Uczył modlić się, spowiadał bojowników, udzielił ślubu zakochanym także tam, na wojnie... A tutaj całą wspólnotą powitaliśmy go w wojskowym rynsztunku, który tak mu pasował! Nas, parafian Kościoła Prawosławnego Ukrainy, nie jest tak wielu, a dlatego musimy z szacunkiem odnosić się do siebie nawzajem. Nie dawajmy możliwości naszym przeciwnikom cieszyć się z tymczasowych nieporozumień i błędów. Niedawno spotkała mnie nasza była absolwentka, obecnie adwokat, urodzona tutaj, w Karpatach, gdzie tysiące patriotów zginęło w domach, lasach, kryjówkach, w obozach śmierci, broniąc Ukrainy przed stalinowskimi i hitlerowskimi poplecznikami. Zapytała: „I pani, osoba z wyższym wykształceniem, chodzi do tego niekanonicznego kościoła?”. Odpowiedziałam jej: „Tak ja dlatego właśnie chodzę do ukraińskiego kościoła, że jestem osobą z wyższym wykształceniem... I jestem Ukrainką!”. I rzeczywiście, szczęśliwy jest ten człowiek, który niesie w swojej duszy, w sercu Dobro, Pokój, Przyzwoitość, Zgodę oraz wszystko, co czyste i jasne! Często właśnie takich ludzi Bóg posyła nam dla ratowania duszy... Aby ocenić pełną poświęcenia działalność naszego ks. Romana Hryszczuka, trzeba przyłączyć się i przyjrzeć jego osobowości, jego niestrudzonej działalności w tworzeniu naszego ukraińskiego kościoła prawosławnego, w odtwarzaniu i zachowaniu historycznej prawdy o naszej wierze i kościele, wsłuchać się w jego mądre twierdzenia i kazania. Niech dla Was wszystkich i dla niego nagrodą i podziękowaniem zabrzmią te wersy: Kto nam drogę przeszedł o świcie w pełni, Uśmiechnął się przyjaźnie i miło, Czy chustka płynęła w drogim oknie, Jak święte żagle miłości, Temu cześć wielka i podziękowania ziemskie! Niech spełniają się myśli i marzenia Tego, kto w drogim oknie Rozświetlił wszystkie smutki i nadzieje... I niech w wiekach Kwitną żyta, A rozłąkom nie ma końca — Wieczna wdzięczność temu, kto rękę w niepogodę podał I dobry uśmiech w duszę rzucił! Zauważają 43,1% ankietowanych, z innymi kościołami prawosławnymi utożsamia się 0,8% ankietowanych. Przedstawiciel służby prasowej KPU Mychajło Omelian opowiedział, że obecnie KPU stara się stać nowoczesnym kościołem. Według jego słów, do kościoła przychodzą odwiedzające bez nakryć głowy, chociaż przy wejściu wisi prośba do kobiet, by nie wchodziły do świątyni z niepokrytą głową. „Jeśli chodzi o tak zwany dress code, to patrzymy najpierw na człowieka i osobowość, a nie na jego ubiór — wyjaśnia Omelian. — Dla nas przede wszystkim ważne jest, że człowiek przyszedł do świątyni”. KPU uznał, że na obecnym poziomie rozwoju medycyny skutecznym sposobem ochrony przed infekcjami jest szczepienie i zaznaczył to na swojej stronie na Facebooku: „Szczepiąc się, troszczymy się nie tylko o siebie, ale i o swoich bliskich i krewnych”. Swoją drogą, obecnie w KPU dyskutuje się o nowych reformach, takich jak przejście z kalendarza juliańskiego na gregoriański. W szczególności chodzi o przeniesienie Bożego Narodzenia z 7 stycznia na 25 grudnia. „My jako kościół będziemy gotowi do przejścia w tym czasie, kiedy zrozumiemy, że wszyscy wierni są jednomyślni, i my wspólnie przejdziemy do świętowania według nowego stylu” – zapewnił w swoim apelu do wiernych metropolita Epifaniusz podczas niedzielnego nabożeństwa w Soborze Michajłowskim.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
nizowував людей на щоденні “толоки”.
Chyba miało być: organizował ludzi do codziennych „tołok”. Nie, nie dopisuję tego. Oto tłumaczenie właściwe:
Organizował ludzi do codziennych „toloki”. Rósł, mężniał razem z parafią, która coraz bardziej mu ufała, garnęła się do niego i była dumna z jego patriotyzmu, oddania, uczciwości i pracowitości. Nie spotkaliśmy wcześniej człowieka o tak szczerym, przyzwoitym, wrażliwym sercu.
W tym okresie kierowałam powiatową organizacją związku zawodowego pracowników oświaty. Mój gabinet mieścił się w budynku szkoły, którego okna wychodziły na ulicę – i budowa była na widoku, jak na dłoni. Pewnego późnego, zimnego listopadowego wieczoru, zostawszy w pracy, zobaczyłam przez okno, jak pod fundament budowy podjechał jakiś samochód i zatrzymał się, nie gasząc świateł. Natychmiast tam pobiegłam i zobaczyłam, jak na starym „Moskwiczu”, na czterech spuszczonych kołach, ojciec Roman przywiózł worki z cementem i zaczął sam je rozładowywać, od czasu do czasu dmuchając w zziębnięte dłonie.
W moim sercu coś ciepłego drgnęło
i łzy współczucia, wdzięczności i szacunku popłynęły z moich oczu... „Czemu Pani się denerwuje? Nic mi się nie stanie... – powiedział. – Wszyscy śpią...
Tłumaczenie maszynowe
Projekt „Szczegóły życia Szewczenki” został zainicjowany w styczniu 2019 r. Jest on umotywowany głęboką świadomością słów poety z autobiograficznego „Listu T. H. Szewczenki do redaktora „Narodnego cztienija” (luty 1860 r.): „…Odważam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Ale nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Na Boże Narodzenie Wołodymyr Melnyczenko przypisuje opowieść o bardzo ważnych utworach, napisanych przez Tarasa Szewczenkę właśnie w te świąteczne dni, a także — o niektórych szczegółach jego życia z nimi związanych. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki
Dwudziestego trzeciego października 1845 r. Szewczenko poskarżył się w liście do A. G. i N. J. Rodzianków, że bardzo się przeziębił: „Od czasu, gdy przyjechałem do Mirhorodu, ani razu jeszcze nie wychodziłem z pokoju, a do tego wszystkiego nie ma co czytać. Gdyby nie Biblia, to można by oszaleć”. Tydzień później poeta przyjechał już do Perejasławia, gdzie w domu leczył go A. O. Kozaczkowski, który we wspomnieniach pozostawił diamentowy wiersz: „Czasami czytał Biblię, zaznaczając miejsca, które uderzały szczególną wielkością myśli; niestety, ta Biblia podczas pożaru spłonęła”. Nie mam wątpliwości, że, mówiąc słowami poety, „Święta Biblia” leżała u ciężko chorego Szewczenki pod ręką, kiedy w Boże Narodzenie, 25 grudnia 1845 r., napisał swój nieśmiertelny „Testament”: Jak umrę, to pochowajcie Mnie na mogile Wśród stepu szerokiego Na Ukrainie miłej… Ten testament Szewczenki Ukraińcy wypełnili — w bieżącym roku obchodzimy 160. rocznicę przewiezienia jego prochów z Petersburga na Ukrainę i pochowania w Kaniowie na Czerniczej Górze. Przypomnę, że w Kijowie panichida za spokój duszy Szewczenki została odprawiona w cerkwi Narodzenia Pańskiego na Podolu. Jeśli chodzi o najważniejszy testament Szewczenki — „zerwijcie kajdany” — to jego realizacja trwa do dziś… Jakie kajdany nakazał zerwać narodowy Prorok? Wielu uzna to pytanie za retoryczne. Przecież, jakoby, wszystko dawno i wszystkim wiadomo! A jednak, a jednak… Pewnie, że chodziło o kajdany caratu i poddaństwa, społeczno-klasowego zniewolenia. Bezsprzecznie! Lecz spójrzmy na „Testament”, opierając się na wskazówkach, które sam Taras Hryhorowycz pozostawił. W poemacie „Kaukaz” nazwano tych, którzy uczyli „Kajdany kuć, / Jak i nosić!..” Dziesięć dni przed „Testamentem” Taras Szewczenko w przesłaniu „I martwym, i żywym…” absolutnie konkretnie wskazał, od kogo jego ziomkom historycznie przekazano kajdany: Tak oto jak krew swą lali Ojcowie za Moskwę i Warszawę, I wam, synom, przekazali Swe kajdany, swą sławę! W poemacie „Mnich” (1847), przepisanym przez Tarasa Hryhorowycza w Moskwie ze znacznymi przeróbkami w marcu 1858 r. z „Małej książki” do „Większej książki”, wszystko to skupione jest w jednym wersie: „Kajdany brzęczą… Moskwa…” Zatem chodziło o moskiewskie kajdany! Zawsze bardzo dobrze pamiętał o tym M. S. Hruszewski. A dokładniej — strzegł w swoim narodowym genotypie. To jego słowa — „genetyczne następstwo…” Sto lat temu w historycznie nowych warunkach M. S. Hruszewski sformułował imperatyw Nowej Ukrainy, który otwierał jej drogę do narodowej tożsamości: „Pierwsze, co uważam za przeżyte i odżyte... to nasza orientacja na Moskowszczyznę, na Rosję...” Ostro oświadczył, że uważa wyzwolenie od „psiego obowiązku” wobec Moskwy za niezwykle ważne i cenne. Ale w rzeczywistości wtedy to się nie stało... Wszakże dokonała się teoretyzacja poetyckiego Słowa, a ognistość jego Testamentu i w czasach radzieckich paliła duszę wielkich Ukraińców. Dość przypomnieć przejmujące wersy niezapomnianego Wasyla Stusa, który w drugiej połowie XX wieku po szewczenkowsku silnie i przekonująco oświadczył o kluczowym zadaniu samoidentyfikacji Ukrainy — zerwaniu moskiewskich kajdanów: Boże, nie litości — srogości, Boże, nie łaski, a zemsty, daj zerwać nam pęta te, łańcuchy te roznieść. W naszych dniach najprzejmującej przypomina o Moskwie narodowy klasyk Dmytro Pawłyczko, który jeszcze w 2012 r. pisał w wierszu „Zabity byłem pod Krutami...” Ja, kulą moskiewską Przebity na wylot, Wstaję, by znów posłuchać Testamentu Szewczenki. W tym kontekście uderzają przenikliwe słowa M. S. Hruszewskiego, powiedziane na początku XX wieku — brzmią one bardzo współcześnie. W ogóle zostały wypowiedziane na wieki: „Przed obliczem poety musimy zdać sobie sprawę, czy żywy w nas duch jego? Czy nie trzymamy się my tylko narodowej skorupy, pozbawionej szlachetnej treści, włożonej w ukraińskość przez wielkiego Kobziarza i innych lepszych przedstawicieli naszego odrodzenia? Czy świadomi jesteśmy swoich obowiązków wobec mas ludowych — tej podstawy ukraińskiego życia, fundamentu naszego rozwoju i nadziei? Czy pali nas ta święta, pełna poświęcenia miłość do Ukrainy, której dał wyraz Szewczenko w znanych słowach...”. Ja tak ją, ja tak kocham Moją Ukrainę ubogą, Że przeklnę świętego Boga, Za nią duszę zgubię! Te wersy napisane są przez poetę w wieku Jezusa Chrystusa na zesłaniu w Twierdzy Orskiej. Szewczenko jakby chciał zakończyć formułowanie głównej maksymy swojego życia, wznieść ją do najwyższego, nieznanego dotąd szczytu duchowego samozaparcia. Pamiętajmy, że to napisane przez poetę, „którego głęboko chrześcijańskie przekonania nie podlegają ani najmniejszej wątpliwości” (O. T. Honczar), napisane przez wierzącego człowieka, dla którego Bóg uosabia prawdę, wolność i sławę na całym świecie: Nie nam na spór z Tobą stanąć! Nie nam dzieła Twoje sądzić! Ale, mówiąc słowami W. M. Czornowiła, „miłość do Ukrainy sięgała u Szewczenki takich wyżyn, kiedy dla jej lepszego losu można było stawać na spór z samym Bogiem…” W decydujących wersach Szewczenki samookreślenie „Ukraina” jako symbol tożsamości zostało wiecznie sakralizowane i zapiekło się na zawsze w ukraińskiej świadomości, a poetycka świętobliwa ofiarność stała się mentalnym kryterium wierności Ukrainie. Oto i teraz, odczytując na nowo serdeczne wersy Szewczenki, rozumiemy, że nie chodzi o to, czy wiemy o jego świętej ofiarnej miłości, albo czy wierzymy w nią... Nie! Czy pali ona właśnie nas?! I przede wszystkim — państwowych przywódców! Wyobraźcie sobie ogólnonarodowe referendum w ich sprawie z tym pytaniem... Nasz współczesny dramat polega na tym, że władcy realnie kierują swoją miłość przede wszystkim na siebie i w rzeczywistości nie są zdolni po szewczenkowsku duszę zgubić za Ukrainę. Przypominają się słowa M. S. Hruszewskiego, napisane z innej okazji, ale zabójczo trafne: „To prawda, oni nie są szewczenkami”. Więc i mamy do czynienia z oligarchicznymi zarysami „narodowej skorupy, pozbawionej szlachetnej treści, włożonej w ukraińskość przez wielkiego Kobziarza...” (M. S. Hruszewski). W tych warunkach przy kolejnym podziale władzy Ukraińców ratuje mentalny optymizm: „Było wszystko, a będzie jeszcze gorzej” (Lina Kostenko). Wszakże w sercu i świadomości po raz kolejny zdradzonego narodu narasta bezlitosny podsumowanie, które można sformułować słowami Szewczenki: „Niedouki! Zmarnowali Boży raj!..” Jednocześnie pojawiła się nadzieja na to, że żywy duch Szewczenki wreszcie osiedla się w młodych ukraińskich duszach i, mam nadzieję, są podstawy, by obecnie z optymizmem przekazać pewność M. S. Hruszewskiego, który w artykule „Ukraińskie święto” (1910), cytując już wspomniane słowa Szewczenki, podkreślił, że młodzi ludzie „będą czerpać z nich świętą miłość do swojego narodu, miłość wyższą nad wszystko, według słów poety...” Ale tylko wtedy, gdy w ukraińskim społeczeństwie w czynie panującym stanie się zrozumienie Szewczenki dla prawdziwego Słowa, które ludziom serce by roztopiło: I na Ukrainie poniosło się, I na Ukrainie święciło się To słowo, Boże kadzidło, Kadzidło prawdy. Amen. Nie zapominajmy, że dusza Szewczenki do dziś pozostaje z ukraińskim narodem i dopiero po wypełnieniu jego testamentu poleci Do samego Boga Modlić się…
„Tak przyjdzie mi święto spędzać!” W przeddzień Bożego Narodzenia 24 grudnia 1848 r. na Kosaralu Szewczenko napisał jeden ze swoich najlepszych wierszy liryki niewolniczej „Nie do domu nocą idąc…”, skierowany do bliskiego przyjaciela na zesłaniu, urzędnika Orenburskiej Komisji Granicznej F. M. Łazarewskiego: Na dworze, widzisz, Nadchodzi święto… Ciężko je, druhu-bracie, Samemu spotykać W pustyni. Jutro rano Zaryczą dzwonnice Na Ukrainie; jutro rano Do cerkwi modlić się Pójdą ludzie… Następne wersy wstrząsają swoim kontrastem z poprzednimi, rwą się, by zapalić duszę, rozerwać serce beznadzieją katorżniczego zesłania, gnicia w przemarzniętej ziemiance na wyspie na Morzu Aralskim: Jutro zaś rano Zawyje głodny Zwierz w pustyni, i powieje Huragan chłodny. I zasypie piaskiem, śniegiem Ziemiankę — moją chatę. Tak przyjdzie mi Święto spędzać! Lecz Szewczenko nie byłby Szewczenką, gdyby w zakończeniu lirycznego utworu nie wyraził jednoznacznie swojego niezłomnego, niepokonanego charakteru: Cóż czynić? Na to i nieszczęście, Żeby z tym nieszczęściem walczyć. A ty, druhu, mój jedyny, Jeśli masz się smucić, Przeczytaj tę karteczkę I wiedz, że na świecie Tylko i ciężko, że w pustyni W niewoli żyć; Lecz i tam żyją, choć marnie, Cóż czynić mam? Trzeba by umrzeć. Lecz nadzieja, Bracie, nie umiera. Opowiem, jak pod koniec 1916 r. zesłaniec polityczny M. S. Hruszewski napisał na Boże Narodzenie artykuł „W Wigilię”, aby podnieść na duchu swoich rodaków Galicjan, do tygodnika „Promiń”, który, według jego słów, „był jedynym ukraińskim organem” w Moskwie. Do niego Hruszewski wziął epigraf z utworu Tarasa Szewczenki „Nie do domu nocą idąc…”: „Jutro rano zaryczą dzwonnice na Ukrainie; jutro rano do cerkwi modlić się pójdą ludzie… Jutro zaś rano zawyje głodny zwierz w pustyni, i powieje huragan chłodny”. Potem Mychajło Serhijowycz wspominał: „Ani linijki z niej nie zostawiła cenzorska ręka, choć nie było tam przecież niczego, oprócz kilku słów nieśmiertelnej nadziei. Poszło tylko motto (epigraf na początku utworu, w danym przypadku — artykułu. — W. M.) z Szewczenki i tytuł (strona tytułowa. — W. M.). Myślę, że znaczenie ich było zrozumiałe”. Uściślę, że w czasopiśmie wydrukowano tylko pół tytułu. Jednak i połowa strony rzeczywiście wystarczyła, by zrozumieć Hruszewskiego. Wysyłał on cierpiącym Galicjanom energetyczny sygnał — pewność, że przetrwają, opierając się na swoim Kobzarzu: „Przyjaciele i bracia! Wy, którzy przechodzicie drogą krzyżową, którą przeszedł sześćdziesiąt lat temu najlepszy z Ukraińców, — we wspomnieniu o nim, które szło za wami nieodstępnie na tej drodze i przewodnią gwiazdą świecić będzie wam do końca, znaleźliście, zapewne, i tym razem pociechę i oparcie i twardą determinację — przenieść przez wszystkie pustynie życia i przynieść z powrotem w całości i nienaruszenie święty ogień, który ożywiał go: …Żywa Dusza poety święta, Żywa w świętych swoich słowach…”. Wstrząsającą historię opowiedziała w czasopiśmie „Kyjiw” (2003, nr 1) urodzona w stronach Szewczenki, była więźniarka GUŁAG-u Nina Wirczenko. W 1950 r. w tajszetskim obozie specjalnym (obwód irkucki) w Wigilię więzione kobiety recytowały z pamięci Szewczenkę. Właśnie te wersy: „Jutro rano / Zaryczą dzwonnice / Na Ukrainie… / Jutro zaś rano / Zawyje głodny / Zwierz w pustyni…” Wirczenko wspomina: „W baraku słychać i płacz, i jęk… Z każdym słowem, wersem wchodzimy na Ukrainę. Łzy toczą się po policzkach, nikt ich nie wyciera… My wszystkie zlewamy się i duszami, i myślami, stajemy się jedną całością!.. Bez Szewczenki w obozie nie przeżyłybyśmy…” „Przyjeżdżał do mnie kolędować stary M. S. Szczepkin” Szczególnie szczęśliwe było dla Szewczenki Boże Narodzenie 1857 r. I nie tylko dlatego, że dziesięć razy do tego czasu spotykał święto na zesłaniu. Były i tam niespodziewanie radosne chwile. Powiedzmy, w liście do Andrija Łyzohuba z 29 grudnia 1849 r. z Orenburga pisał: „W samą Wigilię siedzę sobie sam jeden w chatce i smucę się, wspominając swoją Ukrainę i ciebie, mój druhu jedyny. Myślę: oto Bóg daje i święto swoje wielkie na radość dobrym ludziom, a mnie nie ma z kim słowa zamienić. Aż tu nagle! wchodzi do chatki dobry Hern i podaje mi wasz list. Panie miłosierny! Jak ja się ucieszyłem! Jakby ojca rodzonego”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
go zobaczył albo porozmawiał z siostrą na obczyźnie!” Czy w 1851 r., właśnie na Boże Narodzenie, amatorski zespół dramatyczny w Nowopietrowskiej Twierdzy, którego duszą był Taras Hryhorowycz, ukończył wystawienie komedii O. M. Ostrowskiego „Swoi ludzie — rozliczymy się”, a 26 grudnia odbyła się premiera przedstawienia. Szewczenko przeczytał sztukę w czasopiśmie „Moskwitianin” (1850, nr 6). I to nie tylko przeczytał! Istnieją wspomnienia sztabskapitana, dowódcy kompanii E. M. Kosariewa, u którego służył Szewczenko, zapisane przez M. D. Nowyckiego. Okazuje się, że znakomicie zagrał rolę pełnomocnika Ryzpołożenskiego: „Ponieważ generalnej próby u nas nie było, a na próbach Szewczenko nigdy na serio nie grał, to nie wiedzieliśmy, jakim Ryzpołożenskim on będzie. Jednak gdy na pierwszym przedstawieniu pojawił się na scenie w kostiumie i z charakteryzacją i zaczął grać, to nie tylko publiczność, ale nawet my, aktorzy, byliśmy zdziwieni i zachwyceni!.. No, uwierzy pan, jakby to wcale nie był on! Nic a nic w nim nie zostało z Tarasa: ćwok, prawdziwy ćwok tamtych czasów — i z wyglądu, i głosem, i całym zachowaniem!..”3. Nawiasem mówiąc, na tę sztukę obowiązywał zakaz na scenie zawodowej aż do końca 1860 r., a potem jeszcze przez dwadzieścia lat sztuka szła w redakcji zniekształconej przez cenzurę. W Rosji odbyło się zaledwie kilka amatorskich inscenizacji. Jedną z pierwszych była właśnie inscenizacja z udziałem Szewczenki w Nowopietrowskiej Twierdzy na Boże Narodzenie 1851 roku!
Albo jeszcze. Wiem, że na sercu Tarasa Hryhorowycza było miło na Boże Narodzenie 1858 r., bo właśnie 25 grudnia ukończył portret znanego amerykańskiego i angielskiego aktora Ajry Oldridge’a, którym się zachwycał4. K. F. Tolstaja (Junge) wspominała: „Przychodziliśmy do Szewczenki we troje: Oldridge, moja dziesięcioletnia siostra... i ja. Tragik poważnie siadał na przygotowanym miejscu i siedział przez pewien czas uroczyście i cicho, ale jego żywa natura nie wytrzymywała, zaczynał robić miny, żartować z nami, przybierał komicznie przestraszony wygląd, gdy Szewczenko na niego patrzył. Cały czas się śmialiśmy. Oldridge dostawał pozwolenie na śpiew i zaczynał czarnoskóre oryginalne melodie czy poetyckie dawne angielskie romanse, zupełnie nam nieznane. Taras słuchał i zasłuchiwał się, a ołówek bezczynnie opadał na kolana. Wreszcie Oldridge zrywał się i zaczynał tańczyć „gig” (dżigę, czyli szybki dawny taniec. — W. M.) ku ogromnej radości mojej siostrzyczki... Pomimo oryginalności takich seansów portret został wkrótce ukończony, podpisany przez artystę i modela...” Istotnie, na portrecie w prawym dolnym rogu artysta pozostawił białym ołówkiem autorski podpis i datę: „1858. T. Szewczenko. 25 dekabrja”. Zatem na Boże Narodzenie Chrystusowe! Ale wszystko to nie mogło się równać z tym, co w przededniu Bożego Narodzenia 1857 r. spotkało Szewczenkę, który wracając z zesłania, znajdował się w Niżnym Nowogrodzie...
Wszak przeczytajmy jego zapis w Dzienniku z 24 grudnia: „Świętom święto i uroczystość nad uroczystościami! O trzeciej w nocy przyjechał Michaił Siemionowicz Szczepkin”. Jeden z najkrótszych zapisów w Dzienniku. W ten szczęśliwy dzień Szewczence nie było do zapisywania. Zresztą wznowił je dopiero 29 grudnia, po wyjeździe M. S. Szczepkina, ale dedykację do „Neofitów”, stworzonych 5–8 grudnia, poeta złożył aktorowi właśnie tym dniem: „M. S. Szczepkinowi. Na pamiątkę 24 dekabrja 1857”. Taras Hryhorowycz podarował też w tym świątecznym dniu aktorowi swój autoportret z dedykacją: „Michaiłowi Siemionowiczowi Szczepkinowi na pamiątkę 24 dekabrja 1857 roku od Tarasa Szewczenki”. Spotkanie dwóch przyjaciół było błyskiem ludzkiego ciepła i szczerej przyjaźni. Rzucili się sobie w objęcia i obaj wybuchnęli płaczem tak, że przez długi czas nie mogli wymówić ani słowa... W te świąteczne dni poeta i aktor nie odstępowali się, rozłączali się tylko wtedy, gdy Szczepkin wieczorem wychodził na scenę miejscowego teatru, gdzie zagrał w czterech przedstawieniach, w tym rolę Michaiła Czuprunа w sztuce „Moskal-czarodziej” I. P. Kotlarewskiego. Mistrz dosłownie czuł na sobie zachwycone spojrzenie i potężną energię poety, w której jego talent rozkwitał ze szczególną siłą. Ze swej strony Taras Hryhorowycz nie odrywał oczu od genialnego aktora i najdroższego przyjaciela... Po jego wyjeździe zasmucony Szewczenko zdołał zapisać w Dzienniku tylko: „Sześć dni, sześć dni pełnego, radośnie uroczystego życia!” Na szczęście szczere zachwyt M. S. Szczepkinem i bezgraniczna wdzięczność wobec niego na zawsze zachowały się w listach poety, napisanych na początku 1858 r. Zebrałem te cudowne wiersze razem:
T. Szewczenko. Autoportret. 1857 r.
Drugiego stycznia. Z listu do A. I. Tołstej: „… 24-go przyjechał do mnie z Moskwy gość. I kto, jak myślisz, był tym drogim gościem, który nie pozwolił mi napisać do ciebie ani jednej linijki? To był nie kto inny, jak nasz wielki starzec Michaił Siemionowicz Szczepkin. Jaki starzec? Przejechał czterysta wiorst, by odwiedzić dawno niewidzianego przyjaciela. Oto, jak to się nazywa: przyjaciel. I jestem nieskończenie szczęśliwy, mając takiego szczerego przyjaciela”.
Czwartego stycznia. Z listu do P. O. Kulisza: „Napsuł mi krwi ten stary: przyjeżdżał do mnie na święta kolędować. Jeszcze i teraz chodzę jakby po ciężkim kacu od jego kolęd. Tak mnie uczcił, starzec! Aż palce czuć. I skąd on ma taką żywą, sercem drżącą, żywą naturę? Cud, i tyle!”.
Czwartego stycznia. Z listu do M. M. Łazarewskiego: „Przyjeżdżał do mnie kolędować stary M. S. Szczepkin, i po jego kolędzie chodzę jeszcze do dziś, jakbym miał kaca. Niech mu Bógześle dobre zdrowie”.
Czwartego stycznia. Z listu do M. O. Maksymowicza: „Jeszcze do dziś nie ochłonąłem od mojego drogiego gościa i wciąż stoi mi on przed oczami i nie daje mi spokoju ani za dnia, ani w nocy... Sprawił mi święto. Tak mnie uczcił, że aż palce czuć”. Takiego napięcia szczerych emocji i przyjacielskich uczuć, takiej wdzięczności za prawdziwe, cudowne szczęście, obdarowane przyjaźnią, nie spotykamy już u Szewczenki. Niczego podobnego, zdaje się, nie znajdziemy w światowym gatunku wspomnieniowym i epistolarnym. W słowach o M. S. Szczepkinie — serce, które zamiera z zachwytu. Jak zauważył I. M. Dziuba, „zapiski tych dni wznoszą się do apoteozy szczęścia”. Przypomnę słowa Szewczenki z opowiadania „Artysta”: „Wiele, niezmiernie wiele pięknego jest w boskiej, nieśmiertelnej przyrodzie, lecz tryumfem i wieńcem nieśmiertelnego piękna jest ożywione szczęściem oblicze człowieka. Wzniośleszego, piękniejszego w przyrodzie nic nie znam”. Zatem, jeśli kiedykolwiek wreszcie zostanie przedstawiony naprawdę szczęśliwy Taras Hrihorowycz, to obok niego na pewno ujrzymy też Michaiła Siemionowicza.
„Więc na Boże Narodzenie też nie wychodzić? A kutia? A uzwar?” Rozpoczynając artykuł od „Testamentu” Szewczenki, chciałem wyraźnie podkreślić, że to właśnie na Boże Narodzenie Narodowy Prorok pozostawił szczególne, zobowiązujące znaki dla wszystkich Ukraińców. Zapewne nie był też przypadkowy fakt, że spotkanie kirylometodiańczyków z udziałem Szewczenki w Kijowie w 1846 r. odbyło się właśnie 25 grudnia. Jak świadczył M. I. Kostomarow, omawiano kwestię „przyszłej federacji plemion słowiańskich”. Właśnie tego dnia student Uniwersytetu św. Włodzimierza O. Pietrow, na podstawie donosu którego wkrótce rozgromiono Bractwo Cyryla i Metodego, podsłuchał braci. Najważniejsze jest jednak przypomnieć, że właśnie 25 grudnia 1859 r. Szewczenko napisał w stolicy Imperium Rosyjskiego, Petersburgu, wiersz „Ozeasz. Rozdział XIV. Naśladowanie”, w którym wykorzystano niektóre motywy i obrazy z Księgi biblijnego proroka Ozeasza (VIII wiek p.n.e.). Poemat jest zbudowany tak, że prorok zwraca się bezpośrednio do Ukrainy:
Zginiesz, przepadniesz, Ukrainо,
Nie będzie znaku na ziemi,
A ty kiedyś chlubiła się
W dobrobycie i przepychu!
Ukraino! Mój ukochany kraju, niewinny!
Za co cię Pan karze,
Karze ciężko? Za Bohdana,
I za szalonego Piotra,
I za tych podłych panów
Niszczysz kraj...
Zatem w wierszu rozbrzmiewa najbardziej przerażające ostrzeżenie Szewczenki — „Zginiesz, przepadniesz, Ukraino, / Nie będzie znaku na ziemi...” — które w gruncie rzeczy wciąż wiąże się z niebezpieczeństwem utraty tożsamości narodowej w warunkach moskiewskiej czy jakiejkolwiek innej dominacji. Najnowsza historia Ukrainy przekonująco pokazała, że nie wolno zapominać, a tym bardziej ignorować testamentów i ostrzeżeń narodowego Proroka. W historycznym nurcie czasu, niepodległego ludzkości, każdy naród zintegrował wartości duchowe, które pozwalają zachować jego genotyp. Ukraiński kod genetyczny znajduje się w twórczości Szewczenki. Zmiana tego kodu zagraża istnieniu Ukrainy. Dramatyzm obecnej sytuacji polega także na tym, że zamiast uświadamiania sobie przepowiedni Szewczenki o losie Ukrainy, stała się ona drobną kartą przetargową w bieżących politycznych grach, z udziałem przed ekranami telewizorów niezliczonych politologów, polittechnologów, ekspertów, analityków, konsultantów, doradców, komentatorów, z których wielu, można by rzec, dysperguje, to znaczy dosłownie rozdrabnia mechanicznie, przeżuwa, zależnie od stanowiska politycznego, twarde, naukowo niepodważalne, lecz niewygodne fakty w drobne, mało znaczące faktyki, albo nawet w ogóle je rozpuszcza, wtapiając w niebyt. Z drugiej strony codzienny faktyzm, czyli absolutyzacja czystych faktów bez ich analizy i uogólnienia, stał się plagą publicznego naukowego tłumaczenia współczesnych problemów. A tu, dobiwszy słowa do sколотин, każdy chce wypowiedzieć swoją prawdę. Lina Kostenko. Nie chodzi o zaprzeczanie obecności w eterze wymienionych specjalistów, wśród nich są i poważni fachowcy, lecz o to, że wszyscy oni, bez wyjątku, pozycjonują się jako intelektualiści i bardzo często nimi nie są. Wydaje się, że przeważają pustosłowni. Istotnie, dużo mówią właśnie ci, którzy nie mają nic do powiedzenia, a wielu zwykłych ludzi gubi się w potoku bezmyślnie zbędnych słów. „Bo marność... w mnogości słów, ale ty bój się Boga!” — podpowiada nam Księga Kohelet. Znacznie mniejszą możliwość mamy usłyszeć uczonych, którzy umieją robić konkretną sprawę, a gdyby ci, którzy tego nie potrafią, ale uczą innych, zaczerpnęli odrobiny wiedzy naukowej i intelektu, to znaczy zdolności myślenia, rozumowania, działania, to z pewnością wyszłoby to na korzyść im samym i ludziom, do których się zwracają. Nie mówiąc już o całej masie deputowanych i innych możnowładców — przydałoby się im zapoznać się z naukową wizją przyszłości Ukrainy. Może wtedy, mówiąc słowami Szewczenki, „Rozpadnie się kłamstwo / Na oczach waszych nienasyconych...” Jednak raczej nie...
Końcowe wersy poematu przywodzą nas z powrotem do najważniejszej wartości, już podkreślonej przez nas w części o „Testamencie” — do Słowa Szewczenki:
Kłamią bogowie,
Te bałwany w obcych świątyniach,
Powiedz, że prawda ożyje,
Natchnie, wezwie, pogoni
Nie przestarzałe, nie dawne słowo
Zbrukane, lecz słowo nowe
Między ludźmi krzykiem rozbrzmi
I lud okradziony zbawi
Od carskiej łaski...
Na koniec przypomnę, że na początku grudnia 1860 r. chory Szewczenko rozpoczął rozmowę z przyjacielem F. I. Czernienkiem o swoim pragnieniu, by wreszcie wyjść na ulicę, a tamten przestrzegał go i radził nie wychodzić przez całą zimę. Taras Hrehorowycz zerwał się: „Więc na Boże Narodzenie też nie wychodzić? A kutia? A uzwar? Nie, nie wytrzymam; choćby na czworakach dowlokę się do kumy na kolędowanie5”. Zapewne nie mógł wtedy nie wspomnieć Bożego Narodzenia w swojej wsi; w opowiadaniu „Bliźnięta” (1855) pisał, że wigilia jest dziecięcym świętem u wszystkich narodów chrześcijańskich i tylko obchodzona jest różnie: u Niemców, na przykład, z choinką, u Wielkorusów także. A u nich, po uroczystej wieczerzy, wysyłano dzieci z chlebem, rybą i uzwarem do najbliższych krewnych, a dzieci, wszedłszy do chaty, mówiły: „Święty wieczór! Przysłali do was, wujku, i do was, ciociu, świętą wieczerzę ojciec i matka”. W przeddzień Bożego Narodzenia, 24 grudnia 1823 r., Taras, który miał dziesięć lat, wraz z dwunastoletnim bratem Mykitą i siedmioletnią siostrą Jaryną przyszli do dziadka Iwana: „Pamiętam jeden poruszający Święty wieczór w moim życiu. Jesienią pochowaliśmy naszą matkę. A w Święty wieczór zanieśliśmy wieczerzę do dziadka i, powiedziawszy: »Święty wieczór! Przysłali do was, dziadku, ojciec i…« — wszyscy troje zalaliśmy się łzami. Nie wolno nam było powiedzieć »mama«”. Sądząc po wszystkim, zamiar kolędowania u kumy nie udał się, tym bardziej że 23 grudnia 1860 r. Taras Hrehorowycz poinformował J. W. Tarnowskiego, że „moja kuma N[adia] W[asylowna] zachorowała…” Jednak oczywiste jest ciepłe, dobre wspomnienie Szewczenki o wielkim święcie Bożego Narodzenia i ukraińskich tradycjach ludowych, mu poświęconych… Dwa miesiące po Bożym Narodzeniu 1860 roku Szewczenko odszedł w Wieczność…
1 W kwietniu i maju w projekcie „Szczegóły życia Szewczenki” zostanie zamieszczona szczegółowa relacja na ten temat. 2 K. I. Hern — znajomy Szewczenki, znany inżynier i kartograf Kraju Orenburskiego. 3 Wspomnienia o Tarasie Szewczence. Kijów : Dnipro, 1982. S. 234–235. 4 Zob. artykuł w ramach projektu „Niemy zachwyt Ajry Oldridża” w „Słowie Proświty” z 7–13 marca 2019 r. 5 Chodziło o N. W. Tarnowską, która odwiedziła Szewczenkę 2 grudnia, po czym napisał on wiersz „N. T.” („Wielkomęczennico kumo!”).
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tiasz: “Chcę podziękować wszystkim, że znaleźli czas na rozmowę o dziedzictwie dokumentalnym narodu ukraińskiego… Ważne jest zapewne to, że tę prezentację przeprowadzamy w przededniu zarówno Dnia Dyplomaty, jak i Dnia Archiwisty. Właśnie w Paryżu, moim zdaniem, zapoczątkowano zjawisko, które obecnie nazywamy dyplomacją publiczną, oraz to, które jest jego składową i które nazywamy dyplomacją kulturalną, ponieważ na Paryską Konferencję Pokojową wyjeżdżała kapela Koszycia po to, by opowiedzieć światu o tym, że istnieje Ukraina, że stawia ona opór bolszewikom, którzy wypierali ukraiński rząd tuż przed sformowaniem ukraińskiej misji dyplomatycznej w styczniu 1919 roku… I właśnie to wydanie przysłuży się, oczywiście, temu, aby widoczne były rezultaty działalności ukraińskich delegatów na Paryskiej Konferencji Pokojowej, gdzie faktycznie rozstrzygały się losy Ukrainy. Delegacja wyjeżdżała w styczniu 1919 roku, w przededniu zajęcia Kijowa przez bolszewików. Wtedy też odwołano ze stanowiska ambasadora Ukraińskiej Republiki Ludowej w Bułgarii Ołeksandra Szulhyna. Jechał on na Paryską Konferencję Pokojową jako bardzo silna jednostka bojowa… Faktycznie zadanie delegacji polegało na tym, aby osiągnąć uznanie niepodległości URL przez państwa-uczestników konferencji, wycofanie z ukraińskich terytoriów obcych wojsk, uzyskanie pomocy w walce z bolszewikami… To, że istnieje ten dokument, jest bardzo dobre. Ale uważam za niezwykle wielkie wydarzenie to, że został on przetłumaczony na język ukraiński i jest odtąd dostępny dla ukraińskiego czytelnika. Minister spraw zagranicznych Ukrainy (2007 – 2009) Wołodymyr Ohryzko: “Przede wszystkim chciałem podziękować Pani osobiście, Natalio Mychajliwno, za Pani inicjatywę i za tę Pani szczególną miłość do naszej ukraińskiej historii, za to natchnienie, z którym organizuje Pani ważne wydarzenia w ramach muzeum, któremu Pani obecnie przewodniczy… Każda z takich akcji – to nasza odpowiedź na ataki informacyjne, które nie ustają i które będą trwać… Każde takie wydarzenie – to uwaga skierowana na Ukrainę, to coś, co czyni nas bardziej rozpoznawalnymi, bardziej zrozumiałymi, a co za tym idzie, także bardziej przewidywalnymi. Jeszcze raz chcę powitać wszystkich uczestników tego wydarzenia i, wychodząc od niego, opracować cały system działań, które będą nam pomagać popularyzować Ukrainę na arenie międzynarodowej. Głos ekspertom, którzy brali udział w prezentacji online: Kandydat nauk historycznych Dmytro Hordijenko: “Bardzo cieszy to, że muzea, nawet tak niewielkie jak Muzeum Historycznego Centrum Miasta Kijowa, wychodzą na poziom państwowotwórczy i rozumienia zadań państwowych. Wystawy poświęcone historycznemu centrum Kijowa mają ładunek państwowotwórczy. I szczególne podziękowania za wydanie tego “Memorandum”. Można wymienić całe monografie o ukraińskiej rewolucji, w których w ogóle nie wspomina się o udziale ukraińskiej delegacji w Paryskiej Konferencji Pokojowej… W ukraińskiej historiografii Paryska Konferencja Pokojowa — wydarzenie rangi międzynarodowej — jest przedstawiona niewystarczająco. Musimy badać i wprowadzać do świadomości historycznej te znaczące wydarzenia XX wieku, które są ważne dla całego kontynentu europejskiego i wzajem-
Tłumaczenie maszynowe
Natalia KLYMENKO Zasłużona pracownica kultury Ukrainy, dyrektor Muzeum Centrum Historycznego miasta Kijowa W toku Rewolucji Ukraińskiej 1917-1921 lat po raz pierwszy w XX wieku stworzono niezależne państwo narodowe. 22 stycznia 1918 roku IV Uniwersałem Centralnej Rady ogłoszono: „Od dziś Ukraińska Republika Ludowa staje się samodzielnym, od nikogo niezależnym, wolnym, suwerennym państwem narodu ukraińskiego”. Zatwierdzono Herb, Hymn „Jeszcze nie umarła Ukraina”, niebiesko-żółtą flagę, uchwalono ustawy o języku państwowym, o Ukraińskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym, ustanowiono jednostkę monetarną – hrywnę, przyjęto Konstytucję URL, ustalono granice Ukrainy. 22 stycznia 1919 roku na placu Sofijskim uroczyście ogłoszono Akt Zjednoczenia URL i ZURL. 11 listopada 1918 roku zakończyła się I wojna światowa. 18 stycznia 1919 roku rozpoczęła pracę Paryska konferencja pokojowa (18 stycznia 1919 r. — 21 stycznia 1920 r.), na której mowa była o stworzeniu nowej mapy politycznej Europy. Delegacja ukraińska na konferencji skierowała swoje wysiłki na to, aby doprowadzić do uznania niepodległości URL przez państwa-uczestników i przyjąć ją do Ligi Narodów. W ostatnim rozdziale „Memorandum o niepodległości Ukrainy” zaznaczono: Wnioski Wychodząc z przedstawionych faktów, oświadczamy co następuje Delegacja Republiki Ukraińskiej ma zaszczyt prosić: 1. Uznania Republiki Ukraińskiej jako suwerennej i niezależnej, która została stworzona z woli całego narodu na terytorium byłej Rosji i byłych Austro-Węgier. 2. Przyjęcia Republiki Ukraińskiej do Ligi Narodów. W ciągu stycznia – na początku lutego 1919 roku przez Dyrektoriat stworzono 17 Nadzwyczajnych misji dyplomatycznych, których głównym zadaniem było przekazanie społeczności światowej prawdy o Ukrainie i jej walce o niepodległość. Oprócz tego działało już 5 ambasad. Swoistą misję dyplomacji kulturalnej wypełniała oddelegowana do Europy Ukraińska Republikańska Kapela pod dyrekcją Ołeksandra Koszycia. Dokumentem, który świadczył o tysiącletnim dziedzictwie państwowości Ukrainy i potwierdzał historyczne uzasadnienie jej odrodzenia w XX wieku, stał się „Mémoire sur l`Indépendance de l`Ukraine présenté a la Conférence de la Paix par la Délégation de la République Ukrainienne”, Paris, 1919, w języku ukraińskim — „Memorandum o niepodległości Ukrainy, przedstawione na Konferencję Pokojową przez delegację Republiki Ukraińskiej”. Tutaj w 6 rozdziałach („Geografia”, „Historia”, „Kultura Ukrainy”, „Ekonomia”, „Reorganizacja Republiki Ukraińskiej”, „Granice Republiki Ukraińskiej”) na 126 stronach, włącznie z mapą Republiki Ukraińskiej, podano zwięzłą encyklopedię Ukrainy. „Mémoire sur l`Indépendance de l`Ukraine présenté a la Conférence de la Paix par la Délégation de la République Ukrainienne”, Paris, 1919 (na którym widnieje odcisk pieczęci Uniwersytetu Józefa Piłsudskiego w Warszawie), udostępniony przez znanego kijowskiego kolekcjonera Wiktora Kyrkewycza, muzeum eksponowało w projektach wystawienniczych, prezentowanych w Narodowym Rezerwacie „Sofia Kijowska” i Kijowskim Domu Naukowców NAN Ukrainy: „Państwo tworzyło się wiekami. Państwo buduje się obecnie” (2016-2017), „Rewolucja Ukraińska 1917-1921 lat. Wymiar kijowski” (2017-2018), „Droga do niepodległości o długości trzech stuleci” (2019), „Memorandum o niepodległości Ukrainy” (2020). Na wystawach można było zobaczyć Uniwersały Centralnej Rady, dokumenty, wydania drukowane, gazety, banknoty państwowe, znaczki pocztowe, pocztówki, podręczniki szkolne, mapy Ukrainy, przedmioty epoki ze zbiorów muzeum i kolekcji prywatnych. Dokument, z którym delegacja Ukraińskiej Republiki Ludowej w 1919 roku w Paryżu broniła prawa narodu ukraińskiego do swojej suwerenności i który odegrał kluczową rolę w przełomie informacyjnym Ukrainy na arenie międzynarodowej na początku XX wieku, został wydany w niewielkim nakładzie w języku francuskim w paryskiej drukarni. Przez 100 lat nie wspominano o nim w pracach i dokumentach dotyczących Rewolucji Ukraińskiej 1917-1921 lat. Jedyny sposób na przełamanie „blokady informacyjnej” dzisiaj – to dokonanie tłumaczenia i wydanie unikalnego dokumentu historycznego. Nad wydaniem pracowali: autor idei projektu i przedmowy Natalia Kłymenko, dyrektor muzeum, zasłużona pracownica kultury Ukrainy; autorka tłumaczenia z języka francuskiego Nadija Naumowa, główny kustosz zbiorów muzeum; autor artykułu wstępnego Dmytro Hordijenko, kandydat nauk historycznych, starszy pracownik naukowy Instytutu Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa im. M.S. Hruszewskiego. Strony tego stuletniego rarytasu, pisanego tutaj, w Kijowie, a wydanego w Paryżu, dają możliwość zobaczenia Ukrainy taką, jaką widzieli ją ci, którzy w niewiarygodnie trudnych warunkach historycznych mieli zaszczyt dołączyć do tworzenia i utwierdzania Państwa oraz obowiązek przekazania światu informacji o Ukrainie. „Nie było narodu, który biłby się z większą wiarą o swoją wolność. Nie było narodu, który w tak strasznych warunkach tak walczył o swoje prawo do życia, o swoją niepodległość. Zagrożony nienasyceniem innych narodów, zbałamucony panrusizmem, bez broni, bez środków, samotny pod nieufnym spojrzeniem całej Europy, naród ukraiński wyzwala swoje ziemie od zagrożenia bolszewickiego i wyzwala swoją stolicę. Wolne narody są poruszone potęgą tych walk, choć ich rządy udają, jakby nie widziały zmagań tego narodu. Ukraińcy nie tylko bronią siebie, ale i całą Europę. (Gazeta „Il Popolo d’Italia”. 06.IX.1919, B. Mussolini). A po okupacji Kijowa przez wojska Denikina to samo czasopismo w numerze 251 z 1919 roku zaznacza: „Panrusizm dokonał wielkiej zbrodni. Moskale – to cudzoziemcy dla Ukrainy. A zajęcie Kijowa w imię Wielkiej Rosji – to wstrętna zbrodnia, zamach na wolność narodów”. Ta ocena wydarzeń sprzed stu lat świadczy: Europa dobrze zdawała sobie sprawę z tego, co działo się na Ukrainie i kto broni jej przed zarazą bolszewicką. „Bolszewicy mieli rację, gdy później pisali, że Ukrainę opanowali nie tyle siłą zbrojną, co siłą swojej propagandy wśród zdezorientowanych mas ukraińskich”, – pisał premier URL Isaak Mazepa w książce „Ukraina w ogniu i burzy rewolucji 1917-1921”.
Głos szanownym gościom online – prezentacje: Zastępca ministra spraw zagranicznych Ukrainy Wasyl Bodnar: „Publikacja tej pracy to niezwykle wielki dorobek wiedzy o ukraińskiej dyplomacji… Ze strony Ministerstwa będzie pełne wsparcie dla jej popularyzacji wśród naszych partnerów za granicą i dla naszych ambasad”. Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy we Francji Wadym Omelczenko: „Pozwólcie wyrazić słowa wdzięczności tym, którzy zainicjowali i zrealizowali ten projekt. To bardzo ważne. Ja osobiście od siebie powiem, że daliście mi do rąk bardzo ważne narzędzie. Przy komunikacji z naszymi francuskimi przyjaciółmi mówią oni, że o Ukrainie, niestety, wiedzą bardzo mało. To wydanie jest jednym z dowodów na to, że Państwo Ukraińskie ma swoje korzenie. Teraz, tak jak 100 lat temu, w Paryżu musimy udowadniać całemu światu, i w formacie normandzkim, że mamy prawo do niepodległości i, tak jak 100 lat temu, musimy stawiać opór tym, którzy sięgają po nasze wartości i wolność… Zapraszam was do Paryża. Udostępnimy wam kilka platform, gdzie będziemy mogli z wami jeszcze raz zwrócić historię w stronę współczesności”. Dyrektor Akademii Dyplomatycznej Ukrainy Hennadij Nadolenko: „Szczerze dziękuję za zaproszenie do włączenia się w dyskusję nad tak historycznym dokumentem. „Memorandum” jest niezwykle ciekawym i ważnym dokumentem historycznym dla nas wszystkich. Podczas Rewolucji Ukraińskiej zostało stworzone narodowe Państwo Ukraińskie… Przedstawiona deklaracja właśnie utrwaliła podstawy Państwa Ukraińskiego, czyniąc pierwszy krok do przywrócenia historycznej sprawiedliwości — samoodrodzenia ukraińskiej państwowości jako idei soborności narodu ukraińskiego i jego ziem. Publikacja — ważny i absolutnie niezbędny krok na drodze do przemyślenia zarówno historii, jak i przyszłości naszego państwa. Proponuję organizatorom, opierając się na tym dokumencie, pomyśleć nad serią wykładów dla słuchaczy Akademii Dyplomatycznej. Będziemy radzi widzieć was i współpracować dalej”. Przewodnicząca Towarzystwa Naukowego Historii Dyplomacji i Stosunków Międzynarodowych, profesor Iryna Ma- 15 grudnia 2020 roku Muzeum historycznego centrum miasta Kijowa przeprowadziło prezentację online dwujęzycznego (z faksymilowym odtworzeniem francuskiego oryginału) wydania „Memorandum o niepodległości Ukrainy, przedstawionego na Konferencję Pokojową przez delegację Republiki Ukraińskiej” w „Mediacentrum” Generalnej Dyrekcji ds. Obsługi Przedstawicielstw Zagranicznych. Moderatorka wydarzenia – Natalia Kłymenko. Ołeksandr Kuczeruk, Natalia Kłymenko oraz Dmytro Hordijenko
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dla historii światowej. I takim wydarzeniem, bez wątpienia, jest Paryska Konferencja Pokojowa… Ukraińska delegacja prowadziła swoją niezwykle trudną pracę w bardzo krótkim terminie i w skrajnie trudnych warunkach, i ona, moim zdaniem, wywiązała się ze swojego zadania. Zrobiła więcej, niż mogła. Właściwie ten „Memorandum” właśnie to pokazuje. Bardzo ważne jest to, że autorzy dokumentu (pod redakcją O. Szulhyna) szli w nurcie podstawowych zasad Paryskiej Konferencji Pokojowej, wyłożonych jeszcze przez Woodrowa Wilsona, a mianowicie – prawa narodów do samostanowienia. „Memorandum” informuje o terytorium rozprzestrzenienia etnosu, o kulturze, dowodzi, że język ukraiński jest odrębnym językiem, o historii Ukrainy, pokazuje, że naród ma własną ścieżkę historyczną, że nie jest to wynalazek austriackiego Sztabu Generalnego czy niemieckiego, że nie jest to wymysł kijowskich profesorów. W rozdziale „Gospodarka” Ukraina pokazana jest nie tylko jako kraj samowystarczalny, ale także jako taki, w którym niepodległej Ukrainie powinny być zainteresowane państwa europejskie i, jako konkretny krok, zgadzała się ona wziąć na siebie część długów carskiej Rosji, oprócz tego ukraińska delegacja gwarantowała zagraniczne inwestycje na Ukrainie. Przeciwdziałając rosyjskiemu lobby w Paryżu, delegacja podkreślała, że federacyjna Rosja może powstać jedynie z suwerennych podmiotów, w związku z czym Ukraina musi zostać uznana za niepodległą… W pewnym sensie „Memorandum” jest podsumowaniem myśli państwowotwórczej ukraińskiej rewolucji. Z drugiej strony pokazuje ono początek innej rzeczywistości istnienia Państwa Ukraińskiego, państwa na wygnaniu, później, właściwie, centrum państwowotwórczego na emigracji, które niosło ukraińską ideę państwowotwórczą aż do odzyskania przez Ukrainę niepodległości. Daj Boże, aby jubileuszowe lata Ukraińskiej Rewolucji nie położyły kresu zainteresowaniu nią i aby było ono kontynuowane. I taki impuls, właściwie, daje publikacja przez muzeum „Memorandum”. Współpraca uniwersytetów, instytucji akademickich, instytucji dyplomatycznych jest ważna dla tego, abyśmy mogli pełniej przywrócić ukraińską historię, ukraińską myśl polityczną do ukraińskiej przestrzeni medialnej, do ukraińskiej przestrzeni naukowej i społeczno-politycznej. Dyrektor Muzeum Ukraińskiej Rewolucji 1917–1921 lat Ołeksandr Kuczeruk: „Byłem pozytywnie zaskoczony, kiedy Muzeum Historycznego Centrum Miasta Kijowa zdobyło się na to, czego nie zdołały zrobić ani instytuty akademickie, ani inne ministerstwa – przeprowadzić tłumaczenie i wydanie tego dokumentu… Ale wy daliście początek, wy przesunęliście ten kamyk, tam teraz jest źródełko, stamtąd woda wypływa – to wspaniałe. U nas przechowywany jest ciekawy dokument – to dziennik roboczy tej misji dyplomatycznej, początkowo prowadził go szef misji H. Sydorenko, a potem M. Tyszkewycz. To absolutnie unikalny dokument. Część tych zapisów opublikowaliśmy, ale jest on dość duży, prawie sto stron rękopisu. Dzisiaj mowa była o wznowieniu „Memorandum”, wydaje mi się, że powinien być w nim, oprócz ukraińskiego i francuskiego, przekład na język angielski. „Memorandum” — to nasz swoisty atut. Kiedy nam mówią, a gdzie tam Ukraina, my im pokazujemy: patrzcie, oto taki dokument z tamtego czasu, to bardzo ważne. Warto pomyśleć o wydaniu zbioru dokumentów epoki Ukraińskiej Republiki Ludowej w języku angielskim, opracować zasady publikacji dokumentów archiwum ukraińskiej dyplomacji.” Doktor nauk historycznych Wałentyna Piskun: „Ważne jest, aby informację o tych dokumentach, które były produkowane przez ukraińskich działaczy politycznych w ciągu 1917–1921 lat na różnych międzynarodowych platformach, przekazywać tak samo, wykorzystując międzynarodowe platformy… W październiku 1918 roku ukraińscy politycy przygotowali pierwszy międzynarodowy dokument o Ukrainie. Przygotowywał go Petro Stebnycki. I nazywał się on „Ukraina i Ukraińcy”. Posłowi Jewmenowi Łukasewyczowi zlecono wydrukowanie tej broszury, przetłumaczonej na język francuski w nakładzie pięciu tysięcy egzemplarzy, i do każdej ambasady Ukrainy te egzemplarze wysłać, aby ludzie zapoznawali się z sytuacją i więcej wiedzieli o Ukrainie i Ukraińcach… Później część z tych materiałów legła u podstaw „Memorandum”, o którym dzisiaj mówimy… Ważnym aktem byłoby przygotowanie do wydania Zbioru dokumentów, które charakteryzują udział Ukrainy w Paryskiej Konferencji Pokojowej. Przy czym wydać go w trzech językach i równolegle przeprowadzić prezentacje tego wydania w różnych krajach świata… W 1919 roku Ukraińcy zetknęli się nie tylko z niezrozumieniem przez społeczność międzynarodową ich dążeń i ich uznania, ale jeszcze z jednym potężnym zjawiskiem, które rozwinęli rosyjscy bolszewicy za granicą. To agitacja i propaganda przeciwko uznaniu Ukrainy jako niepodległego państwa. W grudniu 1919 roku parlament Wielkiej Brytanii wysłał specjalną misję na czele z Halfordem Mackinderem do sztabu Denikina. Mackinder proponował uznać Ukraińską Republikę Ludową jako państwo buforowe na granicy między bolszewicką Rosją a krajami europejskimi. Oprócz tego, w tym raporcie, który wygłosił 21 stycznia 1920 roku w Brytyjskim parlamencie,
Tłumaczenie maszynowe
Mackinder zauważył: „Na dzień dzisiejszy propaganda jest wyraźnie rosyjskim zjawiskiem. Z tradycjami, które rosły i wzmacniały się tak samo jak brytyjska flota i niemiecka armia, które bazują na swoich tradycjach. Jeśli bolszewickiej propagandy nie zniszczy się całkowicie, może ona stać się niebezpieczna dla całej cywilizacji. Jej centrum znajduje się na Kremlu, w Moskwie. I myślę, że posiada ona przygotowany personel, który działa tak samo skutecznie, jak sztab generalny jednej z wielkich armii”. Praca propagandowa, która była prowadzona także na Konferencji Pokojowej, skierowana była na to, aby poróżnić delegację ZURL z delegacją URL, a z drugiej strony — poróżnić i wysunąć na konferencji jeden z głównych czynników, który zarzucano Ukraińcom, — pogromy żydowskie. I wykorzystano to jako jeden z czynników, po to, aby kwestia ukraińska na konferencji paryskiej została zepchnięta na margines i Ukraina nie stała się tym podmiotem prawa międzynarodowego, do którego miała prawo pretendować jeszcze na początku XX wieku. W 1991 r. Ukraina odnowiła swoją państwowość. 22 sierpnia 1992 r. ostatni Prezydent URL na uchodźstwie Mykoła Pławjuk przekazał w Kijowie Prezydentowi Ukrainy Łeonidowi Krawczukowi klejnoty URL i Gramotę o sukcesji prawnej. W 2014 r., 100 lat po rozpoczęciu I wojny światowej, w centrum Kijowa wrzał rewolucyjny Majdan. I tak samo, jak w styczniu 1918 roku, ze wschodu wtargnęły bandy Murawjowa, zalewając krwią Kijów, w lutym 2014 r. „zielone ludziki” regularnych wojsk Federacji Rosyjskiej okupowały Krym, a później także część obwodów ługańskiego i donieckiego, rozpoczynając wojnę rosyjsko-ukraińską. Jak i 100 lat temu – Paryż, ale już nie Konferencja Pokojowa, a spotkanie w formacie normandzkim… Jak i 100 lat temu – okupowane terytoria Ukrainy, wojna rosyjsko-ukraińska, która trwa już siódmy rok… Nieznajomość historii prowadzi do powtarzania tragicznych błędów. „Państwo, które nie buduje się na własnej pamięci o przeszłości, jest skazane na ciągły chaos teraźniejszości. Dopóki nie oddamy należnego szacunku prawdziwym bohaterom przeszłości, „bohaterami” naszych czasów będą łajdaki i awanturnicy”, — zaznaczył dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Wołodymyr Wiatrowycz, inicjując działania poświęcone upamiętnieniu znaczących etapów ukraińskiego budowania państwowości XX w., w szczególności Ukraińskiej rewolucji 1917—1921 lat. Mamy nadzieję, że „Memorandum o niepodległości Ukrainy, przedstawione na Konferencji Pokojowej przez delegację Republiki Ukraińskiej” pozwoli głębiej zrozumieć historyczne znaczenie Ukraińskiej rewolucji 1917-1921 lat, ponieważ jego tekst świadczy, że współczesny wektor historycznego rozwoju narodu ukraińskiego uformował się i był skierowany w perspektywę budowy sobornej, suwerennej, nowoczesnej, europejskiej Ukrainy jeszcze 100 lat temu. Schylmy głowy i wspomnijmy dobrym słowem i szczerą myślą żalu wiernego syna Narodu Ukraińskiego, aktywnego i oddanego bojownika o utwierdzenie Państwa Ukraińskiego, jego języka i kultury, Sprawy Ukraińskiej, wybitnego ukraińskiego działacza społecznego i politycznego, budowniczego Państwa Ukraińskiego, przewodniczącego charkowskiej organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, przewodniczącego współkoordynatora Charkowskiej Wspólnoty w obronie Konstytucji i praw człowieka-obywatela Anatolija Hryhorowycza SERHIJENKĘ. Urodził się 10 sierpnia 1951 r. w m. Merefa w obwodzie charkowskim, rozpoczął pracę zawodową w 1968 roku jako ślusarz walcowni zakładu doświadczalnego Instytutu Badań Naukowych metali w Charkowie. W 1975 r. ukończył Charkowski Instytut Politechniczny (specjalność: inżynier-mechanik). Do 1991 r. pracował w Charkowskiej Fabryce Traktorów jako inżynier-technolog, starszy inżynier, naczelnik biura wydziału produkcyjnego produkcji specjalnej, a od 1992 do 2006 r. — w strukturach przedsiębiorczych Charkowa. Od 1989 r. – jeden z aktywnych organizatorów i uczestników grup wsparcia Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy w m. Merefa i szeregu pobliskich wsi obwodu charkowskiego oraz w Charkowie w fabryce ChTZ. Od 1995 r. – inicjator, organizator, aktywny uczestnik działań społecznych i politycznych w tym kraju, które prowadziły ukraińskie organizacje patriotyczne. W 2008 r. z inicjatywy i przy aktywnym udziale A. H. Serhijenki zostało stworzone stowarzyszenie społeczne rozwoju społeczeństwa obywatelskiego na Charkowszczyźnie „Postup”, które stało się bazą zjednoczonych działań ponad 85 organizacji społecznych o orientacji państwowotwórczej. Od 2004 r. członek rady obwodowej Charkowskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Zarząd Rówieńskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki wyraża szczere kondolencje rodzinie i bliskim, przyjaciołom i proświcianom Charkowszczyzny z powodu przedwczesnej śmierci przewodniczącego Charkowskiego obwodowego zjednoczenia „Proświta” Anatolija SERHIJENKI. Wieczna pamięć wiernemu synowi narodu ukraińskiego, obrońcy dorobku języka ojczystego i kultury, budowniczemu Ukrainy! A w 2019 r. wybrany przewodniczącym charkowskiej organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki. Od 2006 roku zorganizował i przeprowadził w Charkowskim radiu „Nowa chwyla” cykl ponad 450 autorskich tematycznych audycji radiowych pod tytułem „Charkowska Duchowyna” na tematy państwowotwórczego wychowania patriotycznego ludności. Od 2012 roku — przewodniczący współkoordynator Charkowskiej Wspólnoty w obronie Konstytucji i praw człowieka-obywatela, która zrzesza 22 organizacje o statusie ogólnoukraińskim i 85 – lokalnych. Członek Związku Dziennikarzy Ukrainy od 2012 roku. W latach 2006-2010 — etatowy doradca przewodniczącego Charkowskiej Obwodowej Administracji Państwowej. W latach 2010-2015 — deputowany rady obwodowej Charkowa. Członek rady społecznej ds. humanitarnych przy Charkowskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz obwodowym oddziale „Kongresu Ukraińskiej Inteligencji” i Ogólnoukraińskiego zjednoczenia weteranów. Przywiązywał dużą wagę do organizacji pomocy wolontariackiej dla wojsk operacji antyterrorystycznej w Donbasie ze strony patriotycznych organizacji ukraińskich Charkowa i obwodu. Pan Serhijenko był jednym z niewielu w naszych czasach altruistycznie i patriotycznie nastawionych pracowników-budowniczych Ukrainy, którzy podporządkowują swoje życie i działalność bezinteresownej i często ofiarnej pracy na rzecz Sprawy Ukraińskiej i Państwa. 22 grudnia 2020 roku społeczność ukraińska Charkowszczyzny i całej Ukrainy straciły wiernego syna Narodu Ukraińskiego, oddanego bojownika o ich interesy, budowniczego naszego państwa. Wieczna pamięć Anatolijowi Serhijence i nasza wdzięczność dla niego oraz szacunek!
Przygotowali A. Zdorowyj, WUT więźniów politycznych i represjonowanych, O. Tereszczenko, „Proświta”, m. Charków w imieniu Charkowskiej wspólnoty na rzecz obrony Konstytucji i praw człowieka, która liczy 63 tysiące członków, zrzeszonych w 22 organizacjach o statusie ogólnoukraińskim oraz 85 o statusie lokalnym („Proświta”, Kongres Ukraińskiej Inteligencji, WUT więźniów politycznych i represjonowanych, Ukraińskie towarzystwo kozackie „Charkowski Pułk Słobodzki”, „Spadczyna”, Ogólnoukraińskie zrzeszenie weteranów; Bractwo OUN-UPA; ChOO Narodowego związku pisarzy Ukrainy oraz Narodowego związku dziennikarzy Ukrainy; „Korpus Narodowy”; „Samopomoc”; Ukraińska Partia Republikańska; Kongres Ukraińskich Nacjonalistów; „Prawy Korpus”; „Frajkor”; WBF „Zdrowie Ukrainy”; księża i parafianie Prawosławnej cerkwi Ukrainy; Ukraińskiego luterańskiego kościoła chrześcijańskiego; zespół redakcyjny gazety „Ruch to życie”; rektorzy i pracownicy 7 charkowskich uniwersytetów; członkowie Charkowskiej rady obwodowej WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, akademicy Narodowej Akademii Nauk, profesorowie Charczenko M.F., Bakaj O.S.; naukowiec, jeden z pierwszych charkowskich „proświtian” I. M. Szapował oraz szereg innych).
Tłumaczenie maszynowe
Znajomość z Mikołajkiem To było tego dnia, kiedy Mikołajek obudził się na strychu. Słońce, uśmiechając się, oświetliło cudowną wieś Prominci. Szybkim skokiem zeskoczywszy ze swojego samoróbnego łóżka (o którym, nawiasem mówiąc, opowiem wam później), otworzył drzwi, wciągnął świeże powietrze i poszedł zdobyć sobie coś do jedzenia. Wy, zapewne, już zrozumieliście, że Mikołaj to zwykły chłopiec. Bez mamy został dawno. Poszła do sklepu i nie wróciła. Na nią czekał, przyczajony w mieszkaniu i drżąc od ciemności oraz każdego zbędnego dźwięku. Drzwi mama zabroniła otwierać komukolwiek. Nie otworzył Mikołajek i tym, którzy natarczywie dzwonili do drzwi. Jak zając zatrzepotało jego serce, kiedy usłyszał słowa za drzwiami: “Tutaj mieszkała kobietka z dzieckiem. Ona gdzieś przepadła. Jeśli chłopiec w mieszkaniu został sam, to go należy zabrać i umieścić w domu dziecka”. Mikołajek postanowił: “Trzeba się schować, żeby nikt nie znalazł i żeby obserwować okna rodzinnego domu: jeśli wróci mama, to on się o tym dowie”. Nocą przeprowadził się chłopiec na strych sąsiedniego budynku, wychodził na spacery przez drabinę awaryjną i starał się niepotrzebnie nie wpadać w oczy przechodniom. Ot i dzisiaj, schodząc szybko po schodach, poczuł zapach pierożków. To sąsiedzi zawsze coś dobrego smażyli... Ale nie miał czasu wdychać aromatu sąsiedzkich pierożków, skierował się szybciutko do dobrej cioci Frosi, która zawsze go dokarmiała. Podskakując, uśmiechając się, biegł ulicą, aż kątem oka nie zobaczył na poboczu chodnika rudego szczeniaka. — Patrz ty, usiadło, — zaśmiał się Mikołajek, — zaczekaj tutaj, bo ciocia Frosia nie bardzo ucieszy się z ciebie! Piesek rzeczywiście był brudny, skołtuniony, cały w łopianach, a ciocia kochała czystość. — Nazwę cię Kudłacz, podoba ci się? — łagodnymi oczami spojrzał chłopiec na nowego przyjaciela. — Siedź, niedługo będę! Kudłacz posłusznie usiadł. Chłopiec uśmiechnął się i łagodnie pogłaskał pieska po głowie. U cioci Frosi pachniało kotletami. Wbiegłszy do letniej kuchni i zdejmując czapkę, ukłonił się: — Dzień dobry, — przywitał się chłopak. — Widzę, że jesteś wesoły i na to jest jakaś przyczyna? — zapytała kobieta, przyglądając się chłopakowi. — A nie, po prostu nastrój dobry! A ja widzę, wy kotlety zrobiliście? — Proszę do stołu, — uśmiechnęła się ciocia. Usiadłszy do stołu, zjadł dwa kotlety, a ostatni włożył do małego koszyka, do którego zawsze wkładał poczęstunek, podziękował gospodyni i jak wiatr popędził do tego miejsca, gdzie czekał na niego pies. — Masz, zjedz, zgłodniałeś zapewne, — powiedział Mikołajek i rzucił Kudłaczowi kotlet. Pies kłapnął zębami i kotlet zniknął w jego paszczy. — Zuch, — uśmiechnął się Mikołaj i pogłaskał przyjaciela po głowie, — chodź ze mną. Pies, jakby rozumiejąc mowę, machnął ogonem i pobiegł za nowym panem. Razem wesoło weszli na strych. — Witam cię w domu, — powiedział chłopak, otwierając drzwi do mieszkania. Pożar Mikołajek i Kudłacz stali się nierozłącznymi przyjaciółmi. Często odwiedzali ciocię Frosię. Kiedy chorowała, pomagali jej: obierali ziemniaki, nosili wodę, sprzątali na podwórku. Jak się okazało – ciocia bardzo kochała psy i Kudłacz przypadł jej do serca. Życie mogłoby tak dalej płynąć, gdyby nie wydarzyła się pewna przygoda. Pamiętacie to samoróbne łóżko? Mikołajek zrobił je z podręcznych materiałów, które przytargał na dach. Wieczorami długo bawili się z Kudłaczkiem, przyglądali się w oknach ludziom, którzy mieszkają w budynkach naprzeciwko, oraz ciemnym oknom rodzinnego domu. Tej nocy pierwszy obudził się pies od zapachu dymu. Zapaliło się od świeczki łóżko, na którym spał Mikołajek. Pies zaczął ściągać chłopca z łóżka i już we dwójkę wyskoczyli na podwórko. Ludzie biegali wokół budynku jak oszalali, próbując gasić ogień czym popadnie…. A Mikołajka jakby oparzyło… Boże, przecież u niego tam na strychu została największa wartość – fotografia mamy!!! Rzucił się do budynku, ale zatrzymała go męska ręka dziadka Iwana. — Ty dokąd? Zwariowałeś czy co! — Tam na strychu mam zdjęcie mamy! Jedyne, co po niej zostało! Kudłacz rzucił się do klatki schodowej. Wszyscy ucichli, obserwując straszną scenę. Te minuty wydawały się wiecznością i nikt na nic nie liczył… I jakaż była radość, kiedy z budynku wybiegł Kudłacz, trzymając w zębach zdjęcie mamy Mikołajka. — Przyjacielu, — wykrzyknął chłopak, wycierając łzy, — ja cię nigdy nikomu nie oddam!! O chłopcu opowiedziała lokalna gazeta i znalazła się rodzina, która wzięła go do siebie. Ludzie zamożni, dobrzy i przyjęli go jak syna, a jeszcze pozwolili zabrać ze sobą Kudłacza. Teraz i on miał swoje miejsce. Życie popłynęło swoim nurtem i wszystko byłoby dobrze, gdyby nie jedna historia. Szkolna historia Dzień zaczynał się jak zawsze: śniadanie, droga do szkoły, przyjaciele, lekcje. Na ostatniej lekcji (a była to lekcja języka angielskiego) do klasy weszła młoda kobieta w ciemnoniebieskiej sukni, na wysokich obcasach. Jej jasne błękitne oczy obeszły klasę i, uśmiechnąwszy się, powiedziała: — Dzień dobry, jestem waszą nową nauczycielką języka angielskiego. Nazywam się Dowhaluk Switłana Wołodymyriwna. Cała klasa obejrzała się na Mikołaja, bo miał takie samo nazwisko. Zdziwione spojrzenie Mikołajka mówiło: “Dlaczego patrzycie, przecież takich nazwisk jest dużo?!” Ale tutaj z ostatniej ławki rozległ się złośliwy głos rozrabiaki i dwójkowicza Jurka: — A czy pani ma może syna? — Nie, nie mam, — odpowiedziała nauczycielka i uśmiech zniknął z jej twarzy. — A-a, rozumiem… Ale dokończyć mu nie dała Switłana Wołodymyriwna: — Dość. Mamy lekcję angielskiego, a nie godzinę wychowawczą. Teraz zobaczymy, kto ma najmniej ocen… Zaczęła przeglądać listę uczniów w dzienniku. — Oto nasz cudowne dziecko chce odpowiadać, — wykrzyknęła dziewczynka, która siedziała z Mikołajkiem w jednej ławce. — No cóż – wychodź, — znów uśmiechnęła się nauczycielka. — Jak się nazywasz? — Dowhaluk Mikołaj Ołeksandrowycz, — wykrzyknął złośliwie Jurek z ostatniej ławki. — Oto dlaczego pytałem, czy pani ma syna? — Przepraszam, wyjdę, — przerażony powiedział Mikołaj. Biegł korytarzem i wydawało mu się, że tupot jego nóg i bicie serca słychać we wszystkich klasach. Zatrzymał się, wytarł wilgotne oczy i przestraszył się swoich myśli: być może to ona — jego matka; jaka ona piękna i w tym samym czasie obca; jeśli to ona, to dlaczego powiedziała “Nie!”, dlaczego nie zrozumiała, nie poczuła? Po lekcji wszedł do klasy zabrać rzeczy. Dyżurowali Jurek i Maksym. Mimowolnie Mikołaj stał się świadkiem rozmowy między nimi. — Ja tak niczego nie zrozumiałem: Switłana Wołodymyriwna — matka Mikołaja czy nie? — pytał Jurek. — Gdyby to była jego matka, to czyż stałaby jak wryta! — Tak on przecież ma matkę. — Ale to przecież nie jego rodzona! On mieszka u biznesmenów Neporożnych. Chłopcy odwrócili się i zobaczyli Mikołaja. — Wybacz, Kolu, to my o tobie rozmawialiśmy, — zaczął się tłumaczyć Maksym. Mikołaj chwycił teczkę i rzucił się do drzwi. — Dokąd to ty? Mamę doganiać? No-no, biegnij! — usłyszał wredny głos Jurka w plecy. Przyleciawszy do domu, ze złością wykrzyczał mamie do kuchni: — Ja więcej nigdy nie pójdę do szkoły! — Uspokój się, synu! Jeśli masz jakieś problemy w szkole, to wszystko można rozwiązać. Moja pomoc potrzebna? — Nie, — trochę uspokoiwszy się, odpowiedział Mikołaj, głaszcząc ręką Kudłacza, który ocierał się o jego nogę.
Szpital Chłopak prawie całą noc nie spał: wspominał dzieciństwo, dach starego domu, pożar, w dalekiej pamięci wypływał obraz mamy, głowa kręciła się jak w malignie. A rano z wysoką gorączką zabrała go do szpitala rejonowego karetka. Medycy czarowali nad chłopcem, dopóki nie otworzył oczu. — Chwała Bogu, och i nastraszyłeś nas, kolego, — uśmiechnął się siwowłosy lekarz. Ja już pójdę, a ty zapoznaj się z sąsiadem z sali. Mykoła odwrócił głowę i na sąsiednim łóżku zobaczył młodziej wyglądającego mężczyznę. — No cóż, dajmy się poznać. Ja jestem wujek Sasza. A ciebie jak zwą?. — Ja jestem Mykoła. — Oto i poznaliśmy się. Pomarańcze będziesz? Żona mi tu wszystkiego dużo nawiozła, – uśmiechnął się sąsiad. — Nie, nie chcę. — Czym zajmować się lubisz? — kontynuował rozmowę sąsiad. — Tak sobie… różnym. Trochę rysuję, lubię matematykę, angielski, jeszcze majsterkować. — Ja też. Chcesz, pokażę, jakie ja figurki z drewna wycinam? — Oczywiście. I wujek Sasza otworzył szafkę przy swoim łóżku. Mykołka zamarł w zdziwieniu na widok dziwacznych smoczków, zabawnych pingwinków, a nawet drewnianych fiksików. — A ja i ciebie nauczę. Bo leżeć mi tu jeszcze długo. — A co z Panem? — A, niefortunny skok. Mam niebezpieczne hobby – skaczę ze spadochronem. Tym razem tak wylądowałem, że kość w nodze zdruzgotałem. Tak przy rozmowach i wspólnych zainteresowaniach zaprzyjaźnili się Mykołka i wujek Sasza. W niedzielę rano otworzyły się drzwi ich sali i na progu pojawiła się… Switłana Wołodymyriwna. Serce Mykołki zabiło jak u wróbelka. Czyżby ona do niego jednak przyjechała? — Dzień dobry, Mykołko, ja nawet nie wiedziałam, że ty też tu jesteś w szpitalu. Jak sprawy? Pytałam twoich kolegów z klasy, co się stało, ale nikt do ładu nie wyjaśnił. — Tak już lepiej, — pesząc się, zaczął chłopiec. W tym czasie weszła do pokoju pielęgniarka: — Kolu, chodźmy na zabiegi, a dorośli tymczasem niech porozmawiają. Zaraz jeszcze tobie ciocia Nina łóżko prześcieli. Kiedy mały pacjent wrócił do sali, to zastał zapłakaną Switłanę Wołodymyriwnę oraz skonsternowanego wujka Saszę. Nauczycielka trzymała w drżących rękach fotografię jego mamy. — Oddajcie, — ze złością krzyknął Mykoła. — Nie dotykajcie! — Ale ja wcale nie zamierzałam niczego ci odbierać! To zdjęcie wypadło spod twojej poduszki, kiedy zmieniali pościel. Kto to? — To… to — moja mama! Raczej, to to jedyne, co po niej mam, — zapłakał chłopiec. Switłana Wołodymyriwna powoli wstała, podeszła do Mykoły i objęła go. — Na zdjęciu — jestem ja, — ledwo słyszalnie wymówiła ona. — A gdzież wy byliście tyle lat? — wyrwało się chłopcu. — Usiądźmy i ja ci wszystko opowiem. My z twoim tatą Ołeksandrem Denysowyczem (czyli wujkiem Saszą) znaliśmy się dawno, jeszcze z domu dziecka, po zakończeniu którego przeprowadziliśmy się tutaj do pracy. U nas wkrótce pojawił się mały synek, którego uwielbialiśmy. Ołeksandr Denysowycz pracował w fabryce, a ja opiekowałam się małym. Potem Saszę zabrali do wojska, a ja zostałam sama. Tego strasznego dnia ty zasnąłeś, a ja wyskoczyłam do sklepu. Tak się śpieszyłam, że zagapiłam się na drodze i wpadłam pod koła auta. Mnie bez pamięci przywieźli do szpitala. Było kilka skomplikowanych operacji, wsparcie życzliwych ludzi, długie zdrowienie. Kiedy wróciła mi pamięć — rzuciłam się szukać swojego chłopczyka, obiegałam wszystkie przytułki, rozmawiałam z sąsiadami, ale nikt nic nie wiedział. Mówili, że on od razu zniknął po mnie. Po powrocie mojego męża wstąpiliśmy na uczelnię pedagogiczną — Sasza na zajęcia techniczne, a ja — na wydział angielski. Pracowaliśmy każdy w swojej szkole. A o tobie nigdy nie zapominaliśmy. W sali zapanowała głucha cisza. Po wszystkim Życie bierze swoje. Teraz Mykołka miał dwie rodziny — krewnych Dowhaliuków i Neporożnych. A jeszcze – dobrego przyjaciela Kudłaja. 2018 r. AUTOBIOGRAFIA Ja, Kozacka Stefania Hennadijiwna, urodziłam się 14 listopada 2005 roku w osiedlu typu miejskiego Sofijiwka w obwodzie dniepropetrowskim w rodzinie księdza. Mam starszego brata i siostrę. Od dzieciństwa męczyłam rodziców prośbami o czytanie na noc czegoś ciekawego. Do piątej klasy ulubionym pisarzem był Wsewołod Nestajko. Mama nauczyła mnie grać na pianinie po tym, jak zostawiłam szkołę muzyczną. Stało się to jednym z moich hobby. Wiersze zaczęłam pisać 03.04.2015 (zapisałam wtedy datę). W ogóle ja poetką siebie nie uważam, oceniam swoje wiersze na “5” w dwunastostopniowej skali. W 8 klasie zainteresowałam się utworami Stephena Kinga (najulubieńszy — “Strefa zasięgu”), podoba mi się M.W. Gogol, ze współczesnych — duet Diaczenków (Marija i Serhij). Niedawno zanurzyłam się z głową w utwory Dostojewskiego. I w wiersze S. Jesienina, A. Błoka, I. Annieńskiego (szczególnie tego ostatniego). Ukraińscy poeci podobają mi się prawie wszyscy, ale najbardziej preferuję W. Stusa i H. Skoworodę. Bardzo kocham psy. To koniecznie musi być, jeśli ktoś chce się o mnie dowiedzieć. Dalsze cele mojego życia jeszcze nie są rozstrzygnięte, ale zawsze pozostaje aktualne marzenie… Plan wstąpienia do szkoły teatralnej. 02.11.2020 P.S. od kierowniczki kółka Natalii Biłous: Obecnie Stefania uczy się w 9 klasie Komunalnego Zakładu “Sofijiwska szkoła podstawowa I-III stopnia” Rady Osiedlowej Sofijiwki Sofijiwskiego (teraz Krzyworoskiego) rejonu obwodu dniepropetrowskiego. Twórczość literacką rozpoczęła w wieku 10 lat. Piąty rok uczy się w kółku “Sztuka teatralna” Komunalnego Zakładu “Sofijiwskie centrum twórczości”. Została zwyciężczynią obwodowego etapu konkursu młodych literatów “Sobory naszych dusz-2019”, zajęła I miejsce w nominacji “Proza” w średniej grupie wiekowej. Dziewczynka bardzo skromna, wrażliwa, towarzyska, ma dobrą pamięć.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
do kompozycji wybierano ukraińskie instrumenty etniczno-dęte oraz połączenia instrumentów perkusyjnych. Niezwykle interesująca, twórcza i odpowiedzialna praca była nad partiami wokalnymi, gdyż solistka Ołena Kułyk głosem ludowego lirycznego sopranu musiała stworzyć, nakreślić różnorodne, momentami kontrastowe obrazy: epicko-heroiczny w „Interludium” i „Postludium”, liryczny w „W naszym raju na ziemi”, dramatyczny w „Za jarami jary”, mistyczno-romantyczny w „Dumie”, figlarno-taneczny w „Płynie woda spod jawora” i inne. Ostatecznie, naszym zgranym zespołem twórczym stworzyliśmy utwór, który, naszym zdaniem, zabrzmiał, i cieszymy się, że teraz możemy zaprezentować go znacznie szerszej publiczności. I szczerze dziękujemy Ukraińskiemu Funduszowi Kultury za wsparcie zespołów twórczych w warunkach kwarantanny oraz za możliwość pokazania naszej pracy szerokiej publiczności. — Wspomniała Pani o kwarantannie. Jaki okazał się dla Pani ten rok? — Nieprosty. Niestety, z powodu kwarantanny nie mogliśmy w tym roku przeprowadzić naszego Kijów-Etno-Music-Fest „Wirtuozi Folku”, który przez trzy lata stał się już miejscem, gdzie spotykają się profesjonalne i amatorskie zespoły, gdzie łączy się autentykę i współczesne eksperymenty muzyczne. Ta gatunkowa różnorodność festiwalu – od autentycznych wykonawców, śpiewu solowego, solowego wykonawstwa instrumentalnego, akademickiego muzykowania zespołowego, śpiewu grupowego, muzyki troistej po etnodżazz, funk-folk, folk-rock i inne eksperymenty – jest główną atrakcją naszego festiwalu. Wspieramy tych, którzy eksperymentują w muzyce ludowej, którzy rozszerzają te ramy i obalają stereotypy, zakorzenione przez reżim radziecki. Ale na pierwszym miejscu stoi kunszt we wszystkich jego przejawach. Na naszej scenie występowali „Bowsuńki Babusi”, Illaria, Nina Matwijenko, Rusłana, Iryna Szynkaruk, Heorhij Matwijiw, Petro Skazkiw, Ołeś Żurawczak, Kyryło Stecenko, Iwan Tkałenko, zespoły The Doox, TaRuta, Ars Nova, GG HulajHorod, Krałycia, Folky Funky, Zgarda i wielu, wielu innych.
Tłumaczenie maszynowe
„…Zespół „Dniepr” jest jednym z najbardziej znanych profesjonalnych kolektywów Ukrainy, który zdobył wysokie uznanie wśród najbardziej wymagających profesjonalistów przestrzeni kulturalno-artystycznej, a także licznych miłośników sztuki muzycznej. Kultura sceniczna, wysoki profesjonalizm wykonawców, prezentacja najróżniejszego tradycyjno-ludowego i klasycznego instrumentarium, innowacyjność w stylach wykonawczych, doskonała interpretacja ukraińskiego melosu, utworów muzycznych rodzimych klasyków i przedstawicieli nowoczesnego pisarstwa kompozytorskiego, tworzenie niepowtarzalnych obrazów artystycznych, treściwość i dramaturgiczna pełnia wykonywanych programów, inne decydujące cechy zespołu „Dniepr” potwierdzają jego bezsprzeczne znaczenie wśród kolektywów muzycznych Ukrainy”. Tak wypowiadał się o jubilatach świętej pamięci kierownik artystyczny Narodowego Zasłużonego Akademickiego Ukraińskiego Chóru Ludowego Ukrainy imienia Hryhorija Werowki, akademik Anatolij Awdijewski. Już od 25 lat kolektyw na wysokim profesjonalnym poziomie popularyzuje ukraińską muzykę ludową, prezentując oryginalne programy, występując na festiwalach na Ukrainie i za granicą oraz organizując własny — Kijów-etno-mjuzik fest „Wirtuozi folku”. Jubileusz kolektyw przywitał w pracy – nagraniem wokalno-orkiestrowej partity-dumy Wołodymyra Pawłykiwskiego „Saga Dnieprowa” do wierszy Tarasa Szewczenki. O sekretach twórczej długowieczności i potencjale ukraińskiej muzyki ludowej jako kodu kulturowego narodu rozmawialiśmy z kierownikiem artystycznym kolektywu, artystą ludowym Ukrainy Lubomyrem Matejkiem. Natalka POZNIAK-CHOMENKO — Panie Lubomyrze, wasz kolektyw narodził się w 1995 roku. Połowa lat 90., dość niełatwe czasy, zwłaszcza dla kolektywów twórczych. Trudno było zdecydować się na taką „awanturę”? — Cóż, z jednej strony, gdybym wiedział, co mnie czeka, może bardzo bym się zastanowił, czy warto brać się za taką sprawę. Ale z drugiej strony, wszyscy byliśmy młodzi, pełni entuzjazmu i pragnienia tworzenia oraz pozostawienia po sobie jakiegoś śladu w życiu. Zresztą i teraz, po prawdzie, postąpiłbym tak samo. Bo muzyka już jest częścią mojego życia. I ja, poświęciwszy tyle czasu i wysiłku ukraińskiej muzyce, mogę z pewnością powiedzieć, że ukraińska muzyka to skarb i trzeba ją chronić oraz rozwijać na profesjonalnym poziomie. To taki sam kod narodu, jak język, jak tradycje. — Kiedy po raz pierwszy pojawiło się takie odczucie? — Jeszcze podczas nauki. Występowałem wtedy w składzie Bukowińskiego Zespołu Pieśni i Tańca Filharmonii Czerniowieckiej i gdzieś pod koniec lat 80. przyjechaliśmy na festiwal „Mercisor” w Kiszyniowie. I poczułem, jak potężny i silny to żywioł – muzyka ludowa. Byłem wtedy jeszcze klasycznym skrzypkiem, przebywałem bardziej w takim akademickim środowisku, gdzie obowiązywały swoje prawa, a tutaj zobaczyłem zupełnie inną warstwę muzyki. I ona mnie zachwyciła. A jeszcze zachwyciło mnie bardzo poważne podejście do muzyki ludowej, które zobaczyłem na festiwalu. Już wtedy pojawiło się pragnienie, by samemu spróbować połączyć te dwie rzeczy – muzykę ludową i profesjonalne podejście do sprawy. I zacząłem interesować się tym kierunkiem. Było to dość nietrudne, bo Bukowina słynęła z muzyków ludowych, podobnie jak moja rodzinna Kołomyjszczyzna. Zacząłem zwracać uwagę na ciekawe zwroty muzyczne, właściwe każdemu regionowi. I to było dla mnie prawdziwym odkryciem. A potem poznałem twórczość wirtuoza-flecisty, artysty ludowego Ukrainy Wasyla Popadjuka i jego zespołu „Troisti muzyky”. Już wtedy uderzyła mnie myśl, że Wasyl Iwanowycz praktycznie sam, dzięki swojemu entuzjazmowi, profesjonalnie zajmował się popularyzacją muzyki ludowej. A po kilku latach Wasyla Iwanowycza zabrakło. I wszystko się zatrzymało. I zrozumiałem, że tak nie powinno być, trzeba coś robić. — Macie swoisty tandem twórczy: Lubomyr Matejko i Ołena Kułyk, skrzypek i solistka, kierownik artystyczny i dyrektor zespołu. Wy – z Kołomyi, ona – z Żytomierszczyzny. Jak się odnaleźliście? — Pewnie to los. I tutaj też było swoje błogosławieństwo Wasyla Iwanowycza Popadjuka. Kiedy go zabrakło i „Troisti muzyky” się rozpadły, chłopcy chcieli kontynuować te tradycje i stworzyli kolektyw przy fundacji charytatywnej. I zaproszono mnie jako młodego skrzypka do grania z nimi. I tam po raz pierwszy usłyszałem, jak śpiewa Ołena Kułyk. To był tak niepowtarzalny ludowy, lotny tembr, że od razu zwróciłem na niego uwagę. Znaliśmy dotąd Ninę Matwijenko, a to było coś zupełnie innego – i nie mniej ciekawego. Tam się poznaliśmy. A potem stworzyliśmy swój zespół przy Kijowskiej Orkiestrze Dętej Wasyla Ochrymenki, któremu jestem szczerze wdzięczny, że nas wtedy przyjął i dał możliwość rozwoju. Nazwaliśmy nasz kolektyw początkowo „Synewyr” — jak słynne jezioro w Karpatach. W Kijowie w tamtym czasie ukraińska muzyka ludowa prawie nie brzmiała! I w październiku 1994 roku w Domu Nauczyciela zaprezentowaliśmy nasz pierwszy program, biorąc za podstawę utwory Wasyla Popadjuka. — A kiedy zostaliście „Dnieprem”? — W tym samym roku. Właśnie w święto Andrzeja Apostoła przyszliśmy do przewodniczącego Peczerskiej Rejonowej Rady Deputowanych Ludowych m. Kijowa Anatolija Kowalenki z listem-prośbą o zarejestrowanie kolektywu jako miejskiego, przy Peczerskim Komitecie Wykonawczym. Wtedy już zdecydowaliśmy się orientować nie tylko na karpackie melodie, ale na całą Ukrainę, na jej kulturę i oryginalność. A ponieważ istniało już skojarzenie z muzyką jako z wodą, z żywiołem, to co lepiej może symbolizować ten ukraiński żywioł, jak nie Dniepr! 28 grudnia 1995 roku otrzymaliśmy oficjalną rejestrację. Tak więc 28 grudnia świętowaliśmy swój pierwszy ćwierćwieczny jubileusz. — Jakie teraz może Pan wymienić główne kamienie milowe w waszym życiu twórczym przez te 25 lat? — Cóż, pierwszym kamieniem milowym jest rejestracja, pierwsze kostiumy, pierwsze koncerty, pierwsze festiwale. Następnym – nagranie pierwszego albumu „Żywa woda”. Kolejnym ważnym krokiem w naszym wzroście było stworzenie w 2000 roku metamorfoz folklorystycznych „Ci, którzy pochodzą od Słońca”. To był eksperyment, bo spróbowaliśmy przemyśleć muzykę ludową, przedstawić ją w innym aspekcie. I była to niezwykle ciekawa praca z reżyserem Wasylem Wowkunem, i do dzisiaj jesteśmy wdzięczni kompozytorowi Wołodymyrowi Pawłykiwskiemu za to doświadczenie. Nawiasem mówiąc, wokalno-orkiestrowa partita-duma „Saga Dnieprowa” do wierszy Tarasa Szewczenki, której wersję wideo nagraliśmy całkiem niedawno – to kolejna potężna praca twórcza tria Wowkun-Pawłykiwski-zespół „Dniepr”. Właśnie Wasyl Wowkun jest autorem libretta, a Wołodymyr Pawłykiwski ułożył słowa Kobziarza do muzyki. Utwór został zaprezentowany w 2014 roku, na 200-lecie urodzin Tarasa Szewczenki, ale z naszej strony jeszcze przez sześć lat trwała praca nad tym, aby zaadaptować tę muzykę do możliwości tak niewielkiego zespołu muzycznego, jak nasz. Był to niezwykle ciekawy i jednocześnie skomplikowany proces, trzeba było uwzględnić wiele składowych: od idei, zamysłu kompozytorskiego, po wcielenie w składzie instrumentalnym naszego zespołu. Bardzo dużo eksperymentowaliśmy, studiowaliśmy i opracowywaliśmy dosłownie takt po takcie. Konieczne było wcielenie wypisanych przez kompozytora niezwykle ciekawych harmonii muzycznych i zwrotów, w zależności od treści znaczeniowej.
I jeszcze, oczywiście, atmosfera, ten żywy żywioł folklorystyczny. Myśleliśmy, być może, o przeprowadzeniu festiwalu w formacie telewizyjnym lub o innej adaptacji do warunków współczesności. Ale zrozumieliśmy, że żaden zdalny format nie będzie w stanie odtworzyć tej festiwalowej atmosfery, ponieważ festiwal przekształcił się w swoiste laboratorium twórcze, w którym rodzą się nowe pomysły i nowe projekty. Dlatego postanowiliśmy odłożyć wszystko o rok i mamy wielką nadzieję, że wszystkie kwarantanny się skończą i będziemy mogli znów spotkać się wszyscy razem na naszym festiwalu. — Powiedział Pan, że festiwal „Wirtuozi folku” to swoiste laboratorium twórcze. Ale sam zespół „Dniepr” również można nazwać twórczym laboratorium muzycznym. W końcu ilu ciekawych i utalentowanych muzyków przeszło przez Pana zespół? Ten sam wspomniany Ołeś Żurawczak też grał w „Dnieprze”. — Tak, przez nasz zespół przeszło wielu znanych muzyków. Ktoś uczył się u nas, ktoś uczył nas. I jestem wdzięczny każdemu, kto zostawił swój ślad w historii „Dniepru”. Ten sam Andrij But, który pozwolił poczuć, czym są prawdziwe ludowe instrumenty perkusyjne. Ten sam Ołeś Żurawczak, bardzo wszechstronna osobowość, bo oprócz tego, że jest wirtuozem gry na sopiłce, był swego czasu wiceministrem kultury, a teraz tworzy unikalne inscenizacje, jak choćby muzyczne show fantasy „Władcy żywiołów” – on, nawiasem mówiąc, był reżyserem-inscenizatorem także nagrania „Dnieprowej Sagi”. W ogóle mamy szczęście do sopiłkarzy. Chcę wspomnieć Wołodymyra Korolenkę z jednego z pierwszych składów „Dniepru”, który obecnie pracuje w Filharmonii Zakarpackiej i kieruje zespołem „Hudaky”, grającym zakarpacką muzykę ludową. Andrija Mytrohana, który obecnie jest zastępcą dyrektora Opery Lwowskiej, Maksyma Popiczuka. U nas obecnie gra Maksym Bereżniuk, który opanował ponad 50 ludowych instrumentów dętych, ma także swój własny nowoczesny zespół The Doox i jednocześnie występuje w „Chorei Kozackiej” z Tarasem Kompanyczenką. U nas gra bandurzysta, zasłużony artysta Ukrainy Taras Janycki, który wykłada w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Kultury i Sztuki, a w tym roku obronił pracę doktorską i otrzymał tytuł kandydata nauk o sztuce. I tak można opowiedzieć o każdym. Nasz zespół to zespół solistów i każdy w nim to wyrazista osobowość twórcza. — Czego oczekuje Pan od przyszłego roku? — Ciekawych spotkań i ciekawej pracy. Choć tej i tak nie brakuje, ale chciałoby się, żebyśmy wreszcie wyszli z tego lockdownu i znów zaczęli się komunikować, zaczęli doceniać chwile, które daruje życie. I sami tworzyli te chwile. A co najważniejsze – żebyśmy nauczyli się doceniać to, co nasze, doceniać to, co ukraińskie, chronić i pomnażać naszą kulturę. To naprawdę niewyczerpane źródło zarówno dla twórczości, jak i dla eksperymentu.
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro POŻODŻUK, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy. Piękne w życiu, piękne w sztuce pomaga człowiekowi żyć, pomaga wykonywać trudną sprawę życia, bo to piękne wyprostowuje jego duszę. J. W. GOETHE. Jego przodkowie byli odwiecznymi oraczami. Siali żyto, pszenicę, a stąd i nazwisko ich się wzięło – Pszenyczniuk. Zresztą samo miasto Żytomierz, gdzie Ołeksij urodził się w 1979 roku, jest chyba jedynym na świecie, którego nazwa składa się z chleba i pokoju. Akurat na Żytomierszczyźnie są najbardziej urodzajne ziemie, na których kiedyś we wsiach kłosiły się żyta i pszenice, napełniały sokiem jabłka i gruszki, cieszyły oko malwy i aksamitki, a na straży po obu stronach gościńców stały wyprostowane topole. A wieśniacy, idąc wieczorem z pola po dniu pracy, czarowali wszystkich swoimi pieśniami. Pieśni, tańce, zwyczaje i obrzędy mieli żytomierzanie na wszystkie okazje: od swatów do wesela, od wiosennych pieśni obrzędowych do dożynek… Z pierwszego dożynkowego snopa z dorodnym ziarnem wieśniacy wytwarzali diducha. Jedni głowili się nad tym snopem, składali do kupki w garści kłoski, przewiązywali je słomianą plecionką i tworzyli swoiste drzewo życia. Inni po prostu zanosili snop do stodoły i przechowywali tam do Świąt Bożego Narodzenia, a wtedy uroczyście wnosili w Wigilię do chaty, gdzie już nakrywano stół i stawiano na nim dwanaście postnych potraw – wszystko, co Bóg urodził. Diducha z góry przyozdabiali wonnym chabrem i różnymi suchymi kwiatami, gałązkami lnu, bo był on znakiem urodzaju, dobrobytu, majątku, wiecznego przodka, protoplasty dynastii, świeckiego życia Ukraińców, amuletu rodu. Diduch figurował jako patron rodu, bóg wszystkich dusz tych przodków, którzy odeszli od rodziny do gwiezdnego królestwa i którzy łączą oraz realizują relacje prarodziców z potomkami. A potem mijały święta, przychodzili kolędnicy, gospodarz wynosił tego Dziada (snopa) z chaty na podwórze, zbierał z niego garść ziarna, którym rozpoczynano siew na wiosnę, i spalał, a młodzież przeskakiwała przez ten ogień. A mieszczanie, którzy kupowali diducha na targu, albo którym przynosili go krewni ze wsi, zbierali te ziarna i karmili ptaki, a słomkę spalali na rozstajach dróg i popiół rozsiewali po polach. Teraz ta opowieść wygląda jak bajka, bo już i żniwiarze nie żną, i żyta się nie kłoszą, i pieśni ludowych nie słychać. Na szerokich łanach żółci się rzepak, bo go drożej można sprzedać, pieśni nasze zastąpiła popkultura, a ludowi mistrzowie starszego pokolenia dawno już opuścili ten świat. I wydawałoby się, że już niektóre rodzaje twórczości ludowej zamierają wraz ze swoimi twórcami. Lecz u Ukraińców pociąg do twórczości jest zapisany w genach i prędzej czy później on się zapala i wybucha nowym płomieniem. Tak stało się z bohaterem mojej opowieści Ołeksijem Pszenyczniukiem, który urodził się w Żytomierzu w rodzinie robotników. Ojciec Anatolij pracował jako budowlaniec, matka Hałyna – jako krawcowa. Oprócz Ołeksija w rodzinie był jeszcze syn i córka, którym rodzice wpajali miłość do pracy, szacunek do starszych, miłość do Ukrainy, wychowywali na najlepszych wzorcach literatury ukraińskiej i światowej, bo w rodzinie była duża biblioteka. Gdy Ołeksij podrósł, zaczął usługiwać w cerkwi świętego Mikołaja, gdzie służył na parafii ksiądz Wasyl Kobeluk, który pochodził z Zachodniej Ukrainy. Pewnego razu przed Świętami Bożego Narodzenia chłopak zauważył w świątyni coś bardzo podobnego do choinki, ale wyglądało to jeszcze bardziej reprezentacyjnie. Jak się okazało, był to prawie zapomniany na Polesiu diduch, artystycznie zrobiony z kłosów żyta i pszenicy. Zobaczone nie dawało spokoju Ołeksijowi, pragnął i sam zrobić takie dzieło sztuki, tylko mniejszego rozmiaru. Ale czas mijał szybko, młodzieniec znalazł sobie inne zajęcie, a wkrótce wstąpił na Żytomierski Uniwersytet Państwowy imienia Iwana Franki, aby głębiej poznać historię swojego narodu i swojego rodu, jego kulturę, zwyczaje i obrzędy. I już w 2006 roku zaryzykował i zrobił swojego pierwszego w życiu diducha, a po pewnym czasie – i pająka. Tak Ołeksij Pszenyczniuk zajął się wyplataniem ze słomy. Mistrzów, którzy umieli to robić, w pobliżu nie było, więc uczył się, jak mógł. I literatury odpowiedniej nie było, ale Ukraińcy mówią: kto szuka – ten znajduje. Więc i Ołeksijowi poszczęściło się znaleźć książkę Lubow Sannikowej „Święta mowa twórcy w zwyczaju narodu”. Po prostu zapragnął odtwarzać takie rzeczy, jak w książce, żeby można było je wykorzystywać w życiu codziennym, zwłaszcza na święta. Był już żonaty – i tą sztuką zainteresowała się także żona Ołeksija, Hanna. Pierwszą jej pracą ze słomy był świąteczny pająk. Tak zaczęli robić: on – diduchy, ona – pająki. W książce były dobre ilustracje pojedynczych wyrobów ze słomy, jak choćby dzieła sławnego mistrza ze Zdołbunowa Mykoły Ohorodnyka. A potem na Facebooku zobaczył diduchy Marii Krawczuk z Wołynia. I dopiero w 2014 roku Ołeksij Pszenyczniuk kupił książkę Olhy Łobaczewskiej „Weź prostą słomkę”, wydaną na Białorusi. Stamtąd pojął wszystkie podstawowe techniki wyplatania ze słomy. Za każdym dziełem figurował prawdziwy mistrz ze swoim twórczym kombinowaniem, ze swoimi tajemnicami umiejętności. I ci wirtuozi nawet nie domyślają się, że mają takiego wyjątkowego ucznia jak Ołeksij Pszenyczniuk. Płynie czas, a Ołeksij zaczął już wytwarzać ze słomy różnorodne amulety, plecionki i diademy, zabawki, figury, szkatułki… Jest już popularnym ludowym artystą nie tylko na Żytomierszczyźnie, ale i na Ukrainie oraz w obcych światach, dokąd wywożą koneserzy twórczości Ołeksija Pszenyczniuka jego dzieła. Urodził się już synek, którego nazwali Żdanem, i córeczka Zoriana jest, którzy kiedyś będą kontynuować dzieło taty. I stało się twórcy w mieście ciasno, w 2018 roku przeprowadza się do wsi Ozerianka w pobliżu Żytomierza, dorabia się tam pola i zaczyna siać żyto i pszenicę, aby mieć własną słomę. I trochę jęczmienia oraz lnu. A jeszcze – różnych suchych kwiatów. I zaczynają się wtedy u Ołeksija zmartwienia: żeby suszy nie było i żyto urodziło, żeby wiatrów nie było silnych, które mogłyby to żyto położyć i zniszczyć jego pracę. Dopiero po tym wszystkim nadchodzą żniwa. Jak w dawnych czasach. Artysta chodzi i cieszy się, kiedy wszystko mu wyszło, choć pracował w pocie czoła, póki dotarł do mety. Przy żniwach pracują już wszyscy: i żona, i dzieci. A potem zaczynają czarować nad słomą i kłosami oraz wyczyniać różne dzieła, które wkrótce ozdobią domy Ukraińców, wystawy i festiwale. Ołeksij Pszenyczniuk miał mnóstwo błogich wydarzeń, a wśród nich wystawy indywidualne „Kosmos dawnej Ukrainy” oraz „Źródła”, a szczególnie niezapomnianą okazała się wystawa w Żytomierskim Muzeum Kosmonautyki. Przeprowadził ponad pół setki warsztatów z wyplatania ze słomy oraz wytwarzania diduchów i pająków w Kijowie, Starokonstantynowie, Starym Ostropolu, Korosteniu, Żytomierzu… Jego wielkie diduchy zdobiły na Święta Bożego Narodzenia ulice i place Żytomierza, Kamieńca Podolskiego, był uczestnikiem festiwali „Żywy ogień jednoczy Ukrainę”, „Kolęda w Teteriwskim Kiszu”, „Ręczniki rodzinnego kraju”, „Dożynki”.
brał udział w audycjach telewizyjnych i radiowych „Krokuj za obrij”, „Mamyna dola”… Swoimi dziełami Ołeksij Pszenyczniuk godnie prezentuje Ukrainę w dalekich i bliskich światach, twierdzi, że twórczość ludowa na Ukrainie odradza się w młodym pokoleniu. Ołeksij ma wielu zdolnych uczniów, zwłaszcza wśród uczniów szkół. Są to Mykyta Smetaniuk, Matwij Ponomariow, Władysław Wołotiwski, którzy już dobrze przestudiowali materiał, opanowali różne techniki wyplatania, potrafią pracować samodzielnie i wytwarzać piękne przedmioty. W biografii życiowej artysty zdarzały się też różne przygody. O jednych wspomina z uśmiechem, o innych – ze współczuciem. Jak o tej. – Jeszcze wtedy mieszkałem w Żytomierzu – wspomina Ołeksij Pszenyczniuk. – Jakoś zadzwonili do mnie nieznajomi i poprosili o wykonanie dla nich pająków. Był już marzec. Ale mieliśmy jeszcze słomę i żona zrobiła. Umówiliśmy się z zamawiającymi na spotkanie. Mieli przyjechać do nas do domu. Mój dom znajdował się naprzeciwko przystanku, wyszedłem ich powitać. Z autobusu wyszła młoda para. Pierwszą rzeczą, na którą zwróciłem uwagę, było coś dziwnego w ich spojrzeniu. I w ruchach też czuć było jakąś niepewność. Kiedy przechodzili przez wąski korytarz – kobieta wyjęła teleskopową laskę na wzór wędki. Zrozumiałem, że są niewidomi, a mężczyzna przyglądał się sylwetkom. Jak się okazało, pająki były im potrzebne do ich ośrodka rehabilitacyjnego dla osób z problemami wzroku. Rękami wyczuwali pająki, aby poczuć ich kontury. Potem odwiozłem ich samochodem do oddziału nowej poczty, bo te pająki były potrzebne w innym mieście. Na poczcie odmówili ich przesłania, powiedzieli, że nie dotrą w całości. Kupiliśmy odpowiednie pudełko i mężczyzna zawiózł je autobusem rejsowym. Cieszyliśmy się z żoną, że mogliśmy im się przydać… Swoją drogę do opanowania tego rodzaju sztuki ludowej Ołeksij torował długo. Zaczynał swoją działalność zawodową jako operator kotłowni, potem poszedł śladem ojca i został budowlańcem, a dopiero później zajął się słomą. – A oto jeszcze jedna historia – uśmiecha się Ołeksij. – Kiedyś mnie rozweseliła. Jakoś byłem na święto Makowija albo Spasa (dokładnie nie pamiętam, ale w jeden z tych dni) na jednej z centralnych ulic miasta Żytomierza ze swoimi wyrobami. Mamy taką ulicę Mychajliwską, miejsce spotkań artystów. Podszedł do mnie mężczyzna i zapytał, czy mogę zrobić diducha o wysokości półtora metra. Bo jego zięć przyjedzie z Niemiec (córka wyszła za mąż za Niemca) na święta Bożego Narodzenia. I chce go zaskoczyć diduchem zamiast choinki. Mówię, że mogę coś takiego zrobić. Zostawił numer telefonu i powiedział, żeby na koniec listopada był gotowy. Do tego czasu rzeczywiście zrobiłem diducha. Dzwonię pod wskazany numer, słyszę kobiecy głos. Proszę o zawołanie tego mężczyzny, ale okazuje się, że nikt go nie zna i trafiłem nie tam, gdzie trzeba. Wzruszyłem ramionami. Myślę, tak już będzie. Później, gdzieś w grudniu, zaproszono mnie do zrobienia wystawy moich prac w radzie miejskiej na dzień otwartych drzwi. W wyznaczonym dniu przybyłem i zacząłem montaż. Przydała mi się pomoc – więc zawołano mężczyznę, pracownika pomocniczego. W nim rozpoznaję swojego zamawiającego. Mówię mu: o, to oto wasz diduch, gotowy. A on mówi, że nie jest w temacie, ale to prawdopodobnie zamawiał jego brat bliźniak. Mówi, że nawet krewni nas mylą. Cóż, a mnie bardzo trudno uwierzyć w taką identyczność i istnienie brata bliźniaka… Teraz u mistrza jest szczególnie gorący okres, bo trzeba zdążyć zrobić dziesiątki diduchów, wszak święta Bożego Narodzenia, na które tradycyjnie będą zbierać się ukraińskie rody przy uroczystym stole, a nocą z gwiezdnych niebios przyjdą i dusze przodków, które będą nocować w kłosach Opiekunów Rodowodu, które wytwarza Ołeksij Pszenyczniuk i inni mistrzowie na ukraińskich ziemiach.
Tłumaczenie maszynowe
Ołena SZCZERBAŃ, doktor nauk historycznych, etnolożka
Nowa radość nastała, Która nie bywała – Nad szopką gwiazda jasna Cały świat rozjaśniła….
Oto już Wigilia i Boże Narodzenie… W mojej EtnoZagrodzie-muzeum „Lialyna switłycia” tradycyjnie rozbrzmiewa szczodra Kolęda, zbiera się cała rodzina przy stole, aby porozmawiać, razem powitać pierwszą gwiazdkę, zjeść wieczerzę.
Więc przystroję piece, chatki, wywietrzę ręczniki i dywany, pościelę nowiutkie obrusy na stół. Ładną wyszywaną koszulę i chustę z koralami już mam. Garnki nowiutkie na kutię i kompot, a także dzbanek, już kupiłam u najlepszego garncarza z Opiszni, diducha i pająka zrobiłam, smaczne orzechy i nasiona, cukierki i suszone owoce przygotowałam dla kolędników. Więc zostanie upiec nasze świąteczne pierniki „panienki” dla chrześnic i „jeźdźców na koniach” dla chłopców oraz przygotować wigilijny stół dla całej rodziny i gości. Z przyjemnością podzielę się niektórymi przepisami ze swojego arsenału. Nawiasem mówiąc, do Wigilii przygotowują się wcześniej – od wiosny – gromadząc wiosenne zioła na świątecznego diducha. Od lata przygotowywano ziarno – pszenicę – na kutię, gruszki, jabłuszka i śliwki suszono na kompot.
Główną potrawą na wigilijnym stole jest KUTIA.
Kutia (pszenica)
– tradycyjna potrawa na święta cyklu zimowego Ukraińców. Kutia – dawna rytualna potrawa w formie kaszy, przygotowanej z gotowanych ziaren pszenicy z dodatkiem kompotu, maku, orzechów, miodu lub cukru. Kutia jest tradycyjną potrawą dla całej
Ukrainy na Wigilię. W różnych regionach Ukrainy bywa gęsta lub rzadka, w zależności od tego, czy do gotowanych ziaren pszenicy z makiem i miodem dodawano kompot (wywar), czy nie. Spożywano ją na Wigilię jako pierwszą. Miejscami kończono nią również Wieczerzę (Kołomyja).
Kutię przygotowywano trzykrotnie: przed
Bożym Narodzeniem, przed Świętym Wasylem oraz przed Objawieniem Pańskim. Kutię przygotowywano w nowym glinianym garnku, w nim też stawiano ją obok kompotu (wywaru) na pokuciu. Wieczór przed Bożym Narodzeniem, 6 stycznia, nazywa się „Bogatą kutią”.
Kutia – główna wśród 12 postnych potraw. Podawano kutię do stołu w misce lub makitrze. Pierwszą łyżkę kutii powinien był wziąć ojciec. Ojciec (głowa rodziny kutią najpierw winszował żonie, a następnie każdemu dziecku: „Chrystus się rodzi! Życzę ci…”). Życzenia ojca nie powtarzały się (Pokucie). Na Naddnieprzu gospodarz, zjadłszy pierwszą łyżkę kutii,
drugą podrzucał do sufitu – przyglądano się: jeśli ziarna przyklejały się, wróżyło to sukces w gospodarowaniu, pszczelarstwie, dobre zbiory. Na Podolu, zjadłszy trzy łyżki kutii, dziewczęta biegły na podwórko i nasłuchiwały: w której stronie pies zaszczekał, w tę stronę za mąż pójdzie. Po wieczerzy na stole zostawiano kutię w misce. Wieczór przed Świętym Wasylem, 13 stycznia – Szczodra kutia. Kutia – główna wśród mięsnych potraw. Wieczór przed Objawieniem Pańskim, 18 stycznia – Głodna kutia. Kutia – główna wśród 12 postnych potraw. Ojciec podrzucał pierwszą kutię do sufitu – jeśli przykleiły się ziarna – na urodzaj i zdrowie. Po wieczerzy parobkowie wychodzili na dwór i strzelali z broni – przeganiali kutię, mówiąc: „Precz kutio z pokucia. A kompot – na targ”. Wspominając zmarłego, przygotowywano i podawano „koływo” – gotowane ziarna pszenicy (od początku XX wieku miejscami ryż), zalane miodową sytą (woda z miodem). Czasami koływo mogą nazywać „kutią”.
Kutię przygotowuję tak: 500 gramów ziarna pszenicy zalewam 1,5 l wrzątku, dodaję szczyptę soli i gotuję na wolnym ogniu, nie mieszając. Od kilkunastu lat przygotowuję kutię w garnku w piecu. Trzeba pilnować, aby kutia nie przeschła, w razie potrzeby dolać wrzątku. Kiedy trochę ostygnie – kładę łyżkę miodu, on rozpuści się i wsiąknie w rozgotowane ziarna. Gotową kutię wykładam do szerokiej miski, dodaję jeszcze miodu, roztartego maku około 200 gramów, dolewam kompotu i kładę ugotowane „suszone owoce” — gruszki i śliwki z kompotu. Szczodrze posypuję rozdrobnionymi orzechami włoskimi. Taką kutię widziałam na stole i jadłam – lubię jeść kutię, u babci Marii na stole i u mamy. Więc tak samo przygotowuję i ja. Mama opowiadała, że kiedy po raz pierwszy przygotowywałam samodzielnie kutię – około 16 roku życia – zapytałam, skąd będę wiedzieć, że kutia się ugotowała. Mama odpowiedziała – kutia jest ugotowana, „kiedy oczy wybałuszy”. Czyli – rozgotuje się.
Honorowe miejsce po kutii i kompocie na wigilijnym postnym stole zajmuje…. BORSZCZ! Tak, postny barszcz. Będzie czerwony, z fasolką, zaprawiony zasmażką z cebuli i marchwi. W przestrzeni Internetu natrafiłam na następującą informację: w rodzinie Kosaczów gotowano postny barszcz na Wigilię. Oprócz niego przygotowywano postny barszcz z grzybkami i rybką, z ryżem i rybą, a także pieczone pierożki z kapustą, kutię pszeniczną z makiem i miodem.
Jest unikalny, zapisany przeze mnie przepis przygotowania barszczu z gruszkami, ale on nie jest postny, lecz z mięsem. Więc go przygotowuję 7 stycznia, na Boże Narodzenie.
Barszczyk z gruszkami Autentyczny przepis zimowego barszczu z Połtawszczyzny. Po raz pierwszy dowiedziałam się o nim dopiero w 2014 roku, we wsi Kyryło-Hanniwka, w rejonie zińkiwskim. Ten barszczyk przygotowywano na Boże Narodzenie, 7 stycznia. Ten barszcz można jeszcze nazwać „czarny barszcz”, „świąteczny barszcz”. Jest bogaty, pański, bo z pysznym, tłustym mięsem na żeberkach. Bierzemy gliniany garnek, płuczemy go wrzątkiem. Wkładamy do ciepłego garnka (garnek do barszczu – 3-3,5 litrowy) podsmażone na patelni pokrojone na porcje kawałki wieprzowych żeberek (300 gramów), dodajemy pokrojone w „słupki” czerwone buraki z kwasu (150 gramów), tamże oparzone wrzątkiem suszone w suszarni (są podwędzane) gruszki (200 gramów, gruszki przekrojone na pół), dodajemy ziemniaki (3 średnie ziemniaki) pokrojone nie drobno, zalewamy wrzątkiem do brzegów garnka i wstawiamy do pieca. Barszczyk zagotuje się i będzie dochodził przez 30 minut. Wyjmujemy, dodajemy zasmażkę – podsmażona na oleju cebula, marchewka średniej wielkości (pokrojona w słupki), ze 100 gramami mielonych pomidorów (można zastąpić 2 łyżkami pasty) i posiekaną kapustę (200 gramów). Solimy, pieprzymy. Wsuwamy do PIECA. Dochodzi jeszcze 20 minut. Do takiego barszczu osobno można podawać śmietanę.
Jest jeszcze jeden ciekawy przepis zimowego barszczu ze śliwkami.
Barszczyk ze śliwkami lub czarny barszcz Ten barszczyk jest wyjątkowy w dzisiejszych czasach tym, że nie ma w nim pomidorów, ale są obecne duszone śliwki i niekwaszony czerwony burak. Rzecz w tym, że barszcze ukraińskie masowo „poczerwieniały” od dodawania do nich pomidorów dopiero od drugiej połowy XX wieku. Ten barszcz jest najsmaczniejszy na wywarze z kaczki. Wcześniej podsmażone kawałki kaczki (300 gramów) włożyć do garnka, zalać wrzątkiem, dodać liść laurowy, kilka ziaren czarnego pieprzu, kawałek surowej cebuli, lekko posolić i do pieca. Do ugotowanego aromatycznego wywaru dodajemy starty na drobnej tarce i podsmażony na tej patelni, gdzie smażyliśmy kaczkę, czerwony burak oraz duszone śliwki bez pestek (po 200 gramów) i jednego obranego całego ziemniaka. Wstawiamy do pieca na 10 minut. Dodajemy 2-3 drobno pokrojone ziemniaki, a także zasmażkę z cebulki, marchwi i papryki słodkiej, wyjmujemy całego, ale już ugotowanego ziemniaka z garnka – tłuczemy go i z powrotem do barszczu, dochodzi do gotowości. Posiekaną kapustę możecie dodać razem z zasmażką według uznania. Posolić, popieprzyć, doprawić zielenią bazylii. Podawać z drobno posiekaną zielenią koperku, ząbkami czosnku, cebulą.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
że Bóg mnie widzi, niech przekaże mamie, że jestem gotowa codziennie pić wapń i tran, byle tylko szybciej przyjechała, a do tego – kilka błyszczących, szklanych zabawek na choinkę i lalkę… Gorliwie się modliłam, aż w oczach pojawiły się łzy i nikt nie przeszkadzał – byłam tylko ja i deszczowe niebo… Do dziś dziwię się temu, co stało się w przeddzień Bożego Narodzenia. Właśnie na Mikołaja przyszła do nas wielka paczka i była to pierwsza przesyłka od mamy. Kiedy ją rozpakowaliśmy, byłam oszołomiona tym, co zobaczyłam: ozdoby choinkowe, cała paka dekoracji: starannie dopasowane jedna do drugiej, duże malowane bombki, błyszczące, matowe, w kształcie zwierzątek, warzyw, owoców, całe kompozycje z drobniutkich lśniących koralików i co dziwne, pokonawszy taką „kosmiczną” drogę z Krasnojarska do Ostrycy, żadna zabawka się nie stłukła. A na samym wierzchu, w zawiniątku z cienkiego papieru leżała lalka, takich nigdy u nikogo nie widziałam, jak to teraz mówią czysty „ekskluzyw”. Z kształtu przypominała współczesną lalkę barbie, tylko znacznie większą: dziewczyna z jasnym warkoczem, ubrana w wykwintny ukraiński strój, w którym każdy detal był starannie dopracowany. Od tego dnia pragnienie pozostania sam na sam z Bogiem rosło wraz z bolesną wiarą w cud Bożego Przyjścia mojej matki. Nawet nie wyobrażałam sobie, jak ona wygląda, pewnie fotografie były, ale z jakiegoś powodu krewni je ukryli, bo żadna nie wpadła mi w oczy. Wpatrywałam się w nieboskłon i bałam się niepewnym gestem myśli naruszyć niewidzialny, ale tak realny kontakt z siłą, która była podobna do Jurka (młodszego brata mamy, który wtedy studiował we Lwowie), bo radość z przeczucia spotkania z Jurasiem zawsze, na miesiące, tygodnie, dni, godziny, biegła przed nim… Ta radość nie miała sobie równych, czas oczekiwania był poza realnym czasem, nie czułam ziemi pod nogami, tylko jeden zryw, lot, wniebowstąpienie, żeby zawisnąwszy na szyi „Jerzego Zwycięzcy”, zanurzyć twarz w miękkich falach jego włosów i poczuć zapach najczystszego ozonu, który, jak po długo wyczekiwanej letniej burzy, wypełnia całą ziemię.
Tłumaczenie maszynowe
Sofia MAJDANSKA
Babcia zapewne starała się zaprzyjaźnić z nowymi, przyjezdnymi ludźmi innej kultury, innych zwyczajów, dlatego jakoś poszliśmy w gości do nauczycielki języka rosyjskiego. Była sroga zima, idąc poboczem drogi, zobaczyłam pstrokatego kurczaka, który stojąc na jednej nodze, tak właśnie zamarzł. To, co zobaczyłam, tak mnie poruszyło, że przykucnąwszy przy nim, zaczęłam ogrzewać go oddechem, mając nadzieję, że odżyje. Sypało śniegiem, a babcia, idąc przodem, od razu nie zauważyła, że nie ma mnie obok. Tak bardzo przejęłam się procesem „odrodzenia” zamarzniętego kurczaka, że nawet nie odpowiedziałam, gdy mnie wołano. Dobrze, że babcia wróciła, bo ja również zaczęłam powoli zmieniać się w sopel lodu.
Wchodząc z bożonarodzeniowego chłodu do mieszkania nauczycielki, znaleźliśmy się w prawdziwej „rosyjskiej bani”, piecyk buchał żarem, a powietrze od razu otuliło nas duszną pierzyną. W domu nie byliśmy przyzwyczajeni do takiej łaźni, a na dodatek poczęstowano nas „rosyjską herbatą”, piłam ją po raz pierwszy, bo w domu na śniadanie przygotowywano kawę z mlekiem, a napary z kwiatu lipy, rumianku czy bzu, albo gorzkie – z kory wierzbowej i piołunu, babcia dawała mi tylko przy przeziębieniu. Jedyne, co rzucało się w oczy – na łóżku ciemnoniebieskie satynowe prześcieradło w czerwone róże i takie same poduszki. Babcia miała pewien kult bielizny: wygotowywano ją, krochmalono, naciągano, prasowano; zwłaszcza w zimowe dni, kiedy bieliznę wnoszono z mrozu, wypełniała pokoje zadziwiającą chrupiącą świeżością. Na wsi również nigdy nie widziałam na pościeli ciemnej bielizny, nawet narzuty i te były białe. Więc teraz, kiedy zważywszy na niepogodę i późną porę nauczycielka zaproponowała przenocowanie u niej, przestraszywszy się, że będę musiała spać na tej „brudnej”, ze względu na kolor, bieliźnie, prawie urządziłam histerię. W końcu, podziękowawszy za gościnę, babcia musiała zrezygnować z noclegu.
„Rosyjska bania i rosyjska herbata” jednak dały o sobie znać, bo następnego dnia dopadł mnie już piekielny żar przeziębienia i stoicko siorbałam gorzki wierzbowy wywar.
Była jeszcze jedna próba porozumienia się z „bratnim rosyjskim narodem”, kiedy w domu pojawiła się niemal „Puszkinskaja niania”. Nazwała się czy to uczestniczką zwycięskiego natarcia na Berlin, czy naocznym świadkiem nie mniej udanych działań partyzanckiej dywizji Kowpaka… Wtedy po raz pierwszy zobaczyłam, jak przy braku ust i brwi można tworzyć iluzję piękna jedynie za pomocą ogryzka czarnego ołówka i krwistoczerwonej szminki. Puszkinskaja niania nie znała ani rumuńskiego, ani ukraińskiego, jednak zapewniała mnie, czteroletnie dziecko, że wkrótce cały proletariacki świat będzie rozmawiał tylko po rosyjsku.
Tamtego chłodnego marcowego poranka nudziłam się w pokoju, bo nie puszczano mnie na dwór, do moich rówieśników, dziadek z babcią byli już w szkole, kiedy przez radiowęzeł zaczęły przeraźliwie wyć syreny i nagle, głośniej od syren, zawyła-zajęczała moja niania. Zdezorientowana, wpatrując się w niepowstrzymany potok łez, który spływał po bruzdach jej podzolistych zmarszczek, ostrożnie zapytałam: dlaczego płaczesz?.. Wybuchnęła jeszcze głośniejszym szlochem: dzisiaj umarł Stalin – a gdzież mi, małej, pojąć niepowetowaną, planetarną stratę całej postępowej ludzkości, stratę ojca wszystkich narodów?.. Słuchając jej nieutulonych łkań, poczułam się bardzo niezręcznie i wstyd mi było, że ani jednej łezki nie mogę wycisnąć ze swoich oczu. Wbiwszy się pod dziadkowe biurko, zaczęłam gorączkowo myśleć, czym by tu rozjątrzyć do łez swoje serce i przypomniałam sobie o Syneńku, do którego już nie raz chodziłam z babcią na Ruski cmentarz. Kiedy pomyślałam o małym chłopczyku Ostapczyku-Syneńku, który bawił się ze mną i umarł, a ja go nie pamiętam, nawet nie mogę przypomnieć sobie jego twarzy – ogarnął mnie taki samotny smutek, że szczerze zaszlochałam.
Babcia nie na żarty zaniepokoiła się, kiedy zastała w domu duet gorliwych płaczek i wkrótce rozstała się z „Puszkinską nianią”, bo, jak pisał klasyk, „umom Rossiju nie poniat'... W Rossiju możno tolko wierit'.”: i one wierzyły początkowo w obraz „cara-batiuszki”, a potem w „ojca narodów…”
Później miałam jeszcze dwie nianie: śniadą, czarnooką i czarnowłosą dziewczynę-nastolatkę Mariucę, po niej Domnikę: miałam pięć lat, a ona piętnaście, wesoło się bawiłyśmy, potem babcia postanowiła wziąć Hucułkę, żebym nie zapomniała ojczystego języka. I do nas, z polecenia państwa Stratiuczuków, przyjechała z Wyżynki Kateryna – właśnie ta dziewczyna, o której w Karpatach śpiewają: „A ja teje diwcza lublu, szczo bile, jak husie…” Z nią również się przyjaźniłyśmy, aż do czasu, gdy zdarzył się przykry wypadek: Kateryna usiadła pisać list do swojej mamy w Wyżynce, żeby jej nie przeszkadzać, dała mi arkusik papieru i ołówek. Zapytałam, czy mogę również napisać list do mojej mamy. Oczywiście, że możesz, — ucieszyła się Kateryna, bo przez pewien czas nie będę jej przeszkadzać. Nie martwiłam się tym, że nie znałam jeszcze alfabetu, byłam pewna – moje pismo mama zdoła przeczytać. Jedyne co mnie martwiło – dla mojego listu nie było koperty i prosiłam Katerynę, żeby go wysłała. Uspokoiła mnie, że na pewno wyśle i zaczęłam natchnienie „bazgrać” list. Najczulsze, najszczersze, najpiękniejsze słowa zostały włożone do tej pierwszej, samodzielnej epistoły, jeszcze w kąciku arkusza narysowałam swój portret, żeby mama zobaczyła, jaka już jestem duża. Minęło kilka dni i z jakiegoś powodu znalazłam się w tej części ogrodu, gdzie była wykopana jama na różne śmieci. Na szczęście, wtedy jeszcze nie było ani polietylenu, ani plastiku i wszystko, co trafiało do jamy, po kilku latach stawało się nawozem dla grządek, zajrzałam do jamy i nagle poczułam się, jakby uderzono mnie z całej siły – tam zobaczyłam swój list, Kateryna go wyrzuciła. Po raz pierwszy twarzą w twarz zetknęłam się z kłamstwem; nie do zniesienia było uświadomienie sobie, że tego listu moja mama nigdy już nie przeczyta…
Lecz właśnie od Kateryny dowiedziałam się, że istnieje wszechwładna, wszystko widząca siła, ona karze i miłuje, daje i zabiera, ona kocha każdą istotę i nawet kiedy karze – to również z miłości, bo wszystko, co na ziemi, stworzone jest Jej łaską, i to jest – Pan Bóg i tylko On może pomóc człowiekowi, kiedy jest mu ciężko i już od nikogo nie można spodziewać się pomocy, wszak Bóg słyszy nawet najmniejsze dziecko, Bóg jest tam, wysoko na chmurach…
Jakoś, w chłodny jesienny dzień człapałam sama po mokrym rdeście na podwórku, mżył drobny deszczyk, chmury zeszły bardzo nisko, niemal zahaczając o nasz dach, i pomyślałam – nadarza się dobra okazja bez świadków porozmawiać z Bogiem. Zrozumiawszy, że mój list już nie dotrze do mamy, postanowiłam spróbować – może Bóg przekaże mamie moje pragnienia. Wpatrywałam się w siwą baranicę chmur, próbując dostrzec choćby cień Boga. Nie będąc pewną, że mnie usłyszą, mimo wszystko zaczęłam tworzyć swoją dziecięcą modlitwę: prosiłam – jak
Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 1 Koszt prenumeraty
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”
(z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialny sekretarz
Iryna Szewczuk
Dział kultury
Eduard Owczarenko
Dział korekty
Olha Żmudowska
Skład komputerowy
Iryna Szewczuk
Wołodymyr Żyhun
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe