Heorhij FILIPCZUK
“Niemożność nasycenia żądzy bogactwa oraz lekceważenie wszystkiego innego dla zysku zgubiły oligarchię”.
Platon “Państwo”
Ukraiński eter jest przepełniony wszelaką różnością. Często nawet spostrzegawczy stają się oszukanymi przez nieustanne słowotok, próbując odnaleźć choćby półprawdę. Sytuacja jest dość okrutna dla człowieka, narodu, państwa. Rzeczywiście, w tym informacyjnym labiryncie, “umiejętnie” zbudowanym przez oligarchów, trudno znaleźć drogę do prawdy. Aby odnaleźć drogę uczciwszą, bez obłudy, należy w każdej chwili oddzielać ziarno od plew, bo kłamstwo jest jak rdza, która rozżera duszę. Czy jednak warto spodziewać się czegoś innego, kiedy antysystem formuje “socjokulturową” przestrzeń półprawdy i półoświecenia społeczeństwa? Potężni tego świata potrzebują takiego ludzkiego “kapitału”, który zagwarantuje zysk, korzyść (dorobkiewiczostwo) przy dominującej psychologii “milczącego niewolnika”. Dzisiejszy stan jest niepożądany i niebezpieczny w warunkach agresji wojskowej Rosji. Ukrainie, oprócz siły militarnej i wsparcia międzynarodowego, nader potrzebna jest jedność społeczna i zgoda. Jak osiągnąć postawiony cel, kiedy oligarchiczne “góry” dawno odwróciły się od narodu, przeciwstawiając swoje interesy? Wszystko wygląda jak w ludowym przysłowiu: “Biedny o koszulę się stara, a bogaty i kożucha się wyrzeka”. Oczywiście, dla Ukraińców taki charakter relacji nie jest nowością. Już tak było, w warunkach bezpaństwowości. Ale jest sprzeczne z naturą, że teraz podobny model, zgubny dla człowieka i narodu, oligarchat próbuje wszelkimi nieprawościami uwiecznić.
Kraje europejskie pozbyły się tej zarazy i otworzyły drogę do rozwoju. U nas ta plaga stała się przyczyną nie tylko społecznego zubożenia, ekonomicznej stagnacji, prawnego bezprawia, ale śmiem twierdzić, że polityka oligarchów jest jedną z głównych przyczyn wojny, tragedii narodu ukraińskiego. I dopóki ta straszna wrzód będzie na ukraińskim ciele, żadna kwestia na Ukrainie nie będzie sprawiedliwie rozwiązywana. Bezpieczeństwo, gospodarka, kultura, edukacja, nauka, ochrona socjalna, ekologia będą w upadku. Jeśli przyszła ustawa “O oligarchach” będzie przewidywać ich legitymizację i modernizację, a nie polityczne, prawne, ekonomiczne, mentalne zniszczenie tego strasznego wytworu czasów Niepodległości, to w perspektywie należy oczekiwać dramatycznych wydarzeń. Musimy przyznać, że ten nieprzyjazny narodowi klan oligarchiczny stanął na przeszkodzie (jak śmiercionośny zakrzep) narodowemu postępowi. Ukraina pod ich rządami traci duchową, polityczną, ekonomiczną suwerenność, nie stając się UKRAIŃSKĄ. Państwo nie jest zdolne być jednością, kiedy “Ten buduje, ten rujnuje, / Ten nienasyconym okiem / Za kraj świata zagląda…”
Ostatecznie cała historia świata świadczy, że nieszczęścia nadchodzą wtedy, gdy fetysz korzyści panuje nad interesami narodowymi i dobrami. W krajach, gdzie człowiek nie jest najwyższą wartością, ustrój państwowy obdarzony jest właściwościami nie demokracji, a oligarchokracji. Tutaj panują inne motywacje, cele, smaki i uczucia, u władzy znajdują się (z reguły) przewodnicy, którzy odpowiadają takim kryteriom. W swoim mądrym i odważnym traktacie “Państwo” starożytny grecki filozof Platon pisał: kiedy “w państwie szanuje się bogactwo i bogaczy, to zaczyna się mniej cenić cnotę ludzi cnotliwych. Mierząc wszystko pieniędzmi, wprowadzają prawo, które jest podstawą i normą ustroju oligarchicznego, prawo o ustanowieniu cenzusu majątkowego: im większa oligarchia, tym wyższy cenzus, im mniejsza – tym cenzus niższy. Ci, którzy nie mają cenzusu majątkowego, do władzy nie są dopuszczani. Taki ustrój państwowy realizuje się albo siłą, z bronią w ręku, albo za pomocą zastraszania z góry… Państwo tego typu, bez wątpienia, nie może być jednością”.
Nowocześnie. Jakby Platon pisał o dniu dzisiejszym, a nie prawie 2400 lat temu. Te wady prześladują ludzkość nieustannie. Szczególnie wrażliwe są one dla Ukrainy. Przejawy nieszczęść, które niesie oligarchia, obserwuje się we wszystkie lata Niepodległości. A kiedy naród nie wytrzymywał skrajności, wtedy powstawał Majdanami, pozostając potem rozczarowanym. Oligarchiczne przerzuty jeszcze bardziej przenikają do narodowego organizmu. Jednocześnie przychodzi uświadomienie o jedynym wyjściu – naród, społeczeństwo obywatelskie musi złamać kręgosłup oligarchatu, bez czego nie do pomyślenia jest nasze zwycięstwo nad moskiewskim agresorem. Przecież właśnie w tym gnieździe wykluwają się zdrajcy, kolaboranci, separatyści, “ukrainobójcy”. Uformowana kastowość społeczeństwa, “rynkowość” edukacji i kultury, zubożenie ludności, ignorowanie narodowego potencjału intelektualnego, który masowo emigruje za granicę, utrata konkurencyjności, przekształcenie kraju w surowcowy dodatek – to nieukraińska droga. Można w nieskończoność kontynuować ogólnospołeczne dyskusje o “reformach”, ale sprawy nie da się ruszyć, ponieważ politykę, gospodarkę, banki, przestrzeń informacyjną opanowali ci, którzy postrzegają Ukrainę jedynie geograficznie, a nie jako wartość duchową. Wreszcie, oligarchat jako obcy desant wszedł przez okna do Cerkwi i naszych świętości, przekupstwem i oszustwem zmuszając do modlitwy do obcych bogów.
W takich okolicznościach modlitwa-wezwanie “W jedności siła narodu, / Boże, nam jedność daj” nie staje się sensem naszej codziennej rzeczywistości, jakkolwiek wzruszająco nie brzmiałby w naszych świątyniach ten modlitewny śpiew. Społeczeństwo jest podzielone, karmi się paternalizmem i niesprawiedliwością. Rzeczywistość, która zagraża bezpieczeństwu narodowemu, zobowiązuje najwyższą władzę (wystarczająco zoligarchizowaną) do podejmowania pilnych decyzji w sprawie likwidacji tej demonizowanej kasty wyzyskiwaczy-obcych.
Władcom, którzy, imitując walkę z oligarchami, próbując zaprowadzić ich do salonu kosmetycznego, przypominam Słowo Szewczenki “Nie oszukujcie dzieci waszych…”.
Bo informacja, która wylewała się na ludzką głowę przez ostatni tydzień – o zdradzie stanu, rozkradaniu zasobów naturalnych, działalności wrogiej rezydentury, która pracuje legalnie na Rosję – wymaga adekwatnych działań.
Nagłośnione dane o strategicznych obiektach,
w szczególności obłenergo (nawet nie za pół ceny ukradzionych narodowi), znajdują się w rękach Kołomojskich, Surkisów, Achmetowów, Lowoczkinów, rosyjskich nuworyszy Hryhoryszynów, Babakowów i innych przybłędów, którzy “Łataną siermięgę…/ Ze skórą zdejmują”.
Wspominam słowa Dmytra Doncowa w pracy “Duch naszej starożytności”, wydanej niedawno przez “Proświtę” w serii “Biblioteka Ukraińskiego Wojownika”. Pisze on jakby dla dni dzisiejszych: “Z trzech składników państwa, przyczyn każdoczesnego na Ukrainie jej upadku trzeba szukać nie w “ziemi” (jej bogactwo, położenie geograficzne), ani w “narodzie” (jego świadomość, zaspokojenie jego interesów, dobrobyt), tylko w trzecim, w najważniejszym składniku — warstwie przewodniej”.
Bez wątpienia, upadek na Ukrainie odbywa się nie z winy tej danej narodowi przez Boga ziemi, a przede wszystkim przez moralny rozkład “rządzącej kasty”. Bo jak powiedziano w prorockich księgach Starego Testamentu: “Liczni pasterze zniszczyli i podeptali mój udział, Mój udział zamienili w gołą pustynię!”. Wiedzmy, że “słaba elita – słabe państwo”. A słabą “warstwa przewodnia” jest dlatego, że postrzega ona w większości Ukrainę jedynie jako miejsce do “zarobku” nieprawych majątków, podmieniając sprawę narodową na “nieukraińską strawę”.
Priorytetowym zadaniem czasu jest tworzenie „klasy rządzącej”, która pragnęłaby, aby „NAD DZIEĆMI KOZACKIMI ŁOTRY NIE PANOWAŁY”. Zrobić to (podobnie jak pełną narodową deoligarchizację) zdolny jest tylko świadomy i godny Naród. Ale tacy „ludzie nie rodzą się, a wychowują”. Dlatego Ukraina powstanie tylko dzięki Walce i Pracy Narodu, ustanawiając na swojej ziemi Wyższą Sprawiedliwość, niezagłuszoną moskiewskim lulkiem i zwyrodniałym, antynarodowym systemem oligarchiczno-władczym. „A Ciebie błagamy: / Pomóż nam, wybaw nas / Od wrogiej zniewagi”. Wierzmy w Wyższe, we własne siły i niezwyciężoność Prawdy! IRYNA FARION SYDIR KIRAL ANATOLIJ MATWIJCZUK ŁARYSA MOROZ
Tłumaczenie maszynowe
Jurij MYCHALCZYSHYN
Największe w nowożytnej historii masowe represje, zorganizowane przez stalinowskie organy bezpieczeństwa państwowego w latach 1930–1940, stały się najbardziej zuchwałą masową zbrodnią, którą w cyniczny sposób zrehabilitowali Churchill i Roosevelt, zawierając sojusz ze Stalinem i przymykając oczy na ludobójczą naturę jego reżimu. Terror, którego odpowiedzialność przykryto „walką z faszyzmem”, do dziś pozostaje prawnie nieuznanym aktem ludobójstwa, a jego organizatorzy i wykonawcy… zostali zrehabilitowani w dobie chruszczowowskiej odwilży jako… „ofiary stalinowskich represji”! Setki tysięcy bezimiennych mogił niewinnie represjonowanych przykryto górami trupów, nagromadzonymi od Stalingradu do Berlina kilka lat później, tak jakby nic się nie wydarzyło.
Począwszy od 1934 r., kiedy w zreorganizowanym NKWD pojawił się Główny Zarząd Obozów Pracy Poprawczej, osiedli i miejsc odosobnienia – GUŁAG, filie tego piekła na ziemi nigdy nie stały puste. Dynamika zapełniania baraków za drutem kolczastym niewinnymi ludźmi wyglądała mniej więcej następująco:
1934 rok – 510 000 osób 1935 rok – 965 000 osób 1936 rok – 1 300 000 osób 1937 rok – 1 200 000 osób 1938 rok – 1 800 000 osób 1939 rok – 1 600 000 osób W latach wojny, kiedy staliny, mołotowy, kaganowicze i berie drżeli o własną skórę, trzeba było w tempie awaryjnym „rozładowywać” obozy koncentracyjne GUŁAG-u, gorączkowo wyszukując rezerwy dla frontów, które pękały w szwach. Począwszy od 1948 roku aż do samej śmierci Stalina, populacja Archipelagu GUŁAG nie spadała poniżej poziomu miliona więźniów dzięki stałemu napływowi pojmanych banderowców z Zachodniej Ukrainy, „leśnych braci” z Litwy, Łotwy i Estonii, wyłapanych przez czekistów „własowców”, byłych radzieckich jeńców wojennych oraz ich deportowanych rodzin. Pracą więźniów GUŁAG-u wybudowano Kanał Białomorsko-Bałtycki imienia Stalina, kanały Moskwa – Wołga oraz Wołga – Don, Norylski Kombinat Górniczo-Metalurgiczny oraz kombinat metalurgiczny w Niżnym Tagile, ściśle tajne zamknięte kompleksy jądrowe Czelabińsk-40 i Arzamas-16, kilka elektrowni wodnych, tysiące kilometrów linii kolejowych donikąd (Magistrala Transpolarna) oraz kilka miast – Komsomolsk nad Amurem, Workuta, Mołotowsk, Nachodka i inne. Jednak normalnych, nadających się do użytku przez kierowców dróg kołowych na całym kolosalnym terytorium, spowitym drutem kolczastym obozów koncentracyjnych GUŁAG-u, pajęczyną strachu, terroru i pracy przymusowej milionów niewinnych, nie było wtedy, tak jak nie ma ich dzisiaj. Prawdopodobnie już nie będzie.
Areopag gułagowskich mędrców w apoteozie rozkwitu masowego terroru i nieprzerwanej pracy konwejera śmierci obejmował doborową obsadę przedstawicieli kryminalnej interbrygady sadystów i morderców: Fiodor Eichmans (1897 – 1938), Łazar Kogan (1889 – 1939), Matwiej Berman (1898 – 1939), Izrail Pliner (1896 – 1939). A zatem, kilka szczegółów o naczelnikach GUŁAG-u.
Fiodor Eichmans urodził się w Kurlandii, otrzymał wykształcenie politechniczne w Rydze, w latach I wojny światowej – na froncie w dywizji Strzelców Łotewskich, od 1917 roku – w Piotrogrodzkiej Czece, następnie – organizował operacje dywersyjno-terrorystyczne i wywiadowczo-dywersyjne podczas krwawych i dramatycznych perypetii wojny domowej w Turkiestanie. Dowódcą i kuratorem Eichmansa był legendarny Gleb Bokij – Ukrainiec, urodzony w Tbilisi, inżynier, członek partii bolszewickiej od 1900 roku, intelektualista, mistyk, ezoteryk, specjalista od buddyzmu, uczestnik rewolucji 1905 roku, naczelnik Oddziału Specjalnego Frontu Turkiestańskiego w 1920 roku (równolegle – pełnomocny przedstawiciel Czeki w Turkiestanie), niezmienny członek Kolegium Czeki, potem OGPU i NKWD, delegat zjazdów partyjnych, członek Wszechzwiązkowego Centralnego Komitetu Wykonawczego RFSRR i ZSRR, kierownik Oddziału Specjalnego (szyfrującego) OGPU i NKWD od 1921 roku aż do rozstrzelania w 1938. Zdobywszy doświadczenie w walce z działalnością kontrrewolucyjną w Turkiestanie, Eichmans zajmował stanowiska w organach kontrwywiadowczych, a następnie w 1923 roku otrzymał pod kierownictwo pierwszy embrion przyszłego potwora GUŁAG-u – Sołowiecki Obóz Specjalnego Przeznaczenia. Na tym stanowisku Eichmans wyróżnił się aktywną działalnością na rzecz praw człowieka. A mianowicie – na jego wniosek dwukrotnie skrócono termin uwięzienia, a po roku w ogóle przedterminowo zwolniono skazanego na karę śmierci lidera potężnej odeskiej zorganizowanej grupy przestępczej Naftalija Frenkla. „Brygada” Frenkla w Odessie zajmowała się przemytem, spekulacją, wymuszeniami, szantażem, porwaniami, a w latach NEP-u pod osłoną odeskich czekistów zorganizowała potężną giełdę finansowo-towarową. Likwidacja syndykatu przestępczego wiązała się z zawiłym śledztwem i wyrokami śmierci dla wszystkich liderów i aktywnych uczestników, poza samym Frenklem. Jego dalszej kariery mógłby pozazdrościć niejeden ideowy leninowiec i budowniczy socjalizmu w jednym, oddzielnie wziętym kraju: kierownik jednostek gospodarczych obozów sołowieckich, naczelnik budowy Magistrali Bajkalsko-Amurskiej, zastępca naczelnika GUŁAG-u, generał-major NKWD, trzykrotny kawaler Orderu Lenina, zmarł śmiercią naturalną w Moskwie w 1960 roku. A tymczasem, urządziwszy los odeskiego mafiosa Frenkla, Eichmans na krótki czas opuszcza front obozowy i w 1929 roku na krótko staje na czele wydziału kontrwywiadu zagranicznego w centralnym aparacie OGPU, jednak wiosną 1930 roku zostaje naczelnikiem GUŁAG-u, koordynując pracę obozów na Północy, w Syberii, Kazachstanie, na Dalekim Wschodzie i w Azji Środkowej. Od 1932 roku zabrał go do siebie do Moskwy do Oddziału Specjalnego Gleb Bokij, gdzie Eichmans zajmował się sprawami szyfrowymi i tajnymi operacjami. Major bezpieczeństwa państwowego. Rozstrzelany w 1938 roku. Zrehabilitowany „z braku znamion przestępstwa” w 1956 roku.
Starszy major bezpieczeństwa państwowego Łazar Kogan urodził się w rodzinie przedsiębiorcy, co nie stało na przeszkodzie kształtowaniu się wolnomyślicielskich poglądów i anarchokomunistycznego umiłowania życia:
Stepan PROCYUK
W Sandarmochu rozstrzelano 1111 osób, z nich 287 – znani i wybitni Ukraińcy.
10 listopada 1937 roku czekista-komunista Michaił Matwiejew zameldował zastępcy naczelnika NKWD obwodu leningradzkiego o egzekucji (poprzez rozstrzelanie) 1111 skazanych. Kapitan-Rosjanin, który ukończył dwie klasy szkoły wiejskiej w guberni nowogrodzkiej, właśnie zaczął drapać się w górę swoją czekistowską karierą…
Nieludzkość totalitarnej maszyny nie znała granic. Więźniów wywożono z Sołowek, ponieważ tam było technicznie niemożliwe zniszczenie dużej liczby ludzi. Im, oczywiście, nie informowano, że już wszystko zostało postanowione, zgodnie z koncepcją Stalina o zaostrzeniu walki klasowej, czyli o likwidacji wszystkich, którzy choć w jakikolwiek sposób nie byli lojalni wobec władzy radzieckiej. Lojalność przez czekistów traktowana była dowolnie, według uznania.
Najpierw dużą liczbę więźniów, wśród których był kwiat ukraińskiej kultury i życia społecznego,
od 1909 roku odbywał dożywotnią katorgę w Chersoniu i Jelizawetgradzie za udział w zbrojnych napadach, od 1918 roku – komisarz batalionowy w Armii Czerwonej, naczelnik oddziałów specjalnych różnych jednostek na Północnym Kaukazie, pracował w kontrwywiadzie OGPU, następnie w latach 1930 – 1932 kierował GUŁAG-iem, potem przeszedł o jeden szczebel służbowy niżej, kierował budową Kanału Białomorskiego oraz kanału Moskwa – Wołga, gdzie skutecznie i efektywnie zakopał w ziemi kilkadziesiąt tysięcy więźniów. Odznaczony orderami Lenina i Czerwonego Sztandaru, rozstrzelany w 1939 roku na mocy wyroku Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego ZSRR. Ale stalinowska praworządność triumfowała niedługo – wysokokwalifikowany specjalista od budownictwa na kościach został zrehabilitowany „z braku znamion przestępstwa” w 1956 roku. Komisarz bezpieczeństwa państwowego 3-ej rangi Matwij Berman (1898 – 1939) urodził się na Zabajkalu, uczył się w szkole wojskowej, chorąży, brał udział w wydarzeniach przewrotu październikowego oraz wojny domowej, pracował w organach WCzK w Buriacji i Azji Środkowej, przewodniczący OGPU w Uzbeckiej SRR, z powodu czego zainspirował się na tyle, że został tymczasowo wykluczony z członków WKP(b) za alkoholizm. Od 1930 roku – za
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
etapowano morzem, a potem koleją. Izolator w Miedwieżjegorsku był ostatnim miejscem przed masowymi rozstrzeliwaniami. Matwiejew, napotkawszy pierwszy opór, rozkazał rozbierać wszystkich do bielizny, wiązać ręce i zatykać usta kneblem. Skazańców ładowano na paki samochodów, przykrywano brezentem. Z góry siadali konwojenci. Jeśli na ziemi jest piekło, to było ono wtedy tam. Zdecydowaną większość ludzi rozstrzeliwał Matwiejew, wraz z pomocnikiem komendanta leningradzkiego NKWD Alaferem, posyłając kulę w głowę tym, których wrzucano na skraj ogromnych dołów. Niektórych trzeba było dobijać żelaznym odważnikiem. Podczas przesłuchań w 1939 roku Matwiejew przyznał, że przed śmiercią część wycieńczonych więźniów stawiała opór. Kto z nich walczył o życie do ostatniej sekundy, tego już zapewne nigdy się nie dowiemy… Wykonawca wyroków Matwiejew żył aż do 1971 roku, co prawda, przepity, z niekontrolowanym drżeniem kończyn (słowo „ręce” w tym przypadku jest nieodpowiednie). Dziś na powierzchni 10 hektarów uroczyska odkryto 236 dołów śmierci. Uroczysko Sandarmoch, w pobliżu miasta Miedwieżjegorsk w Karelii, stało się jednym z najstraszniejszych miejsc, które zmieniły historię Ukrainy i ukraińskiej sztuki. Mykoła Kulisz, Mykoła Zerow, Łeś Kurbas, Wałerian Pidmohylny, Pawło Fyłypowycz, Myrosław Irczan, Wałerian Poliszczuk, Hryhorij Epik, rodzina Kruszelnyckich, Matwij Jaworski, Serhij Hruszewski… Nie sposób wyliczyć. Trudno dobrać słowa. Rodzina Kruszelnyckich, na przykład, przyjechała budować komunę (nawiasem mówiąc, romantyczny i na swój sposób naiwny poeta Mike Johansen tak sobie wyobrażał, jeszcze przed masowymi represjami, bolszewicką komunę: „Myślisz, że w komunie będzie smutno? W sobotę nie będzie kościelnego dzwonu? // Nie, bracie, pod dzwonów czerwone peonie do domu z pracy pójdą komunardzy!”) aż z Ukrainy Zachodniej. Kruszelnyckiego zaprosił radziecki rząd. Czekistom wszędzie przywidziewali się „ukraińscy burżuazyjni nacjonaliści”. Zatem niemłodego Kruszelnyckiego, który popełnił fatalny błąd, przenosząc się na, jak mawiali Galicjanie, Wielką Ukrainę, szybko aresztowano. Najpierw dano mu 10 lat, a po kilku latach więziennych tortur (wciąż miał nadzieję, że błąd zostanie naprawiony), 3 listopada w Sandarmochu zostali rozstrzelani i on, i jego synowie, Ostap oraz Bohdan. Wkrótce została rozstrzelana ich siostra, lekarka Wołodymyra. Naiwny marzyciel Antin Kruszelnycki zgubił siebie i całą wielką rodzinę, dając się złapać w krwawe i podstępne bolszewickie łapy. Rozstrzelanie rodziny Kruszelnyckich powinno nieustannie przypominać Ukraińcom, jaki „pokój” jest możliwy z oficjalną Rosją, spadkobiercami bolszewickich praktyk! Myrosław Irczan, pisarz, galicyjski komunista, w 1929 roku powrócił z Kanady, aby zanurzyć się w budowę wymarzonej za oceanem ukraińsko-radzieckiej komuny. Najpierw mieszkał w Charkowie. Potem został aresztowany… Co myślał Irczan i tacy jak on przed śmiercią? Przecież nikt nie mógł ich
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zastępca naczelnika GUŁAG-u, od 1932 roku – jego szef, naczelnik budowy kanału Wołga – Moskwa. Kawaler orderów Lenina, Czerwonego Sztandaru, Czerwonej Gwiazdy, członek Centralnego Komitetu Wykonawczego ZSRR oraz deputowany Rady Najwyższej. Rozstrzelany na mocy wyroku Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego ZSRR, zrehabilitowany „z braku znamion przestępstwa” w 1957 roku. Dywizyjny intendent Izrail Pliner (1896 – 1939), w odróżnieniu od swoich kolegów, wojskowo-czekistowskiej karty w życiorysie nie miał, pracując na niwie partyjno-gospodarczej; po przeniesieniu do OGPU otrzymał stanowisko zastępcy naczelnika GUŁAG-u w 1935 roku, a ostatecznie naczelnika – w 1937, rekompensując brak heroicznych dokonań administrowaniem planową gospodarką więzienno-obozową oraz deportacją niezaangażowanych w nic antyradzieckiego Koreańczyków z Dalekiego Wschodu do Azji Środkowej w 1937 roku. Jako czołowy członek ekipy Jeżowa, w odpowiednim czasie aresztowany i rozstrzelany w 1939 roku, tradycyjnie zrehabilitowany „z braku znamion przestępstwa” w 1956 roku. Przypomnę, do śmierci krwawego dyktatora, którego przykładem inspirują się na Kremlu, buty radzieckich okupantów, oprócz zniewolonych ziem ukraińskich, deptały Prusy Wschodnie, Polskę, Bułgarię, Czechosłowację, Rumunię, Węgry, Jugosławię, Albanię, Niemcy Wschodnie, Austrię Wschodnią, Koreę Północną. Tymczasem już wtedy stalinowska nomenklatura chciała więcej – Niemiec Zachodnich, Austrii, Korei Południowej, Iranu Północnego, Grecji, Triestu, Dardaneli, a nawet byłej włoskiej kolonii w Afryce – Somalii. Czasy się zmieniły, ale priorytety pozostały niezmienne. Od Lenina – Stalina do Putina – Miedwiediewa strategiczny kurs na euroazjatycką imperialną integrację pozostaje nienaruszalny. Jeśli dzisiaj ich nie zatrzymamy – jutro oni znowu zbudują dla nas GUŁAG. ostrzec, bo takiego potwora, jak ZSRR stalinowskiego wzorca, narody nie znały. Wałerian Pidmohylny być może stałby się pierwszym ukraińskim noblistą z literatury, mając prawdziwy dar twórcy prozy egzystencjalnej. Mykoła Zerow był intelektualistą, z którego powinien być dumny cały świat. Sztuki Mykoły Kulisza wstrząsały ludzkimi duszami, jak i wyrafinowany teatr eksperymentalny Łesia Kurbasa. Wszyscy ci i inni ukraińscy talenty zginęli w dole Sandarmochu z ręki czekisty Matwiejewa. Zostało zniszczone prawie całe ukraińskie pokolenie artystyczne. Ta strata zadała ogromne wyrwy i rany narodowej mentalności. Ta straszna strata pokryła parchami ukraińską duszę. Tylko przerażające świetliki błądziły nad uroczyskiem, jak serca męczenników, przepełnione nieludzką boleścią za utratą wszystkiego, co najświętsze, czym żyli. Nie wiadomo, ile czasu, pod obojętnymi niebami obcych ziem, wisiał niewidzialny jęk, który przerodził się w wieczne opłakiwanie straconych… Tylko ich dusze, w białych szatach sprawiedliwych, latają teraz nad ukraińską ziemią. Niezapomniane światło tych dusz dodaje Ukrainie siły. zdążyłam go skończyć. Dlatego zrobiono mnie uczennicą księgowej. Tak otrzymałam pracę w jednym z działów zarządu zakładu. Dział był umieszczony poza granicami przedsiębiorstwa, inaczej nie mogłabym tam pracować: krymskim Tatarom nie pozwalano wchodzić na terytorium zakładów chemicznych. Pamiętam, że do pracy chodziłam w kaloszach, a na głowie miałam maminą chustę. Mój ojciec zmarł z głodu 5 maja 1945 roku, nie dożywszy do dnia zwycięstwa 4 dni. Na Krym wróciliśmy w 1989 roku, kupiliśmy dom w rejonie sackim. Zawsze chcieliśmy przenieść się do rejonu bakczysarajskiego, skąd pochodziliśmy, jednak mieszkanie tam wtedy bardzo drogo kosztowało, a w rodzinnym domu mieszkali inni ludzie, których przesiedlono na Krym po deportacji… …Babcia Nijar zmarła w 2017 roku, okupacja nie dała możliwości pożegnać się z bliską osobą. Ale rodzinna pamięć, jak i pamięć narodu, żyje w nas samych.
Tłumaczenie maszynowe
Rustem CHALILOW „Sürgün” (wygnanie) – tak Tatarzy krymscy nazywają akt ludobójstwa z 1944 roku, w wyniku którego zginęła niemal połowa narodu. Historia o deportacji istnieje praktycznie w każdej krymskotatarskiej rodzinie i w tym dniu chcę opowiedzieć historię mojej babci Nijar, którą opowiadała mi od dzieciństwa. Chalilowa (Mużdabajewa) Nijar urodziła się 4 sierpnia 1926 roku we wsi Bijuk Karalez (obecnie Krasnyj Mak) w rejonie bakczysarajskim. Oto jej historia: – Ojciec pracował jako koniuch, matka – na farmie. W rodzinie była też siostra Lewiza, która pracowała w bibliotece, oraz bracia Izzet i Szewket. Mojego dziadka zniszczyli komuniści, bo był mułłą. Podczas deportacji miałam 17 lat. Przed deportacją w naszej wsi mieszkał szewc Josyf, więc nazywaliśmy go krymskotatarskim imieniem Jusuf, aby uchronić go przed nazistami, którzy o tej tajemnicy tak się nie dowiedzieli. Kiedy do naszego domu weszło trzech uzbrojonych radzieckich żołnierzy i dało 15 minut na spakowanie się, myśleliśmy, że poprowadzą nas na rozstrzelanie. Jeden z nich dzień wcześniej przychodził do nas i spisał wszystkich członków rodziny, mówiąc, że przeprowadzany jest spis ludności. Matka wtedy przygotowała zupę z kluskami i on zjadł ją razem z nami. Początkowo zebrano nas przy cmentarzu. Kiedy poszli po kolejną grupę, mój ojciec wysłał bratanka Dżafera i mnie do naszej piwnicy. Dżafer zabrał stamtąd barana, a ja weszłam do naszego domu przez okno, bo drzwi były już zabite, i zabrałam patefon. Barana, którego przyprowadził Dżafer, ojciec zarżnął i rozdał mięso obecnym. Dalej zawieziono nas na stację Bijuk Syren. Trzymaliśmy się razem z krewnymi. Jednak przymusowo nas rozdzielono. Babcię i rodzinę wuja posadzono do innego wagonu i wysłano w Głodny Step. Wkrótce moja babcia zmarła tam z głodu. A nas towarowymi wagonami wywieziono do Zingaty (rejon Jangijulu, Uzbekistan). Osiedlono nas w barakach nad kanałem. Woda w kanale była mętna jak błoto, podlewano nią pola. Pić ją można było dopiero po tym, jak się odstoi. Wiele osób chorowało na tyfus przez taką wodę. Zachorowałam i ja. Panowała całkowita antykoncepcja. Mieszkaliśmy jak w obozie, w trzcinowych barakach. Wcześniej mieszkali tam więźniowie, potem to miejsce zwolniono dla nas. Było tak ciasno, że kiedy człowiek się położył, to odwrócić się na drugi bok już się nie udawało. Pierwszy czas żywiliśmy się tym, co zabraliśmy ze sobą. Wokół były tylko step, baraki i my. Ani duszy z miejscowej ludności. Codziennie znajdowano u nas 7-8 trupów. Czasami nie było siły, by je zakopywać, i zdarzało się tak, że zjadały je szakale. Kiedy zachorowałam, pomyślałam, że to gruźlica. Razem z jednym chłopcem, który też zachorował, pojechaliśmy do lekarza. On mnie zbadał i powiedział, że to po prostu wycieńczenie. Miałam jakieś kopiejki i ucieszywszy się, że nie mam gruźlicy, kupiłam sobie lody. A chłopiec, który pojechał ze mną, wkrótce zmarł. Miał gruźlicę. Po kilku miesiącach mogliśmy przenieść się do miasta Czyrczyk, które wtedy jeszcze wyglądało jak kiszłak. Nadeszło zapotrzebowanie z Czyrczykbudu – i wyruszyliśmy do pracy. Miejscowi mieszkańcy traktowali nas normalnie. Konfliktów i kłótni nie było. Siostrę i mnie przyjęto do zakładów chemicznych. Zapytano o wykształcenie, odpowiedziałam, że na Krymie uczyłam się w technikum, ale nie
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij ŁUK’JANCZUK. W Kijowie, na scenie teatru letniego „Muszla”, odbyło się oficjalne otwarcie „Wasyl Stefanyk: projekt artystyczny na 150-lecie urodzin” z udziałem ministra kultury i polityki informacyjnej Ukrainy Ołeksandra Tkaczenki oraz przewodniczącej Państwowej Agencji Ukrainy ds. Sztuki i Edukacji Artystycznej Hałyny Hryhorenko. Odwiedzający wydarzenie mogli zapoznać się z wystawą pod gołym niebem „StefanykOnline” oraz zobaczyć spektakl teatralny „Najlepsze z mojego serca”, stworzony na podstawie nowel i listów pisarza. W spektaklu teatralnym „Najlepsze z mojego serca” współcześni, znani aktorzy i autorzy, na swój sposób patrzą na postać pisarza, nadali własne barwy słowom Wasyla Stefanyka i zanurzyli widzów w nakreślone przez autora sceny ówczesnej ciężkiej rzeczywistości. Listy i nowele czytali: Oksana Zabużko, Irma Witowśka, Roman Jasinowśkyj, Jurij Djak. Spektakl uświetniła oprawa muzyczna kapeli Serhija Ochrimczuka (solo Oksana Nikitiuk) oraz kwartet smyczkowy w składzie: Wiktor Iwanow, Ołeksandra Wasyljewa, Kateryna Suprun i Olha Driha. Reżyserką spektaklu jest Ołena Sawczuk. W Narodowym Centrum im. Ołeksandra Dowżenki odbył się pokaz filmu Łeonida Osyki „Kamienny krzyż” (1968) oraz dyskusja „Od Stefanyka do Osyki” z udziałem ekspertów kina na temat środków artystycznych filmu i śmiałego eksperymentu z przekładu tekstu literackiego na język kinematografii. W dyskusji wzięli udział Andrij Alfjorow, Serhij Trymbacz, Olha Briuchowećka. Ponadto w stołecznych teatrach wystawiane są spektakle na podstawie utworów Wasyla Stefanyka. W szczególności w Teatrze Franki pokazano „Morituri te salutant” – spektakl Dmytra Bohomazowa na podstawie utworów Stefanyka. Podstawą dzisiejszej wersji są nowele: „W karczmie”, „Sama samiusieńka”, „Godzina wieczorna”, „Wigilia”, „Maj”, „Sen”, „Synowie”, „Grzech”, „U nas wszystko święto”. W tych fabułach, jak w życiu, nieustannie przeplatają się sytuacje tragiczne i komiczne. Na kanale telewizyjnym „Espreso” odbyła się owocna dyskusja „WorldWide Ukraine. Ukraińska emigracja w krótkiej i długiej perspektywie” – w ramach telemaratonu „Jego słowo. Aktualny Stefanyk”. Porozmawiać o teraźniejszości w kontekście twórczości, poglądów i idei Stefanyka w studiu zebrali się czołowi literaturoznawcy i historycy, politolodzy i filozofowie. Na początku XX wieku w środowisku intelektualnym rozgorzała dyskusja na temat skutków masowej ukraińskiej emigracji za ocean, w którą zaangażowany był także Wasyl Stefanyk. Stefanyk poruszył temat wyjazdu, ucieleśniony w losach poszczególnych galicyjskich emigrantów, który pisarz opisał w postaci Iwana Diducha, bohatera noweli „Kamienny krzyż”. Jednak z perspektywy czasu emigracja okazała się dla Ukraińców nieoczywistą szansą, w szczególności na zachowanie własnej tożsamości narodowej w warunkach zagrożenia totalitarnego. Światowe ukraiństwo stworzyło potencjał dla rozwoju Ukrainy i stało się ośrodkiem zachowania oraz modernizacji narodu. O postrzeganiu emigracji wtedy i teraz, temacie emigracji w „krótkiej” i „długiej” perspektywie, emigracji jako modernizacji mówili: Roman Waszczuk, kanadyjski dyplomata ukraińskiego pochodzenia, były ambasador Kanady na Ukrainie, Zenon Kowal, belgijski dyplomata ukraińskiego pochodzenia w stanie spoczynku, Oksana Zabużko, pisarka, poetka, filozofka. Moderatorką wydarzenia była Marija Hurska. A w przeddzień oficjalnego rozpoczęcia jubileuszowych obchodów w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyło się forum literackie poświęcone 150. rocznicy urodzin światowej sławy nowelisty. Wydarzenie odbyło się w ramach muzealnego projektu „Partnerstwa między muzealne” z udziałem pokuckich muzeów literacko-pamięciowych Wasyla Stefanyka, Łesia Martowycza, Marka Czeremszyny, centrum badań „Pokuckiej Trójcy” Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka. Uczestnikami forum zostali również bibliotekarze kijowskich szkół, Państwowej Biblioteki Ukrainy dla Młodzieży oraz Kijowskiej Obwodowej Biblioteki dla Młodzieży. Oprócz tego, w tym dniu Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy otworzyło dla zwiedzających wystawę literacko-artystyczną „Słowa, które grzmią jak grom i świecą jak gwiazdy...”. Zespół literacki prezentuje unikalne pierwodruki zbiorów W. Stefanyka: pierwsze wydanie zbioru „Niebieska książeczka”, a także kolejne wznowienia, zbiory „Moje słowo”, „Droga”, „Kamienny krzyż”, a także przekłady jego utworów na szereg języków europejskich. Zespół plastyczny reprezentują prace graficzne znanych mistrzów – Iwana Ostafijczuka, Hryhorija Jakutowycza, Wasyla Kasijana. Narodowy Bank Ukrainy od 12 maja 2021 roku wprowadza do obiegu monetę okolicznościową z nowozłota o nominale 2 hrywien z wizerunkiem znanego przykarpackiego pisarza Wasyla Stefanyka. Moneta okolicznościowa poświęcona jest 150. rocznicy urodzin utalentowanego ukraińskiego pisarza-nowatora, niedoścignionego mistrza noweli ekspresjonistycznej, poety, działacza społecznego i polityka. Zgodnie z zatwierdzonym przez Gabinet Ministrów Ukrainy planem działań, opracowanym przez Państwową Agencję Ukrainy ds. Sztuki i Edukacji Artystycznej oraz Ministerstwo Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy, przewidziano przeprowadzenie szeregu uroczystości kulturalnych, edukacyjnych, naukowych i artystycznych poświęconych obchodom 150. rocznicy urodzin Wasyla Stefanyka, które odbędą się na całej Ukrainie, oraz zapewnienie prac remontowo-konserwatorskich i zagospodarowania terenu rodzinnej posiadłości Rusowskiego Muzeum Literacko-Pamięciowego Wasyla Stefanyka we wsi Rusów w rejonie kołomyjskim obwodu iwanofrankiwskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
31. Спойлер / шкідник Наша політика задля захоплення влади у своїх корисливих цілях вражає технологічними прийомами, один із яких названо англізмом спойлер: “Партія-спойлер покликана дробити західний електорат” (ФБ, 22.09.20). Перша партія, що відразу спадає на думку, – це таке собі містечковоолігархічне утворення в Галичині на зразок “Галицька партія” чи “Ватра”, чи разовий проєкт “Голос” та ін.
Водночас у сучасному медійному просторі спойлер – це передчасне розкриття сюжету зазвичай із книжки чи кінофільму, що руйнує інтригу та внеможливлює пережити її самостійно. То який же зв’язок межи тими значеннями й поняттями?
До 1970-х років це слово аж ніяк не пов’язували з літературою чи кінематографом і використовували у прямому значенні. А пряме значення цього слова, відповідно до Оксфордського словника, українською мовою передано низкою синонімів: псувати, нищити, нівечити, калічити, погіршувати, скасувати, зіпсувати, зламати, докучати, пошкодити, обриднути, розривати, розпускати, касувати, купити, поглинати, гасити, усунути.
Відповідно до перекладного
Англо-українського словника бачимо вже нове, розширене чи набуте значення цього слова в приписі USAGE (уживають) у пункті 3:
spoil v (past I p. p. spoiled,
spoilt, pres. p. spoling) 1. псувати; 2. псуватися, тухнути, гнити, гнисти (про продукти); 3. пестити (розпещувати дитину); 4. уби
Союз українок Австралії (СУА)
є незмінним благодійником Міжнародного конкурсу з української мови імені Петра Яцика впродовж двох десятиліть. Дипломи переможців та призерів патріотичного мовного марафону із зазначенням премії Союзу українок можна побачити в різних куточках України. Сотні школярів, студентів, учнів закладів профтехосвіти,
представників навчальних закладів Міноборони та вчителів одержали премії, кошти для яких забезпечив Союз українок Австралії.
Список жертводавців СУА на
ХXІ Міжнародний конкурс з української мови імені Петра Яцика
Союз Українок – Новий Південний Велс: Стейтова Управа СУ НПВ;
відділ ім. Лесі Українки Західного Сіднею і Люба Соловій, Валентина Кулик, Тамара Базалицька, Валентина Ребіков, Валентина Домазар;
відділ ім. Ольги Басараб: Люба Квасниця-Кей – голова Крайової Управи СУА; Одарка Брецко – голова Стейтової Управи СУ ти, порішити, усунути (когось); 5. грабувати; розкрадати; мародерствувати; 6. позбавляти (чогось), пориватися зробити щось; зголодніти за чимось; USAGE: вживають у значенні 1) псувати (зовнішній вигляд, вроду, робити непридатним); 2) зіпсувати характер людини, розбестити її; 3) (з абстрактними іменниками) негативно вплинути на якість чогось, зменшити якість, зменшити насолоду від чогось (АУС, с. 1384).
Це останнє, третє значення,
має авторсько-ситуативне походження, коли навесні 1971 року сценарист і автор журналів Дуглас Кенні у своєму гумористичному журналі National Lampoon опублікував матеріял під назвою “Спойлери”. У статті він розкрив всі сюжетні перипетії багатьох популярних творів – від книг Агати Кристі до фільмів Альфреда Гічкока і Орсона Вельса. Для цієї статті він сам вигадав термін спойлер, який начебто допоможе читачам і глядачам “зберегти час і гроші”.
Сам іменник, утворений додаванням агентивного суфікса -ер, означає хижак 1. (тварина) beast of prey; (птах) bird of prey; 2. перен. vulture, predator; plunder er, spoiler (Новий українськоанглійський словник 2016 (Є. І. Гороть та ін.) або здобич, здобичник (стати здобиччю) (К. Андрусишин, Я. Крет. Українськоанглійський словник, 1955).
Подальше життя цьому слову надали журналісти і кінокритики. Зокрема, наприкінці 1970-х років цю лексему вживали прихильники американського науковофантастичного фільму “Зоряний шлях” Роберта Вайза, позначаючи повідомлення зі “спойлерами” особливим значком. Щойно у 2000-х роках це слово почали вживати кінокритики і медійники, додаючи словосполуку
“spoiler alert” – “обережно, спойлери”. І першим це зробив 2001 року кінокритик Роджер Еберт у відгукові на комедію “Пригоди Джо Бруднулі”, а за рік і газета The New York Times у рецензії на телегру Dog Eat Dog. З часом навіть почали 4 червня відзначати день спойлера і відстежувати ставлення глядачів до спойлерів.
Поза тим, це слово має і термінне значення: в авіяції спойлери – це гальмівні щитки на крилах; в автомобілях – пристрій, що перетворює ламінарний (впорядкований) потік повітря в турбулентний (завихрений). У мовах програмування HTML, Javascript і т. д. спойлером називають об’єкт (текст, картинка тощо), що виринає. У боксі – це супротивник, що проводить бій другим номером, зв’язує дії свого опонента з допомогою клінчу, переважно маючи на меті не так перемогти в матчі, як виставити іншого боксера невмілим і непідготовленим. В економічній термінології спойлер – це підривна чи шкідницька реклама (А. Шимків. Англо-український тлумачний словник економічної лексики, 2004).
Отже, усі ці значення об’єднані поняттям шкоди чи гальмування процесу.
Розширено значення цього слова і на політику. Це кандидат на вибори, що не має шансів перемогти (себто технічний кандидат), але відтягує на себе частину голосів за іншого кандидата з подібною програмою, підвищуючи тим самим шанси на перемогу кандидата з протилежною позицією у головних питаннях. За своєю основною функцією цей кандидат і є шкідником: він зумисне шкодить, аби не переміг гідний кандидат.
Як ми вже з’ясували, в кіно, комп’ютерних іграх, літературі – це передчасно розкрита важлива інформація, яка псує враження від гри / книги / фільму і руйнує їхню інтригу; рідше – особа, що цю інформацію передчасно розкриває. Кажучи нашою мовою – це шкідник, капосник, збитошник, паскудник, каверзник, шибеник, шалапут, халамидник, галабурдник (Сл. Син. УМ, 2006, 2, с. 506). Саме ці слова у різних контекстах із заголовним словом шкідник і передають значення англізму спойлер і спойлерити.
Отже, шукаючи свого відповідника до чужого слова як реалії чи поняття, слід виходити з явищі понять своєї культури і реальности, а не бездумно копіювати чужу реальність і чуже семантичне поле багатозначної одиниці.
32. Кейс “Кейс Медведчука. Хто насправді переміг?” (НТА, “Великий Львів”, 13.05.21)
Що ж це за кейс у цього ворога України, виплеканого Порошенком – збагаченого фінансово (статок 620 млн доларів) і просунутого медійно на каналах ЗІК, Ньюзван, 112, які тепер заборонено через антиукраїнську діяльність? Може, йдеться, власне, про портфель, де ці гроші?
В англійській мові ця лексема і багатозначна, і омонімна. У першому значенні case – це n 1. справа, випадок, обставина, стан; 2. юр. судова справа, випадок у судовій справі; прецедент, доказ, аргумент, факти; 3. мед. хворий, пацієнт, поранений;
4. мед. захворювання, випадок; 5. грам. відмінок; 6. sl. “тип”, дивак.
Словник наголошує в рубриці
USAGE, що іменник case “частіше означає факт, що уже відбувся, рідше подію, яка може відбутись”.
Друге значення цього слова –
n 1. скриня, упаковка; 2. футляр, чохол, сумка, оправа, корпус (годинника); 3. тех. кожух, капот; магазинна коробка гвинтівки; 4. друк. наборна каса; 5. вітрина; засклений стенд; книжкова шафа; 6. іст. військ. картеч, гільза.
Як дієслово case (past i p.p.
cased, pres.p. casing) – це 1. класти в ящик (скриню, футляр тощо); 2. вставляти в оправу; 3. перен. відкладати в довгий ящик (АУС 2006, с. 225–226).
Яка потреба судову справу
Медведчука називати кейсом, коли надто промовисті наші синонімні відповідники, які бачимо в перекладній частині Англо-українського словника: “справа, випадок, обставина, стан”, а якщо це стосується правової площини, то “судова справа, випадок у судовій справі; прецедент, доказ, аргумент, факти”.
В інформаційному просторі натрапляємо на таке тлумачення багатозначно-омонімної лексеми кейс: “ситуація, взята з практики, реальний випадок, на якому практикують теоретичні ідеї”, так начебто, використавши питоме українське слово СПРАВА
(зокрема судова), не можна повправлятися в теоретичних ідеях та пошуку розв’язання проблеми, хоч якої б царини це стосувалося. Наприклад, такий собі кейс в маркетингу, що передбачає процес навчання з вільним обговоренням і ухваленням рішення щодо конкретної ділової ситуації. Який сенс копіювати це слово в надуманому значенні, яке вигадав Фредерік Ле Плей (Frederic Le Play) 1929 року, коли запровадив метод кейс-стадії під час статистичних досліджень сімейних бюджетів?
Не менш абсурдним є використання цього слова в педагогічних прийомах, де горе-коучі, тьютори та ментори за чужими словечками ховають давно відомі істини або прагнуть видаватися винятковими новаторами у справі педагогічній.
Виявляється, що “кейстехнології” (case study) – це технології, які базуються на створенні наборів (кейсів) текстових навчально-методичних матеріалів з якоїсь вибраної теми і завдань з конкретної проблемної ситуації в ній, та передачі їх для тих, хто навчається, для індивідуального вивчення (з можливістю консультації у викладача) та рішення завдання з подальшим колективним обговоренням теми і варіантів для вироблення найбільш раціональних і творчих пропозицій”. Виявляється, що вся моя 30-тилітня самовіддана педагогічна діяльність (і сотень тисяч таких, як я) мала за основний метод навчання case study, бо ми тільки те й робимо, що весь час оновлюємо набори своїх завдань, відповідно до новостворюваних ситуацій на практиці, а отже, в мові, а відтак аналізуємо (в групі та індивідуально) їх зі студентами в контексті зміни мовної норми та творчого пошуку правильних відповідників називання (номінації) різних новостворюваних та осмислених і переосмислених явищ життя.
Отже, коли нема сили і знань бути собою, то панує лише карикатура. І слова викривають це з найбільшою силою.
NPW; Natalka Tkal – członkini Związku – dobrodziejka NPW. Związek Ukrainek Wiktorii: Zarząd Stanowy Wiktorii; oddział im. Łesi Ukrainki – Noble Park i O. Radywył, L. Himmelrajch; oddział im. Ałły Horskiej – Ardeer i Natalka Hrynewycz, Natalka Sołoczynśka – przewodnicząca Zarządu Stanowego; oddział im. Olhy Mak – St. Albans – dr Olha Koryćka; oddział „Malwy”; oddział im. Łesi Ukrainki – Geelong. Związek Ukrainek Australii Południowej – przewodnicząca I. Bużenko i członkinie. Krajowy Zarząd Związku Ukrainek Australii. Fundacja Studiów Ukrainoznawczych Australii. W imieniu Ligi Ukraińskich Mecenasów, wszystkich uczestników oraz zwycięzców konkursu serdecznie dziękujemy wszystkim członkiniom Związku – darczyńcom! Biuro Prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów
Tłumaczenie maszynowe
W „Wydawnictwie Uniwersyteckim PULSARY” ujrzała światło dzienne książka Ołeny Ponomarowej i Dario Fertilio „Żywe pochodnie”. Jej pierwsza wersja pod tytułem „Bohaterowie w ogniu” ukazała się w języku włoskim we Florencji w listopadzie 2020 roku. A już w 2021 roku w serii „Historia i współczesność” z dedykacją „Mojemu Tacie i jego pokoleniu Szestdesiatnykiw, obywatelskiej odwadze ludzi, którzy torowali drogę do Wolności” wydanie pojawiło się także przed ukraińskim czytelnikiem. „Światło »żywych pochodni« przeszłości – z projekcją na współczesność” – tak nazwał przedmowę do książki Maksym Stricha. Z przyjemnością zapoznajemy z nią czytelnika. Maksym STRICHA, profesor, tłumacz, pisarz. Pierwsza wersja tej książki pod tytułem „Bohaterowie w ogniu” ukazała się drukiem po włosku we Florencji w listopadzie 2020 roku. Jej autorzy to filolożka, wykładowczyni Uniwersytetu Rzymskiego „La Sapienza” Ołena Ponomarowa oraz znany włoski dziennikarz i pisarz Dario Fertilio, który przez długi czas pracował w wiodącej gazecie krajowej „Corriere della Sera”. To nie była pierwsza książka napisana przez nich we współpracy: poprzedziła ją wydana w Mediolanie w lutym 2016 roku steatralizowana opowieść „Ludzie i Cyborgi” (której ukraińska wersja pojawiła się rok później w „Wydawnictwie Uniwersyteckim PULSARY”; na jej podstawie stworzono słuchowisko radiowe w Ukraińskim Radiu z udziałem Natalii Sumskiej i Ołeksija Bohdanowycza). Oczywiste jest, że każda uczciwa rozmowa na tematy ukraińskie jest w dzisiejszych Włoszech swoistym wyczynem, wszak proputinowskie nastawienie znacznej części miejscowego ogółu mieszczańskiego i elit nie jest tajemnicą. Niedawno, po niewiarygodnych wysiłkach dyplomatycznych, wyszedł z włoskiego więzienia Witalij Markiw, którego sąd przysięgłych skazał na 24 lata więzienia faktycznie za to, że z bronią w ręku bronił swojego kraju przed rosyjskimi najeźdźcami. A Ołenie Ponomarowej znane włoskie wydawnictwo, początkowo zainteresowawszy się jej włoskimi przekładami ukraińskich „poezji wojny”, samo odmówiło, wyjaśniwszy (po własnym śledztwie!), że jeden z autorów walczył na froncie pod symboliką pododdziału, który we Włoszech, śladem kremlowskich propagandystów, wielu nazywa „faszystowskim”. Jednak dzięki współpracy Ołeny Ponomarowej i Dario Fertilio opowieść o Wasylu Makuchu oraz innych Ukraińcach, Polakach, Czechach, Litwinach, dla których męczeńska śmierć w ogniu okazała się ostatnim argumentem w konfrontacji z nieludzkim systemem, pojawiła się najpierw właśnie w języku włoskim („Eroi in fiamme”. Pagliai Editore, Firenze, 2020) i została zauważona przez włoską krytykę, przyczyniając się tym samym do burzenia zakorzenionych stereotypów dotyczących Ukrainy i jej obywateli. Teraz naturalnie nadszedł czas na pojawienie się także ukraińskiej wersji wydania. Gatunek tej książki określić nie jest łatwo. Dokumentalna opowieść przeplata się tu z autorską rekonstrukcją wydarzeń czy też po prostu z umotywowaną twórczą fantazją. Realne postacie historyczne (wiolonczelista Rostropowicz, filozof Sartre, kierownik wydziału prasy i propagandy Włoskiej Partii Komunistycznej Occhetto, który w 1968 roku był jej głównym „ideologiem”) sąsiadują z wymyślonymi, ale całkiem wiarygodnie nakreślonymi hipisami na angielskiej wyspie wypoczynkowej Wight, uczestnikami zamieszek studenckich w Paryżu, Kalifornii i Mediolanie, robotnikami fabryki w Pradze, którzy ochraniali delegatów ostatniego zjazdu jeszcze niezależnej Komunistycznej Partii Czechosłowacji w przededniu okupacji kraju przez wojska Układu Warszawskiego, oraz radzieckimi czołgistami, którzy oddali pierwszy strzał do pokojowych demonstrantów na Placu Wacława. Opowieść cofa czytelników do 1968 roku, który na Wschodzie podzielonej Europy zapamiętano jako „Praską wiosnę”, zmiażdżoną przez czołgi okupantów, a na Zachodzie – jako potężny ruch młodych hipisów przeciwko wojnie w Wietnamie i „społeczeństwu burżuazyjnemu” w ogóle, za wolność swobodnego uprawiania seksu i zażywania narkotyków. Na tle tych burzliwych wydarzeń mało kto na świecie zwrócił uwagę na to, że 5 listopada, tuż przed uroczystymi obchodami „25. rocznicy wyzwolenia Kijowa od niemiecko-faszystowskich najeźdźców” i „51. rocznicy wielkiej październikowej rewolucji socjalistycznej”, na Chreszczatyku oblał się benzyną i podpalił były uczestnik walk OUN i więzień radzieckich łagrów Wasyl Makuch. „Żywa pochodnia” biegła przez ludną główną ulicę stolicy USRR, wykrzykując „Precz z kolonizatorami!”, „Niech żyje wolna Ukraina!”, „Precz ręce od Czechosłowacji!”. Od odniesionych oparzeń Makuch w strasznych męczarniach zmarł po trzydziestu godzinach w kijowskim szpitalu. A przed swoim starannie przemyślanym czynem pojechał z Dniepropetrowska (gdzie zmuszony był mieszkać po powrocie z łagru) do rodzinnej wsi na Lwowszczyźnie, pożegnał się z krewnymi i przyjaciółmi, opowiedział o swoim zamiarze księdzu podczas spowiedzi, a jadąc do Kijowa w wagonie kolejowym, napisał na stronach uczniowskiego zeszytu długi list do kierownika Ukrainy Petra Szełesta, który wysłał adresatowi przed samospaleniem. Ten list (z notatkami czerwonym ołówkiem, zrobionymi prawdopodobnie przez samego partyjnego kierownika Ukrainy) zachował się – autorzy książki podają go w całości. Jak wiadomo, Szełest łączył oddanie idei komunistycznej z lokalnym patriotyzmem i pragnieniem podniesienia statusu języka ukraińskiego, za co po jakichś czterech latach również stracił stanowisko i został wysłany na honorowe wygnanie do Moskwy. Jak dokładnie zareagował na przeczytany list pożegnalny szaleńca i zuchwalca – nie jest tylko wytworem wyobraźni autorów, a swoistą rekonstrukcją, dokonaną na podstawie pozostawionych na arkuszu notatek. Wierzy się, że po ludzku bardzo sprzeczny kompartyjny lider Ukrainy mógł myśleć i czuć właśnie tak. A po przeczytaniu listu samego Wasyla Makucha jest skrajnie zrozumiałe, jaka była motywacja samoofiary dla tego czterdziestoletniego byłego członka OUN, który okazał się zbędny w „szczęśliwym radzieckim życiu” i świadomie wybrał męczeńską śmierć, zostawiając żonę i dwoje dzieci (którym system nie omieszkał się zemścić): zależało mu na tym, aby obudzić rodaków z letargu, skłonić ich do podjęcia walki o prawa narodowe i ludzkie. Inna rzecz, że osiągnięty przez niego realny efekt wcale nie odpowiadał zamierzeniu: choć Jewhen Proniuk napisał na gorąco po tragedii artykuł „Pamięci bohatera”, który rozpowszechniano w „Samwydawie”, ale bądźmy szczerzy: liczba jego czytelników w tamtych warunkach nie mogła być wysoka. Nawet autor tej przedmowy, który całe życie przeżył o jakichś kilkaset metrów od budynku na Chreszczatyku 27-A, gdzie 5 listopada 1968 roku zapłonęła „żywa pochodnia”, i który należał do tego wąskiego segmentu kijowskiego ukraińskojęzycznego „getta”, gdzie słuchano „radiogłosów” i śledzono aresztowania w środowisku ukraińskiej inteligencji (oraz próbowano wspierać przynajmniej rodziny aresztowanych), o Wasylu Makuchu dowiedział się dopiero w latach „późnej pieriestrojki”...
Wartość książki Ołeny Ponomarowej i Dario Fertilio polega również na tym, że jej ukraiński wątek fabularny wpleciony jest w szeroki, ogólnoświatowy kontekst (w przeciwnym razie książka o Ukrainie raczej nie okazałaby się interesująca dla Włochów). Przecież na dwa miesiące przed Makochem, wprost podczas uroczystości na „Stadionie Dziesięciolecia” w Warszawie, gdzie obecne było całe najwyższe kierownictwo PRL, podpalił się 59-letni księgowy, były kombatant Armii Krajowej Ryszard Siwiec. Dwa miesiące po śmierci Makocha na Placu Wacława w okupowanej Pradze dokonał samospalenia dwudziestoletni student Jan Palach. W maju 1972 roku na centralnym placu Kowna, obok Teatru Muzycznego, z okrzykiem „Wolność Litwie!” spalił się 19-letni Romas Kalanta. W styczniu 1978 roku na Tarasowej Mogile spłonął żywcem emeryt, były więzień polityczny Ołeksa Hirnyk. Łącznie zaś, według obliczeń badaczy, taki skrajny sposób protestu wybrało dla siebie około siedemdziesięciu obywateli byłego bloku sowieckiego. Jaki musiał być stan tych ludzi, którzy świadomie szli na męczeńską śmierć, skazując jednocześnie bliskich i rodzinę na ciężkie cierpienia moralne i fizyczne? Czy ich ofiara okazała się uzasadniona, czy rozbudziła serca tych, do których „żywe pochodnie” pragnęły dotrzeć choćby w tak straszny sposób? Autorzy książki próbują dać własną odpowiedź na to pytanie. Choć zapewne i oni rozumieją, że żadna odpowiedź nie może być tutaj uznana za ostateczną, a swój wariant odpowiedzi każdy ich czytelnik – Włoch czy Ukrainiec – będzie szukał już sam dla siebie. Jednocześnie książka wyraziście rysuje przepaść, która istniała w 1968 roku między ludźmi, którzy znaleźli się po dwóch stronach „żelaznej kurtyny”. Na wschód od niej dla niektórych czasem pozostawała jedyna droga – samospalenie, bo zdeptane życie w zniewolonym kraju traciło jakikolwiek sens. Na zachód od niej odbywał się bezsensowny (jak już widać z półwiecznej perspektywy) bunt hippisów i lewicowo nastawionej młodzieży, której całkowitą infantylność uczestników demonstrują zrekonstruowane przez autorów refleksje Sartre’a, który również wtedy przyłączył się do buntujących się studentów, a nawet został „uwięziony” (prawda, natychmiast go zwolniono na osobisty rozkaz prezydenta de Gaulle’a). Tę różnicę losów historycznych i niewspółmierność prób, które spadły na ludzi na Zachodzie i Wschodzie, autorzy trafnie podkreślają dla czytelnika, „wmontowując” w tekst wewnętrzną spowiedź zadowolonego z siebie francuskiego filozofa Sartre’a. Albo męki moralne rosyjskiego wiolonczelisty Rostropowicza, zmuszonego grać Dvořáka w Londynie, rozumiejąc, że nawet możliwości odmowy tego koncertu, wyznaczonego zaraz po okupacji Pragi, on nie ma... Kolejne wnioski autorzy pozostawiają czytelnikowi. Jeden z nich jest mniej więcej oczywisty: tragedia Wschodu polegała na tym, że najlepsi, z najbardziej wyostrzonym poczuciem godności, stawali się „żywymi pochodniami” (albo ginęli w bagnie totalitarnej codzienności w jakiś inny, nie tak przerażający, ale w końcu też straszny na swój sposób sposób). W rezultacie z dobrodziejstw uzyskanej na początku lat 90. wolności w sposób naturalny skorzystali przede wszystkim ci, którzy popychali ludzi do samospalenia, rzucali ich do obozów, prześladując najuczciwszych i najjaśniejszych. A dlatego historyczny los Ukrainy okazał się po 1991 roku tak skomplikowany i kręty. Natomiast zachodni hippisi i nastawieni „rewolucyjnie” studenci, którym nie przyszło płacić za swój dawny bunt latami mordowskich czy jakuckich łagrów, w końcu stali się częścią establishmentu – intelektualnego i politycznego. To właśnie oni (i ich dzieci, na wzór Baracka Obamy) po zuchwałej i krwawej rzezi, urządzonej przez Rosję Gruzinom latem 2008 roku, wymyślili „reset relacji”, błogosławiąc tym samym putinowski reżim do zdeptania resztek wewnętrznej opozycji i rozpoczęcia w 2014 roku inwazji na Ukrainę. To właśnie oni w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy głosują za powrotem rosyjskiej delegacji, ponieważ „trzeba kontynuować dialog”... To właśnie oni kontrolują znaczną część uniwersyteckich katedr slawistyki na Zachodzie, do dziś odczuwając mistyczny dreszcz przed „zagadkową rosyjską duszą” i tworząc swoimi wykładami oraz wystąpieniami w mediach ideowe podłoże dla „kazusu Markiwa” (przecież ktoś jednak zmusił tych włoskich mieszczan-przysięgłych do skazania obrońcy Ukrainy na wyrok o siedem lat dłuższy od tego, o który prosiła prokuratura). Aby skłonić ludzi do zrozumienia tych dość oczywistych rzeczy choćby dzisiaj, trzeba zapewne częściej przypominać im o przerażających wydarzeniach nie tak znowu odległej przeszłości. I z tym swoim zadaniem autorzy książki, której ukraińskie wydanie czytelnik trzyma w rękach, błyskotliwie sobie poradzili.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki. Najnowsze badania naukowe źródeł arabskich, bizantyjskich i zachodnioeuropejskich, przeprowadzone przez lwowskich uczonych Ihora Bojkę i Ołhę Szczodrę, potwierdzają, że już w 838 r. staroukraińskie państwo Ruś było wysoko rozwiniętym, znanym krajem. Do końca XII w. pod pojęciem „Ruś”, „Ruska ziemia” rozumiano jedynie terytorium Środkowego Naddnieprza, wyznaczone miastami Kijów – Czernihów – Perejasław (ziemie polan, drewlan, siewierzan). Tylko do tych ziem i miast używano terminu „Ruś”. Ani ziemia nowogrodzka, ani suzdalska (podobnie jak reszta przyłączonych do Kijowa ziem) Rusią nie były. Przekonująco świadczą o tym kroniki. Tak, pierwsza kronika nowogrodzka często donosi o wyprawach nowogrodzian „w Ruś” (czyli do Kijowa, Czernihowa lub Perejasławia). Tak samo „w Ruś” jeżdżono z ziemi suzdalskiej. Nazwę „Kijowska Ruś”, powszechnie używaną w literaturze historycznej oraz historyczno-prawnej, wprowadzili naukowcy-historycy. W okresie istnienia Rusi Kijowskiej słowo „ukraiński” po raz pierwszy pojawia się w XI wieku. Wiadomo, że nazwa „Ukraina” po raz pierwszy wzmiankowana jest w kronice z 1187 r. w odniesieniu do ziemi perejasławskiej. Terytorium to było podstawą państwa kijowskiego – Ruskiej ziemi – w IX–XII w. (I. Bojko). Jednak do dziś trwa ostra dyskusja między rosyjsko-moskiewskimi a ukraińsko-ruskimi historykami i politykami na temat etnicznego dziedzictwa Rusi-Rusi Kijowskiej. Przykro to mówić, ale pod wpływem fałszywej carskiej i komunistycznej szowinistycznej historiografii w świadomości milionów ludzi uformowała się antynaukowa doktryna o tym, że państwo rosyjskie jest spadkobiercą Rusi-Rusi Kijowskiej. Podstawą tej antyukraińskiej doktryny stała się geopolityczna kradzież Piotra I, który w 1721 r. przemianował państwo moskiewskie na Imperium Rosyjskie. Przejmując grecki termin „Rosja”, który oznacza „Ruś”, Piotr I tą nazwą wprowadzał w błąd Europę, jakoby Moskwa nie zagrabiła, nie podbiła Rusi-Ukrainy, jakoby naród moskiewski i ukraińsko-ruski były jednym i tym samym narodem z rzekomo wspólną historią, że walka Mazepy nie miała charakteru narodowo-państwowego, a była wewnętrzną walką o władzę w państwie. Współcześni moskiewsko-putinowscy imperialiści, wyznając politykę Piotra I, swoją zaborczą wojnę przeciwko Ukrainie również nazywają „wewnętrzną walką”, czyli wojną domową o „sprawiedliwość”. W pracy „Skąd wzięły się i co znaczą nazwy „Ruś” i „Ukraina” Longin Cehelski zaznaczył, że „Piotr I pragnął połączyć Ruś-Ukrainę z Moskiewszczyzną w jedno ciało, ale tak, żeby jasno było, jakoby Moskiewszczyzna była ośrodkiem, a nasza Ruś-Ukraina jedynie przyczepką do tego głównego moskiewskiego pnia. Oto dlaczego chwycił się tego słowa „Rosja”, używanego w tamtych czasach przez niektórych naszych pisarzy cerkiewnych (a nieużywanego ani wśród ludu naszego, ani wśród ludu moskiewskiego) i nazwał tym słowem całe swoje państwo moskiewskie, w skład którego wchodziła już Ukraina z lewego brzegu Dniepru”. Wraz z przemianowaniem Moskwy na Rosję moskale po raz pierwszy dowiedzieli się, że są wielkorusami. Wielkorusi – to jedyny na świecie naród, który do początku XVIII w. nie miał swojej nazwy, a nazywał się ludem moskiewskim. Jeśli w rdzennej Moskwie terminy „Rossija”, „russkije” stopniowo się przyjmowały, to historyczna Ruś nijak nie mogła zaakceptować narzuconej jej poniżającej nazwy „Małorosja”, a rusini za nic nie chcieli zmieniać się w „małorosów”. Całą swoją istotą czuli: aby nie rozpuścić się w „ogólnoruskim morzu”, koniecznie trzeba kontynuować swój historyczny byt pod innym imieniem, które gwarantowałoby ich tożsamość narodową i nie pozwalałoby moskiewskim manipulatorom spekulować na pokrewieństwie nazw „Ruś” i „Rossija”, „rusini” i „russkije”. Aby zerwać śmiertelnie niebezpieczny asymilatorski nacisk moskiewskiego caratu, jego taktykę mimikry w terminologii etnonimicznej, postanowiono dokonać rewolucyjnego kroku – przejść do nowych nazw: Ukraina, ukraiński, ukraińcy. Jednak moskiewska polityka imperialna wyrafinowanymi i brutalnymi metodami wzmacniała „rusyfikację” ukraińców. Właśnie w tym czasie, jak twierdził Iwan Ohijenko, kiedy żywy język ukraiński wielkim strumieniem wdzierał się do języka literackiego, kiedy pisownia Melecjusza Smotryckiego była już na dobrej drodze i była pewna nadzieja na przystosowanie jej do żywego języka, Piotr I nakazał zastąpić cyrylicę grażdanką, a cyrylicę pozwolono używać jedynie do wydań cerkiewnych. Był to dotkliwy cios w rozwój ukraińskiej pisowni, siłą zatrzymał on bliski już zakończenia proces przystosowania pisowni do żywego języka ukraińskiego. Grażdanka mechanicznie zastąpiła cyrylicę; nie znała już potrzebnych dla ukraińskiej wymowy liter, jak nie znała też tych znaków nadwierszowych, których używała cyrylica i które służyły na Ukrainie do przybliżenia języka literackiego do wymowy żywej. Grażdanka miała na celu potrzeby jedynie języka rosyjskiego. W tym była jej negatywna cecha dla ukraińskiego piśmiennictwa. Moskwa wydała urzędowe podręczniki „o wymowie rosyjskich liter, o poprawnym ich użyciu” i siłą wprowadzała ją do ukraińskich szkół. 5 października 1720 r. Piotr I wydał ukaz, który był niszczycielskim ciosem w język ukraiński i literaturę: spowodował on, że we wszystkich cerkwiach i świątyniach, wśród których były i zbudowane przez Iwana Mazepę, hetmana-patriotę, bohatera Ukrainy przeklinali ostatnimi słowami jako zdrajcę i odstępcę. W 1729 r. wyszedł ukaz Piotra II (wnuka Piotra I), który zobowiązywał przepisać z języka ukraińskiego na rosyjski wszystkie państwowe postanowienia i rozporządzenia. Wielkomocarstwową politykę „rusyfikacji” kontynuowała caryca Anna Iwanowna, która nakazała odebrać od ukraińskich cerkwi księgi starego ukraińskiego druku i zastąpić je książkami wydań moskiewskich. Wykonując tajną instrukcję imperatorowej, książę O. Szachowski na wszelkie sposoby zachęcał do małżeństw między ukraińcami a rosjanami, żeby ukraińcy i tak się zrusyfikowali. Czy nie najbardziej tragiczną epoką dla Ukrainy (do ery bolszewickiej) okazało się panowanie Katarzyny II. Zakończyła ona antyukraińską sprawę, rozpoczętą przez Piotra I. Zrujnowawszy Hetmańszczyznę, stłumiwszy ukraińską duchowość, moskiewski imperializm nie mógł pogodzić się z demokratyczną, wolnościową Siczą Zaporoską, która szerzyła postępowe idee, wzmacniała na Ukrainie dążenia niepodległościowe, rozwijała edukację narodową. Więc po zwycięstwie nad Turcją, podbiciu Chanatu Krymskiego (oficjalnie Krym „wszedł” w skład Imperium Rosyjskiego w 1783 r.), potrzeba istnienia Siczy Zaporoskiej, zdaniem carycy, odpadła, a istnienie tej oświeconej „wyspy wolności” na tyłach imperium było zbyt niebezpieczne dla monarchii i sprzeczne z kolonizatorską polityką carskiej Rosji. 4 czerwca 1775 r. wielki oddział regularnych wojsk rosyjskich na czele z generałem-porucznikiem Piotrem Tekelim (pochodzącym z serbskiego rodu szlacheckiego), który wracał z wojny tureckiej, niespodziewanie otoczył Sicz i dokonał całkowitego pogromu. Zbyt nierówne siły... do naszych czytelników, subskrybentów, prośwician: 1. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz – 1000 hrywien. 2. Krawczenko Hałyna Semeniwna – 1000 hrywien.
były siły: po stu Moskali na jednego zaporożca. 3 sierpnia 1775 r. został ogłoszony manifest Katarzyny II „O zniszczeniu Siczy Zaporoskiej i o przyłączeniu jej do guberni noworosyjskiej”. Przebiegła i obłudna Katarzyna II, która gorliwie dbała o reputację „humanistki i dobrodziejki”, zaznaczyła w manifeście, że „…wszystkim zaś starszyznom, którzy służyli porządnie i mają aprobatę NASZYCH dowódców wojskowych, ogłosić NASZĄ CESARSKĄ ŁASKĘ”. Ale jednocześnie, jako wierna naśladowczyni Piotra I, ujawniła swoją podstępność i okrucieństwo. Petra Kałnyszewskiego i jego starszyznę aresztowano i zesłano na Sołowki. Tutaj, w „hermetycznej izolacji”, w nieludzkich warunkach, ostatni koszowy ataman Siczy Zaporoskiej musiał męczyć się 25 lat – do 31 października 1803 r., zmarł w wieku 113 lat. Ideolodzy imperialni nigdy nie przestawali tworzyć mitu o wyjątkowości Rosji i jej mesjanizmie. Podbój cudzych ziem (jeszcze od czasu istnienia Księstwa Moskiewskiego) w Rosji nazywano „dobrowolnym przyłączeniem” czy nawet „zjednoczeniem”, aby w ten sposób „zalegalizować” rozbójnicze akcje. Wielkomocarstwowy szowinizm stale kierowano przeciwko obcym, ale przede wszystkim przeciwko „jednokrwistym słowiańskim braciom” – Ukraińcom. W 1800 r. „niezmordowane wielkoruskie oko” zatrzymało się nawet na ukraińskich cerkwiach z trzema kopułami – imperator Paweł I zabronił stawiać cerkwie w stylu ukraińskim. W 1810 r. Akademię Kijowsko-Mohylańską formalnie przekształcono w Akademię Duchowną, a kolegia wcześniej stały się seminariami duchownymi. Zamiast siedziby wyższego wykształcenia dla wszystkich stanów ukraińskiego społeczeństwa, Akademię Kijowsko-Mohylańską przekształcono w odrębną szkołę duchowną, która miała stać się twierdzą rusyfikacji Ukrainy. Z moskiewskimi kolonizatorami solidaryzowali się w latach 60. XIX w. także zrusyfikowani ukraińscy szlachcice, urzędnicy, inteligenci, którzy „właściwie dla siebie żadnych, niezależnie od ogólnych wspólnie z całą Rosją, pragnień nie mieli”. Przymilnie wtórowali wielkomocarstwowym panslawistycznym teoretykom o trójjedynym ruskim narodzie, jednej wierze, jednym języku z trzema różnicami. Promoskiewsko-imperialne myślenie i niewolniczo-małorosyjska świadomość wyraźnie prześledzić można w wielkim artykule S. Hohockiego „W jakim języku należy nauczać w szkołach wiejskich Południowo-Zachodniej Rosji?”. Autor próbuje przekonać, że „w szkołach wiejskich nadal należy nauczać według rosyjskich elementarnych książek. Od zastąpienia zaś rosyjskich podręczników jakimiś małoruskimi nie można byłoby oczekiwać niczego poza najbardziej szkodliwymi konsekwencjami – dla samego ludu”. Antyukraińska reakcja zakończyła się tajnym cyrkularzem ministra spraw wewnętrznych Wałujewa z 8 lipca 1863 r., w którym zaznaczono: „nauczanie we wszystkich bez wyjątku szkołach prowadzone jest w języku ogólnorosyjskim, a używanie w szkołach języka małoruskiego nigdzie nie jest dopuszczone; sama kwestia pożytku i możliwości używania w szkołach tego narzecza nie jest rozstrzygnięta, ale nawet wzbudzenie tej kwestii przyjęte zostało przez większość Małorusinów z oburzeniem, często wyrażanym w prasie. Bardzo zasadnie dowodzą oni, że żadnego osobnego języka małoruskiego nie było, nie ma i być nie może i że ich narzecze, używane przez prosty lud, jest tym samym językiem rosyjskim, tylko zepsutym wpływem na niego Polski, że język rosyjski jest tak samo zrozumiały dla Małorusinów, jak i dla Wielkorusów, a nawet znacznie bardziej zrozumiały niż teraz wymyślany dla nich przez niektórych Małorusinów, a zwłaszcza Polaków, tak zwany język ukraiński”. W 1867 r. kijowski kalendarz ludowy wydrukował odezwę A. Andrijaszewa pod nagłówkiem „Braterskie słowo południowego Rusina do ziomków, którzy nie chcą zadowolić się ogólnorosyjskim językiem książkowym, a kłopoczą się o to, żeby wymyślić nowy książkowy język małoruski i w nim uczyć lud”. „Ziomeczek”, którego rodzice być może sprzedali „ostatnią krowę”, żeby synek „nauczył się języka moskiewskiego”, wyparł się ojczystego i wzywał Ukraińców tylko do „uczenia się cudzego”, nie podejrzewając zapewne, że w ten sposób wychowywać się będą nowi renegaci: „Pozwólcie więc, drodzy nasi ziomkowie, powiedzieć wam ostatnie nasze braterskie słowo: jeśli kochacie i szanujecie nasz lud, wiele wycierpiały pod niewolą i zmartwychwstały do nowego życia, zostawcie wasze zakusy, spieszcie nauczać niepiśmiennych ludzi po rosyjsku, naszym prawdziwym ogólnorosyjskim językiem. Nie zabawiajcie ludzi, pragnących rosyjskiej piśmienności i rosyjskiej prawosławnej edukacji, niespełnialnym marzeniem, że kiedyś wymyślicie nowy język, napiszecie nowe gramatyki, nowe książki po to, żeby zacząć swoje mądre nauczanie, przydatne tylko na piecu, w każdym razie nie dalej niż własna chata, i zupełnie niepotrzebne ani w nauce, ani w życiu, ani w służbie Carowi i Ojczyźnie”. 25 maja 1874 r. wydano nowy statut o początkowych szkołach ludowych, w którym czwartym paragrafem potwierdzono postanowienie statutu z 14 lipca 1864 r. o tym, że „w początkowych szkołach ludowych nauczanie prowadzone jest w języku rosyjskim”. Wskutek zakazu nauczania w języku ukraińskim nauczyciele zmuszeni byli korzystać z rosyjskich podręczników, co nie mogło nie odbić się na przyswajaniu przez ukraińskie dzieci przerabianego materiału. W szkolnej czytance wszystko było dla dzieci obce: „i ludzie obcy, i chaty obce, i kwiaty, i lasy, i zwierzęta, i ptaki” (B. Hrynczenko). Intelektualnym centrum ukraińskiego życia w Kijowie w połowie lat 1870. stał się Południowo-Zachodni Oddział Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego. To właśnie on nie dawał spokoju miejscowym ukrainożercom. Nie mogli pogodzić się z tym, że na ich oczach rozwija się działalność, która prowadzi do samopoznania i narodowego przebudzenia Ukraińców. Rzeczywiście: fundamentalne badania z historii, folklorystyki, etnografii, statystyki, archeologii odkrywały głębię i bogactwo kultury „Małorusinów”, demonstrowały ich samodzielność, żywą ukraińską siłę, a znaczy to – historyczną perspektywę. Ciąg dalszy nastąpi. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – za pewnym „wsparciem” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Jakiekolwiek wsparcie finansowe wydawnictwa – to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: Odezwa
Tłumaczenie maszynowe
Darija BOBRYK, specjalistka Centrum Współpracy Humanitarnej z ukraińską diasporą. Jak pokazuje historia, kobiety są zdolne do pełnienia różnych ról, a nie tylko tych uwarunkowanych płciowo. Jaskrawym dowodem na to stała się Ogólnoukraińska naukowa wideokonferencja „Kobieta w walce o Ukrainę”, poświęcona 100. rocznicy urodzin aktywnej uczestniczki ruchu dysydenckiego Łesi Kociuby. To wydarzenie w przestrzeni wirtualnej zgromadziło naukowców, dziennikarzy i działaczy społecznych z Nieżyna, Kijowa, Lwowa, Czernihowa, Zaporoża. Inicjatorami i moderatorami zostali kierownik katedry historii Ukrainy Nieżyńskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mykoły Hohola, uczestnik ATO Jewhen Łuniak oraz dyrektorka Centrum Współpracy Humanitarnej z ukraińską diasporą, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Nadija Onyszczenko. Nadija Petriwna jako jedna z pierwszych w Nieżynie napisała o Łesi Kociubie, która w latach 1956–1974 wykładała na katedrze literatury ukraińskiej w uczelni imienia Hohola. W artykule „Wszystkich obroniła swoim sercem” (czasopismo „Ukraiński dom”, wydanie nr 1–2 z 2011 roku) szczegółowo naświetlono nieżyński okres w życiu Łesi Josypiwny, w szczególności przekazanie pracy Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja” za granicę, przez co pani Łesia trafiła pod nadzór KGB, straciła pracę i spokojne życie. Oprócz konferencji odbył się szereg wydarzeń: odsłonięcie tablicy pamiątkowej poświęconej Łesi Kociubie na budynku, w którym mieszkała, przy ulicy Moskiewskiej; pokaz spektaklu według dramatu byłego studenta Łesi Josypiwny, obecnie ukraińskiego pisarza, docenta katedry literatury ukraińskiej, metodyki jej nauczania i dziennikarstwa Ołeksandra Zabarnego „Łesia” w wykonaniu studia „Life-ART”; otwarcie wystawy „Łesia Kociuba – osobowość o hartownym charakterze” w dziale historycznym Nieżyńskiego Muzeum Krajoznawczego imienia Iwana Spaskiego. W czytelni do pracy naukowej biblioteki NUP imienia Mykoły Hohola zorganizowano wystawę książek „Wszystkich obroniła swoim sercem”. Zaprezentowane książki oraz artykuły z prasy pomogą dowiedzieć się więcej o życiu i działalności byłej wykładowczyni uczelni imienia Hohola Łesi Kociuby, o ruchu oporu na Ukrainie w latach 1960–1990, o pisarzach-szestdziesiatnikach. Organizatorzy konferencji przygotowują również do druku zbiór wspomnień o Łesi Kociubie. Konferencja online składała się z dwóch sekcji: życie i działalność Łesi (Ołeksandry) Josypiwny Kociuby oraz wkład kobiet w walkę o ustanowienie i rozwój niepodległej Ukrainy. Ostry w słowie i precyzyjny w myśli był profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki Mykoła Tymoszyk. Wielokrotnie poruszał kwestię postawy ukraińskiej inteligencji oraz problem konformizmu inteligencji budżetowej. Mykoła Stepanowycz podzielił się wspomnieniem o Łesi Kociubie, która wraz ze studentami-członkami studia literackiego późnym listopadowym wieczorem 1972 roku utknęła na bezdrożach w wiosce Danyna, aby przeprowadzić godzinę wychowawczą dla uczniów starszych klas. Profesor Tymoszyk zauważa: „Docierali do nas z Nieżyna przesiadkami: do Poczekinego autobusem rejsowym, do Łosyniówki – wozem, a do Danyny – pieszo. Buty i płaszcze-kobenjaki zebrali im krewni łosyniowskich studentów. Czy wielu z obecnej inteligencji odważy się w ten sposób odwiedzić naszą wieś?”. Odpowiedź na to pytanie staje się oczywista po tym, jak Mykoła Stepanowycz opowiada historię z pochówkiem przedstawiciela diaspory Ihora Kaczurowskiego: urna z jego prochami trzy miesiące stała w cerkwi Wszystkich Świętych w Nieżynie, dopóki czekano na pozwolenie na miejsce pochówku w jego rodzinnych Krutach. A co warta epopeja z przywróceniem wsi Danyna jej historycznej nazwy?! O działalności wykładowczej, aktywizmie narodowym i otoczeniu Łesi Josypiwny opowiadali wykładowcy naszej uczelni: docent katedry literatury ukraińskiej, metodyki jej nauczania i dziennikarstwa Ołeksandr Zabarny oraz docent katedry historii powszechnej i stosunków międzynarodowych Petro Mocijaka. Dyrektor Nieżyńskiego Muzeum Krajoznawczego imienia Iwana Spaskiego Hennadij Dudczenko wykorzystał akta osobowe Łesi Josypiwny jako źródło badania jej biografii. Doktor nauk historycznych, naczelnik Południowo-Wschodniego oddziału Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ihor Koczerhin referatem o współzałożycielce Ukraińskiej Grupy Helsińskiej Oksanie Meszko zademonstrował, jak odważne, pryncypialne i nieustępliwe bywają Ukrainki. W momencie ostatniego uwięzienia Oksana Jakiwna miała prawie 76 lat! Radzieccy kaci mieli nadzieję, że Meszko wkrótce umrze, a ona spokojnie mówiła, że przeżyje i ich Breżniewa. Rzeczywiście: Oksana Meszko zmarła w styczniu 1991 roku, kiedy niepodległość była już tak blisko… Koszmary stalinowskich łagrów pani Oksana opisała w książce „Między śmiercią a życiem”. Człowiekiem, który potrafił lecieć pod wiatr, nazywają ukraińską literatkę, uczestniczkę ruchu dysydenckiego, obrończynię praw człowieka, założycielkę Międzynarodowego Instytutu Edukacji, Kultury i Kontaktów z Diasporą Irynę Kałyneć. Swoim wystąpieniem oddała jej należny hołd Iryna Kluczkowska, kandydatka nauk pedagogicznych, dyrektorka MIEKD, laureatka nagrody imienia Iryny Kałyneć. Według słów Iryny Kluczkowskiej, postaci takiego formatu jak Iryna Kałyneć było dość mało, ale to właśnie one określiły przyszłość Ukrainy. Co więcej, takie osobowości przyczyniły się do tego, że dzisiaj Ukraina na geopolitycznej mapie świata jest samodzielnym państwem. W konferencji wzięła udział kandydatka nauk politycznych, deputowana ludowa Ukrainy Sofija Fedyna. Zauważyła ona, że temat kobiety w historii nie powinien sprowadzać się jedynie do kwestii płci, ma on szerszą skalę. Pani Fedyna zaktualizowała problem wyboru. Kobieta sama wybiera, jak ma żyć, najważniejsze, żeby było to świadome. Tak, według jej słów, dla Marusi Zwirobij Majdan i wydarzenia na Wschodzie stały się punktem nowego odliczania. Była rosyjskojęzyczna, prowadziła biznes, ogólnie rzecz biorąc, jej życie było przewidywalne i uporządkowane. Ale wojna zmieniła wszystko. Obecnie uważa, że język ukraiński to kwestia bezpieczeństwa narodowego. Marusia została wolontariuszką, kontraktową żołnierką Sił Zbrojnych Ukrainy. Oprócz tego wpadła na pomysł stworzenia centrum szkolenia wojskowego, tak powstał „Marusin poligon”. na otwarciu tablicy pamiątkowej Łesi Kociuby. Łesia (Ołeksandra) Josypiwna Kociuba. O kobietach na linii ognia opowiadał aspirant katedry historii Ukrainy NUP imienia Mykoły Hohola Wołodymyr Barow. Jego temat brzmiał następująco: „Od sióstr miłosierdzia do wojowniczek: kobiety w armii Ukraińskiej Republiki Ludowej”. A kandydat nauk historycznych, starszy wykładowca katedry historii najnowszej Ukrainy Zaporoskiego Uniwersytetu Narodowego Jurij Szczur naświetlił działalność łączniczki Melitopolskiego okręgowego kierownictwa OUN Nadiji Artiuchowej.
W pracy „Internacjonalizm czy rusyfikacja” Iwan Dziuba pisał: „Czy istnieje dzisiaj na Ukrainie nienawiść do Ukraińców? Wielu to pytanie zdziwi. Ale nie wszystkich. Jestem pewien, że znajdzie się niemało Ukraińców, a nawet nie-Ukraińców, którzy nie tylko stwierdzą, że istnieje, ale też przytoczą fakty z własnego doświadczenia”. Ze swojej strony Sofija Fedyna podczas konferencji zauważyła, że w naszej historii było niemało zdrady ze środowiska wewnętrznego. Uważa ona za konieczne zbadanie, jakimi motywami kierują się jednostki w takich sytuacjach, co skłania je do stawania się ukrainofobami, mankurtami. Po takich słowach na myśl przychodzi książka Ołeksandra Sawczenki „Antyukrainiec, albo Wola walki, porażki czy zdrady”. Autor na nowo interpretuje kluczowe momenty historii Ukrainy, dochodzi do wniosku, że tysiącletnia ewolucja ukraińskiego społeczeństwa stworzyła nie tylko ukraińskich bohaterów, ale i ich antypodów, do kategorii których zalicza: małorosjan, chochołów, zwolenników moskiewsko-prawosławnej cywilizacji, skorumpowaną ukraińską elitę. Do konferencji dołączyła dziennikarka, przewodnicząca kobiecego centrum „Spadczyna” Hałyna Daciuk. Jej wystąpienie było poświęcone założycielce pierwszych przedszkoli na Ukrainie, profesorce, działaczce ruchu kobiecego, przewodniczącej Światowego Związku Ukrainek, członkini rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej Sofii Rusowej. Ta kobieta była przekonana, że edukacja narodowa ma pierwszorzędne znaczenie, walczyła o ustanowienie ukraińskiej szkoły i przedszkola. Rusowa żądała od Ligi Narodów wyrażenia stosunku do władzy sowieckiej, której rząd jest „rządem terroru i przemocy nad narodami, które mają nieszczęście należeć do sowietów”. Uważała, że bycie dobrym pedagogiem to bycie prawdziwym reformatorem przyszłego życia Ukrainy. Stosunek Sofii Fedoriwny do kwestii narodowych w swoim czasie wyraźnie nakreślił jej syn Jurij: „Kiedy mowa była o sprawie narodowej, nic nie mogło powstrzymać jej zapału: ani rodzina, ani dzieci, ani prześladowania carskich żandarmów czy bolszewickich czekistów, ani więzienia, ani aresztowania, ani ciężkie warunki emigracji, ani wydarzenia życia prywatnego… Nic nie powstrzymywało jej energii w walce o ukraiński ideał”. Problem ukraińskich zmagań narodowowyzwoleńczych oraz problem walki kobiet o swoje prawa są dość pokrewne, przynajmniej dlatego, że jedno jest niemożliwe bez drugiego. Jak to nie paradoksalnie, ale w czasach braku państwowości, praw i wolności rodziły się kobiety, które miały pragnienie działać, rozwijać się, pracować na rzecz swojej Ukrainy. Dzisiaj zaś możemy natknąć się na inny alogizm: kobiety, które mają wszystkie prawa prawne, nie korzystają z nich w pełnej mierze, a niektóre w ogóle całkowicie przejmują sposób życia kobiet czasów patriarchalnych z wyraźną segregacją płciową i dyskryminacją. Swoimi działaniami, a dokładniej biernością, dewaluują osiągnięcia, o które walczono dziesięcioleciami: prawo do edukacji, pracy, udziału w życiu publicznym. Równość płci to przede wszystkim godność i szacunek. Czyżbyśmy miały dzisiaj głos tylko do pokornego milczenia?! Od lewej do prawej: J. Chomenko, W. Kryweć, S. Kozłowa, O. Samojłenko, A. Homolako, O. Zabarnyj
Tłumaczenie maszynowe
Sydir KIRAL, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik działu bibliografii narodowej NBUW
„Wasyl Stefanyk – olbrzym w literaturze” (I. Czendej)
Panel-nowela pierwsza – „Samemu sobie” Dwa dni byłem przykuty do monitora komputera, niczym niewolnik na tureckich galerach (z jakiegoś powodu od razu przypomniała mi się piękność z Rohatynia Roksolana Lisowska, córka księdza, żona sułtana Sulejmana). Niestety, w warunkach covidowej kwarantanny „moja rozmowa” z bliskimi sercu kolegami, zwłaszcza na konferencjach naukowych, gdzie zawsze dusza czuła się jednak „pankiem” i nigdy nie była „sama-samiuteńka”, a stawała się „czysta jak pług, który orze” i szeptała „do ludzi jak strumyk do brzegu szepcze”, łowiła wśród grupy przyjaciół „obce namiętności i splatała się z nimi”, była praktycznie zrujnowana. I oto wreszcie hojna na tegoroczne jubileusze pierwsza połowa 2021 roku podarowała taką okazję (Łesia Ukrainka, Ahatanheł Krymski, Wołodymyr Hnatiuk, Wasyl Stefanyk – wszyscy 150-lecie od dnia urodzin, Trochym Zińkiwski – 160-lecie). Najpierw miłe spotkanie online w Tarnopolu na ogólnoukraińskiej konferencji z okazji jubileuszu wybitnego folklorysty i uczonego W. Hnatiuka (szczere podziękowania dla sióstr-profesorek Mariany i Zoriany Łanowyk za jej organizację), a 14-15 maja w Rusowie i Iwano-Frankiwsku na międzynarodowym kongresie „Wasyl Stefanyk i kultura światowa”. Organizatorzy kongresu zastosowali rzeczywiście po raz pierwszy na Ukrainie nową innowacyjną „pandemiczną” (chodzi o liczbę uczestników i prelegentów) „technologię” jego przeprowadzenia. Co najważniejsze, nie wymagała ona „szczepienia” wszystkich chętnych do wzięcia udziału w tym święcie, a mianowicie: wyznaczono tak zwane dyskusje panelowe (łącznie sześć), o czym mowa będzie dalej. Na tych panelach 15 maja, w szczególności trzecim-szóstym, wygłoszono niezwykle ciekawe referaty z literaturoznawstwa i językoznawstwa przez uczonych z Ukrainy, Węgier i Polski. Wszystkie bezbłędne, aktualne, mądre... Jednak najbardziej w dyskursywną niewolę wzięło mnie słowo lwowskiego profesora, dziekana wydziału filologicznego Swiatosława Pyłypczuka, który filigranowo przeanalizował problem folkloru w twórczości pisarza-jubilata, w szczególności w noweli „Dawna melodia”. Albo, powiedzmy, wystąpienie lwowskiego profesora, kierownika katedry teorii literatury i literaturoznawstwa porównawczego Uniwersytetu Lwowskiego im. I. Franki Mychajła Hnatiuka (jego dziadek, jak opowiedział mówca, osobiście znał W. Stefanyka, którego portret wisiał na pokuciu w ich chacie i szanowano to w rodzinie), od siły głosu którego nawet litery przyklejały się do mojej klawiatury (rozważał twórczość W. Stefanyka w kontekście modernizmu). A jaki nieoczekiwany kąt widzenia w odczytaniu W. Stefanyka otworzyła profesor z Sum Łarysa Horbolis – o dźwięku jako pełnowartościowym elemencie dyskursu artystycznego w noweli W. Stefanyka „Kamienny krzyż”. A jak wykwintnie opowiedziała o przekładach utworów W. Stefanyka na język węgierski doc. Evelina Balla z Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego. A jak ciekawie... Tego doprawdy nie sposób wszystkich wymienić, bo trzeba było widzieć i słyszeć wystąpienia, zwłaszcza językoznawców, gdzie panelował znany lingwista, aktywny członek „Proświty” prof. Mykoła Lesiuk (przygotował pierwsze wydanie „Słownika języka utworów W. Stefanyka”)... To było święto, a ja, żeby nie zauroczyć pracy cud-techniki, przez dwa dni nie goliłem się, znając huculskie wierzenia... A póki trwały niewielkie przerwy między panelami w pracy kongresu, ja uprawiałem czary (lekcje brałem bezpłatnie u czarodziejki-molfarki, utalentowanej poetki, uczestniczki kongresu Własty Własenko, i to całkiem nie bezskutecznie). Moje czarowanie wyprowadziło mnie, na radość „samemu sobie” i wszystkim ludziom, na nową pokucką ścieżkę, na której, oczarowany referatami, przejrzałem na oczy: w Rusowie nastąpiło tektoniczne załamanie, jak powiedziałaby Lina Kostenko, i nie bez udziału genialnego Stefanyka. Długo czekałem na to załamanie: po raz pierwszy od długich lat niepodległości Ukrainy nie biliśmy pokłonów przed Europą i Ameryką, a wręcz przeciwnie – uczeni tych krajów bili pokłony naszym uczonym, którzy tak wspaniale i naukowo bogato prezentowali twórczość genialnego Wasyla Stefanyka. I oto tutaj, w Rusowie, została wreszcie zdjęta wiekowa „zasłona” z twarzy naszej elity naukowej, majestatycznej, mądrej, utalentowanej, pracowitej. I tak chciało się wykrzyknąć na całe piersi, połoniny i drogi pokuckie: „I my jesteśmy w Europie”!!! I kto by pomyślał, że nowa panelowa forma pracy kongresu będzie tak udana i skuteczna. Cały świat chylił swoją głowę przed Stefanykiem i Rusowem. I jak słusznie zauważył ukraiński Polak, profesor Uniwersytetu Lubelskiego im. M. Curie-Skłodowskiej Ihor Nabytowycz, że tutaj pulsowała tak zdumiewająca energia intelektualna, która z wiejskiej lokalizacji cudownie i potężnie runęła w światowe przestrzenie. I to prawda, drogi Ihorze! Wszyscy paneliści i uczestnicy dyskusji, czyli podpaneliści, od Użhorodu po Sumy i Chersoń w tym trójkącie najdalszych granicznych lokalizacji Ukrainy z centrum w Rusowie zaświadczyli: jesteśmy, mamy genialnych pisarzy, mamy bogaty język ukraiński, którym możemy przekazać najbardziej złożone poruszenia ludzkiej duszy i najbardziej genialne myśli. Mamy naukową, narodowo zmotywowaną elitę. Nawiasem mówiąc, nie mogę tutaj nie wspomnieć w tym kontekście Switłany Ławoczkiny, pisarki i tłumaczki, która mieszka w Niemczech i pisze w języku angielskim (urodziła się i wychowała w Zaporożu). W wywiadzie dla „Literackiej Ukrainy” (nr 8, 24 kwietnia 2021 r., s. 23) zauważyła, że „utwory napisane po ukraińsku bardzo pewnie czują się na obcych gruntach”, ponieważ język ukraiński jest „bardzo bujny, giętki, uniwersalny, emocjonalny” i w odróżnieniu „od »zmęczonych« języków światowych” posiada „drogocenne niewyczerpane pokłady leksyki i składni. To wielka szansa dla ukraińskich twórców”, gdyż takimi „niewyczerpanymi pokładami” są nasze dialekty, które, zdaniem Europejki, „byłoby bardzo dobrze objąć” razem, które są w „ukraińskim, i żeby literatura odzwierciedlała te różnorodności” (nimi, jak wiadomo, tak hojnie posługiwał się w swoich utworach Wasyl Stefanyk, a dlatego dla wielu był „nieczytelny”). Dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do tego znamiennego wydarzenia, w szczególności profesorom Stepanowi Chorobowi, Romanowi Hołodowi, Mykole Lesiukowi, Romanowi Pichmanćowi, rektorowi uniwersytetu Ihorowi Cependzie za takie święto nauki i luksus komunikacji. Iwano-Frankiwsk – to potężna naukowa humanistyka na Ukrainie. Chwała Stefanykowi, chwała naszym naukowcom, chwała Ukrainie!
Panel-nowela druga – “Akademia”. Jeśli w niedokończonym utworze W. Stefanyka “Akademia” mowa jest o towarzystwie złożonym z “dwudziestu ludzi, głównie chłopów, dwóch pań, kilku inteligentów, ubranych na wpół po wiejsku”, to w pierwszym dniu pracy Międzynarodowego kongresu “Wasyl Stefanyk i kultura światowa” pisarzy w Rusowie zebrał liczną akademię z udziałem chłopów, wielu uczonych pań oraz profesury, intelektualnego kwiatu narodu, ubranego jeśli nie “na wpół po wiejsku”, to też nie bardzo po pańsku, zgodnie ze statusem społecznym profesora w naszych czasach. Z opublikowanych materiałów o jubileuszowych uroczystościach z okazji 150-lecia W. Stefanyka pragnę przekazać czytelnikom “Słowa Proświty” to, co najważniejsze. Kongres stał się punktem kulminacyjnym wszystkich świątecznych wydarzeń i zgromadził czołowych uczonych nie tylko Ukrainy, ale także Polski, Węgier, Czech i Stanów Zjednoczonych Ameryki (zgłosiło się ponad 170 uczestników!!!), którzy nie tylko badają twórczość genialnego mieszkańca Pokucia, ale są też zafascynowani niezwykłą osobowością artysty. Uczestników tego poważnego naukowego zgromadzenia powitali: rektor Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Stefanyka, prof. Ihor Cependa, akad., dyrektor Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy Mykoła Żułynski, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, prof. Jacek Popiel (swego czasu W. Stefanyk był studentem tej europejskiej uczelni), dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, prof. Pawło Hrycenko, prof. Andrzej Romanowski (Kraków), prof. Leonid Rudnycki (Filadelfia, USA), Konsul Generalny Ukrainy w Krakowie Wiaczesław Wojnarowski, deputowany ludowy Ukrainy, członek parlamentarnej komisji ds. polityki humanitarnej i informacyjnej, współprzewodniczący grupy ds. międzyparlamentarnych kontaktów z Rzecząpospolitą Polską Mykoła Kniażycki, przewodniczący Iwano-Frankiwskiej Rady Obwodowej Ołeksandr Sycz i jego pierwszy zastępca Wasyl Hładij, przewodniczący Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Administracji Państwowej Andrij Bojczuk, przewodniczący Krakowskiego Oddziału Związku Ukraińców w Polsce Andrij Olijnyk, przedstawiciele społeczeństwa i duchowieństwa Przykarpacia, a także członkowie rodziny pisarza – prawnuk Wasyl Stefanyk, prawnuczka Ołesia Stefanyk. Nawiasem mówiąc, we Lwowie mieszkają wnuki syna W. Stefanyka, Kyryła: Wasyl i Ołesia z dziećmi Andrijem, Ostapem i Darijem. Osobliwością kongresu jest również to, że to święto nauki odbywało się pod gołym niebem w ogrodzie przy posiadłości pisarza, wśród czereśni i jabłoni, które kiedyś posadził sam W. Stefanyk, w miejscu, z którego uczestnicy kongresu mogli obserwować całe to piękno Pokucia, które widział sam pisarz. To uzdrawiające powietrze i wiśniowo-jabłkowy zapach przebijały się przez szybę ochronną monitora i unosiły się w moim gabinecie pracy. W ten sposób udało się stworzyć absolutnie nową i niepowtarzalną atmosferę dla dyskusji naukowców i literaturoznawców. Co więcej, wybrano oryginalną formę prowadzenia kongresu, a mianowicie: organizatorzy zrezygnowali z tradycyjnych sekcji, a wyznaczyli tak zwane panele tematyczne, do każdego z których dobrano po sześciu prelegentów, w dyskusji nad wystąpieniami których mogli brać udział wszyscy chętni. Pierwszy panel – “Wasyl Stefanyk: dialog pokoleń”; drugi panel – “Wasyl Stefanyk i konteksty kulturowo-historyczne”; trzeci panel – “Wasyl Stefanyk: dyskurs interpretacji”; czwarty panel – “Fenomen myślenia artystycznego Wasyla Stefanyka: dylemat treści i formy”; piąty panel – “Twórczość Wasyla Stefanyka w horyzontach intertekstualnych”; szósty panel – “Cechy językowo-stylistyczne świata artystycznego Wasyla Stefanyka”. Moderatorami tych paneli byli odpowiednio profesorowie, doktorzy nauk filologicznych Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia W. Stefanyka Stepan Chorob, Roman Hołod, Roman Pichmanec, Natalija Mocerniuk, Mykoła Lesiuk. Mowa była w referatach i dyskusjach o współczesności nowelisty, tradycjach twórczości W. Stefanyka w literaturze ukraińskiej i światowej w przekroju jego osobistego doświadczenia i przeżyć, dialektyce narodowego i międzynarodowego, o problemach recepcji twórczości pisarza na świecie, o ważności jego intelektualnego “otoczenia”, o nowelistyce W. Stefanyka w środowiskach obcojęzycznych (wymiar komparatystyczny), o losach literackich
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tekstów na scenie i w sztukach wizualnych, o genezie obrazu artystycznego w aspekcie przecięcia różnych rodzajów sztuki, o podejściu fenomenologicznym w interpretacji nowel W. Stefanyka, o folklorystyczno-mitologicznym paradygmacie myślenia artystycznego jako takiego, o narodowo-historycznych kodach W. Stefanyka, egzystencjalnych modelach zachowania bohaterów Stefanyka, strukturach narratologicznych artystycznej antropologii W. Stefanyka, modernizmie W. Stefanyka, o nowelistyce W. Stefanyka w kontekście rozwoju prozy ukraińskiej przełomu XIX i XX wieku, naukowych i twórczych recepcjach W. Stefanyka na świecie, przekładach W. Stefanyka (nowe osiągnięcia i problemy), roli W. Stefanyka w rozwoju ukraińskiego języka literackiego, języku literackim a dialekcie (stosunku formy), językowym świecie utworów W. Stefanyka w przekładach na języki obce (autentyczność tekstu). Wracam do pierwszej redakcji „Akademii” z podtytułem „Zasiedanie”: „Antoś, przewodniczący tej akademii, mówi: Nasza rada postanowiła, aby kobiet na naszą akademię nie wpuszczać, aby herbaty nie parzyć, bo wszyscy myślą, zaglądając przez okna, że my tak bardzo dużo farbowanej gorzałki pijemy, i aby na tym wieczorze zakończyć nasze posiedzenia”. Co do kongresu w Rusowie, to kobiety jednak „wpuszczono na akademię” i według moich obliczeń w programie wpisano aż 118 żeńskich nazwisk z całego świata spośród 170 uczestników ogółem (geografia kongresu obejmuje praktycznie wszystkie naukowe ośrodki filologiczne z całej Ukrainy). Bo na przykład na czwartym panelu z sześciu panelistów czworo to kobiety: Swiatłana Kyryluk (Czerniowce), Tereza Lewczuk (Łuck), Larysa Horbolis (Sumy), Ołeksandra Wisicz (Ostróg). Ponieważ wszystkie wydarzenia odbywały się pod przykrytym namiotem pod gołym niebem, to oczywiście do okien nikt nie zaglądał, a ze słów kierownika Katedry Literatury Ukraińskiej prof. Stepana Choroba, na którego barki spadł niemal cały „literaturoznawczy” ciężar organizacji kongresu, wiadomo, że pierwszego dnia „nasze posiedzenia” zakończyły się około godziny 24 przedstawieniem Iwano-Frankiwskiego Teatru Dramatycznego „Ona – Ziemia” („Nasza sprawa z ziemią: puścisz ją, to zginiesz, trzymasz ją, to ona całą siłę z ciebie wyciąga, wyczerpuje dłońmi twoją duszę; ty przypadasz do niej, garbisz się, ona z ciebie żyły wysysa, a za to masz owce, i stado, i stogi. A ona za twoją siłę daje ci pełną chatę dzieci i wnuków, które śmieją się jak srebrne dzwoneczki i rumienią się jak kalina…”). „To był mocny i niezapomniany finałowy akord obchodów 150-lecia urodzin Wasyla Stefanyka 14 maja!”, – z dumą opowiedział mi Stepan Chorob. A rektor Ihor Cependa, zauważył mój rozmówca, podziękował aktorom za interesujące odczytanie W. Stefanyka, zwłaszcza zauważył, że miejsce na przedstawienie w pobliżu siedziby dla wcielenia obrazów z utworów Stefanyka wybrano bardzo trafnie. Co więcej, po przedstawieniu na bazie obserwatorium na górze Pip Iwan – to kolejna ciekawa lokalizacja, a teatr poszerza geografię swoich scen. Rostysław Derżypilskyj, reżyser i dyrektor teatru, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, wyraził nadzieję, że to miejsce może stać się na stałe działającą sceniczną lokalizacją. Dowiedzieć się od organizatorów kongresu, czy dla gości „parzono herbatę”, czy tego wieczoru wypito „dużo farbowanej gorzałki”, niestety mi się nie udało, choć pan profesor Stepan Chorob powiedział mi, że już pod wieczór zrobiło się dość chłodno i wszyscy trochę zmarzli. Zatem przypieczętować kieliszeczkiem „farbowanej gorzałki” z okazji tak wspaniałego wydarzenia nie byłoby grzechem, a sam W. Stefanyk, sądzę, poczęstowałby mimo wszystko swoich chłodnych gości.
Panel-nowela trzecia i ostatnia – „Moje słowo”
Obchody jubileuszu W. Stefanyka na Prykarpaciu nie ograniczyły się wyłącznie do kongresu, lecz obejmowały także inne znaczące wydarzenia, o których warto powiedzieć osobne słowo. W Rusowie ogłoszono zwycięzców obwodowej nagrody im. W. Stefanyka, przyznawanej w trzech kategoriach: „Poezja” – Bohdan Tomenczuk za zbiór „Przestępny dzień”, „Proza” – Iwan Monolatij „Od Doniecka do Przemyśla. Jak współczesna literatura »pamięta« ukraińskie miasta”, „Literatura dokumentalna i krytycznoliteracka” – Ihor Liubczyk za książkę „Łemkowskie losy: tragizm i pamięć pokoleń”. Dzięki specjalistom Prykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. W. Stefanyka w Rusowie stworzono interaktywne muzeum Wasyla Stefanyka na poziomie europejskim. Właśnie od zwiedzania tego muzeum rozpoczęły się uroczystości obchodów Dnia Uniwersytetu i jubileuszu pisarza!
14 maja, w Dzień Uniwersytetu i jubileuszowe urodziny patrona uczelni Wasyla Stefanyka, odbyła się online premiera zmodernizowanej sztuki w języku angielskim „Kamienny krzyż” na motywach jednoimiennej noweli W. Stefanyka. Prawnuczka W. Stefanyka Oleśja Stefanyk przekazała do muzeum w Rusowie odnalezione listy pisarza. Dyrektorka kompleksu memorialnego w Rusowie Olha Lenko opowiedziała o odnowieniu ekspozycji muzealnej. Ekspozycje muzealne poświęcone życiu i twórczości Wasyla Stefanyka rozmieszczono w dwóch budynkach: w trzech pamiątkowych pokojach posiadłości pisarza przechowuje się jego meble, przedmioty codziennego użytku, odzież, a w dawnej szkole powstało nowoczesne interaktywne muzeum.
W kontekście obchodów tej znamiennej daty, wspólnymi wysiłkami Generalnego Konsula Ukrainy w Krakowie W. Wojnarowskiego, rektora I. Cependy, przewodniczącego Iwano-Frankiwskiej Rady Obwodowej O. Sycza, przy wsparciu Krakowskiego Koła Zjednoczenia Ukraińców w Polsce oraz znaczącej pomocy ukraińskiego przedsiębiorcy z Prykarpacia Andrija Abramiaka udało się w bardzo krótkich terminach zrealizować projekt rewitalizacji części fasady budynku przy ul. Arjańskiej 1 w Krakowie, gdzie mieszkał wybitny ukraiński pisarz, i gdzie 15.10.1971 r. ustanowiono ku jego czci tablicę pamiątkową.
W murach Prykarpackiego Uniwersytetu z okazji jubileuszu W. Stefanyka, z inicjatywy Katedry Filologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego PNU, doc. H. Wołoszczuk i prof. O. Solećkiego, odbywał się intelektualny turniej online „Szlakiem Wasyla Stefanyka” między uczniami placówek oświatowych obwodu iwano-frankiwskiego. Chęć udziału w tej grze wyraziło 78 drużyn, w tym nawet z Zakarpacia: opracowano unikatową mapę, po której porusza się karpacki ryś i która stawia każdemu uczestnikowi 20 pytań (w grze łącznie jest 300 pytań), jednocześnie gra 6 osób. Grę towarzyszy autentyczna pokucka muzyka z końca XIX – początku XX w. Na podstawie tego doświadczenia podjęto decyzję o organizacji ogólnoukraińskiego turnieju „Szlakiem Wasyla Stefanyka”.
Swój wkład wnieśli również pracownicy naukowej biblioteki PNU, przygotowując elektroniczną wersję bardzo cennego indeksu „Stefanykoznawstwo w wyższych placówkach edukacyjnych Ukrainy: bibliograficzny indeks: [zasób elektroniczny] / oprac. O. M. Blinczuk, red. S. W. Olejnyk; odpow. za wyd. i red. O. M. Blinczuk; red. nauk. O. B. Huculiak; wstęp N. R. Halarnyk. – Iwano-Frankiwsk, 2021. – 77 s.”.
Wydarzeniem o dużym znaczeniu nie tylko dla Prykarpacia, lecz dla całej Ukrainy, stało się wydanie 3 tomów w 4 książkach utworów Wasyla Stefanyka, w tym faksymilowe wydanie wszystkich zbiorów pisarza wydanych za jego życia, pod redakcją S. Chorobа oraz wykładowców Katedry Literatury Ukraińskiej R. Pichmanca, J. Barana. Warto podkreślić, że po raz pierwszy w jednym tomie (tom 2) zebrano przekłady utworów W. Stefanyka na języki świata (zaprezentowano 12 języków). Oprócz tego przygotowano następujące wydania: 1. Wasyl Stefanyk w badaniach i wspomnieniach (oprac. S. Chorob); 2. Słownik języka utworów artystycznych Wasyla Stefanyka. (Fragment) (autor-redaktor M. Lesiuk); 3. Antologia utworów artystycznych i prac naukowych laureatów nagrody im. W. Stefanyka – wykładowców Prykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. Wasyla Stefanyka (oprac. J. Baran); 4. Słoniowska O. Wasyl Stefanyk: mistrz ukraińskiej noweli: monografia. Przygotowywany jest do druku zbiór materiałów Międzynarodowego Kongresu Naukowego „Wasyl Stefanyk i kultura światowa”, poświęconego 150. rocznicy urodzin pisarza, a także antologia w 2 tomach, poświęcona recepcji twórczości W. Stefanyka na Ukrainie i w świecie.
W tym kontekście nie mogę nie wspomnieć o moich kolegach z Lwowskiej Naukowej Biblioteki im. W. Stefanyka NAN Ukrainy. Jak zakomunikował w swoim referacie na posiedzeniu Prezydium NAN Ukrainy dyrektor generalny biblioteki W. Fersztej, w czerwcu 2021 r. we Lwowie zaplanowano przeprowadzenie Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Wasyl Stefanyk w ukraińskiej i światowej przestrzeni społeczno-kulturowej”. Omawiane będą następujące problemy naukowe: 1. Bibliotekarska stefanykiana (zbiory, wydania, działania). 2. Spuścizna Stefanyka w języku ukraińskim i innych językach. 3. Recepcja twórczości Wasyla Stefanyka w międzywojennych wydawnictwach zachodnioukraińskich i emigracyjnych. 4. Wasyl Stefanyk w ukraińskiej i europejskiej prasie. 5. Archiwalna stefanykiana (epistolarium, rękopisy, dokumenty osobiste). 6. Wasyl Stefanyk w sztukach plastycznych (ekslibrisy, ilustracje do utworów, refleksje artystyczne itp.).
Z okazji jubileuszu w tej bibliotece ukazała się książka „Wasyl Stefanyk w prasie europejskiej. 1899–1936: antologia” (prezentacja odbyła się 14 maja 2021 r.). Antologia obejmuje najpełniejszy zbiór publikacji prasowych – od pierwszych odzewów i recenzji na „Niebieski zeszycik” z 1899 r. po liczne nekrologi, opublikowane na łamach ukraińskiej galicyjskiej, emigracyjnej i zagranicznej prasy. Biblioteka przygotowuje do druku szereg wydań okolicznościowych, w tym wydanie utworów pisarza w języku ukraińskim i polskim w formacie bilingwy z licznymi ilustracjami, pochodzącymi głównie ze zbiorów Biblioteki i Muzeum Narodowego im. A. Szeptyckiego. Proponowana książka dwujęzyczna obejmie utwory W. Stefanyka, które budziły znaczne zainteresowanie czytelników Ukrainy i Polski na przełomie XIX i XX wieku.
Zatem ten hojny wkład świadczy o tym, że W. Stefanyk nie na darmo pisał, że „słowo swoje ostrzyć będę na krzemieniu duszy mojej i namoczone w truciźnie-zielu puszczać będę na lewo. A słowo swoje będę łamać na jasne promyczki słoneczne i umaczać je w każdej kwiatuszku, z którego pszczoła miód znosi, i puszczać będę na prawo”. A jakie swoje słowo wypowiedzieli organizatorzy i uczestnicy kongresu, to proszę państwa, posłuchajcie: „Bardzo się cieszymy, że zmodernizowaliśmy model przeprowadzenia kongresu, uregulowaliśmy wystąpienia i większość czasu poświęciliśmy dyskusjom, które były bardzo ożywione, jasne i nowatorskie. Padło wiele nowych myśli, które zostaną opublikowane w materiałach kongresu. Będą one na nowo odsłaniać twórczość Wasyla Stefanyka” – przekonany jest doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik Katedry Literatury Ukraińskiej Stepan Chorob. „Ta forma kongresu, którą wdrożyliśmy, całkowicie się usprawiedliwiła. Otrzymaliśmy też wiele pozytywnych opinii od naszych kolegów, którzy z nami pracowali zarówno online, jak i w Rusowie – zaznaczył profesor Roman Hołod, dziekan Wydziału Filologii Prykarpackiego Uniwersytetu. – Z tradycyjnej organizacji forów tego poziomu zostawiliśmy tylko publikację materiałów w zbiorze, który wkrótce zostanie wydany. Główny akcent natomiast położyliśmy na dyskusje panelowe naukowców. Stefanyk zasługuje na to, byśmy nie czytali o nim referatów, lecz prowadzili żywą, emocjonalną, ekspresyjną rozmowę o naszym wybitnym rodaku i patronie uniwersytetu. I ta treściwa i wieloaspektowa rozmowa się udała!”.
„Dyskusje połączyły wokół postaci Stefanyka kilka krajów, nie tylko Ukrainę. To pokazuje, że jest on aktualny także w przestrzeni europejskiej i amerykańskiej. Kiedy mówimy o końcu
XIX – początek XX wieku, to Stefanyk w tym przedziale jest jednym z liderów w literaturze ukraińskiej przejścia od realizmu do modernizmu. Czyli łączy w sobie wszystkie te elementy, i dziś o tym dużo mówiono. Postać Stefanyka jest dla nas znakowa i graniczna. Przychodzi do literatury ukraińskiej wtedy, gdy literatura ukraińska nie ma żadnych kompleksów wobec innych literatur europejskich, i Stefanyk reprezentuje literaturę ukraińską jako literaturę wysokiej kultury i wysokiego stylu” – przekonany jest doktor nauk filologicznych, profesor Uniwersytetu im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (Rzeczpospolita Polska) Ihor Nabytowycz. Myślę, że gdyby zdarzył się cud i Wasyl Stefanyk wrócił na ziemię i zobaczył te prace i uroczystości, i usłyszał tam wypowiedziane ukłony pod swoim adresem, to sprzedałby do reszty swoje morgi pól i częstował hojnie wszystkich tych wystrojonych i fajnych gazdów, którzy tak go uczcili w 150. rocznicę urodzin. Prawda, zganiłby mnie za to, że do dziś nie ma pełnoprawnego bibliograficznego indeksu o życiu i twórczości W. Stefanyka. Daj Boże dożyć 155-lecia nowelisty, to ten grzech szczerze odpokutuję jako pracownik NBUV.
1 Tu i dalej użyto nazw i cytatów z nowel W. Stefanyka. – S. K.
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij MATWIJCZUK, piosenkarz, poeta, kompozytor, publicysta, Ludowy Artysta Ukrainy. Ta fraza dziś od czasu do czasu rozbrzmiewa w mojej świadomości, chociaż dusza znajduje się w jakimś szczególnym, niemal medytacyjnym spokoju, kiedy nie potrzeba wielu myśli i słów – wystarczy jedna, Wielka Mantra, w której zmieściło się wszystko: Miłość i Tęsknota, Radość i Smutek... Chwała Bogu za wszystko. Bywają takie ciche wieczory, kiedy niebo zasnuwa się ciężkimi chmurami, które cisną i cisną na świadomość, jak granitowe bloki. Aż tu – nie wiadomo skąd – przebija się jakieś światło – i w krótkiej przerwie między chmurami nagle zajaśnieje, zakręci się i przeleje swój cichy blask młody księżyc. Jakby przypominając: „Życie jest piękne, jakkolwiek by się nie ułożyło!” I rozumiesz, że główną wartością twojego życia jest to, że ono trwa, a ziarenka twojego zegara – to daleko nie drobinki kwarcu, a czyściutkie złoto najwyższej próby. Bo uświadomiłeś sobie, jak nikt inny, potęgę i nieodwracalność czasu. To jest to, o czym nie domyślają się młodzi, bo młodość to czas zdobywania doświadczenia, a nie gorzkich olśnień. U niej, u młodości, wszystko to przed nią. Jak to tam u mnie w jednym wierszu: Żyjemy jedną krótką wieczność, A może nieskończoną chwilę... Więc dla młodych życie to krótka wieczność, a dla nas, dojrzałych i oświeconych – nieskończona chwila. Naprawdę nieskończona, bo kiedy przyjdzie jej koniec, my o tym już nie będziemy wiedzieć, rozpuściwszy się w falach wieczności... Chwała Bogu za wszystko. I przede wszystkim za to, że dał nam Świadomość. A ona jest niesamowitą rzeczą. Młodym i niedoświadczonym daje możliwość żyć marzeniami. Ludziom dojrzałym i pełnym sił – konkretnymi planami. A ludzie starsi żyją swoimi najdroższymi wspomnieniami. Te przychodzą do nich w najlepszych snach, czy w momentach dziennego rozluźnionego spokoju, kiedy oczy po prostu obserwują, jak biegną po niebie chmury, jak drżą liście na wietrze, jak bawią się dzieci w swoje odwieczne „domy”. Czym jest życie? Kto do końca pojmie? Ono jest piękne, jakkolwiek by się nie ułożyło... Powtarzam te słowa, wiedząc, że upływ czasu bywa jak lekki wietrzyk, a bywa jak straszny huragan. Dobrze, że nikomu nie zrywa dachów i nie rujnuje ścian, a od tych niepowodzeń, które od czasu do czasu podchodzą do naszego progu, można jakoś schować się wewnątrz siebie, wiedząc, że tam u ciebie jest ciepło i przytulnie. A to nie każdemu jest dane. Ktoś oddałby wszystko, byle nie zostawać sam na sam ze sobą, bo tam, wewnątrz, jest piekący ból nieprzebaczonych krzywd i pragnienie niespełnionych ambicji, ostre noże nieprawych czynów, zdrad i zbrodni, które będą męczyć aż do samej śmierci. A być może – i po niej. Kto wie? Chwała Bogu za wszystko! Zwłaszcza za to, że nie dał mi ani szalonej sławy, ani ogromnego majątku, ani ciężkiego brzemienia odpowiedzialności za losy całych narodów. Bo jakże ciężko będzie – opuszczać kiedyś ten świat, myśląc, że złapałeś za brodę samego Boga, że na ciebie pracuje mnóstwo ludzi, którzy są gotowi się do ciebie modlić, a przyjdzie czas – znienawidzą – i będą rozpowszechniać legendy oraz plotki o tobie... Chwała Bogu za wszystko! Masz swój dom, swoich bliskich. Czy kilku przyjaciół, do których możesz zadzwonić nawet w środku nocy. Po prostu tak. Pogadać o piłce nożnej, o kobietach i o politykach... A kiedy nie śpisz całą noc, nawet jeśli położyłeś się wcześnie, a zasnąłeś, kiedy już za oknem zaświtało na Wschodzie, ty, przebudziwszy się, możesz nie spieszyć się, by gdzieś lecieć na złamanie karku. Bo wiesz: twoje od ciebie nie ucieknie, a jeśli ucieknie, to ono – nie jest twoje... Dlatego nie spieszysz się już nigdzie, a podchodząc do okna, szeroko otwierasz oczy i, zrobiwszy głęboki, aż do chrzęstu żeber, wdech, w myślach mówisz: „Dziękuję, Boże!” Chwała Bogu za wszystko. I najważniejsze za to, że daje możliwość pojmowania swojego bytu, wiedząc, że ktoś w takie ciche wieczory będzie robił to samo... I oto, kiedy tę prawdę pojmiesz, To łatwo będzie żyć i umierać. I rodzonym bratem ty mnie nazwiesz. I ja w tobie znajdę – siostrę czy brata... Chwała Bogu za wszystko, moi drodzy bracia i siostry...
unikalna powieść, zaświadcza, że to – prawdziwy wyczyn człowieka przez wielkie C. Według danych wydawniczych: Monachium – Nowy Jork, 1948-1951 r. Po ogłoszeniu niepodległego Państwa Ukraińskiego do ostatniego tchnienia Dokii Kuźmiwny 4 kwietnia 1996 roku wymienialiśmy listy, za którymi, jak było widać, nieustannie czuwały „organy”. Przesłanych zaś przez nią wydawnictw na mój kijowski adres mimo wszystkich moich starań nie udało się otrzymać. Wydawnictwo „Dnipro” z mojej inicjatywy opublikowało książkę Dokii Humennej „Dar Jewdotei” – prawdziwą historię udręk oddanej Ukrainie autorki w oparach komunistycznej ideologii. Z tej okazji w 2003 roku zaproponowałem Mykole Winhranowskiemu odwiedzenie Żaszkowa. Słynny poeta i popularny twórca filmowy zgodził się. Wyruszyliśmy samochodem osobowym jego przyjaciela z wytwórni filmowej im. Dowżenki. Właśnie wtedy Mykoła kręcił jako reżyser serię „Hetmańskie stolice”. Postanowiłem pokazać w Żaszkowie „Czyhyryn – stolica hetmana Bohdana Chmielnickiego”. Obdarzonym patriotycznymi przekonaniami na Ukrainie tak czy inaczej przygotowana jest cierniowa droga. Po szkole przystojny syn mieszkańców stepów wstąpił na wydział aktorski Kijowskiego Instytutu Sztuki Teatralnej. Formując za pozwoleniem złagodzonej na tamten czas władzy swój własny kurs we Wszechzwiązkowym Państwowym Instytucie Kinematografii, Ołeksandr Dowżenko wziął przystojnego kijowskiego studenta pod swoją opiekę. W filmie wybitnego mistrza „Opowieść płomiennych lat” (1961), nakręconym przez Sołncewą, Winhranowskiemu przypadł zaszczyt zagrania szeregowego żołnierza Iwana Orluka. Za najlepsze wykonanie roli męskiej otrzymał złoty medal Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Los Angeles. ...W salonie samochodu za plecami kierowcy jechaliśmy z Mykołą ramię w ramię. O czym tylko nie rozmawialiśmy. On ze złością powiedział, że wyszedł z Komitetu Nagrody Szewczenkowskiej. Nie ścierpiał podnoszenia ręki za „układami”, które zapadały poza Komitetem. Sądzę, że z pamięci starszych pokoleń prawowiernych komunistów nie wywietrzało, jak O. Kornijczuk, dławiąc się z zachwytu, ogłaszał laureatem Nagrody Szewczenkowskiej Mykitę Chruszczowa. A jeszcze pierwszorzędni laureaci – zagorzali bojownicy przeciwko „ukraińskiemu burżuazyjnemu nacjonalizmowi” i wszelkim wrogom „władzy radzieckiej”. Rusłana LOCMAN Kod jedności Dla nas wyszywanka – nie tylko na święta, Dla nas wyszywanka – codzienne życie. To pieśń, co z serca wylatuje skrzydlato, To do Ukrainy święte uczucia. Dla nas wyszywanka – nie tylko ozdoba, Nie po prostu stary autentyczny ubiór. W niej nasza historia, dumy Tarasa I wszystko, co związane ze słowem „rodzina”. Dla nas wyszywanka – energia rodu, Te krzyżyki wiary – od zła amulet. To to, co nigdy nie wyjdzie z mody, Co nas, Ukraińców, jednoczy wszystkich. Dla nas wyszywanka – to dane paszportowe, To, można powiedzieć, jak skóra i krew. W niej my dorastaliśmy szczęśliwi i piękni, W niej nas pielęgnowała rodzicielska miłość. Dla nas wyszywanka – ślubna obrączka, Ręcznik, co na szczęście i los leży. Babciną igłę trzyma wnuczka, Żeby zwyczaj pradawny kontynuował żyć. Dla nas wyszywanka – przysięga na wierność. I najważniejsze, żeby z nią czy bez My sercem służyli swojej Ukrainie. Modlitwami światła dotykaliśmy niebios. 21.05.2020 w tym, w przeważającej mierze rupieciach, poszukać według dzisiejszych ocen czegoś pożytecznego jest trudno. Nie byłoby potrzeby przypominać o tym, gdyby panująca polityka nie nakładała łapy na przyznawanie jakichkolwiek nagród… Do klubu w Żaszkowie nazwisko Winhranowskiego przywabiło nauczycieli i miłośników kina oraz literatury pięknej z całego rejonu. Po uroczystym zebraniu odprowadzała gości spora grupa „życzliwych”. Jedna nauczycielka, zapewne z tych bojowych, podeszła do Mykoły Stepanowycza: „Kiedy Pana zobaczyłam, ścisnęło się serce: jak Pan się zmienił! A kiedy posłuchałam, to jakaż w Panu siła ducha!” „Niezły komplement”, – musiałem zauważyć cicho. Mykoła uśmiechnął się: „O sancta simplicitas” (O, święta prostoto!). Te słowa przypisuje się czeskiemu kaznodziei Janowi Husowi. Skazany przez katolicki sobór w Konstancji „światło prawdy, wolności”, według charakterystyki T. Szewczenki, rzekomo powiedział tak, kiedy starsza wieśniaczka podrzuciła do ogniska przyniesiony przez nią chrust. Winhranowskiemu było dane przekroczyć granicę wieczności 26 maja 2004 roku. Przeżył 67 lat. Pochowany na cmentarzu Bajkowym w Kijowie. Dokiia Humenna spoczęła na ukraińskim cmentarzu prawosławnym w South Bound Brook w stanie New Jersey. Jej imię, jak i Mykoły Winhranowskiego, dostąpiło jasnej pamięci na obczyźnie i w niepodległej Ukrainie. W Kijowie należałoby nazwać imieniem Dokii Humennej ulicę, gdzie cierpiała w takiej samej izdebce, jak i w Nowym Jorku... Jasną pamięć o Mykole Winhranowskim uwieczniono w nazwach ulic w Pierwomajsku, gdzie się urodził, w Kijowie, Mikołajowie, jest zaułek w Białej Cerkwi. Imię wybitnego pisarza, aktora, reżysera filmowego nadano szkole nr 17 w Pierwomajsku. Nieodgadnione są ścieżki pańskie. A ponad wszystko – okrutny padół ziemski. Kiedyś rzymski cesarz „Boski Wespazjan” pouczał syna, że „pieniądze nie śmierdzą”. Śmierdzą ludzie. Każdy na swój sposób. A z nimi i ludzkość ze wszystkimi instytucjami państwowymi. Na szczęście, nieodmiennie rodzą się osobowości, godne wielkiego szacunku. A na Ukrainie wyznają to, co zapowiedzieli Taras Szewczenko, Iwan Franko, Łesia Ukrainka… Na nieszczęście, tak zwana ukraińska elita łatwo poddaje się na wychwalanie czegokolwiek obcego, a nie na honorowanie godnych synów i córek własnego narodu.
Tłumaczenie maszynowe
Wadim PEPA, pisarz
Po proklamowaniu niepodległej Państwa Ukraińskiego udało się przywrócić do ukraińskiej literatury imię utalentowanej pisarki Dokiji Humennej. Jej ojciec w miasteczku Żaszków na Czerkaszczyźnie, sławnym z licznych jarmarków, prowadził drobny sklepik, w którym obok innych towarów sprzedawał ukraińskie książki, czytane przez młodszą córkę. Za „dyktatury proletariatu” rodzinę „burżuja” represjonowano. Rodzice rozproszyli się po świecie. Starsza córka, zesłana na Syberię, dotarła w towarowych pociągach przez Moskwę do rodzinnego kraju i ukrywała się u krewnych na chutorze. Nauczycielem Dokiji w szkole był poeta Dmytro Zahul. Dołożył starań, by niezwykle zdolna dziewczyna mogła kontynuować naukę w Kijowie. Aby to umożliwić, musiała pod naciskiem bezwzględnych enkawudzistów napisać oświadczenie o wyrzeczeniu się rodziców. Myślała jednak, powstrzymując łzy, że czyni to nie przed ludzkim, lecz przed katowskim okiem. Tak samo „czujni czekiści” w 1933 roku oskarżyli członka organizacji literackiej „Zachodnia Ukraina” D. Zahula o „nacjonalizm” i skazali go na 10 lat obozów. Najpierw w Zabajkalu zadowalał się więzienną zupą jako „budowniczy BAM-u”. A po zabójstwie Kirowa w Leningradzie znalazł się w „północno-wschodnich obozach Kołymy”. Jak tylko gorzka niedola nie doświadczała – pomocnik felczera, pomocnik markszajdera, zaopatrzeniowiec drewna, ewidencjonista przy wywie-
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr WAKULENKO, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy
I przyjmijmy je jako dowody. Proponuje nam to zrobić znany w kraju i poza jego granicami naukowiec Heorhij Czornyj w swojej nowej książce „Kim jesteśmy, Ukraińcy?” (Kijów, „Jarosławiw wał”, 2020).
A świadkowie ci są po stronie naszej obrony przed niezliczonymi „powodami”, którzy od wieków aż do dziś oskarżają Ukrainę (podważając celowość i legalność jej istnienia) oraz Ukraińców o wszystkie możliwe grzechy i zbrodnie przeciwko sąsiednim narodom, a nawet przeciwko ludzkości. Tak, okoliczności nie układają się najlepiej, dlatego wciąż jesteśmy zmuszeni głównie się bronić, a nie oskarżać. A najlepszymi, najprawdziwszymi świadkami naszej najgłębszej przeszłości są nasze geny, nasz język i artefakty (czyli rzeczy, które nie pojawiają się w sposób naturalny, a są produktami twórczej działalności człowieka). Heorhij Petrowycz nie męczy się podkreślaniem, że „jednostronne podejście do naświetlania procesów historycznych, w którym przeważa archeologia, musi odejść w przeszłość”. Potrzebna jest kompleksowa analiza zeznań wszystkich wymienionych świadków z włączeniem do sprawy osiągnięć różnych nauk i metodyk innych dziedzin wiedzy, obecnie tylko ona może odtworzyć wiarygodny obraz procesów historycznych. Proszę zwrócić uwagę: nie procesu, a procesów. Bo w każdej epoce może ich zachodzić, trwać po kilka jednocześnie, różnokierunkowych i wzajemnie wykluczających się.
Ta książka może być uważana za kontynuację i rozwinięcie tematu, skoncentrowanego, skondensowanego w poprzednim badaniu historycznym H. Czornego „Kijów przedświtowy”, które ukazało się drukiem w 2014 r. i miało całkiem niezły, jak na obecne czasy, rezonans w środowisku światowego ukraiństwa.
Heorhij Czornyj zachowuje prawdziwie młodzieńcze zakochanie w książce, a literatura, którą przyjęło się nazywać „pięknym piśmiennictwem”, stale jest w jego polu widzenia, i nie jest to trywialna rozrywka w czasie wolnym, a środek do utrzymania dobrej formy intelektualnej, jak i wdzięczne źródło pomocy w fachowych badaniach historycznych, i, o ile znam tego człowieka, – element szacunku do samego siebie. Bo w dziełach artystycznych dawniejszych czy bliższych epok (w szczególności w poezji) on również znajduje potwierdzenie hipotez naukowych czy koncepcji. A dawne kroniki, które między innymi analizuje, czasem też pisane były jako dzieła literackie.
Niełatwo wyłożyć krótko istotę pracy naukowej, w dającej się ogarnąć przeszłości robili to sami autorzy, taki wykład miał nazwę streszczenia i
W Kijowie w historycznej części miasta znaleziono pomieszczenie na urządzenie osobistego muzeum artysty ludowego Ukrainy Iwana Marczuka.
Jak przekazuje Ukrinform, 13 maja 2021 roku napisał o tym kijowski mer Witalij Kłyczko na Facebooku.
„Jestem przekonany, że najlepszym uhonorowaniem talentu wybitnego artysty powinno stać się osobiste muzeum Iwana Marczuka w Kijowie. Władze miejskie znalazły w historycznej części stolicy pomieszczenie na urządzenie mu-mieściło się w jej końcu w języku angielskim, rosyjskim czy nawet w kilku językach. W danym przypadku byłoby lepiej, gdyby czytelnik w myślach (czy na papierze) krótko sporządził sobie takie streszczenie sam. Chociaż pewne uogólnienia w niewielkim posłowiu H. Czornyj jednak czyni.
Do tej czy innej książki można wejść, jak do rodzinnego domu po rozłące; jak do nieznanej świątyni – z drżeniem i napięciem; jak do miejsca pracy, którą, choć czasem nieprzyjemną, trzeba wykonać… Chętni uzupełnią mnie. Książka Heorhija Czornego odbierana jest jak jego przytulny gabinet pracy, dokąd życzliwy gospodarz zaprasza trochę popracować i ze słowami „czujcie się jak w domu” idzie załatwiać inne swoje sprawy. Znana sytuacja?
W takich przypadkach człowiek, aby oswoić się w nowym otoczeniu, zatrzymuje uwagę na rzeczach znanych i zwykłych. Miło mi było natrafić w rozdziale o tematyce językowej na opowieść o książce „Podania Priskosa z Panion” (to sekretarz bizantyjskiego posła do króla Hunów Attyli). To wydanie badał charkowski uczony, wieloletni przewodniczący obwodowej „Proświty” Anatolij Kindratenko w pracy „Pochodzenie i działania Hunów” obok dzieła grecko-rzymskiego pisarza Ammiana Marcellinusa. Anatolij Mykołajowycz – profesor matematyki i fizyki, Heorhij Petrowycz posiada stopień naukowy i tytuł laureata Nagrody Państwowej za opracowania w sferze obronnej. Dlaczego ludzie wiedzy technicznej biorą się za badania, i to fachowe, z historii Ukrainy? A właśnie dlatego, że przyzwyczaili siebie i przyzwyczajają nas do wszechstronnej analizy, do trwałego uzasadnienia swoich twierdzeń i wniosków, do pracy z liczbami. Czyż historia nie jest nauką ścisłą?
A kiedy przyszło zobaczyć mapę (reprodukcję której podano w książce H. Czornego) w pracy amerykańskich autorów o historii języka angielskiego, przypomniał się nieżyjący już Serhij Petrowycz Płaczynda i jego badania o dawnej historii Ukrainy „Lebedia”, podarowane ponad 10 lat temu na jednym z forów w Kijowie. Tam też była ta mapa, która pokazywała dawne źródła języków indoeuropejskich ze środkowego Naddnieprza, czyli z pradawnego języka ukraińskiego. Nieuprzedzeni i nieprzekupni naukowcy z różnych krajów zawsze rozumieli i pokazywali myślącym ludziom kluczową rolę Ukrainy w narodzinach i rozprzestrzenianiu się współczesnej cywilizacji. Do takich uczonych należał też polski językoznawca Mychajło Krasuski, którego praca „Pradawność języka ukraińskiego”, przedrukowana ponad 100 lat później, u zarania odzyskania Niepodległości, w jednym z naszych czasopism, nie mogła nie przyciągnąć do siebie uwagi.
W tym właśnie nieszczęście – i jest ono charakterystyczne nie tylko dla Ukrainy – że, wydawałoby się, prawdy, które powinny być znane wszystkim i od dawna, stale trzeba „odkrywać na nowo”.
Bo przecież nawet przedkolumbijska Ameryka w różnych wiekach kilka razy była „odkrywana” przez żeglarzy różnych krajów, a później przez agresywną ignorancję, z jednej strony, a z drugiej – przez straszliwe pandemie, które pustoszyły całe kraje, znikało to z pamięci, z „porządku dziennego” ludzkości. Ale przypomnijcie sobie „Bajkę o gorliwym naczelniku” M. Sałtykowa-Szczedrina, gdzie ten naczelnik, „wybiwszy tysiące mieszkańców i spaliwszy kilka miast”, „zaprowadził porządek i ciszę”. A ktoś z podwładnych podsunął mu pomysł, by znowu zamknąć Amerykę, gdzie były choć jakie takie prawa i wolności.
Ale przecież półtora setki lat po Sałtykowie-Szczedrinie u naczelnika dojrzał pomysł, by zamknąć Ukrainę, i czy wystarczy mu „rozumu”, by zapytać samego siebie: „Ale, zdaje się, to ode mnie nie zależy?”
Spójrzmy jeszcze raz na książkę Heorhija Czornego. Dla kogo ona jest – dla szerokiego kręgu czytelników? Taki krąg, jeśli nawet był kiedyś, to obecnie jest bardzo zwężony, jeszcze do tego segmentowany, jeśli nie pofragmentowany. I każdy autor-badacz musi dostarczyć żywotnie ważne dla istnienia narodu informacje – dawne i nowo odkryte – przede wszystkim do swojego segmentu. A obecnie stoi zadanie, przez analogię komputerową, przeprowadzić defragmentację dysku, czyli kręgu czytelniczego. Czyż nie tak czynili apostołowie, którzy nieśli różnym ludziom w różnych stronach światło Chrystusowej prawdy? I kim oni byli – „fachowymi” teologami? Nie, ale oni takimi się stali, będąc wśród powołanych, stając się wybranymi.
Tak jak i nasz rodak, który przed swoimi badaniami historycznymi zajmował się (i do dziś to robi) projektami w innej, technicznej formie naszego bytu. A co było dla niego impulsem do tego, by znaleźć się wśród tych wybranych (a jest ich naprawdę niewielu), wziąć na siebie ten krzyż i bez narzekań nieść go? Heorhij Petrowycz w szczegółach opowiada o jednym z takich bodźców, wezwań z góry do poznania ukraińskiej przeszłości – było to odnalezienie w 1973 r. na lewym brzegu Orili idola z Kernosiwki, rzeźbiarskiego przedstawienia aryjskiego boga z III tysiąclecia p.n.e. Podobna figura – idol ze Zbrucza, znaleziony w połowie XIX w., została wywieziona na etniczne terytorium panującego wówczas w tym kraju narodu, czyli polskiego, do Krakowa. A w centrum Kijowa jest tylko kopia, którą przyszło mi oglądać. Idol z Kernosiwki też mógłby znaleźć się na terytorium panującego narodu, czyli w Ermitażu w Leningradzie. Tam oczy chciwe, a ręce zagarniające, lecz wspomnijmy, że rok czy dwa lata wcześniej również na Dniepropietrowszczyźnie znaleziono inny bezcenny artefakt – złotą scytyjską pektorał, która dzięki lekkiej ręce Borysa Mozolewskiego w następnych dziesięcioleciach stała się jednym z symboli Ukrainy na świecie. Heorhij Czornyj wspomina Horpynę Fedosiijiwnę Watczenko, która w tamtych czasach kierowała Dniepropietrowskim Muzeum Historycznym im. D. Jawornyckiego i „zdołała obronić bezcenne znalezisko światowego znaczenia”. A także ten fakt, że rzeźba najprawdopodobniej została stworzona z bryły piaskowca, wydobytej w dawnym, zlikwidowanym już kamieniołomie koło jego rodzinnych Dubowych Hriad i przetransportowanej na drugi brzeg Orili. Takie momenty określają zarówno ludzkie losy, jak i drogi narodów. A ich znaczenie może powtarzać się po tysiącach lat. W jednym z wywiadów, który przyszło mi przygotowywać kilka lat temu, Heorhij Czornyj wspominał sposób życia i gospodarowania swojego dziadka i babci, u których on, mały półsierota, mieszkał w latach nazistowskiej okupacji Ukrainy, kiedy nigdzie i niczego nie można było ani kupić, ani wymienić, i w miarę możliwości wszystko trzeba było robić własnoręcznie – „od igły i łyżki po mydło i zapałki”, a także tkaninę na odzież. Ta opowieść została rozszerzona i uogólniona w książce. A już w dojrzałym wieku, badając artefakty z osad trypolskich, wyciągnął wniosek, który nasuwał się nie tylko z badań poprzedników, ale z własnego doświadczenia życiowego: wszystko było tak, jak u Trypolan – czyli przez setki pokoleń i tysiące lat umiejętności przodków przekazywano potomkom. Nie tylko geny i język. A rodzina może być modelem społeczeństwa. Wydarzenia lat 2020-21, związane z pandemią COVID, mogą być początkiem końca globalizacji. A krajowi, jak rodzinie, pożądane jest radzić sobie własnymi zasobami, aby nie być zależnym od krytycznego importu i niczego nie pożyczać, jeśli nie ma z czego oddać, jak dziadkowi Karpowi Duszce. I to, co widział 4-letni Heorhij, przez kolejne lata uformowało u niego system poglądów życiowych i wartości, który polega między innymi na tym, że istnienie społeczeństwa na podstawie konsumpcjonizmu i marnotrawstwa jest nie tylko wstrętne, ale i zgubne, bo doprowadziło do tego, że ludzkość znalazła się na moralnych i realnych nieautoryzowanych wysypiskach odpadów. A jednym z przejawów marnotrawstwa jest to, by swoją historię oddawać sąsiadom. Bo wojna trwa nie tylko na linii rozgraniczenia, o niej nie raz przypomina autor, przeprowadzając bezpośrednie analogie dawnej przeszłości z teraźniejszością – wojna toczy się także o historię i dlatego ją „naprawdę trzeba przemyśleć i przepisać, uwzględniając najnowsze odkrycia naukowe i wyrzucając mity kolonizatorów, niepotwierdzone faktami”. A ten wykład historii Ukrainy w jego wykonaniu poddaje się porównaniu z wieczną wykwintną melodią, tragiczną, ale i kochającą życie w supernowoczesnej aranżacji naszego maestro.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…zeum i po otrzymaniu kolekcji prac od artysty jesteśmy gotowi rozpocząć odpowiednie prace” – napisał Kliczko.
12 maja narodowy artysta Ukrainy Iwan Marczuk obchodził swoje 85. urodziny.
Iwan Marczuk – jeden z wybitnych współczesnych ukraińskich artystów, narodowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, członek Złotej Gildii Rzymskiej Akademii Sztuki Współczesnej.
W dorobku artysty jest około 5000 obrazów. Przez pół wieku twórczej działalności miał ponad 150 wystaw monograficznych i wziął udział w 100 wystawach zbiorowych na Ukrainie i poza jej granicami.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
udział w pracach klubów literackich i kół krajoznawczych, organizują wydarzenia artystyczne i społeczne. Sławę podolskiej „Proświcie” codziennie tworzyli i tworzą najaktywniejsi proświcianie: Wałentyna Melnyk (Chmielnicki); Wasyl Krawczuk, Łeonid Hrozian (Izjasław); Lidija Jarochno (Starokonstantynów); Lubow Serdunycz (Stara Siniawa); Wałentyna Bajtaluk (Dunajowce); Jewhenija Sochacka, Eduard Kryłow, Wiaczesław Polatynczuk (Kamieniec Podolski) oraz wielu innych. Dzięki Witalijowi Maćkowi nawiązano ścisły kontakt z Towarzystwem Języka Ukraińskiego im. T. H. Szewczenki (Chicago, USA), dwukrotnie (1996, 2005 r.) spotykał się on z przewodniczącą TJU profesor Wirą Bodnaruk (Łukasz). W wyniku takiej współpracy z USA nadeszło kilka paczek z książkami, udzielane jest wsparcie materialne. Obwodowa „Proświta” zawsze poświęcała baczną uwagę pracy naukowej, wydawnictwom, słowu drukowanemu. 200-lecie od dnia urodzin Tarasa Szewczenki dodało nowych sił do pracy proświciańskiej, zwłaszcza zważywszy na wydarzenia, które mają miejsce na Krymie i Wschodzie Ukrainy. Proświcianie najaktywniej biorą udział w ruchu wolontariackim, organizują akcje artystyczne dla wsparcia ducha narodowego, zbierają datki dla bojowników ATO, spotykają się z przymusowymi przesiedleńcami ze Wschodu. Geniusz Szewczenki stał się symbolem naszej walki i jedności. 5 marca 2014 roku, przede wszystkim z inicjatywy prośwician, w Izjasławiu odsłonięto pomnik najwybitniejszego Ukraińca wszech czasów. Poeta przedstawiony jest jako młody człowiek – takim przebywał na Podolu w 1846 roku, w tym roku we wrześniu–październiku obchodzimy 175-lecie tego znamiennego wydarzenia. Wśród zadań stojących przed podolskimi proświcianami jest praca z młodzieżą oraz koordynacja działań z innymi organizacjami społecznymi, które mają wyraźny kierunek państwowotwórczy i stoją na jasnych ukraińskich pozycjach. Witalij MICHAŁEWSKYJ, przewodniczący Chmielnickiego obwodowego zjednoczenia Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki czyk (przewodniczący), Ł. Hrekul, M. Żowtan, M. Kosariewa, Ł. Owdijczuk, T. Serhijuk, N. Sawczuk, Ł. Tkacz, M. Panaszczuk, A. Pastuszenko, N. Wojtowycz. Najwięcej uwagi poświęcamy wychowaniu narodowo-patriotycznemu młodzieży w szkołach, przedszkolach. Angażujemy dzieci do konkursów recytatorskich (obecnie online), do czytań poetyckich przy pomniku Tarasa Szewczenki, do udziału w konkursach językowo-literackich i historycznych („Perło wielocenna”, „Zjednoczmy się, bracia moi…”), do innych wydarzeń, ogólnomiejskich i w muzeum „Proświty”, w bibliotekach miejskich i obwodowej oraz bezpośrednio w placówkach oświatowych. Będzie wiele ciekawych spraw, wśród których „Podaruj wyszywankę rówieśnikowi ze Wschodu”. Wierzymy, że pokonamy muł moskiewskiego panowania i masowy napływ obczyzny. Bo „naród mój jest, naród mój zawsze będzie, nikt nie przekreśli mój naród”! Z wielkim szacunkiem – Jewhenija HŁADUNOWA-BOREJKO, wieloletnia członkini zarządu i rady Rówieńskiej „Proświty”
Tłumaczenie maszynowe
Maj dla działaczy „Proświty” na Chmielniczyźnie jest szczególnie znaczący. Wszak 4 maja 1906 roku w Kamieńcu Podolskim zorganizowano Podolską „Proświtę”. Jej pierwszym przewodniczącym został Kost Solucha – 30 maja 2021 roku będziemy obchodzić 160. rocznicę dnia jego urodzin. Z okazji 115-lecia Podolskiej „Proświty” przedstawiciele obwodowych i rejonowych oddziałów „Proświty”, pisarze, naukowcy, muzealnicy, nauczyciele i bibliotekarze zebrali się w Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej (dyrektor Kateryna Czaban) na Odczyty Oświeceniowe „Ruch oświeceniowy na Podolu”. Wspominano historię towarzystwa i jego źródła na Ukrainie, kamieniecki okres działalności Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz dalszy rozwój ruchu na Chmielniczyźnie, działalność towarzystwa „Rodowid” (przewodniczący Mykoła Mahera) i jego reorganizację w 1992 roku w towarzystwo „Proświta” (przewodniczący Wasyl Horbatiuk), szefów obwodowego towarzystwa Witalija Macka, Ninę Szmurykową, Witalija Michalewskiego. Słuchano wystąpień o pracy oddziałów w Starokonstantynowie, Starej Sieniawie, Kamieńcu Podolskim, czczono imiona wybitnych oświecicieli Podola, podkreślano rolę towarzystwa w rozwoju patriotyzmu, upowszechnianiu języka ukraińskiego, konsolidacji wysiłków różnych sił politycznych i społeczeństwa w obronie idei narodowej. Nową książkę „Główny pełnomocnik rządu URL (1919–1920): Korespondencja” zaprezentował autor-opracowujący, kandydat nauk historycznych Wiktor Adamski. Dzięki transmisji w Zoom do wydarzenia dołączyli działacze „Proświty” z obwodu. Wystawa książek z funduszy biblioteki prezentowała historię i osiągnięcia działaczy „Proświty” na Chmielniczyźnie. Kost Solucha. Działalność oświeceniową Podolskie Obwodowe Towarzystwo „Proświta” (obecnie Chmielnickie Obwodowe Zjednoczenie Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki) prowadzi już od 115 lat. Zorganizowane w Kamieńcu w grudniu 1905 roku, w kwietniu-maju 1906 roku zarejestrowało Statut „Podolskiej Proświty” i wybrano organy kierownicze. W ten sposób od 4 maja 1906 roku na Podolu działa towarzystwo oświeceniowe, którego założycielami i pierwszymi członkami stali się świadomi Ukraińcy, przede wszystkim Olimpiada Paszczenko, Juchym Sicynśkyj, Kyryło Styrankewycz, Wołodymyr Czechiwśkyj, Kost Solucha, Wiktor Prychodko, Mykoła Jaworowśkyj, Serhij Iwanickyj, Witalij Styrankewycz. Niezmiennym przewodniczącym aż do 1919 r. był lekarz, absolwent Uniwersytetu Kijowskiego Kost Hryhorowycz Solucha (1861–1922); zastępcą przewodniczącego był Serhij Mytrofanowycz Iwanickyj, wykładowca seminarium duchownego; sekretarzem – Witalij Karpowycz Styrankewycz, wykładowca Kamienieckiej Żeńskiej Szkoły Eparchialnej. Ewtym (Juchym) Sicynśkyj, jako członek zarządu „Proświty”, stał się aktywnym doradcą w sprawach kulturalno-oświatowych. Działacze „Proświty” otwierali chaty-czytelnie „Proświty”, prowadzili kursy dla niepiśmiennych, organizowali odczyty, wieczornice, wystawiali sztuki, ponadto tworzyli spółki rolniczo-gospodarcze i przemysłowe, kasy pożyczkowe i oszczędnościowe. Towarzystwo przeszło długą, niepokojącą, trudną, ale jednocześnie chwalebną drogę. Jeśli wszędzie w okresie I wojny światowej oddziały „Proświty” zaprzestały swojej działalności, to na Podolu funkcjonowało ono nadal dzięki lekarzowi Solusze. Wraz z nadejściem władzy bolszewickiej działalność „Proświty” zostaje ograniczona, a z czasem całkowicie przerwana, niemal wszyscy członkowie zostali aresztowani jako nacjonaliści i zniszczeni w łagrach. Zakazana przez władzę radziecką „Proświta” żyła nadal jako Towarzystwo Języka Ukraińskiego w diasporze i odrodziła się pod koniec lat 80. ubiegłego wieku. Właśnie w 1989 roku podniosła się nowa fala ruchu oświeceniowego w Chmielnickim, jak i na całej Ukrainie. Utworzono obwodowe towarzystwo języka ukraińskiego „Rodowid” (przewodniczącym został Mykoła Mahera, a w 1990 roku – Wasyl Horbatiuk). Towarzystwo języka ukraińskiego na Chmielniczyźnie powstało jako sprzeciw wobec totalnej rusyfikacji ludności ukraińskiej. Oddziały towarzystwa znajdowały się w Kamieńcu Podolskim, Izasławiu, Szepietówce, Wołoczyskach, Sławucie i innych miastach. Aktywnymi członkami „Proświty” stali się działacze regionu: klasyk rodzimej bajki, poeta, tłumacz – Mykyta Hodowanec, znani współcześni pisarze – Mykoła Feduneć, Ołeksandra Wanzhuła, Mykoła Maczkiwśkyj, Mykoła Mahera, Wasyl Horbatiuk oraz wielu innych patriotów. Towarzystwo „Rodowid” przekształciło się w obwodową organizację „Proświta”, której przewodniczyli Wasyl Horbatiuk (1992–1994), Witalij Macko (1994–2005), Nina Szmurykowa-Hawryluk (2005–2013), Witalij Michalewśkyj (od 2013). Obecnie obwodowe zjednoczenie ma w swoim składzie 11 oddziałów rejonowych. W latach 1992–2020 działacze „Proświty” z Podola bez wątpienia dokonali wielu rzeczy. Wśród najbardziej masowych i znaczących wyróżnia się obchody 100-lecia powstania „Proświty” na Podolu oraz 200-lecia od dnia urodzin Tarasa Szewczenki. Przeprowadzono przerejestrowanie działaczy „Proświty”, zintensyfikowano działania na rzecz pozyskiwania nowych członków, odnowiono kierownictwo w czterech oddziałach rejonowych. Ukształtowała się dobra współpraca z zespołami amatorskimi, wielu działaczy „Proświty” kieruje lub bierze najbardziej aktywny udział.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wydania redakcji V. Domanyckiego, V. Symowycza, dwutomowy „Kobzar” z 1876 roku, „Ukraińskie noce, czyli Rodowód geniusza” Jerzego Jędrzejewicza. Wiele pomagało nam małżeństwo Bodnaruków z USA, Wira i Bohdan, wielcy patrioci Ukrainy. Wydane książki wysyłano do bibliotek i muzeów w Czerkasach, Kijowie, Krolewcu, Kaniowie, Odessie, Bereżanach, Zaliszczykach, Tarnopolu. Naszymi książkami nagradzano młodych ludzi, uczestników konkursów literacko-językowych, zwycięzców konkursu czytelników-deklamatorów. Wydawnictwa rozsyłano Ukraińcom za granicę. Niestety, Michaił Borejko odszedł na tamten świat 21 listopada 2020 roku (covid dobił jego chore serce). Straciwszy męża i przyjaciela, ja i dalej będę prenumerować „Słowo Proświty”, mimo małej emerytury. Z wielką przyjemnością czytam, jak na jego łamach wyróżniający się odważni ludzie bronią naszego języka, kultury, bez których niepodległa Ukraina jest nie do pomyślenia. P. Mowczan, D. Pawlyczko, K. Motrycz, H. Filipczuk, W. Melnyczenko, M. Tymoszyk, I. Farion, H. Pahutiak – czy można wszystkich wymienić? W numerze z 11-17 marca 2021 roku M. Tymoszyk pisze, jak słynny Nieżyn trzyma się moskiewszczyzny: „Niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy…”. Jak ciężko z tego na sercu!.. Ja zaś przypomniałam sobie, jak rówieńscy proświtianie w 2009 roku jechali oddać hołd bohaterom Krut, zajechali do Nieżyna, dopytując o drogę, bo się zgubili. Przed radą miejską zobaczyli pomnik Lenina i oburzyli się. Już z Równego napisali list do mera miasta z materiałami o zbrodniach Lenina. W odpowiedzi napisano, że tak chce gmina. Swego czasu pisaliśmy do Sum, żeby zdjęto z obwodowej biblioteki imię Krupskiej, która paliła nawet dzieła Lwa Tołstoja i rosyjskie baśnie ludowe. Tak od ponad 30 lat walczymy z „podnóżkami Moskwy”. Rówieńskie miejskie towarzystwo „Proświta” w tym roku zapoczątkowało projekt oświatowo-edukacyjny „30 dobrych spraw na 30-lecie Niepodległości Ukrainy”. Już dość znacząco uczciło
Działacz Proświty Mychajło Borejko: z okazji jubileuszy Lesi Ukrainki i Tarasa Szewczenki posadzono w rówieńskim parku imienia Proświty grusze Lesi Ukrainki i 30 kalin. To zasługa naszej rady, w skład której wchodzą pasjonaci i odpowiedzialni ludzie: K. Sy-
Tłumaczenie maszynowe
Alona RADECKA, sekretarz Chmielnickiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, członkini NZDU. Triada tego, co przemyślane i przeżyte, legła u podstaw życiowej spowiedzi mądrego i utalentowanego pisarza z Chmielnicczyzny, Mykoły Maczkiwskiego. Niestety, już nieżyjącego… Urodziwszy się w małej wsi Chorostok w rejonie sławuckim, zdołał osiągnąć znaczące sukcesy w literaturze i zająć zaszczytne miejsce wśród znanych autorów nie tylko rodzinnego Podola, ale i całej Ukrainy. Miał wielu przyjaciół i znajomych za granicą, co świadczy o jego związku ze światową literaturą. Mimo wady zdrowotnej (utrata słuchu w dzieciństwie), Mykoła Maczkiwski ukończył wydział dziennikarstwa Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. J. Franki. Pracował w prasie. Był redaktorem białogórskiej gazety rejonowej, redaktorem literackim, korespondentem gazet obwodowych „Radianśke Podillia” (obecnie „Podilśki wisti”), „Korczahyneć” (później „Rowesnyk”), redagował gazetę obwodową „Podilśka panorama”. Swego czasu kierował gabinetem młodego autora przy Chmielnickiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Wszechstronna wiedza i wysoki intelekt Mykoły Antonowycza pomogły mu zrealizować swój potencjał twórczy, wypracować profesjonalny styl i przejawić go poprzez różnogatunkową specyfikę pisania oryginalnych utworów. Spod jego pióra wyszły gruntowne prace literacko-krajoznawcze, zbiory poetyckie („W żytach”, „Czerwonyj rusznyk”, „Żywyj doszcz”, „Zawiaz dobroty”, „Osinia radist” i in.), powieści artystyczno-dokumentalne („Sorokoduby”, „Za soniacznyj promin trymaiuczyś”, „Żywy – jak sad”, „Kuncza, XXI”, „Brat i sestra”), powieści („Parol – Proskuriw”, „Czornyj diak”, „Prowesiń w imli”, „Do weżi Czerlenoji”, „Korijatowyczi”, „Karateł”, „Pryszełeć z Jewropy”). Wszystkie one są pełne dobra, wewnętrznego uniesienia, wiary i nastrojowej harmonii. Taki był sam autor – dobrotliwy, otwarty, szczery, z wspaniałym poczuciem humoru. Szanowali go i cenili koledzy z pracy, jego wskazówki do dziś pamiętają autorzy, którym przekazał swoją wiedzę i umiejętności, bo przed oczami mają dobroć i miłość do życia, które pełnowodnymi rzekami płynęły ze szczerego ukraińskiego serca. Przeczytawszy jeszcze za życia pisarza książkę „Drewo tryjedyne”, wydaną przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury, rozumiesz, jak kompetentną i twórczą osobistością był Mykoła Maczkiwski. Książka jest poświęcona Chmielnickiemu Obwodowemu Muzeum Literackiemu. Z przedmowy Wasyla Horbatiuka, dyrektora tej placówki, wynika, że Mykoła Antonowycz przez pewien czas wahał się co do gatunku swojego „Drzewa…”: „Autor sam nie może konkretnie określić gatunku swojej książki. Niby powieść, ale nie powieść. Jednak nie ma to istotnego znaczenia, bo czytelnika ten wspomnieniowy nie-powieść pochłonie przede wszystkim swoją treścią. Przecież jest ona bogata w wydarzenia, nazwiska, kraje, ciekawa szczegółami twórczości i życia literatów, atrakcyjna sposobem narracji, w której dobrą struną brzmi humor, ironia i samoironia” – zaznacza Wasyl Iwanowycz. Problem z określeniem gatunku wynika z tego, że książka zawiera zarówno wspomnienia pisarza, jak i wywiady z innymi twórcami słowa, streszczenia, dodatki, w skład których wchodzą utwory epistolarne, badania alternatywne, a także fotowernisaż Mykoły Maczkiwskiego. Ogółem to ponad pięćset stron różnostylowego tekstu. Dlatego czytelnik musi sam określić gatunek. Ale jeśli być uważnym podczas czytania „Drzewa triedynego”, można zauważyć aluzje, które czasami czyni autor, aby podpowiedzieć czytelnikom, w jakim gatunku napisana jest jego książka (nie licząc dodatków). Pisze: „Właśnie tę poezję mam pod ręką – prosi się, by ją wyrecytować” albo „Pozwolę sobie przerwać tę opowieść na kilka minut – dla jednego ciekawego pytania”. Dlaczego by nie powiedzieć, że „Drewo-tryjedyne” to powieść-wystąpienie? Jest audytorium (wyobrażone), jest narrator, który w humorystyczno-ironicznej formie opowiada o swoim życiu, o podróżach i znajomościach ze znanymi osobistościami. Powieść-spowiedź. Ale każdy ma swoją wizję. Warto odnotować filozoficzne podłoże tytułu. Na początku książki pisarz wspomina drzewo triedyne, które „zaczynało rozkwitać od dobrych myśli i szlachetnych porywów. Rosło i szumiało naprzeciw słońca, które tak szczodrze pieściło życiodajnymi promieniami naszą starodawną wieś. Drzewo rodowe, w którym – ojciec, matka i syn. W liczbie potrójnej…”. Z jednej strony „drzewo” jawi się jako roślina. Jest ono „…mocne, trwałe i święte”, można się o nie oprzeć i powspominać dzieciństwo, młodość, przeanalizować dojrzałość. Z drugiej – „drzewo” jest triedyne. Taką triadę spotykamy także w Piśmie Świętym. To jeszcze raz potwierdza przywiązanie autora do Przykazań Bożych, których starał się przestrzegać przez całe swoje życie. I choć było ono dla niego niełatwe i pełne trudności, Mykoła Antonowycz mimo wszystko pozostawał wierny swoim zasadom i ideałom. Żyjąc literaturą, jej potężnym, prawdziwym słowem, artysta nie mógł stać z boku procesów literackich i nie wspomnieć postaci, które tworzyły w swoim czasie. Pierwszeństwo daje szestdziesiatnykom (pokoleniu lat sześćdziesiątych), chociaż opowiada też o innych okresach literatury. Wspomina znajomości z Pawłem Zahrebelnym, Mykołą Bażanem, Liną Kostenko, Leonidem Perwomajśkym, Iwanem Draczem, Borysem Olijnykiem, Mykołą Winhranowśkym, Hryhorem Tiutiunnykiem i innymi znanymi osobistościami. Zdumiewająco dobra pamięć pozwoliła Mykole Antonowyczowi przypomnieć sobie najdrobniejsze momenty spotkań z tymi czy innymi artystami. Ponieważ Mykoła Maczkiwski pisał zarówno poezję, jak i prozę oraz badania literaturoznawcze, odpowiednio dokonał dla siebie pewnych odkryć, które łatwo można znaleźć w nowo wydanej książce. Autor zrozumiał, że prawdziwy poeta „znaczy – rzadki. Takiego szukać – drugi raz nie znajdziesz…”. Ważną rolę odgrywa w tym uznanie talentu przez innych, znanych, wielkich. „Aby zwrócić uwagę na poetę, zainteresować się, z jakiej jest miejscowości, trzeba napisać takie wiersze, żeby, jak to mówią, dech zaparło” – pisze Mykoła Antonowycz. Zaznacza również ważność obecności autora podczas omawiania jego książki: „A bez znajomości z autorem, zajmując się po prostu czytaniem, w obecnych czasach trochę ciężko… On musi odpowiedzieć na to, czego w jego książce brakuje…”. Nie pomija też przeznaczenia twórców słowa: „On – pisarz. A pisarze, tak jak i Bóg, wiedzą wszystko i o wszystkich”. Na zawsze zapamiętał wskazówki Mykyty Hodowancia, który mówił o tym, że poezji „nie ma bez obrazowego słowa, ale obrazy muszą być świeże, wyraziste, oryginalne. To daje się osiągnąć uporczywą pracą nad wierszowanym wierszem…”. Wśród wniosków pisarza jest znana fraza: „Mylą się nawet geniusze”. W przedmowie do książki Borysa Kornijenki „Korinnia” (Korzenie), napisanej przez Leonida Perwomajśkiego, z którą zapoznał się Mykoła Antonowycz, jest twierdzenie o tym, kto jest poetą. Otóż: „…poeta – to ten, o którym mówimy bez epitetu „młody”. Czyli – Poeta, chociaż i młody…”. O M. Maczkiwskim literaccy twórcy tak mówili: „A ty – cierpliwy. Innymi słowy – wielkomęczennik. Z takich wyrastają prawdziwi poeci…”. Tak też się stało. Chociaż sam autor nazywa siebie „mniej zauważalnym literatem” i skromnie opowiada o swoich osiągnięciach. Język tekstów jest żywy, potoczny. Użycie dialogów, humorystyczno-ironicznych wstawek, pytań-odpowiedzi, przysłów i epistolaryki czyni książkę łatwą w czytaniu, pasjonującą. Autor nie wywyższa się przed innymi, nie chwali się swoim powołaniem, nie promuje swojej twórczości, a wręcz przeciwnie, akcentuje uwagę na prostocie i motywuje czytelnika do studiowania literatury, jej głęboko poznawczego charakteru. Nie można powiedzieć, że „Drewo tryjedyne” jest unikalne w swojej istocie. Ono, jak i życie, ma swoje wzloty i upadki, ostre zakręty i nieoczekiwane przeszkody, ale to prawdopodobnie było w planach Mykoły Antonowycza, gdyż w swoich utworach nie dąży do przedstawienia wszystkiego jako idealnego, a wręcz przeciwnie, chce za pomocą Słowa odzwierciedlić wszystkie kontury żywej egzystencji, gdzie wszystko się zdarza. W książce są ostre skoki w czasie. Autor, opisując jedno wydarzenie, nagle przypomina sobie coś z przeszłości i zaczyna opowiadać już o tym, ale mimo wszystko z czasem wracając do tego, co zostało powiedziane wcześniej. Albo zdarzają się przypadki, kiedy pisarz nie widzi potrzeby opisywania całego procesu przygotowania czy analizy pewnej sytuacji i od razu przechodzi do rezultatu, jak oto: „…Ja to dobrze rozumiałem i rzuciłem się na podręczniki z niebywałym zapałem. Wieczorem śpieszyłem do Mychajła Hołowina. Jego czarująca Hałynka, żona, urywała jakąś godzinę-półtorej ze swojego rodzinnego czasu i pracowała ze mną – przekazywała swoją wiedzę języka obcego. I oto egzaminy zdane…”. Szczególny szacunek pisarz oddaje postaciom z różnych zakątków Ukrainy. To ci twórcy słowa, którzy zdołali przejawić siebie, każdy w swoim czasie. Kilka stron autor poświęca twórcom słowa, których znał osobiście lub którzy byli czy stali się znani w literaturze w ogóle. Z szczególnym drżeniem Mykoła Maczkiwski wspomina swoją pracę w muzeum literackim, w szczególności dobrym słowem odzywa się o ówczesnej dyrektorce placówki Tamarze Micinśkiej, która stymulowała go do samorozwoju, proponowała spotkać się z tymi czy innymi twórcami słowa, zebrać materiały o ich twórczości. Pod jej kierownictwem zdołał odwiedzić niemało miast Ukrainy, poznać literatów, o spotkaniu z którymi nawet nie marzył. W końcu, zostać prozaikiem. „Odkąd zabrałem się za prozę, a stało się to w muzeum literackim, gdzie dyrektor Tamara
Petriwna zaproponowała mi napisanie książki o poecie-wojowniku Wołodymyrze Bułajence, moimi nowymi konsultantami coraz częściej stawali się znani autorzy, którzy piszą opowiadania i powieści…” – wspomina Mykoła Maczkiwski. A jednak znalazł sobie pisarza-mentora duchowego. Został nim Wasyl Horbatiuk – “utalentowany prozaik, spadkobierca twórczego zapału Hryhora Tiutiunnyka”. Jego mądre rady, czasem i krytyka, pomagały Mykole Antonowyczowi “wygrzać” słowo, zasiać nim słowną niwę i z czasem zebrać bogaty plon. W powieści Mykoły Maczkiwskiego motywem przewodnim jest podróż – literacko-poznawcza, naukowo-uzasadniona, krajoznawczo-przemyślana. Będąc “skromnym literatem”, jak go w swoim liście nazwał krytyk Wołodymyr Pjanow, zdołał objechać prawie całą Ukrainę, zaczynając od małych wsi, a kończąc na dużych miastach, poznać różnych pisarzy i przedstawić siebie jako twórczą osobowość. Ten motyw wizualnie można przedstawić jako dwie gałęzie rozłożystego drzewa. Pierwsza – wewnętrzna, czyli taka, która odzwierciedla podróże pisarza po rodzinnym Podolu, Ukrainie w ogóle, druga – pobyt literata poza jej granicami. W swojej książce Mykoła Antonowycz zaznacza: “Mnie, najwyraźniej, tak już pisane – wędruję od małego” albo też “Wędrować przychodziło się nie tylko zbiorowo, trafiając do jakiejś grupy pielgrzymów, ale i w pojedynkę”. Warto zaznaczyć i to, że właśnie dzięki Mykole Antonowyczowi niemało literatów mogło odwiedzić jego malowniczy kraj. Byli wśród nich tacy, którzy przyjeżdżali z zagranicy. “Częściej zdarzało się to w tych czasach, kiedy “rozkwitała przyjaźń narodów” – zaznacza pisarz. Obok motywu podróży stoi motyw drogi, która niejednokrotnie prowadziła Mykołę Maczkiwskiego do znanych literatów w nieodkryte miejsca. Często zabierała ona niemało sił pisarzowi, przerywała się, gdy zastawała go noc, i kontynuowała się wraz z nastaniem dnia. Powiedzmy, w swojej książce Mykoła Antonowycz wspomina: “Następnego dnia jedziemy do Chinadijowa. Wysiadłszy z autobusu, człapiemy bardzo długą drogą. Aż nogi nam się ugięły!..” albo też podsumowuje: “…W takich kłopotach, trudnościach minęły lata. Epizodów z dziennikarskiego wędrowania nazbierało się na dobry tomiszcze, ale zostawiam je w swojej pamięci z nadzieją, że, być może, kiedyś one naprawdę staną się książką”. Wielkim wsparciem w jego twórczo zapracowanym życiu były żony. Najpierw Ałła Wasyliwna, “moja podniebna gołąbka”, jak nazywa ją autor, która zawsze przebywała obok i inspirowała, a później, po jej śmierci z powodu nieuleczalnej choroby, wierną towarzyszką życia stała się “zwinna i sympatyczna kobieta” Mariczka. Z nią też dożywał swoich dni Mykoła Antonowycz. I choć “kilka worków książek” było jego “jedynym bogactwem”, rozumiała męża, wszak takie już powołanie miał w życiu, pisarz-pracownik Mykoła Maczkiwski.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
czynili ją pokutnicą, która chodzi pod płotami jak żebraczka. I to na tłustych czarnoziemach, to na naszych podziemnych pokładach, które są bogatsze od tablicy Mendelejewa i które również sprywatyzowała zgraja dwunożnych drapieżników! Czyż nie o naszej sykofanckiej fałszywej elicie powiedział niezapomniany Taras: „niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy, warszawskie śmiecie wasi panowie”! Przed całym światem grabią naród ćwierć wieku i nasycić się nie mogą...” [s. 161]. „Wybacz, drogi czytelniku, piszę nie piórem — sercem. Boli. W dzień i w nocy. Boli. Choć wiem: honor można podeptać, a wolność zakuć w kajdany — nie da rady. Ona jest od Boga” [s. 161]. Rzeczywiście, w książce więcej bólu niż radości, więcej strat niż zwycięstw. Prześwity — w działalności mądrych budowniczych państwa, odważnych dowódców, których O. Hyża sławi wszelkimi sposobami — Bohdana Chmielnickiego, Iwana Mazepy, Iwana Wyhowskiego, Petra Bołboczana… I ulubionego bohatera — Iwana Bohuna. (Jego dusza jednoczy wszystkich, aż do poety Mychajła Draj-Chmary, który w syberyjskim obozie koncentracyjnym uratował młode życie, stając w zamian pod kulą pijanego czerwonogwiazdowego nazisty — wszak tacy w swojej istocie nie różnili się od nazistów zachodnich, którzy za kilka lat tak samo będą się zabawiali, strzelając do co piątego z ustawionych w szeregu jeńców). Jeśli chodzi o tych historycznych działaczy, którzy popełniali błędy (częściej w ideach niż w działaniach), pisarz niestety nie powstrzymuje namiętnej subiektywności — usprawiedliwieniem dla niego jest ten ból za tragedię narodu, który nieustannie podkreśla. (W końcu jego ból udziela się czytelnikowi). A czy będzie wolno i mnie przeprowadzić jedną historyczną paralelę na podstawie faktu literackiego? W 1818 roku w Anglii Mary Shelley stworzyła fantastyczną powieść „Frankenstein”. Obłąkany (a naszym północno-wschodnim sąsiadom „szczęściło się” do władców, z których większość była jeśli nie seryjnymi mordercami, to sadystami-maniakami) naukowiec Frankenstein „ulepił” czy też „zszył” ogromną istotę z fragmentów martwych ciał (dla stworzenia imperium podbito — w pewnym sensie zabito — mnóstwo wolnych narodów) i próbował ją ożywić. Skutki, rzecz jasna, były katastrofalne. Ta książka Ołeksandra Hyży doprawdy nikogo nie pozostawi obojętnym.
Tłumaczenie maszynowe
Łarysa MOROZ, m. Kijów Już podtytuł daje wyobrażenie zarówno o temacie utworu, jak i o jego gatunku — w autorskim ujęciu. Dalej, w tekście, znajdujemy jeszcze wyjaśnienia dotyczące jego stylu i kompozycji: “Po raz kolejny prosimy wielce szanownego czytelnika o wybaczenie za częste retro-odstępstwa, ale macie do czynienia z kawałkiem beletryzowanej historii w osobach” [s. 338]. Takie odstępstwa-zwracanie się do czytelnika, jak i rozmyślania pisarza o procesach historycznych, o problemach moralnych, liczne cytowania Biblii, w szczególności odwołania do nauki Chrystusa itp. — tworzą szczególną atmosferę książki, tę ważną cechę jej stylu, którą można nazwać kaznodziejstwem. Akcentowanie zaś licznych echa dawnych wydarzeń z współczesnymi, a także cech i działań ówczesnych imperialnych władców z cechami współczesnych politykierów i agresorów — ujawnia ostrą publicystyczność książki. W poemacie “Kaukaz” T. Szewczenko zwraca się do Jakowa de Balmena: “… mój przyjacielu jedyny, Mój Jakowie dobry! Nie za Ukrainę, A za jej kata przyszło przelać Krew dobrą, nie czarną...” I dalej prosi — już jego duszę: “Żywą duszą na Ukrainie przebywaj, Lataj z kozakami ponad brzegami, Rozryte mogiły w stepie doglądaj. Zapłacz z kozakami drobnymi łzami...” W dodatku do podkreślonej przeze mnie “żywej duszy”, widzimy też inne ulubione obrazy-metafory poety: “rozryte mogiły” jako znak ograbienia Ukrainy, “drobne łzy” — wszystkim zrozumiały gorzki smutek nad jej wielowiekowymi tragediami. Obszerny, wielostronny ten symbol pod piórem O. Hyży przekształca się w środek artystyczny, który pozwala połączyć wielu historycznych postaci (sławnych imion — ponad dziesięć, od charyzmatycznych Bohdana Chmielnickiego i Iwana Mazepy do Petlury, Bołboczana, Machny, Draj-Chmary) i zbudować zgrabną kompozycję wielostronicowego utworu. Pokonując (ignorując!) czas i przestrzeń, dusza Iwana Bohuna prowadzi dyskusje z wieloma działaczami (czyli też z ich duszami) ukraińskiej historii. Za tymi dyskusjami, jasna rzecz, stoi autor — historyk-badacz (on długi czas studiował archiwa — od europejskich do syberyjskich) i jednocześnie utalentowany pisarz-psycholog. O. Hyża — znany (w szczególności utalentowanie napisanymi powieściami historycznymi Wołodymyr WOZNIUK, pisarz, kulturoznawca, m. Czerniowce W liście do Olhi Kobylańskiej z 1 sierpnia 1901 roku Łesia Ukrainka pisała: “Raz zajechaliśmy wysoko na górę Nimczycz i widzieliśmy stąd przy zachodzie słońca coś tak pięknego i srebrnego, jak marzenie, – mówią, że zwie się Roztoky, ale ja myślę, że to nijak nie zwie się i że jego już teraz tam nie ma, bo coś takiego może pokazać się tylko raz i zniknąć, a już gdyby ktoś drugi raz chciałby to samo zobaczyć, to nie znalazłby”. Tak genialna poetka opisywała widziane z przełęczy Nimczycz, która na granicy Wyżnycczyzny i Putylszczyzny naszej Bukowiny. Stąd widać huculskie wsie Iwano-Frankowszczyzny i Czerniowiecczyzny, a fraza “coś tak pięknego i srebrnego, jak marzenie” dotyczy bukowińskich Roztok. One w swoim czasie dziwiły genialnych twórców filmowych Iwana Mykołajczuka i Bohdana Stupkę, kompozytora Wołodymyra Iwasiuka i, bez wątpienia, dziesiątki innych twórców oraz tysiące wielbicieli Bukowiny. W ostatnich dziesięcioleciach dziwią Roztoky niepowtarzalnymi utworami literackimi ziomkini, laureatki nagrody imienia T. H. Szewczenki Marii Matios, niebanalnością rozumienia huculskiej duszy i myślenia, dziennikarzem i pisarzem Anatolijem Tomkiwem. Roztokowianie dziwią świat i dziś – w Wyżnyckim wydawnictwie “Czeremosz” ujrzała świat książka Marii Kinasz “Synyczczyna kyczera. Poemat-legenda” (2021, 147 s.). Autorka urodziła się i zdobyła średnie wykształcenie w rodzinnej wsi, następnie opanowywała “Poćwiartowana świątynia” o Iwanie Honcie, “Oblężenie Karmaluka”) i uznany mistrz słowa artystycznego. A w książce “Złamany miecz” pełnowymiarowo ujawniły się jego szerokie możliwości artystyczne. On śmiało eksperymentuje, czasem jakby nawet bawi się możliwościami słowa artystycznego: to występuje jako psycholog-analityk, to jako realista, uważny na każdy, nawet najdrobniejszy szczegół, nawet na naturalistyczny (tego, ostatniego, warto byłoby unikać). Romantyczne barwy tutaj także są obecne — i w opisach przyrody (chociaż i zwięzłych), i w przedstawieniu miłości (której tak mało i taka ona tragiczna), i w wyrysowaniu charakterów postaci utworu — od absolutnie (czy prawie) idealnych do całkowicie negatywnych. W tym nieco brakuje pewnej równowagi, czyli uwagi artysty na okoliczności udanych osiągnięć czy porażek, a nawet błędów — nie tylko wobec jego ulubionych bohaterów. Chociaż zrozumiałe: na swój subiektywny pogląd on ma prawo. Należy podkreślić: książka jest przesycona rozmyślaniami pisarza o elicie społecznej, o jej decydującej roli w losie narodu (a u nas przecież w ostatnim czasie elitą zaczęto nazywać zwykłych dorobkiewiczów, często jeszcze i złodziejskiego pokroju). Czasem on przekazuje je przez myśli swoich bohaterów: “Bohun święcie wierzył w przykazanie Chrystusa: możesz uwolnić się z niewoli — skorzystaj z lepszego <...> słowo Chrystusa w pełni odezwie się w sercach Ukraińców pragnieniem swojego Państwa … Hetmanowi Chmielowi to udało się zrobić, a my, starszyzna, czynimy pośmiewisko z wielkiej sprawy jednoczenia <...>. Starszyzna nie wie i wiedzieć nie pragnie, że przywódca, wódz czy dowódca stoi nie w tłumie, a nad nim, bo formuje ze wspólnoty czynniki państwowe, które wzmacniają społeczeństwo jednością <...>. Taki jeździec obejmuje pospólstwo ogólnym, jednoczącym zamysłem i inspiruje go bojotwórczym duchem — wysokim duchem jeźdźców — szlachetnej elity. <...> W żyłach wodza nie może kipieć krew pasterza. Bo dla tego człowieka niebo — tylko do widnokręgu: czy będzie deszczyk na zagon… Jeźdźcowi ten widnokrąg znacznie dalej...” [s. 17]. Czasem — z samego dna obolałego serca pisarza wyrywa się gorzkie: “A co dzieje się w naszej niepodległej, dotąd zależnej Ukrainie? Gdzie nasza rdzenna, ciało z ciała i krew z krwi narodu ukraińska elita? Daleko, bracia, za widnokręgami historii: jednych jej jeźdźców srogo rozszarpano, innych zakuto w kajdany na wieki w kazamatach i więzieniach, a jeszcze innych, słabych, zwyrodniałych duchem, przekupiono, jak głodne szczenięta na Żytnim bazarze… Zgódźcie się z Jezusem: Car (władca) praworządnością wzmacnia kraj… A u nas? Każdy nasz prezydent ma Biblię w domowym księgozbiorze, dokąd uwięził ją dla wizerunku, a Państwo, które w powijakach jeszcze, oni uczą, powiedzmy, pieca, podmazując “świąteczną gliną” ściany. I to niezwykle poetycko, bo w “Synyczczynej kyczery” glej jest zastygłymi łzami jednego z głównych bohaterów…” Świętością otulasz duszę, przeczytawszy poemat Marii Kinasz. Przeplatanie poetyckich i prozatorskich wersów w stylu huculskich opowieści skłania do myślenia, dziwienia się i dziękowania autorce.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
filologię ukraińską na Uniwersytecie Czerniowieckim, pracowała jako nauczycielka na niwie oświatowej obwodu kirowohradzkiego, Bukowiny i Prykarpacia, aż w końcu zdecydowała się na książkę. Wydanie wsparł jej zemianin, rodem z Rozstok, dyrektor generalny spółki z ograniczoną odpowiedzialnością „Inwestycyjno-budowlana kompania” Ihor Jakiw'juk. Książkę wzbogacają ilustracje młodej rozstockiej mieszkanki, studentki Wyżnickiego Zawodowego Kolegium Sztuki Stosowanej im. W. Szkribliaka – Oksany Hremaliak. Wstępem do wydania opatrzył Anatolij Tomkiw. Pisze on: „Sama autorka, utalentowana pedagog, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej, w żaden sposób nie postrzega siebie jako pisarkę. Właściwie jest to jej pierwszy utwór literacki w dojrzałym wieku... W dzieciństwie Marička to niezwykle wrażliwe, rozumne dziecko, nauczone czytać jeszcze przed wiekiem szkolnym. Jej najbliższym przyjacielem był dziadek – dzwonnik w cerkwi Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy w Rozstokach. Od niego słyszała wiele bajek, legend, z nim rozmawiała właśnie w tym artystycznym stylu, gdy przedmioty stają się obrazami, a wydarzenia – fabułami. W wierszowanym wspomnieniu o dziadku autorka przypomina:
…Na ganku pod oknem,
Na dawnej drewnianej ławie
Słuchałam ciekawych historii.
Dziadek wymyślał bajki –
Takie szczególne, takie kolorowe:
I śpiew ptaków, i szum rzeki,
I oddech wiatru słyszałam w jego słowie.
Jako rodowity mieszkaniec guculskiej wsi nie dziwię się, że otaczający świat jest w gruncie rzeczy twoją rodziną, że o górach, skałach, poszczególnych miejscach opowiadają legendy, podania, pieśni, z których wielokrotnie sam korzystałem, tworząc poezję i prozę. Anatolij Tomkiw stwierdza: „Dla Gucuła przyroda jest żywa, uduchowiona i bez tej jedności nie ma już samego Gucuła. Ten, kto tu się urodził, już nosi w sobie gen pierwotności”. A dalej kontynuuje: „Autorowi tych wierszy łatwo rozważać ten temat, bo on także jest z Rozтоki, uczył się w szkole, w której uczyła się Marічka. Wszyscy my, uczniowie, wybiegając na przerwę, trafialiśmy pod czujny strażniczy dozór skalistej góry „Synyczyna kyczera” – naturalnego logo Rozтоki. Ona kryła w sobie coś żywego i namiętnego (tak nam się wydawało). Pamiętam, nazywaliśmy ją „górą miłości”. Była też tradycja: po ostatnim dzwonku wchodzili tu absolwenci, jakby przygotowując się do lotu w wielkie życie. Poczucie świątecznego, szczególnego stanu ducha czeka tu na każdego także teraz. Utwór Marii Kinasz rozszyfrowuje te odczucia losami bohaterów, porywającą fabułą i nawet ciekawym szczegółem obyczajowym… Okazuje się, że skład chemiczny skały jest szczególny – to tak zwany „glemej” o szaro-niebieskawym odcieniu. Nim rozтоkiwianie zdobili mieszkania, podmalowując-
Tłumaczenie maszynowe
Podczas rekonstrukcji sali widowiskowej wyremontowano awaryjny portal sceny, zainstalowano nowe oświetlenie sceniczne, systemy wentylacji i klimatyzacji, powiadamiania przeciwpożarowego, monitoringu wizyjnego oraz kamery obserwacyjne. Wymieniono belki stropowe antresoli i balkonu, położono nowe sieci elektryczne, odrestaurowano sufit sali oraz ozdobiono go sztukaterią i malowidłami. Położono nową nawierzchnię parkietową i zainstalowano nowe fotele, przy czym przewidziano miejsca dla osób z niepełnosprawnościami. – W naszym teatrze wydarzyło się coś, na co z niecierpliwością czekali zespół, widzowie i społeczność teatralna – podkreślił szef Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki, artysta ludowy Ukrainy Bohdan Strutyński. – Cały rok był poświęcony rekonstrukcji sali widowiskowej i teraz w odnowionym oraz eleganckim wyglądzie podaruje ona widzom wspaniałe wrażenia, doskonały nastrój, przyjemność i zachwyt ze spotkania z prawdziwą sztuką. Życie można postrzegać jako przeszkody, a można wręcz przeciwnie – jako wyzwania. Kiedy zaczęliśmy ten projekt, mieliśmy bardzo wiele wyzwań, bardzo wiele przeszkód. Zaczęła się pandemia, potem wymuszone lockdowny, miliony różnych drobiazgów. Ale w drodze spotyka się ludzi, którzy ci pomagają, którzy w ciebie wierzą. Jestem szczęśliwy, że razem udało nam się osiągnąć to, iż obecnie nazywają nas kijowskim teatralnym Wersalem. Chcę podziękować całemu naszemu zespołowi za wiarę, podziękować wszystkim przyjaciołom, bez których nie bylibyśmy tak silni. Osobne słowa podziękowania dla całego korpusu deputowanych Rady Kijowskiej, którzy nas wspierają, pomagają nam, dla departamentu kultury miasta Kijowa, wszystkich zastępców mera Kijowa, a także dla człowieka, który rozumie, że kultura musi być w awangardzie państwa – mera Witalija Kliczki. Zawsze nas wspierał, mam nadzieję, że będzie wspierał nadal. Wkrótce na wszystkich miłośników teatru czeka jeszcze jedno znaczące wydarzenie – premiera musicalu na motywach powieści Oscara Wilde’a „Dorian Gray”. Trudny rok był pełen wrażeń, a nasze trzy sceny „W foyer”, „Scena 77” oraz „Stage-Lab” godnie wytrzymały obciążenie w oczekiwaniu na zakończenie prac remontowych. Na „Scenie 77” odbyła się premiera melodramatycznej komedii „Premiera. Historia broadwayowska” według utworu Johna Cromwella „Premiera” (reżyser-inscenizator – zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ołeksandr Biłozub). W ciągu 86. sezonu teatralnego widzowie mieli możliwość zobaczyć szereg koncertów – „Od serca do serca”, „Misteria mglistego Albionu”, – Każdy z nas zostawia swoje ślady. Jakie one będą – zależy od otoczenia, okoliczności, momentu, a najbardziej – od nas samych – jest przekonana kuratorka projektu – artystka i historyczka sztuki Iryna Fedorenko (Semira). – Festiwal współczesnej sztuki ukraińskiej „Ślady” – to wielkoskalowy projekt artystyczny, który prowadzi-
„Zakochana dusza”, „Vivaldi. Klasyka z Oksaną Madarasz”. Nie pominięto również małych widzów – odbyła się premiera online spektaklu dla dzieci „W rytmie Afryki”, który stał się pierwszą z czterech inscenizacji („Wielka jazz-podróż”, „Hiszpańskie historie”, „Ukraina muzyczna”) w ramach projektu „Pierwszy krok w wielką sztukę”, zrealizowanego przez Narodową Operetkę Ukrainy przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Miło, że Narodowa Operetka otrzymała nagrody teatralne „Kijowska Pektoral” za 2019 rok w kategorii „Za najlepszy spektakl muzyczny” – musical „Rodzina Addamsów” Andrew Lippy (reżyser-inscenizator Kestutis Stasys Jakštas (Litwa)). A „Za najlepsze wykonanie roli kobiecej” wyróżniono solistkę teatru, zasłużoną artystkę Ukrainy Oksanę Prasolową za rolę Morticii Addams z tego spektaklu. Mam pragnienie z całego serca podziękować wszystkim, którzy pozostawali z nami przez cały ten czas, i zapewnić, że Narodowa Operetka Ukrainy nadal będzie godna swoich widzów i koneserów, zawsze będzie o krok do przodu! Pierwszy zastępca kijowskiego mera Mykoła Poworoznyk życzył zespołowi teatru nowych i wesołych premier, widzom dobrych wrażeń oraz tego, aby już całkiem niedługo była możliwość całkowitego wypełnienia dużej sali publicznością teatralną. Zastępca przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Wałentyn Mondryjiwski nazwał otwarcie odnowionej dużej sceny wzruszającym wydarzeniem, a Narodową Operetkę – diamentem wśród kijowskich teatrów. Jest przekonany, że teraz będą mogli tu konkurować z najlepszymi teatrami świata. Udało się zrobić to, o czym tak marzył zespół i ukraiński widz. U nas nierzadko kulturę finansuje się z zasady rezydualnej. Ale w rzeczywistości kultura to fundament, baza, rozwój, nowoczesność, konkurencja, jeden z symboli Ukrainy. Dyrektor Departamentu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Jana Barinowa podkreśliła ważność tego, że w teatrze wyposażono miejsca dla osób ze szczególnymi potrzebami, nazwała gatunek operetki najbardziej życiodajnym, życzyła zespołowi nowych twórczych zwycięstw. Główny baletmistrz teatru Wadym Prokopenko nazwał ten dzień nowymi narodzinami teatru. Za dużą sceną stęskniła się i trupa, i widzowie. A teraz Narodowa Operetka znów stanie się miejscem spotkań szczęśliwych ludzi. Według głównego chórmistrza teatru Ihora Jaroszenki to wydarzenie to wielkie szczęście dla całej trupy, a dla teatru to nowa estetyka, nowe wyzwania dla twórczych osiągnięć. Główny dyrygent Serhij Didok przekazał myśl wszystkich artystów i pionów technicznych, że otwarcie po remoncie dużej sceny to znakomite wydarzenie dla całej twórczej rodziny. Publiczność będzie dumna z tego, że Ukraina ma taki teatr. Główny artysta Ołeksandr Biłozub przyznał, że czuje się szczęśliwy, gdyż mógł dołączyć do otwarcia nowej epoki w historii teatru, która zaczyna się raz na sto lat. To prawdziwy cud, że takie piękno udało się stworzyć w tak trudnych warunkach. Jak przyznał główny inżynier Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki Wiktor Tkaczuk, proces pracy był bardzo niełatwy. Jeśli w innych teatrach takie projekty trwają trzy-pięć lat, to tutaj całą pracę wykonano w zaledwie osiem miesięcy. Również pan Wiktor opowiedział o niektórych sekretach procesu restauracyjnego, przeprowadził dla przedstawicieli mediów wycieczkę po odnowionej dużej sali. A na widzów Gali-koncertu czekała cała paleta stylów i gatunków, w których pracuje współczesny teatr europejskiego formatu. W pierwszej części koncertu w ukraińskich tłumaczeniach oraz językach oryginału zabrzmiały fragmenty ze znanych operetek „Zemsta nietoperza” J. Straussa, „Hrabina Marica”, „Księżniczka czardasza” oraz „Bajadera” I. Kálmána, „Kraina uśmiechu”, „Wesoła wdówka” oraz „Giuditta” F. Lehára. Ukraińskie dziedzictwo muzyczne zostało zaprezentowane arią „Jolan” z opery H. Majborody „Milana”. Po raz pierwszy w murach teatru zabrzmiał „Świt” do muzyki R. Leoncavalla. Podczas drugiej części, którą poświęcono musicalowi, na słuchaczy czekał cały szereg premier – zabrzmiały melodie „Wierzyć” M. Evanko, „Wróć do mnie” D. Ourrenna, „Muzyka zakończona” O. Vanoniego i in. Ulubione numery brzmiały w wykonaniu najjaśniejszych aktorów teatru – narodowych artystów Ukrainy Ihora Łewencia i Iryny Łapiny, zasłużonych artystów Walerii Tulis, Anatolija Pohrebnego, Julii Ilczenko, Oleny Arbuzowej, Dmytra Szaraburina, Iryny Bespałowej-Prymak, Arsena Kurbanowa, Hałyny Hrehorczak-Odrynskiej, Asi Seredy-Hołdun, Lubowi Dobronożenko, Wołodymyra Odrynskiego, Tamary Chodakowej i innych, a także chóru, baletu i orkiestry teatru. Ich występy pozostawiły niesamowite wrażenia i przypływ uczuć, na które wszyscy tak czekali. ...prawdziwie zaczynasz doceniać każdą chwilę życia. Na wystawie zaprezentowano nowe prace Iryny Fedorenko z serii „Faces”. To portrety znanych polityków, aktorów, piosenkarzy, pisarzy, artystów, którzy już pozostawili swój ślad w historii. Jeśli w zeszłym roku były to portrety Witalija i Wołodymyra Kliczków, Andrija Szewczenki, Swiatosława Wakarczuka, Andy’ego Warhola, to teraz artystka przedstawia wizerunki Ołeha (Fahota) Mychajliuty (zespół TNMK), Serhija Wusyka (zespół „Antytila”), Andrija Jacenki (Dizela), Petera Zalmayeva (prowadzącego) oraz kilka portretów graficznych nieznanych osób. Już po raz drugi można zobaczyć wizerunki Tarasa Szewczenki i Wołodymyra Zełenskiego. Podobnie jak w zeszłym roku, w jednej przestrzeni wystawowej połączono prace znanych artystów i początkujących. Uczestnicy projektu to artyści z różnych zakątków Ukrainy. Wszyscy oni poprzez różnorodność barw starają się przekazać pragnienie pozostawienia swojego śladu w księdze sztuki. Wśród artystów, którzy zaprezentowali tu swoje prace, są Wiktor i Natalia Prodanczukowie, Wiktor Łysyniuk, Oksana Tretiakowa, Wira Podkorytowa, Hanna Kołesnyk, Julia Szapowałowa i inni. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO. Po zakrojonej na szeroką skalę rekonstrukcji głównej sali (przeprowadzonej po raz pierwszy od 1902 roku) oraz wymuszonej kwarantannowej pauzie Narodowa Operetka Ukrainy otworzyła dużą scenę i nową stronę w historii teatru, który teraz wielu nazywa Kijowskim Wersalem Teatralnym.
Tłumaczenie maszynowe
W Muzealno-Wystawienniczym Centrum Sztuki Współczesnej Muzeum Historii Miasta Kijowa trwa festiwal współczesnej sztuki ukraińskiej „Ślady”. W ramach tego festiwalu otwarto wystawę „Art is Everywhere”, na której zaprezentowano prace zarówno znanych twórców, jak i całkiem młodych artystów. Odbywa się już po raz drugi. W ubiegłym roku ekspozycja zajęła dwa piętra Muzeum i otrzymała wiele pochlebnych recenzji. Aby ją zobaczyć, przyjeżdżali goście z innych miast, wśród zwiedzających byli znani politycy i kolekcjonerzy. Wiele ciepłych słów padło z ust kolegów-artystów oraz krytyków sztuki. W ramach festiwalu wystawy odbędą się nie tylko w Muzeum Historii Kijowa, ale także w innych lokalizacjach stolicy. Dziękuję wszystkim, którzy dołączyli do tego projektu, szczególne podziękowania dla Muzeum Historii Miasta Kijowa, które jest współorganizatorem. Prezentowane są tu różne techniki, różne rodzaje sztuki – grafika, malarstwo, batik i inne. Wśród uczestników są bardzo różni artyści z różnych zakątków Ukrainy. Osobne podziękowania dla tych z nich, którzy w naszym niełatwym czasie znaleźli możliwość osobistego wzięcia udziału w otwarciu tej wystawy. – Główną rzeczą jest stałość i konsekwencja – uważa pierwsza zastępczyni dyrektora generalnego Muzeum Historii Miasta Kijowa Tetiana Kostenko. – Właśnie te cechy są nieodłączne dla wszystkich projektów Iryny Fedorenko, jej wystaw indywidualnych i zbiorowych, a także festiwalu „Ślady”, który organizujemy już po raz drugi. Pomimo lockdownów i innych trudności, on trwa. Jestem przekonana, że festiwal będzie się dalej rozwijał, a my zobaczymy na nim wiele nowych twarzy artystów. Swoimi wrażeniami podzielili się także uczestnicy projektu. Charkowianka Iryna Pawluczenko przyznała, że właśnie dzięki festiwalowi ponownie odwiedziła Kijów, który uważa za centrum ukraińskiej kultury, wyraziła wdzięczność wszystkim widzom, którzy inspirują artystów do twórczości. Kijowianka Oksana Ochapkina uważa za prawdziwe szczęście zaprezentowanie swoich prac w tak prestiżowym muzeum w samym centrum stolicy. Jeszcze jedna artystka ze stolicy Natalia Czernohuz jest przekonana, że właśnie dzięki takim wystaw-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
my filmowaliśmy Jordan, obecnie otoczony nowoczesnymi willami. Cerkiew straciła autentyczność – pomalowano ją, zrobiono z niej taki sobie „cukierkowy obrazek”. Studenci-hrynczenkowcy zainteresowali się u współtwórcy „Babilonu”, czy zachowało się archiwum wideo filmu, w szczególności kadry, które ze względów cenzuralnych nie weszły do obrazu filmowego. Przecież swego czasu w prasie przemknęły doniesienia o tym, że wszystkie te materiały sprzedano nieznanemu kolekcjonerowi. – Tak, nakręcono dość dużo artystycznie cennego materiału – zapewnił Jurij Harmasz. – Opisać obecnie słowami te wątki i szczegóły jest mi niezwykle trudno – wszystko to trzeba byłoby zobaczyć. Ale, niestety, jest to niemożliwe. Informację o wykupionych materiałach, myślę, wymyślono. Mogę zapewnić: system, który istniał w radzieckiej produkcji filmowej, przewidywał ścisłe terminy przechowywania pomocniczych materiałów wideo, negatywów, reszty nakręconego materiału: 3 lata. Nikt, włącznie z twórcami, nie miał prawa ani wykupić, a tym bardziej wynieść tych materiałów ze studia filmowego. Jurij Harmasz – artysta wielostronny, odnoszący sukcesy fotokunstysta. Jego portret Tarasa Szewczenki, stworzony jako mozaikowe panneau ze zdjęć uczestników Rewolucji Godności, długi czas był wystawiany jako wielki baner w centrum Kijowa. Ma nie lada talent również do pisarstwa, z nowelami-wspomnieniami występuje w prasie. Są wśród nich prawdziwe perły – o gruszy, symbolu dzieciństwa, i o sławnych Iwanie Mykołajczuku oraz Serhiju Paradżanowie, szczerą przyjaźń z którymi podarował mu hojny artystyczny los.
Tłumaczenie maszynowe
Marharyta TAUSZAN, studentka I roku Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki. Zazwyczaj, oglądając filmy, uważamy to, co pokazano na ekranie, za osobistą wizję reżysera lub scenarzysty. A jak te reżyserskie zamysły są wcielane w życie? I jacy oni są, ci zakulisowi twórcy? Studenci pierwszego roku dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki spotkali się z czołowym przedstawicielem tej „fabryki snów” Jurijem Harmaszem. Znany operator filmowy, członek Związku Kinematografistów Ukrainy, Europejskiej Federacji Operatorów Filmowych I.M.A.G.O, zasłużony działacz sztuki Ukrainy rozpoczął spotkanie bez najmniejszego śladu „gwiazdorstwa”. – Być może dla waszych rodziców byłbym rozpoznawalny dzięki serialowi „Wiek balzakowski, czyli wszyscy mężczyźni są…”. Jakieś 7-8 lat temu puszczali go na wielu kanałach telewizyjnych. Uważam go za jeden ze swoich najlepszych seriali, chociaż to nie jest mój gatunek artystyczny. Za swoją wizytówkę Jurij Tymofijowycz uważa film „Babilon XX” Iwana Mykołajczuka – klasykę ukraińskiego kina romantycznego. O nim w większości była mowa na spotkaniu. Los zetknął Jurija Harmasza z Iwanem Mykołajczukiem podczas zdjęć do filmu „Zachariusz Berkut”. Wtedy przyszły operator był jeszcze studentem słynnego WGIK-u – w ekipie filmowej praktykował jako zwykły asystent operatora. Oczywiście znajomość studenta z aktorem, który już zabłysnął główną rolą w ulubionych wśród „wgikowców” „Cieniach zapomnianych przodków” reżysera Serhija Paradżanowa, była bardzo powierzchowna. Jednak wszystko zmieniło się po wielu latach i to w jednej chwili. Pewnego razu Jurij Harmasz, na którego operatorskim koncie było już kilka filmów fabularnych, szedł pawilonem rodzinnej wytwórni filmowej imienia O. Dowżenki, gdzie kręcono film „Odkupienie cudzych grzechów”. – Iwan siedział ucharakteryzowany na ławce, palił wtedy jeszcze nieosiągalne dla zwykłych śmiertelników „Marlboro”. Przywitałem się. Zatrzymał mnie. Wyciągnął swoją „pańską” papierosę. „Jesteś Jurko Harmasz? Widziałem twoje filmy. Zamierzam kręcić „Babilon XX”, więc cię zaproszę”. Oczywiście, to dla mnie było… Chociaż Iwan wtedy jeszcze nie miał prac reżyserskich, ale już znałem go jako wielkiego aktora, jako człowieka. Aż mnie uderzyło gorąco. Całkowite zaskoczenie – opowiada operator. Stylistyka filmów Mykołajczuka jest szczególna. Przekonajcie się sami, oglądając jego „Babilon XX”. Tworząc styl tego arcydzieła kina, operator-inscenizator Jurij Harmasz inspirował się pracami chorwackiego malarza, twórcy „naiwu” Iwana Generalića, które zobaczył jeszcze jako student. – Obrazowość, uważam, – to jeden z pierwszych i decydujących warunków. Właśnie ona czyni dzieło kinematograficzne artystycznym – zapewnia operator. Jego praca w „Babilonie XX” to prawdziwie mistrzowski splot obrazów. Przypomnijmy scenę śmierci matki braci, których postacie odtworzyli aktorzy Łeś Serdiuk i Jarosław Hawryluk. Woskowa świeca w martwych dłoniach, otoczona pękiem ziół. A po niej snują się chmurką pszczoły. Zagadka? Tak, to wieczna zagadka sztuki, którą każdy rozwiązuje na swój sposób. Film jest piękny naturą, cudownymi krajobrazami. Według słów Jurija Tymofijowycza, szukać takiego znaczącego tła zainspirował go jeden z obrazów słynnej ukraińskiej malarki Tetiany Jabłońskiej, który dawno temu, jeszcze jako student WGIK-u, zobaczył w Moskwie. – Kręciliśmy cudowny krajobraz: ukraińską wieś ze wzgórzami, chatkami… Bardzo ciekawy relief. Właśnie takiego szukaliśmy, bo według treści w naszym obrazie jest Babilon Górny i Babilon Dolny – i wzgórza, i doliny. Jurij Harmasz wspomina: w poszukiwaniu takiej natury przejechali 8 obwodów. Dotarli do bukowińskiej ojcowizny Mykołajczuka, do wsi Czortoryja. Już wydawało się, że znaleźli coś podobnego. Ale potem, w domu, przeglądając fotografie, operator i reżyser zrozumieli: bukowińska natura nie wpisuje się w stylistykę filmu. I trzebaż takiemu szczęściu: przejechawszy na próżno pół Ukrainy, znaleźli to, co trzeba, pół godziny jazdy od Kijowa: na urwiskach wsi Chałepja, Lisnyky, Wytacziw, Chodosiwka… Obecnie, kiedy film „Babilon XX” ma już 42 lata, Jurij Harmasz nie ukrywa, że chciałby przejechać-przejść się miejscami zdjęć. – Ciągnie. Zwłaszcza teraz, właśnie na miejsce głównych zdjęć. Ale boję się. Boję się rozczarować: zbyt nie do poznania zmieniają się obecnie te miejsca. Maestro wspomina: w niektórych zakątkach, które uwiecznił w „Babilonie”, odważył się pobyć 6-7 lat temu. I nic, oprócz żalu, z tych odwiedzin nie wyniósł. – Niepowtarzalną gruszę, koło której w środku nocy stała i zawodziła bohaterka Raisy Nedaśkiwskiej, ścięli, wzgórza wyrównali buldożerem… A staw, na którym Bądźmy razem! PRENUMERATA—2021 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe