Akcja “Nie pozwolimy sprzedać języka” pod Radą Najwyższą. Kijów, 15 lipca 2021 roku PETRO ANTONENKO WALENTYNA DAWIDENKO
Tłumaczenie maszynowe
Iryna FARION, doktor filologii, profesor
Przedmowa. Nie widzę sensu w podawaniu obszernych kontrargumentów na historyczne, filologiczne czy kościelne brednie politycznego karła i schizofrenika trzeciego tysiąclecia Putina, ponieważ jedynie naukowy wykład myśli stymuluje do rozszerzenia czy pogłębienia naukowej dyskusji. Natomiast w tak zwanym liście tego maniaka brakuje prawdy historycznej, a jest wyłącznie ideologiczno-propagandowy przekaz, obliczony na skrajnie nieoświeconą i uprzedzoną część nie tylko ukraińskiego społeczeństwa, ale także takich samych w Moskwii, Ameryce i Europie. Uważam, że ten list jest zaadresowany także do tych dalekich krajów, które nie mniej gorliwie „ułagodzają” Ukrainę niż nieszczęśni prezydenci Poroszenko i Zełenski, którzy ani razu nie zadeklarowali, że chcą zwyciężyć Moskwę w tej wojnie, a jedynie marzą o jej zakończeniu. Wojny po prostu tak się nie kończą: albo się je wygrywa, albo przegrywa.
Właśnie z tej klęskowej narracji Poroszenki–Zełenskiego, by „zakończyć” wojnę, wynika stosunek do wojny moskiewsko-ukraińskiej na świecie jako do konfliktu wewnętrznego: świat chce, aby to ukraińskie marudzenie rzeczywiście zakończyło się na korzyść interesów Moskwii, co przewiduje format miński, napisany przez Putina – Poroszenkę i wsparty przez biznesowych partnerów Putina – Merkel czy Macrona – Hollande’a (jedna mara…) 5 września 2014 roku.
Temu poprzedziła największa inwazja moskiewskiego wroga w nocy 24 sierpnia 2014 roku na obwód doniecki. 29 sierpnia moskiewskie wojska okupacyjne, przy wyjściu (zgodnie z ustaleniami) ukraińskiej kolumny z okrążenia pod Iłowajskiem, z bliskiej odległości rozstrzelały 254 żołnierzy. W czasie obrony Iłowajska (w znacznej mierze przez bataliony ochotnicze) w okresie 7–31 sierpnia 2014 r. zginęło 366 osób, rannych zostało 429, wzięto do niewoli 300, 19 zaginęło bez wieści… Właśnie ta tragedia i bohaterstwo Ukrainy oraz zbrodnia Moskwy stały się przesłanką aktu politycznej kapitulacji Ukrainy rękami Poroszenki poprzez podpisanie z Putinem porozumień mińskich – przełomowego wydarzenia wojskowo-politycznego, które zapoczątkowało wojnę na lata oraz stopniową i wyczerpującą formę likwidacji Ukrainy jako państwa, co tak pięknie ujawnił Putin w swoim liście.
Jednak właśnie z tego schizofrenicznego listu Putina Ukraińcy mogą wyciągnąć brzemienne w skutki lekcje, ponieważ sam list jest otwarcie cynicznym wypowiedzeniem wojny całej Ukrainie za sam fakt jej samodzielnego istnienia. To wymowny i szczery dokument neoimperialnego agresywnego myślenia przywódcy Moskwy, który mimo wszystko może przyczynić się do dekolonizacji myślenia Ukraińców i zmiany ich mentalności z wiecznej ofiary na mścicieli: Putin zmusza nas, byśmy go zniszczyli. Posłuchajmy Putina – i zróbmy wszystko na odwrót. To kolejna historyczna szansa dla Ukraińców, by dokonać wyboru na swoją, a nie cudzą korzyść. Tym listem Putin po prostu nakazuje nam, Ukraińcom, zjednoczyć się wokół języka ukraińskiego, prawdziwej ukraińskiej historii, naszej państwotwórczej cerkwi, naszych prawdziwych ukraińskich liderów-przywódców oraz interesów wyłącznie naszej gospodarki. Zatem drogowskazy dla Ukraińców od Putina są: swój język, swoją historia, swoją cerkiew, swoją armia – swoich bohaterów i przywódców, swoją gospodarkę i w konsekwencji – anty-Mińsk – anty-Rosję.
Swój język
Do głównego duchowo-kulturowego fenomenu każdego narodu – języka – Putin apeluje 11 razy, jak do żadnego innego sensu istnienia narodu. Prawda, albo przez swoje głębokie ignoranctwo, albo jednocześnie polityczny zamysł, przypisuje on terminom „język staroruski” czy „język ruski” znaczenie języka moskiewskiego, który do tamtego języka ma taki stosunek, jak polski, na przykład, do bułgarskiego. Dlatego od razu zauważmy, że „język staroruski” – to język staroukraiński (czy, jak jeszcze nazywają go niektórzy naukowcy, język starokijowski (H. Piwtorak), kijoworuski (S. Wysocki), starorusko-ukraiński (W. Nimczuk) i in.), a lingwonomen język ruski pochodzi od nazwy państwa Ruś, które powstało na przełomie VIII–IX w., początkowo składając się z ziem kijowskiej, czernihowskiej i perejasławskiej (8, s. 48), kiedy o Moskwie jeszcze przez 200 lat nie było mowy.
Dokończenie na str. 4–5
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym — przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. W minionych tygodniach na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Sytnyk Wiktor Tymofijowycz – 500 hrywien. 2. Łewczuk Heorhij Dmytrowycz – 500 hrywien. 3. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz – 1000 hrywien.
Tłumaczenie maszynowe
16 lipca 2021 roku Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło wideokonferencję „Historia Ukrainy a propaganda Putina”. Przedstawiamy uwadze czytelników „Słowa Proświty” główne tezy wystąpień jej uczestników. Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: „Dzisiaj mówimy o bardzo poważnym zagrożeniu, które rzekomo niespodziewanie pojawiło się w naszej przestrzeni informacyjnej i w ogóle w przestrzeni światowej, w związku z doktryną Putina, która dotyczy nie tylko przeszłości Ukrainy. Przecież kiedy on mówi o przeszłości, to jest to przede wszystkim rozmowa o jutrze. Nasze jutro w wymiarach moskiewskiego führera jest niebezpieczne tymi recydywami, które będą miały konsekwencje dla całej ludzkości. Nawet nie uświadamiamy sobie, że to oświadczenie, doktryna, odezwa czy krótki kurs Ukrainy w wykładzie Putina i Rosji jest skutkiem, moim zdaniem, tych ustaleń, które miały miejsce w Szwajcarii. Wcześniej były pojedyncze oświadczenia, odezwy, publikacje, przecież Rosja już dawno i systemowo pracuje przeciwko Ukrainie, ukraińskiej państwowości i ukraińskiej tożsamości. Wziąłem tylko kilka prac, aby zilustrować tę tezę: Leonida Sokołowa „Ostrożnie: ukraiństwo!”, która wyszła 10 lat temu, i Siergieja Rodina „Wyrzekając się rosyjskiego imienia”. To wszystko jest poświęcone nam – setki, tysiące wydań w samej Rosji. Tam są nawet osobne półki w księgarniach. Zszokowało mnie to, kiedy jeszcze mogłem jeździć do Moskwy z ramienia Rady Najwyższej Ukrainy. Kiedy spotykaliśmy się w Ukraińskim Centrum Kultury, widzieliśmy cały dział antyukraińskiej literatury w księgarni na Arbacie. Świadczy to o tym, że praca trwała, rozprzestrzeniała się po całej Ukrainie. Ta praca była wzmacniana przez piątą kolumnę w naszym państwie. Ale tak ostrego oświadczenia i tak ostrej doktryny jeszcze nie słyszeliśmy. Mogła się ona pojawić tylko w wyniku jednego wydarzenia (to moje przypuszczenie). Brałem udział w spotkaniu z ambasadorem USA w ZSRR Jackiem Matlockiem w hotelu „Ukraina”, na które zostali zaproszeni Mychajło Horyń, Iwan Dracz, Łarysa Skoryk i ja. Matlock, który przyjechał z Moskwy, prowadził z nami serię rozmów na temat: „Nie róbcie głupstw, nie rozwalajcie Związku. Może się to skończyć dla was wielkimi nieszczęściami”. USA w osobie Matlocka zajęły wtedy bardzo wyraźną promoskiewską, proimperialną pozycję. Od czasu do czasu nam o tym przypominali. Było to wtedy, kiedy prezydent Clinton zabrał naszą ostatnią tarczę, która chroniła nas przed naszym egzystencjalnym wrogiem. I kiedy prezydent Ukrainy Łeonid Krawczuk spotykał się z prezydentem USA na lotnisku „Boryspol”, ten żądał od naszego prezydenta, abyśmy pozbyli się także broni taktycznej. Faktycznie nas rozbrojono przed strasznym wrogiem. Jakie to miało skutki? Wszyscy dobrze wiemy: gdy tylko Łeonid Kuczma odważył się powiedzieć, że Ukraina to nie Rosja, i wydać książkę pod takim tytułem, skończyło się to taśmami Melnyczenki. Jesteśmy stale na celowniku moskiewskich karabinów maszynowych. Ale teraz jest to, najwyraźniej, uzgodnione z państwem, które decyduje o wszystkich światowych losach. Jeszcze w XX wieku było ono współwinne tego, co obróciło się wielomilionowymi stratami. Mam na myśli handel USA z Hitlerem. Niedawno byliśmy świadkami tego, jak nas sprzedały USA, kiedy niepodający ręki Putin przyjechał do Szwajcarii i spotkał się z Bidenem. Oznaczało to, że został zrehabilitowany. Od tego wszystko się zaczęło. Odrzucono nas od perspektywy Planu Działań na rzecz Członkostwa (MAP). Obiecywano nam go jeszcze w 2008 roku, ale my i dzisiaj nie widzimy perspektywy. Nie braliśmy udziału w omawianiu kwestii bezpieczeństwa zbiorowego w ramach NATO. I to, że teoretycznie uzasadnione [stanowisko] pojawiło się właśnie w tych dniach, świadczy, że po zmowie, która miała miejsce w Szwajcarii, chcą nas pozbawić suwerenności w zamian za to, że Moskwa stanie się sojusznikiem Waszyngtonu w konfrontacji z Chinami. To główna motywacja. Ona była i będzie. Przypomina mi to początek XX wieku, kiedy Ukraina została pozbawiona suwerenności. I stało się to ogromną światową tragedią. Musimy dokonać nie tylko zastrzeżenia wewnątrz państwa. Musimy zmobilizować się nawzajem w jedną całość w przeciwdziałaniu scenariuszom, które mogą nam narzucić ci, którzy stoją za naszymi plecami. Ci, którzy nie rozumieją jednego, że czynnik ukraiński jest wewnętrznym czynnikiem bezpieczeństwa europejskiego i światowego. Przygotujemy oświadczenie, do którego włączymy nie tylko prośwician, nie tylko naukowców. Będziemy zwracać się do polityków USA, aby zaprzestali tej bezsensownej drogi naprzeciw Putinowi. Przecież doprowadzi to do światowego nieszczęścia, które znów zacznie się od Ukrainy”. Wołodymyr Wasylenko, prawnik-międzynarodowiec, doktor nauk filozoficznych: „Omawiany artykuł jest skromnie podpisany – Władimir Putin. Ale umieszczenie tego artykułu na stronie internetowej prezydenta Rosji nadaje mu status oficjalnego stanowiska państwowego. Artykuł jest produktem kwalifikowanej fałszerstwa historii.
Jednak należy ją rozpatrywać nie jako opus na temat historyczny, lecz jako platformę polityczno-ideologiczną służącą uzasadnieniu antyukraińskiej polityki imperialnej Rosji oraz usprawiedliwieniu jej zbrojnej agresji przeciwko Ukrainie. Artykuł zaczyna się i kończy tezą o tym, że Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród, czyli domyślnie naród rosyjski. Tym samym naród ukraiński rozpatrywany jest jedynie jako część „ruskiego miru”, pozbawiona własnej tożsamości, a co za tym idzie – bez prawa do suwerennego państwa narodowego. Należy zwrócić uwagę, że publikacji artykułu W. Putina towarzyszył rozkaz Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej o jego obowiązkowym włączeniu do programu zajęć z przygotowania wojskowo-politycznego personelu rosyjskich sił zbrojnych. Zarówno artykuł, jak i rozkaz pojawiają się wtedy, gdy ósmy rok z rzędu trwa zbrojna agresja Rosji przeciwko Ukrainie. Wojna, która rozpoczęła się w lutym 2014 roku od aneksji Krymu, miała na celu szybkie rozczłonkowanie Ukrainy. Dzięki oporowi batalionów ochotniczych i pododdziałów Sił Zbrojnych Ukrainy Rosji nie udało się przeprowadzić blitzkriegu. Ale jej cel – zniszczenie Ukrainy – pozostaje. Dla realizacji tego celu rosyjskie kierownictwo w każdej chwili może rozpocząć pełnoskalową inwazję na Ukrainę. Musi to uświadomić sobie ukraińskie społeczeństwo i z tego powinny wychodzić ukraińskie władze, organizując przeciwdziałanie agresji Rosji i budując relacje ze światem zewnętrznym. Obecnie na Ukrainie podejmowane są działania skierowane na odparcie zbrojnej agresji, ale są one niesystemowe i niewystarczające. Dzisiaj, gdy już ósmy rok trwa wojna Rosji przeciwko Ukrainie, brakuje kompleksowego i systemowego programu rozbudowy Sił Zbrojnych Ukrainy, obliczonego na stworzenie potężnych sił oporu narodowego. Paradoksalne jest to, że w ósmym roku wojny ponad 50 procent Ukraińców uważa Rosję za kraj przyjazny. To wynik naszej nieefektywnej polityki humanitarnej, która powinna być składową polityki odparcia zbrojnej agresji Rosji. Taka sytuacja stanowi ogromne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy i samego jej istnienia jako niepodległego państwa. W tych okolicznościach niezbędny jest radykalny przegląd strategii państwowej, skierowanej na mobilizację wszystkich sił i zasobów społeczeństwa na odparcie rosyjskiego zagrożenia. Na publikację artykułu Putina jest reakcja na Zachodzie. W zachodnich publikacjach podkreśla się imperialistyczny charakter stosunku Rosji do Ukrainy, w poszczególnych publikacjach mowa o tym, że artykuł W. Putina to wypowiedzenie wojny Ukrainie. Niestety, na Ukrainie praktycznie brak oficjalnej oceny tego antyukraińskiego manifestu, jakim jest artykuł Putina i który orientuje instytucje władzy Rosji oraz jej siły zbrojne na kontynuację polityki zniszczenia Ukrainy. Przez postawę władz artykuł Putina nie stał się przedmiotem poważnej publicznej dyskusji eksperckiej. Środki masowego przekazu na Ukrainie dyskutują o mnóstwie najróżniejszych kwestii, większość z nich jest trywialna. Tymczasem obywatele Ukrainy pozostają niepoinformowani o jeszcze jednym bardzo niebezpiecznym wrogim przejawie antyukraińskiej strategii Rosji. W świetle powyższego należy zwrócić się do instytucji władzy Ukrainy, w szczególności do prezydenta, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Ministerstwa Obrony Ukrainy oraz innych resortów z apelem o podjęcie działań na rzecz szerokiego wyjaśnienia na Ukrainie i poza jej granicami agresywnego celu politycznego tego wytworu Putina”. Petro CZERNEHA, doktor nauk historycznych, profesor: „Artykuł Putina to nie tylko memorandum, nie tylko deklaracja, to raczej dyrektywa wojny hybrydowej, zaborczej. Wiele zaczerpnął od Lenina, który, aby zagarnąć Ukrainę, w ciągu lat 1917–1921 pisał dyrektywy, w których wyraził wszystkie pretensje Rosji Radzieckiej wobec Ukrainy. To dyrektywa działań dla całego świata. Myślę, że jest ona skierowana głównie do zagranicznego polityka, do wspólnoty światowej, a nie do narodu rosyjskiego, który żyje w takiej atmosferze od XVI wieku. Artykuł przesiąknięty jest propagandową jezuityką, teoretycznymi wnioskami i uogólnieniami, które z historycznych pozycji są całkowitym kłamstwem. Ale przecież cała rosyjska historia zbudowana jest na mitach i legendach. Jeśli mity mają obiektywną podstawę, są cenne. Jednak mity Putina żadnej obiektywnej podstawy pod sobą nie mają. To szkodliwa mitotwórczość, skierowana na zagarnięcie, zniewolenie narodów. Kiedy ocenia okres od podpisania przez Bohdana Chmielnickiego ugody z Moskwą i do XIX wieku, to robi ukłon w stronę narodu ukraińskiego, że Małorusini mieli wpływ na „tworzenie wielkiego wspólnego kraju”. XIX wiek nazywa wiekiem „dobroczynności Państwa Rosyjskiego wobec Ukrainy”, mówi, że carat wspierał kwestię ukraińską. W rzeczywistości w ciągu XIX wieku ukraińska inteligencja doświadczała represji, prowadzona była aktywna polityka rusyfikacyjna, dochodziło do zakazu języka ukraińskiego, literatury, piśmiennictwa, wypaczania całej naszej historii. Akademia Kijowsko-Mohylańska jeszcze przed tym czasem została przekształcona w duchowną. Pisze, że w XIX wieku były aktywne procesy „rozwoju małoruskiej tożsamości kulturowej w ramach wielkiego narodu rosyjskiego, jednoczącego Wielkorusów, Małorusów i Białorusinów”. I nie wspomina o tym, że był to wiek aktywnej asymilacji ukraińskości, dążenia do jej zniszczenia. Jednym zdaniem wspomina Tarasa Szewczenkę oraz innych działaczy kultury ukraińskiej. Zupełnie nie mówi o Kuliszu, Kostomarowie i wielu innych. Nic nie mówi o wyniszczeniu narodów Kaukazu. O innych narodach, które zostały wykrwawione. Dalej gwałtownie przechodzi do XX wieku, rewolucji. Nie mówi, że Rosja zagarnęła Ukrainę. Centralną Radę, Dyrektoriat i Państwo Pawła Skoropadskiego nazywa „quasi-państwowymi zjednoczeniami”. Putin, tak jak Lenin, mówi, że będziemy Uczestnicy rozmowy (od lewej do prawej): Serhij Prysuchin, Petro Czerneha, Pawło Mowczan, Heorhij Filipczuk
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zniszczone. Tylko innymi słowami. On mówi, że sami Ukraińcy zjednoczyli się z Rosją. Że wtedy trwała wojna domowa i dziś będziemy was „ratować”. „Советская Украина – это полностью детище советской эпохи” – pisze Putin. I że stało się to kosztem Rosji. Oczywiście nie wspomina, że Ukrainie odebrano Kubań, a potem także Słobidską Ukrainę. Nawiasem mówiąc, zaledwie Ukraina ogłosiła Niepodległość, wszystkich Ukraińców, którzy mieszkali na Słobidskiej Ukrainie (obwody kurski, woroneski i biełgorodzki), siłą przepisano na Rosjan. Putin mówi, że „украинцы – талантливый и трудолюбивый народ”. Ale ani słowem nie wspomina o trzech Hołodomorach, które zostały sztucznie zorganizowane przez Rosję. Sowiecka Rosja to czysty faszyzm, który stał się podstawą dla niemieckiego i włoskiego faszyzmu. Musimy z nim walczyć odrodzeniem narodowo-kulturalnym. Ponieważ władza u nas dziś nie jest ukraińska ani pod względem treści, ani charakteru, to musi to robić naród ukraiński, tak jak robił to przez całą swoją historię”.
Stepan WOŁKOWECKI, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki: „We wszystkich wystąpieniach w zupełnie logiczny sposób uzasadnia się myśl, że należy stawiać opór dążeniom Putina. Wydaje mi się, że materiały, które on opublikował, powinny skłonić nas wszystkich, a przede wszystkim struktury akademickie i historyków, do przygotowania poważnego materiału w odpowiedzi. Jego składową częścią powinno być obalenie mitów o wspólnych korzeniach Ukraińców i Rosjan. Warto zacząć od tego, by nazywać Rosję Moskwą. Taki materiał da możliwość głębszego uświadomienia sobie naszych historycznych korzeni, by lepiej odczuć różnicę między mentalnością moskiewską a mentalnością ukraińską. Chciałbym również porozmawiać o „Deklaracji o Państwowej Suwerenności Ukrainy”, którą przyjęto 31 lat temu. Są tam postanowienia, które do dziś nie zostały wykonane i nie znalazły odzwierciedlenia w Konstytucji Ukrainy. W szczególności w rozdziale VI „Samodzielność gospodarcza” napisano: „URSR samodzielnie określa swój status gospodarczy i utrwala go w ustawie. Naród Ukrainy ma wyłączne prawo do posiadania, użytkowania i podziału bogactw, a zwłaszcza w ogólnozwiązkowych funduszach diamentowym i walutowym oraz w zasobach złota i walut, które zostały stworzone dzięki wysiłkom narodu republiki”. To postanowienie do tej pory nie zostało wykonane. Moskwa nie chciała dzielić się ani z Ukrainą, ani z innymi republikami ówczesnego Związku Radzieckiego”. Jak wiemy, „Deklaracja o Państwowej Suwerenności Ukrainy” stała się podstawą dokumentów o „Proklamowaniu Niepodległości Ukrainy” oraz Konstytucji Ukrainy, czyli odegrała swoją wybitną rolę historyczną”.
Serhij PRYSUCHIN, doktor nauk filozoficznych: „Obecne warunki gospodarcze i polityczne wymagają określonego stanowiska. Jest to stanowisko sprzeciwu. Jest to stanowisko sabotażu wszystkiego, co nam nie odpowiada. Jest to stanowisko nowej formy konfliktu. Nie milczymy, nie boimy się mówić prawdy. Są dwie drogi: albo konflikt, albo dialog z tym wszystkim, co nam nie odpowiada. Jeśli świat nie wie, jak poniża się wolność działalności gospodarczej, politycznej i kulturalnej w Ukrainie, to z Ukraińcami można robić wszystko, na co przyjdzie ochota. Wyjściem jest mówienie prawdy, tak jak robi się to w „Proświcie”. Moje stanowisko składa się z dwóch tez. Pierwsza – pesymizm, ale pesymizm delikatny. Dla Ukrainy nie nadszedł jeszcze koniec świata. Runął mit, że Ukraina jest częścią Rosji. Runął także mit, że nie ma ukraińskiego patriotyzmu. Istniał, istnieje i najpewniej nigdzie nie zniknie. Ukraina nie dąży do jakiegoś abstrakcyjno-humanistycznego pokoju z Rosją. Ukraina nie przegra wojny. Od 2014 roku tworzymy opór. Runął mit o nieudolności ukraińskiego społeczeństwa. Mamy ogromne motywy do oporu, do obrony swojej godności. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu nie potrafilibyśmy nawet sobie wyobrazić, że będą istniały takie formy oporu, jakie dziś potrafi zorganizować nawet młodzież. Nie przeraża mnie nawet piąta kolumna. Zupełnie ucichła. Oczywiście, nie zniknęła. Ale dziś ta kolumna nie może wyrządzić takich szkód w polityce, gospodarce, kulturze, jakich by chciała. Oczywiście zagrożenia istnieją i są zrozumiałe. Zagrożenia te płyną ze strony rosyjskiego faszyzmu. Ten temat jest dziś kluczowy. Czego chcemy od Rosji, skoro przez ostatnie 300 lat była sprawcą 132 wojen? Tylko 6 wojen było obronnych, pozostałe – zaborcze, gwałtowne, ograniczające wolność innych krajów gospodarczo, politycznie, kulturalnie, duchowo, religijnie. Rosja nigdy nie odniosła zwycięstwa w sferze duchowości i kultury. Zwyciężała wyłącznie dzięki systemowi przemocy, dzięki systemowi ekspansjonizmu i imperializmu. Mówiąc o sytuacji, która dziś powstała w Ukrainie, chodzi o to, że Ukraina zderzyła się z ideologią rosyjskiego faszyzmu, totalitaryzmu. O tym mówi przeważająca większość liderów postępowych krajów świata. Ideologię i politykę faszyzmu realizuje cały rosyjski naród, a nie poszczególni politycy. Bo 84 procent Rosjan zagłosowało za możliwością użycia broni przeciwko „braterskiemu” narodowi. Historia stosunków Rosji z Ukrainą mówi o tym, że w XX wieku przygotowywano wojny, które trwają także w XXI wieku. To ludobójstwo wobec ludności ukraińskiej, niszczenie wszystkich zaczątków ukraińskiego budownictwa państwowego, Hołodomor 1933 roku. Mamy 20 milionów ofiar. Nie mówię już o kontynuacji ludobójstwa w latach 1945–1954, deportacji wielkiej liczby ludności, ludobójstwie na terytorium Krymu. Dziś obserwujemy próby kontynuacji hegemonii Rosji za pomocą ideologii faszystowskiej, faszystowskiej ekspansji, które nigdzie nie zniknęły. Wcześniej ludobójstwo dokonywało się za pomocą bolszewików, a teraz – za pomocą rosyjskich oligarchów, rosyjskiej gospodarki, rosyjskiej ideologii, rosyjskiej polityki. Musimy wiedzieć, że pokój nadchodzi tylko wtedy, gdy wróg zostanie pokonany. A dopóki nie pokonamy go w sferze gospodarki, polityki, kultury, nie ma podstaw, by mówić o pokoju. To będzie imitacja, kompromis ze złem”.
Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy: „Jest jedna rzecz, która powinna nas wszystkich łączyć w jednym rozumieniu, jednej zgodzie. Jest nią to, że XXI wiek będzie wiekiem wojny o ukraińską tożsamość albo wojny przeciwko ukraińskiej tożsamości. Tego pisania naszego pozornego „brata” i jednocześnie wroga, Rosji, nie sformułował sam Putin. To jest kumulująca energia imperialnego zła, skupiona w monarsze Putinie jako apel do Rosjan, apel do Ukraińców, apel do wszystkich istniejących na Ziemi. Poświęcamy wiele uwagi, a nawet staramy się organizować dyskusje z punktu widzenia ocen i faktów, które podaje ten artykuł. A nie warto, bo to jest ciągłe kłamstwo. To kłamstwo stało się filozofią i polityką rosyjskiej karlicowej imperii. Na kłamstwo nie ma rady. Jak mówił mój dziadek: „Głupiemu nie jest nudno samemu, niech dalej prowadzi rozmowę sam ze sobą”. Co musimy robić my? Otrzymaliśmy dokument filozofii fałszywej jednorodności, której nie mamy prawa się trzymać nawet w dyskusji. Ukraina ma tylko dwie drogi: jedną – do chwały, drugą – do hańby. Zrozumiałe, że każdy przytomny Ukrainiec dziś drogi hańby nie wybierze. I Putin w swojej koncepcji-apelu, w oświadczeniu, przede wszystkim zwraca się do narodu ukraińskiego. Właśnie po to, by zwrócić nas, Ukraińców, którzy od ósmego roku walczą o swoją godność państwową, tożsamość narodową; o swoją kulturę, język, Kościół, o swoje osobiste, ludzkie. W swoim oświadczeniu mówi o partnerstwie. Przekonuje, że suwerenność Ukrainy jest możliwa wyłącznie na podstawie partnerstwa z Rosją. Ale my wybraliśmy chwałę, honor i godność swojego narodu. A hańba – to dla Putina, niech z nią pozostanie. A trzeciej drogi nie ma. I nie trzeba jej szukać, po prostu jej nie ma. Dziś musimy uczynić przestrzeń informacyjną narodową. Przeanalizujmy, dlaczego rozpoczęła się wojna i straciliśmy Krym oraz część Donbasu. Nawiasem mówiąc, to mini-wariant tego, czego chce Putin. A on dąży do zagarnięcia i zniszczenia Ukrainy jako takiej. Dlaczego więc doszło do zagarnięcia? Nie tylko Putin i rosyjska agresja są winni wszystkiemu. Ale też to, że przez te lata z milczenia, chciwości, a nawet poparcia najwyższej ukraińskiej władzy politycznej, odbywała się tam pełna zachowawcza i duchowa zaciek... zachowana. Nie jeden minister oświaty i nauki mówił, że był najlepszym ministrem w czasach niepodległości Ukrainy. Mam do nich jedno pytanie: dlaczego wydali 15 licencji i stworzyli na Krymie 15 wiodących rosyjskich uniwersytetów (12 z nich – w Sewastopolu), które odmówiły wszelkiej korekty programów z punktu widzenia ukraińskiego standardu edukacyjnego i zostały w pełni stworzone według rosyjskiego imperialnego standardu? A spośród 600 szkół na Krymie nauczanie w państwowym języku ukraińskim prowadzono tylko w 0,2%. Przestrzeń informacyjna jest wyczyszczona. Gazeta „Proświty” „Krymska Świetlica” z kilkoma setkami egzemplarzy nie mogła ukształtować innej mentalności. Nikt nie chciał wspierać ukraińskiego słowa, ukraińskiej sprawy, ukraińskiej edukacji i ukraińskiego Kościoła na Krymie. Od początku lat 90. w Sewastopolu chciano zbudować świątynię Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Patriarchatu Kijowskiego. Jednak we wszystkich czasach, za wszystkich przywódców, tego tak i nie zrobiono. Możemy kontynuować…”
W obwodach donieckim i ługańskim przed Majdanem dzieci uczono według elementarza „Наша Родина – матушка Россия”. Jakiej straszniejszej dywersji można było jeszcze się spodziewać? Problem polityki humanitarnej jest tą prapodstawą, na której rozwijała się ta agresja, na której straciliśmy część swojej suwerenności i ponosimy tak straszliwe ofiary. Aby nigdy więcej nie wracać do tej kwestii, musimy sprawić, by pod stopami takich nieudolnych polityków paliła się ziemia. Niedawno miałem dyskusję na ten temat na Uniwersytecie Charkowskim. Proponowano, aby wszyscy, którzy przyjadą tam na studia z zagranicy, studiowali językiem okupanta – językiem Federacji Rosyjskiej. Jeśli przy takim podejściu będziemy dalej flirtować z Putinem, to koncepcja sformułowana w jego oświadczeniu zacznie działać. Stanowisko społeczeństwa obywatelskiego to rzeczywiście stawianie oporu wszędzie i zawsze. Ale nie może milczeć także nasza nauka akademicka. Powinniśmy byli opracować historyczną koncepcję edukacji, obecną wszędzie – od szkoły podstawowej po uniwersytety. Musimy także opracować koncepcję edukacji literackiej. Jak dziś można wyrzucać na margines utwory, które są nie tylko kształtujące człowieka, ale także kształtujące państwo? Tak jak w swoim czasie wyrzucono „Bojarynię” Łesi Ukrainki i niektóre utwory Tarasa Szewczenki. W statutach wielu akademii jest taki punkt: „Służyć swojemu narodowi i swojej narodowej kulturze”. Ta ogromna, pracochłonna praca musi zostać obroniona w instytucjach akademickich i państwowych. Spóźniamy się. Putin już w 2014 roku zebrał wszystko, co najlepsze, z punktu widzenia edukacji akademickiej, które posiada. Zobowiązał do napisania nowej historii Rosji i przekazania jej od uniwersytetu aż po przedszkole. Oni to zrobili. Przy tym oczyszczono wszystko, co ukraińskie, na terytorium Rosji. Dziś w Federacji Rosyjskiej sytuacja jest taka, że każdy Ukrainiec, który tam przebywa, boi się nazywać się Ukraińcem. Zwracam się do Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy. Dziś za pieniądze podatników macie państwowy Ukraiński Instytut. (Marzyliśmy, że instytut ten będzie nosił imię Tarasa Szewczenki, nie udało się). Ten instytut musi być instancją miękkiej siły, ukraińskiej ekspansji kulturalnej na całym świecie. Oświadczenie Putina nie po to, by o nim po prostu rozmawiać. Musimy podejmować szybkie, adekwatne działania – państwowo-społeczne lub społeczno-państwowe. Musi to być synteza, synergia. Tylko to da nam możliwość zachowania naszej państwowości i ukraińskiej tożsamości narodowej. Również my, mimo wszystkich naszych kłopotów, jesteśmy zobowiązani do ponownego wydania „Kultury ukraińskiej” Iwana Ohijenka z 1918 roku. Wprowadzić ją do przestrzeni informacyjnej, zakładów edukacyjnych wszystkich szczebli. Bo tu są wszystkie odpowiedzi na putinowskie żałosne oświadczenie”.
Leonid MUŻUK, laureat Nagrody im. Szewczenki: „Potrzebna jest zmiana wektora działalności naszego publicznego nadawcy – zarówno radia, jak i telewizji. Dotąd nie zajęły one w naszym społeczeństwie tej pozycji, której trzeba bronić w wojnie z bardzo agresywnym i bardzo niebezpiecznym wrogiem. Weszły w życie przepisy ustawy językowej, która ma pomóc wszystkim telewizjom i kinematografistom zrozumieć, że język, który chroni Ukrainę i ocalił nam możliwość posiadania własnego państwa, jest zapewne najważniejszym czynnikiem w tym starciu. Z tego czynnika nawet Putin korzysta dość specyficznie. Wymyślono bardziej przebiegłą, bardziej podstępną doktrynę rozkładu ukraińskiego społeczeństwa od wewnątrz. Zgadzam się, że piąta kolumna na razie nie wygrywa. Ale działa, usuwa Ukraińców od władzy. Na razie nie mamy jasnego obrazu, nie widzimy, kto tu, na Ukrainie, kieruje tymi ludźmi, którzy odpychają Ukraińców i wypychają ich za kadr. A sami obejmują ważne odcinki naszej wspólnej niwy kulturalnej i kierują ją donikąd. Szczególnie dotyczy to dla mnie bardzo bolesnych sfer – telewizji i kinematografii. Warto zauważyć, że kinematografia w jakiś sposób zaczyna demonstrować mdłe ukraińskie stanowisko. Czuć, że jest potencjał, są ludzie, jest możliwość, aby przy odpowiednim pragnieniu władz nadać temu ruchowi naprawdę państwową misję. Kinematografia mogłaby dziś zapełnić ekrany, które eksploatuje nasz rosyjski konkurent. Z różnych przyczyn trwają starania, by przepchnąć przez Radę Najwyższą przedłużenie emisji w języku rosyjskim. Po to, by pokazywać te filmy, które Rosja zamawiała na terytorium Ukrainy za własne pieniądze, zobowiązując ukraińskiego producenta do nietłumaczenia ich na język ukraiński. Na Ukrainie są ludzie, którzy chcą zachować hamowanie tej ustawy, która ma już działać pełną mocą. Jeśli chodzi o ukraińską telewizję, to jest to problem numer jeden. Manipulowanie świadomością odbywa się na wszystkich kanałach telewizyjnych. Z nielicznymi wyjątkami mamy tylko nazwę – ukraińska telewizja. Jest mało takiej ukraińskiej telewizji, która rozumiałaby działania, jakie trzeba dziś opracować, by zneutralizować możliwości piątej kolumny już na nowym etapie. Ukraińska telewizja w żaden sposób nie zareagowała na artykuł Putina. Ponadto pracownicy publicznego nadawcy zadeklarowali, że będą poza polityką i nie będą robić tego, co wykracza poza ich standardy. To, co nazywa się reformą ukraińskiej telewizji, w rzeczywistości jest reformą przeciwko ukraińskiej przestrzeni kulturowej. Reforma, która niweczy możliwości Ukraińców, by stać się Ukraińcami. Jeśli dziś ktoś, kto się na tym zna, przeanalizuje siatkę programową, którą ma publiczny nadawca, skład zawodowy tych, którzy nim kierują i prowadzą tę politykę, to jedynie rozłoży ręce. W tym oświadczeniu, które mamy przygotować, na pierwszym miejscu musimy postawić narodowego nadawcę. Musimy zobowiązać Rząd do przeprowadzenia pełnej inwentaryzacji tych właścicieli, którzy dotąd za moskiewskie pieniądze prowadzą politykę, którą Putin w formie doktryny ogłosił jako perspektywę na długi czas. Rząd musi całkowicie zmienić politykę tych standardów, które wdrożono w systemie publicznego nadawcy. Jest ona dziś bezczynna. A w warunkach wojny to nie obrona, lecz ugodowa polityka. I tę politykę państwo musi zmienić na walkę o Ukrainę”.
Zakończenie na str. 5
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek na str. 1. List Putina: instrukcja. Etnonim ruski – to jedyny termin, który wbrew skomplikowanym okolicznościom historyczno-politycznym zachowywał swoją ciągłość, dając bezsporną samoidentyfikację (endoetnonim) Ukraińcom, pomimo wszystkich politycznych manipulacji wokół tego w XVIII–XXI w. Przypomnę, że do XIII w. ani nowogrodzka, ani smoleńska, ani włodzimiersko-suzdalska, a nawet halicko-wołyńska Ruś Rusią się nie nazywały (więcej o tym – 10, s. 188–200). Natomiast później w Księstwie Moskiewskim ruskim nazywano język cerkiewnosłowiański, podczas gdy w Rusi Kijowskiej język cerkiewnosłowiański (lub słowiański) i język ruski – to zupełnie różne języki, bo język ruski – to język ukraiński. Zatem perły od Putina, że „Słowiańskie i inne plemiona na ogromnej przestrzeni – od Ładogi, Nowogrodu, Pskowa do Kijowa i Czernihowa – były zjednoczone jednym językiem (teraz nazywamy go staroruskim)…” czy „Ważne jest, aby zaznaczyć, że i w zachodnich, i we wschodnich ruskich ziemiach rozmawiano jednym językiem” – to nonsens nie tylko ze względu na istnienie różnych języków ludowych (dialektów) i języka literackiego, a do tego jeszcze obcego – cerkiewnosłowiańskiego z bułgarską podstawą. Putinowi zaś chodzi o „mętlik pojęć” (I. Mohylnycki), w którym pływa jego imperialna rybka. Żadnego wspólnego języka na tych terenach nie było ani historycznie, ani, jak słyszymy, teraz: „Od plemion ukraińskich te rosyjskie plemiona były odgrodzone gęstymi ogromnymi lasami, dlatego oba te języki rozwijały się niezależnie jeden od drugiego, rozwijały się każdy swoją drogą, BEZ JAKIEJKOLWIEK WSPÓLNEJ EPOKI, dla której nie ma miejsca w naszej historii <…> wspólność dynastii książęcej (w rzeczywistości wareskiej) w żaden sposób nie świadczy o wspólności plemiennej czy językowej, – naród ukraiński i język ukraiński jest związany z narodem rosyjskim i jego językiem tak samo, jak i z innymi słowiańskimi narodami i językami” (7, s. 148–149). Ostatecznie gubiąc się w naszych zbyt odległych językowo-historycznych moskiewsko-ukraińskich związkach, które zawsze były związkiem co najwyżej przez wrogą linię frontu, Putin utyskuje, że „Pod cios trafiło wszystko to, co łączyło nas i zbliża do tej pory. Przede wszystkim – język rosyjski. Przypomnę, że nowa „majdanowa” władza w pierwszej kolejności spróbowała anulować ustawę o państwowej polityce językowej. Potem była ustawa o „oczyszczeniu władzy”, ustawa o oświacie, która praktycznie wykreśliła język rosyjski z procesu nauczania”. Podkreślę, że język rosyjski na Ukrainie nie może być czynnikiem jednoczącym, bo to język obcego i okupanta. Bohdan Chmielnicki, jadąc w składzie ukraińskiego poselstwa do Moskwy w sprawie artykułów perejasławskich, brał ze sobą wojskowego tłumacza Jakowa Iwanowicza, a same artykuły były pisane językiem moskiewskim i przetłumaczone, jak mówili Moskale, nie rozumiejąc języka ukraińskiego, „białoruskim pismem” (11, s. 108, 114). I to nie jest odosobniony przypadek, a systemowe zjawisko, które sygnalizuje mentalno-kulturową przepaść między Ukraińcami a Moskalami: „… Moskale mieli niemały kłopot zarówno z językiem potocznym, jak i literackim ówczesnych Białorusinów i Ukraińców. Często błędnie ich rozumieli; mieli mało wykwalifikowanych tłumaczy; nie potrafili nawet „oczyścić” makaronicznego tekstu, przepisując go w celu wniesienia do ważnych oficjalnych dokumentów” (6, s. 56). W jednym Putin jednak ma rację, kiedy ubolewa nad anulowaniem przez „majdanową władzę” niesławnej ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, która była pisana w Moskwie i podana na Ukrainę przez ukrainofobów S. Kiwałowa i W. Kołesniczenkę. Tylko, niestety, ówczesny p.o. prezydenta O. Turczynow postanowienia o anulowaniu tej putinowskiej ustawy językowej z 23 lutego 2014 roku nie podpisał. Mnie wraz z kolegami ze Swobody przyszło inicjować w czerwcu 2014 roku wniosek do Sądu Konstytucyjnego w przedmiocie jej niezgodności z ukraińską Konstytucją. Dopiero 28 lutego 2018 roku, wbrew sabotażowi Sądu Konstytucyjnego przez prezydenta P. Poroszenkę (jego przedstawiciel ani razu nie był obecny podczas czterech lat posiedzeń sądowych), Sąd uznał tę ustawę za nieobowiązującą ze względu na procedurę uchwalenia. Tak Ukraińcy obronili swoje naturalne prawo językowe wbrew gwałtownemu narzucaniu języka okupanta – moskiewskiego. Ostatnie językowe ubolewanie Putina dotyczy tego, że „mieszkańcy Doniecka, Ługańska chwycili za broń, aby obronić swój dom, język, swoje życie”. Gdyby Moskwa w latach 30. XX wieku nie wymorzyła głodem Ukraińców w tej stepowej części Ukrainy i nie zasiedliła rdzennie ukraińskich ziem Moskalami, to tam by i słów moskiewskich nikt nie słyszał i nie trzeba byłoby ich „bronić”. Natomiast panowanie języka wroga doprowadziło do obecnej wojny – okupacji przez Putina tych terytoriów. Język – to przede wszystkim etnonimy jako główne czerwone linie identyfikacji. W tym roku mija 300 lat, jak w 1721 roku „sama nazwa Ruś wyrwana z serca Kijowa żelazną ręką Piotra” (Iwan Dracz). „Chier Piter” (jak sam siebie nazywał) przemianował Carstwo Moskiewskie na Rosję (grecki wariant nazwy Ruś) nie tylko dla zniszczenia odrębności Ukraińców i Białorusinów od Moskali oraz przywłaszczenia ich historii i kultury, ale i z potrzeby bycia uznanym w Europie, która dobrze znała Ruś jako cywilizowany kraj, a Carstwo Moskiewskie – jako azjatyckich dzikusów (6, s. 207). Natomiast etnonim russkij w oficjalnym użyciu utrwalił się dopiero pod koniec XVIII wieku na rozkaz Niemki Katarzyny II, która zakazała nazwy „moskwicianie” (8, s. 94). Dlatego uważam za nasze pierwszorzędne zadanie powracanie dzisiaj do historycznego choronimu tego państwa-agresora nie tylko dlatego, że nie zmieniło ono swojej dzikiej istoty, a przez to, że taka jest językowo-historyczna prawda. Przestańmy nazywać ten kraj ROSJA, a jego mieszkańców Rosjanami, a nazywajmy ich historycznie poprawnie – Moskwa, moskale, moskwicianie (w mowie potocznej także kacapy). To nie tylko rozwiąże kwestię terminologicznego zamieszania z russkim i ruskim (czy staroruskim), a przywróci historyczną prawdę i będzie kształtować zdekolonizowaną narodową językowo-historyczną świadomość Ukraińców. W końcu to kwestia czasu na poziomie ustawodawczym. Jednocześnie przypomnijmy Putinowi, że „…słowo Ukraina oznaczało państwo kozackie, stworzone przez Bohdana Chmielnickiego <…> Właśnie dlatego używanie słowa Ukraina w carskiej Rosji było zakazane. I dopiero wtedy, gdy carskim urzędnikom stało się jasne, że tego słowa nie można zniszczyć i zatrzeć z pamięci Ukraińców, postanowiono je zdyskredytować. Rosyjscy szowiniści zaczęli wyjaśniać nazwę naszego kraju Ukraina jako „obrzeża Rosji” (8, s. 121). Czy nie dlatego Putin ani słowem nie wspomniał w swoich historycznych marazmach o Siczy Zaporoskiej – owym apogeum ukraińskiego ducha militarnego? Wzrusza, jak Putin apeluje do manifestantów naszego języka ludowego I. Kotlarewskiego i T. Szewczenki, wytykając w Szewczence jego moskiewskojęzyczne powieści, których nie mógł pisać po ukraińsku, bo był zesłany przez Moskali w kazachskie stepy jako żołnierz do dzikiej i zapitej moskiewskiej armii. A co do wyboru przez Gogola języka rosyjskiego – to był nie tylko wybór janczara, a wybór własnej śmierci. Przed śmiercią Gogol palił swoje „Martwe dusze”, bo sam stał się tą martwą duszą przez służbę moskiewskiemu carowi i moskiewskiemu językowi.
Zatem, będzie język – będzie Ukraina. Językiem Ukrainy nie zbudujesz. I Putin w tej kwestii ma rację. Własna historia w kontekście świadomości historycznej tego szkraba (S. Karawanski) to teza: „…współczesna Ukraina – to całkowicie i w pełni dziecko epoki radzieckiej”. Obalanie tej kliniki to dowodzenie, że na przykład drzewem jest tylko jego wierzchołek, a korzenie nie mają z nim żadnego związku. Nawet klasyk moskiewskiej „nauki historycznej” W. Kluczewski (1841–1911) uważał, że Rosjanie pojawili się na arenie dziejowej po rozpadzie Rusi Kijowskiej, czyli nie wcześniej niż w drugiej połowie XII w.”, czyli historia moskiewska rozpoczyna się od Księstwa Włodzimiersko-Suzdalskiego (8, s. 55), co z kolei odbiera wszelkie pretensje Moskwy do terytorialnego i kulturowego dziedzictwa Rusi. Rozbicie feudalne Rusi – to „jaskrawy dowód na to, że ludność państwa nie była jednolitym etnosem, który uświadamiałby sobie konieczność jedności państwowej. W przeciwnym razie nie istniałyby w nim tendencje separatystyczne – jedna z przyczyn rozpadu państwa. Jeśli mówić o jednolitym etnosie Rusi Kijowskiej, to był nim prawdopodobnie lud Ruskiej ziemi – Rusini – przodkowie współczesnych Ukraińców” (3, s. 58). Ponieważ Moskale wyłonili się na fińsko-ugryjskich bagnach z zapłodnienia ruską krwią wnuka Włodzimierza Monomacha, Andrzeja Bogolubskiego (tego, który zapoczątkował wojny z Ukrainą-Rusią, spalając Kijów w 1169 roku), a następnie zostali doklejeni przez jarzmo mongolsko-tatarskie, którego ułusem byli do 1480 roku – to z uwagi na kompleksy mentalne nie są w stanie uświadomić sobie swojej odrębności od cywilizowanego świata. Stąd agresywne zawłaszczanie cudzej historii i doklejanie jej przeszłości do swojej ciemnoty. Jak słusznie twierdzi historyk L. Zalizniak, „…prawa Moskwy do historycznego i kulturowego dziedzictwa książęcego Kijowa nie są większe ani mniejsze niż prawa Madrytu, Lizbony, Paryża i Bukaresztu do historii i kultury łacińskiego Rzymu. Tak jak ludy romańskie odziedziczyły pewne osiągnięcia kultury rzymskiej, tak i Białorusini oraz Rosjanie wchłonęli w swój etno-określający kompleks pewne elementy kultury książęcego Kijowa” (cyt. za 8, s. 79). Putin, z uwagi na wypaczone kompleksy imperialne i panikę przed odrębną drogą państwową Ukrainy, przedstawia zwyczajny wykład ideologemów czasów Piotra I i Katarzyny II, które później zostały utrwalone w pseudohistorycznych koncepcjach moskiewskich „historyków”, w szczególności M. Karamzina, który po raz pierwszy nazwał Kijów „matką miast ruskich” (8, s. 49). Jego koncepcję kontynuował M. Pogodin, który w ogóle doszedł do tego, że w Kijowie mieszkali pierwotnie Moskale, którzy po najeździe tatarskim w 1240 roku przekoczowali nad Okę i Wołgę, a na spustosowaną pod koniec XV wieku Kijowszczyznę przyszli przykarpaccy Galicjanie. Następnie w czasach stalinowskich, w szczególności w 1946 roku w pracy W. Mawrodina „Dawna Ruś (Pochodzenie narodu rosyjskiego i powstanie państwa kijowskiego)”, niemal po raz pierwszy ogłoszono, że „Ruś Kijowska – to początkowy etap w historii wszystkich trzech braterskich narodów słowiańskich Europy Wschodniej, mających jednego przodka – naród rosyjski czasów kijowskich, staroruską narodowość” (8, s. 56). Zatem o czym to wszystko świadczy? O naglącej potrzebie masowego i pierwszorzędnego studiowania historii Ukrainy nie tylko w szkole, kiedy dziecięca świadomość daleko nie zawsze jest gotowa przyjmować, rozumieć i analizować złożone perypetie historyczne, ale pogłębionego (poprzez kursy specjalistyczne, na przykład „Historia wojen Rosji z Ukrainą”) studiowania naszej historii w szkole wyższej absolutnie na wszystkich kierunkach zawodowych z obowiązkowym egzaminem. Tymczasem wciąż obowiązuje zarządzenie po-majdanowego ministra oświaty i nauki S. Kwita nr 1392 z 25 listopada 2014 r. o nieobowiązkowości historii Ukrainy i języka ukraińskiego na uczelniach, a w szkołach historię Ukrainy połączono z historią powszechną, co jest skutkiem działalności minister oświaty i nauki L. Hrynewycz z jej antyukraińską koncepcją NUSZ. Jak widzimy, W. Putin nie byle jak stymuluje nas do zwrócenia się twarzą ku własnej historii, bo właśnie prawdziwa wiedza o niej określa naszą przyszłość. Jeśli zaś będziemy wyznawać konstrukt historyczny Putina, to dla siebie można skonstruować chyba tylko trumnę. Zatem świadomość historyczna – to prawda historyczna, a prawda historyczna – to instrukcja działań na dziś. Własna cerkiew. Prawosławie moskiewskiego chowu (według Putina „widzialny, wielowiekowy symbol naszej pokrewności”), które zostało kupione poprzez nacisk Turków na patriarchę konstantynopolitańskiego za 120 soboli i 200 złotych czerwońców w 1686 roku, do dziś ma swój oddźwięk na Ukrainie poprzez esbeckich popów Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. To jedna z głównych ideologemów zatrzymania Ukrainy w orbicie Moskwy. Wtedy nastąpił „cerkiewny perejasław” (D. Błażejowski), czyli aneksja Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. Dopóki moskiewscy popi będą odprawiać szatańskie nabożeństwa w naszych cerkwiach – Ukraina nie będzie wolna. I Putin sam nam o tym krzyczy, apelując, jakby mu się płyta zacięła, do „wspólnej wiary”. Wygnacie moskiewskich popów – moich sług, zakażecie na Ukrainie Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej jako organizacji terrorystycznej, która zabija dusze ukraińskie, uwolnicie od nich przede wszystkim Ławrę Kijowsko-Peczerską – dopiero wtedy zdobędziecie duchową wolność. Ukraińcy! Naprzód! Jakże homerycznie śmieszne wydają się apele tego duchowego niedołęgi do księcia Włodzimierza, który, kontynuując doświadczenie księcia Askolda (860 r.), chrzcił Ruś, kiedy Moskwy (prawdopodobnie 1147 r.) w ogóle nie było. Krytykując unię brzeską z 1596 roku, słusznie wskazuje nam na bezbłędność tego religijno-politycznego kroku w tamtym czasie, z którego wyrosła Ukraińska Cerkiew Greckokatolicka, która w znacznym stopniu przyczyniła się do zachowania ukraińskiej tożsamości w opozycji do ortodoksyjnego prawosławia moskiewskiego pokroju. Właśnie ta historyczna decyzja cerkiewna wyprowadziła Ukraińców spod despotyczno-cerkiewnych narracji Moskwy, niszcząc jedyne centrum cerkiewnego zniewolenia. Stąd i dzisiejsze narzekania Putina na nowy autokefaliczny status Prawosławnej Cerkwi Ukrainy. I już zupełnie absurdalne jest odwoływanie się tego karła do postaci unity Welamina (Józefa) Ruckiego, który rzekomo mówił o pokrewieństwie języka ruskiego, czyli ukraińskiego, i
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
moskiewskiej. Wowa! Ty jednak dopiąłeś swego! Welamin Rutski, autor dwóch dokumentów programowych działalności Kościoła Unickiego, a mianowicie narodzin Zakonu Bazylianów: “Discursus Rhuteni…” (“Wykład pewnego Rusina o naprawie (kościelnego) ustroju w obrządku greckim”, 1605 r.) oraz “Programma Unionis” (1606 r.), które dotarły do nas w języku łacińskim. W “Wykładzie” mowa jest o zaproszeniu zachodnich mnichów do klasztorów unickich, którzy uczyliby się naszego obrządku oraz języka ruskiego (ukraińskiego). Natomiast w “Programie unii” wiodąca jest myśl o tym, że katoliccy misjonarze powinni nie tylko przystosować się do zwyczajów i charakteru naszego narodu, ale także z wyprzedzeniem, u siebie na Zachodzie, nauczyć się naszych zwyczajów i języka oraz poświęcić się dożywotniej pracy misyjnej w ruskim (ukraińskim) Kościele. Pod koniec artykułu Welamin Rutski stawia Zakonowi na Rusi pięć warunków, wśród których w trzecim mowa jest o języku ruskim (ukraińskim): “Powinni założyć klasztory w Rzymie i w innych prowincjach, gdzie wychowywaliby się mnisi powołani do takiej misji. Będą oni podlegać bezpośrednio głównemu przełożonemu. Muszą nauczyć się języka greckiego i ruskiego. Do tych klasztorów można przyjmować także ruskich studentów” (9, s. 37–40). Kiedy stało się dość wyszkolonych mnichów, metropolita zaczął zakładać przy klasztorach szkoły dla ruskiej (ukraińskiej) młodzieży.Metropolicie Welaminowi Rutskiemu należy przypisać ideę pojednania dwóch ukraińskich Kościołów, która szczególnie ostro pojawiła się po zabójstwie przez prawosławnych Jozafata Kuncewicza. W 1624 roku wystąpił on z ideą stworzenia ukraińskiego patriarchatu, o czym ukraiński historyk Wiaczesław Łypynski zauważył: “Mógł jako Ukrainiec marzyć o takich na wielką skalę zakrojonych planach, jak osobny ukraiński patriarchat” (“Z historii Ukrainy”) (cyt. za 5, s. 319).Zatem, własne państwo – własny kościół i własny patriarchat.Własna armia – własni bohaterowie – własni przywódcy. Spokojny nurt marazmatycznej opowieści W. Putina gwałtownie się przerywa, gdy mowa o militarnym oporze Ukraińców, o którym nie może nie wspomnieć, bo to zbyt bolesne. Cała historia relacji Ukrainy z Rosją – to historia dziesiątek “braterskich” wojen (lub “braterskiego najazdu”), które wynikają, jak słusznie zauważył nasz wybitny historyk M. Brajczewski, analizując jeszcze staroukraiński okres Rusi, z etnicznego i światopoglądowego przeciwstawienia Rusinów-Ukraińców i Moskali z ziemi suzdalskiej (1, s. 363; zob. więcej 2). Dlatego w sercu Putina jak gwóźdź tkwi nasz bohater narodowy Mazepa jako “buntownik”…Putin w panice wspomina, jak “w latach pierwszej wojny światowej Wiedeń sprzyjał formowaniu tak zwanego Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych. Galicjan, podejrzanych o sympatie do prawosławia i do Rosji, poddawano okrutnym represjom, rzucano do obozów koncentracyjnych Thalerhof i Terezín”. Ten marazmatyczny czekista stalinowskiego chowu dobrze wie, że pokolenie Strzelców Siczowych i Ukraińskiej Armii Halickiej (SS–UHA) zrodziło pokolenie OUN–UPA, a najjaskrawszym przykładem tego jest militarno-rodzinna ciągłość u Romana Szuchewycza (stryj – żołnierz SS–UHA) oraz Stepana Bandery (ojciec – kapelan UHA). On tych naszych Bohaterów nazywa “kolaborantami” nazistów, którym, rzekomo, “potrzebna była nie Ukraina, a przestrzeń życiowa i niewolnicy dla aryjskich panów”. Czy ten upiór wie, że to właśnie naziści wtrącili S. Banderę do Sachsenhausen, a dwóch jego braci – Wasyla i Ołeksandra – zamęczyli Polacy z Niemcami w Auschwitz, a Oksanę, Martę, Wołodymyrę – siostry Stepana Bandery – właśnie Moskale wysłali na zesłanie? Oczywiście, że wie, bo zrobili to jego nauczyciele – moskiewscy czekiści. Ale jego język – to język szatańskiego kłamstwa. Myślę, że gdyby Moskale zabili tylko Symona Petlurę, Jewhena Konowalca, Romana Szuchewycza, Stepana Bandery i tylko jednego żołnierza w obecnej wojnie moskiewsko-ukraińskiej, my – jako świadomy naród – powinniśmy żyć i tworzyć nie tylko dla rozkwitu Ukrainy, ale dla zniszczenia MOSKWY. Bo nieukarane i nieodpłacone zło mnoży się i zabija jeszcze silniej.Nie mniej trzęsie tego zwyrodnialca od Petlury jako dowódcy wojsk URL, którą nazywa “quasi-państwowym tworem”.Jednak największą paniką dla Putina i koszcziejową igiełką jego nieuchronnej śmierci jest kontynuacja dzisiaj tej nacjonalistycznej banderowskiej sprawy, dlatego dławi się z oburzenia: “Pod ochroną oficjalnej władzy odbywają się marsze, pochody z pochodniami na cześć niedobitych zbrodniarzy wojennych z formacji esesmańskich. Do rangi bohaterów narodowych stawia się Mazepę, który zdradzał wszystkich po kolei, Petlurę, który za polskie protektorat płacił ukraińskimi ziemiami, Banderę, który współpracował z nazistami”. I to bardzo dobrze, że przywiduje mu się duch S. Bandery w dzisiejszym Krymie, Sewastopolu, Doniecku i Ługańsku, bo tylko ta nacjonalistyczna ideologia jest zdolna ZABIĆ Putina i rozwalić RF, zwracając ten przeciwprzyrodniczy i przeciwludzki twór społeczny w etniczne granice gnilowodnej rzeki o wymownej nazwie Moskwa. I to, że ósmy rok nasza Armia utrzymuje obronę kraju, świadczy o obecności tego banderowskiego ducha, który napawa grozą Putina. On sam wzywa nas do tego, co najważniejsze – “militaryzacji kraju”, bo w tym nasze nieuchronne zwycięstwo. Kraj, który nie walczy, – pokoju mieć nie będzie.Anti-Mińsk – anti-Rosja – to nasze zwycięstwoSwój histeryczny pasaż Putin nerwowo kończy głównym – wspólnym z P. Poroszenką – tworem Mińskiem-1 i Mińskiem-2 – tą formułą kapitulacji Ukrainy w wojnie moskiewsko-ukraińskiej zaraz po tragedii i wyczynie pod Iłowajskiem, o czym wspomniano wyżej. Jeśli oświadcza, że porozumienia mińskie “nie mają alternatywy”, to oznacza, że jedyną alternatywą dla porozumień mińskich jest droga do ukraińskiego, a nie putinowskiego zwycięstwa. Ten karzeł jest dla nas tak dobry, że wyraźnie odkrywa główne mechanizmy “mińska”: “bezpośrednio dogadać się z DNR i ŁNR za pośrednictwem Rosji”… Jak można “bezpośrednio” dogadywać się z kimś za “pośrednictwem”, wie tylko marazmatyk Putin. Jednak najważniejszą metodyczną podpowiedzią Putina dla nas, wolnych Ukraińców, jest budowanie, jak powiedział, projektu “anti-Rosja” (z czym on “nigdy się nie pogodzi”), ponieważ “prawdziwa suwerenność Ukrainy jest możliwa” nie w “partnerstwie z Rosją”, jak mówi Putin, a tylko w zwycięstwie nad Moskwą.WnioskiDziękuję Putinowi, że poprzez ten list publicznie przyznał się całemu światu, że jest potworem, bo żyje tylko jedną nieodstępną ideą – zabijać swoich “jednorodnych braci”-Ukraińców.Jego rachunek sięgnął już 15 tysięcy zabitych. Przyznał się do tego, że jest godnym naśladowcą tyrana, paranoicznego maniaka Stalina, który zdechł we własnych fekaliach, czego należy oczekiwać Putinowi. Mimo to, wyjątkowa mu wdzięczność, że ten list – to instrukcja dla Ukraińców, jak zabić potwora-putina. To własny język, własna historia, własny kościół, własna armia, własni bohaterowie – oto one duchowe podpory wolności i siły ukraińskiego narodu, na których tak wprawnie podkreślił Putin. A jeszcze – to anti-Rosja i anti-Mińsk + własny interes ekonomiczny. Wtedy zwycięstwo Ukrainy nad Rosją i przekształcenie jej w Moskowię jest nieuchronne.
P. N. Dla utrwalenia kulturowo-politycznej przepaści między Ukraińcami a Moskalami warto tego potwora Putina porządnie zdzielić, oprawiając w żelazo genialną pracę Chwedora Wowka „Studia z ukraińskiej etnografii i antropologii” (1928, 1995) albo po prostu ubrać w strój narodowy Ukraińca i Moskala... Literatura 1. Brajczewski Mychajło. Pochodzenie Rusi. Wybrane dzieła. Kijów: Wydawnictwo „KM Akademia”, 2002. S. 179–390. 2. Brechunenko W., Kowalczuk W., Kowalczuk M., Kornijenko W. „Bratni” najazd. Wojny Rosji przeciwko Ukrainie XII–XXI w. NAN Ukrainy. Instytut ukraińskiej archeografii i źródłoznawstwa im. M. S. Hruszewskiego. Kijów, 2016. 248 s. 3. Wysocki S. O. Kijowska szkoła pisarska X–XII w. Lwów–Kijów–Nowy Jork, 1998. 246 s. 4. Keenan Edward. Rosyjskie mity historyczne. Kijów: Krytyka, 2001. 273 s. 5. Łypa Jurij. Wszechukraińska trylogia: W 2 t. / Przeznaczenie Ukrainy. Kijów: MAUP, 2007. T. 1. 6. Nakoneczny Jewhen. Ukradzione imię. Dlaczego Rusini stali się Ukraińcami. Lwów: Piramida, 2004. 350 s. 7. Ohijenko Iwan. Historia ukraińskiego języka literackiego. Kijów: Łybid, 1995. 293 s. 8. Piwtorak Hryhorij. Pochodzenie Ukraińców, Rosjan, Białorusinów. Mity i prawda o trzech słowiańskich braciach ze „wspólnej kołyski”. Kijów: Akademia, 2001. 149 s. 9. Pidruczny P. W. Dwa programowe pisma J. Rutskiego / Zapiski OSBM. Sekcja II. T. IX (XV). Zesz. 1–4. Rzym: Wydawnictwo OO. Bazylianów, 1974. S. 24–47. 10. Farion Iryna. Społeczny status staroukraińskiego (ruskiego) języka w XIV–XVII wiekach: świadomość językowa, rzeczywistość językowa, perspektywa językowa. Lwów: Wydawnictwo Politechniki Lwowskiej, 2015. 654 s. 11. Jakowliw A. Układ hetmana Bohdana Chmielnickiego z carem moskiewskim Aleksym Michajłowiczem 1654 r. Rada Perejasławska 1654 roku (historiografia i badania). Kijów: Smołoskyp, 2003. S. 91–155. Iryna FARION
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Czego pragnie putinowska propaganda?», s. 2
Zakończenie. Początek na str. 2-3. Kyryło Stecenko, przewodniczący kijowskiej „Proświty”, artysta ludowy Ukrainy: „Nam mimo wszystko udało się wywalczyć ruch na rzecz wdrożenia Ustawy o funkcjonowaniu języka ukraińskiego. 16 lipca nastał nowy etap tej ustawy, który kontroluje pracę organizacji artystycznych, telewizji, kina. Bardzo ważne jest to, że mimo wysiłków wrogów ukrainizacji, udało się to zrobić siłami naszych patriotów i dzięki aktywności publicznej Ukraińców. Mityngi pod Radą Najwyższą pokazały, że dla nas ma to znaczenie. Prowadzimy naszą konferencję bardzo w porę – już cztery dni po tym, jak pojawił się osławiony artykuł Putina. W odróżnieniu od naszych politologów, którzy mówią, że nie warto zwracać na to uwagi. W rzeczywistości jest to bardzo ważny moment czołowego zderzenia między światami „ruskiego miru” i świata ukraińskiego. Tutaj bardzo kapitalnie i bardzo systemowo przedstawiona jest koncepcja, która adresowana jest do rosyjskiej ludności w Rosji po to, aby ją zmobilizować, aby poczuła wewnętrzną słuszność swojej walki i potencjalność wojny. Przypomina mi to ostrzał artyleryjski przed puszczeniem piechoty. Jest ona zwrócona także do piątej kolumny na Ukrainie, aby wzmocnić jej pozycje i zorganizować ją światopoglądowo. Artykuł Putina przypomniał mi „Krótki kurs WKP(b)” Stalina. Są to dokumenty, które mają wyrobić światopogląd „ruskiego miru”, którego zadaniem jest „przywrócić historyczną sprawiedliwość”. Wstyd, że my, Ukraińcy, w 30. roku naszej niepodległości nie dokonaliśmy rewolucji kulturalnej, która miałaby kompleksową strukturę. Jednym z kierunków tej rewolucji powinno być przemyślenie historii z ukraińskiej pozycji. Dlaczego tak się nie stało? Pracuje Narodowa Akademia Nauk Ukrainy, istnieje system obrony dysertacji, autorytety, tradycje. Ale tradycje – radzieckie. (Jeśli człowiek może zaproponować coś innego, to musi być spoza granic nauki akademickiej. To jest nieprawidłowe). Wszystko, co dotyczy idei narodowej oraz miejsca narodu ukraińskiego i państwa, które są instrumentami w realizacji tego celu, nie udało się z różnych przyczyn. To piąta kolumna, ukraińska bojaźliwość i pobłażliwość. Ale cokolwiek by się nie działo, otrzymaliśmy teraz w twarz bardzo poważny cios, który trudno wytrzymać. Przeciwko nam działa system innego widzenia świata, który tworzył się wiekami. Możliwe, że mało kto będzie czytał ten artykuł. Ale jakie wnioski zostaną wyciągnięte? Nasza akademicka nauka historyczna, wszyscy, którzy zajmują się kierunkiem humanistycznym, nie zrobili przez 30 lat tego, co powinni zrobić. Nie zdołali rozwiązać tych węzłów, na których wszędzie pasożytuje Putin, głoszący mity, które kultywowano w czasach carskich, radzieckiej Rosji i teraz wszystkie wypełzły na zewnątrz. Mało mówimy o tym, że istnieje ogromna różnica między językiem pisanym a mówionym. To to samo, co łacina dla Europy, która była językiem pisanym kościoła, ale nie była ojczystym ani dla Francuzów, ani dla Hiszpanów. Język starobułgarski nie mógł być ojczystym dla kijowian, którzy mówili między sobą językiem staroukraińskim. Nasza nauka mogłaby oczyścić te poradzieckie, poimperialne mity. To samo z mitem o wspólnym pochodzeniu. Nie zburzyliśmy mitu, że Moskwa to nie Ruś, a Ruś to nie Moskwa. Potrzebne są zmiany na poziomie świadomości. Musi to być poparte dużą liczbą źródeł. Jeszcze jeden mit o Aleksandrze Newskim, Juriju Dołgorukim, pretensjach Moskwy do Rusi Kijowskiej. Jeszcze jedno pytanie: czy nasza państwowość zaczyna się od Rusi Kijowskiej? Co było wcześniej? Jestem przekonany, że istniało tu wiele państw. Ale okres tysiąclecia przed Rusią Kijowską jest mało zbadany. A Rosjanom nie opłaca się wiedzieć, że przed Rusią coś było. Wtedy powstaje pytanie: kim oni są i po co? I w odniesieniu do samej nazwy „Ukraina”. Putin twierdzi, że to obrzeża. Ale wiemy, że przedrostki u i w wskazują na centrum. Zatem Ukraina – to, co w centrum”. Wałerij Franczuk, laureat nagrody im. Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy: „Po raz pierwszy do mojej świadomości dotarła ich imperialna wielkość, kiedy służyłem w Moskwie na Szeremietiewie. Dowódca naszej kompanii zapytał, dokąd chcę pojechać. Odpowiedziałem, że na Ukrainę. Powiedział: „Jedź do swojej chochlandii”. Od tamtej pory pojawiła się u mnie do nich „miłość”. Potem zrozumiałem, czym jest Hołodomor. Pomogła mi w tym mama. Moja koncepcja artystyczna obrazów o Hołodomorze – pokazać diabelską istotę Moskali. Nazywają nas „braćmi”, a pożerają żywcem. Starałem się zwalczyć ich rosyjski faszyzm niemal w każdym swoim dziele. Co dalej? Dla nas tylko chwała i zwycięstwo. Będziemy iść tą drogą. A takie zgromadzenie daje nam możliwość zamanifestowania swojego protestu”. Mykoła Szkurko, przewodniczący Niżyńskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”: „W 1990 roku powstało Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki – jedyna demokratyczna, patriotyczna organizacja. Dzięki TUJ uformował się skład Rady Najwyższej, który przyjął brzemienne w skutki „Deklarację o suwerenności państwowej Ukrainy” oraz „Akt ogłoszenia Niepodległości Ukrainy”, wiele innych ustaw, które legły u podstaw naszej dalszej pracy. Nie zmniejszyło się znaczenie „Proświty” także we współczesnej Ukrainie. Inna sprawa, że nie zajęła ona w państwie należnego miejsca. Weźmy doświadczenie naszych najbliższych sąsiadów – Słowaków. Mają Macierz Słowacką – pierwowzór naszej „Proświty”. To instytucja, której państwo deleguje część swoich funkcji, dotyczących instytutów, muzeów, kinematografii z odpowiednim finansowaniem państwowym. I przy tym wszystkim – jest to stowarzyszenie społeczne, które wybiera swoje kierownictwo. To nie mianowani urzędnicy, a instytut społeczny w swojej formie. Czego potrzebujemy, kiedy mamy już 30 lat państwowości? Czas, abyśmy zamanifestowali o sobie na wysokim szczeblu państwowym. Możemy wziąć na siebie te funkcje, których państwo nie może wypełnić, zwłaszcza w dziedzinie ideologiczno-informacyjnej. „Proświta” musi iść do władzy i brać na siebie część tej władzy”. Własna inf.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
“– Odczytano Pani postanowienie o przedstawieniu zarzutów i pociągnięciu do odpowiedzialności w charakterze oskarżonej na podstawie art. 54-I “a” i 54-II Kodeksu Karnego USRR. Czy rozumie Pani istotę oskarżenia? – Tak, istota przedstawionego mi oskarżenia jest zrozumiała. – Czy przyznaje się Pani do winy w przedstawionym Pani oskarżeniu? – Do winy przyznaję się w tym, że latem 1943 roku wstąpiłam do OUN i jako uczestniczka organizacji stanicznej zbierałam produkty: chleb, mąkę, suszone ziemniaki, skrobię ziemniaczaną, a także zrobiłam na drutach sweter dla UPA i zaniosłam pół kilograma wełny. Do OUN zostałam zwerbowana przez gospodarczą organizacji stanicznej Tetianę, która swojego pseudonimu mi nie powiedziała i ja go nie znam”. (Przesłuchanie przerwano…) wolnością i życiem, wysiedleniem rodzin w rosyjską wieczną zmarzlinę. “Wyzwoliwszy” wieś, nowa władza okupacyjna zasiała strach, podejrzenia i zamknęła ludziom usta. Niesprawiedliwość boli: szacunku dla uczestniczek OUN nigdy nie było. Kiedy dziewczęta wracały z więzień, u władzy byli ci, którzy wysyłali je na Sybir. Nie szanowano bohaterek za niepodległości, bo u władzy znów pozostawali, jeśli nie sami naczelnicy, to ich spadkobiercy. Z traumą palącego bólu “dziewczęta” odchodziły. I teraz we wsi nie pozostała żadna z uczestniczek, chociaż jeszcze kilka lat temu moglibyśmy wypytać je “na żywo”. Dziś zaś cyniczna drobiazgowość śledczych, z jaką protokołowali zeznania ofiar, i papier, który wytrzymał wybitą krwią prawdę, – główny dokument historii, która nazywa się “Sprawa kobieca”. Wynikiem tej sprawy jest niepodległa Ukraina, suwerenne państwo na mapie świata. Właśnie one, byłe uczestniczki i uczestnicy OUN i UPA, długie lata, codziennie i w każdej minucie, jak nieustający psałterz, trzymały i nie wypuszczały myśli i modlitwy za samodzielną Ukrainę. Dlatego ona nie przerwała się aż do Niepodległości. Po konfrontacjach, zeznaniach, przesłuchaniach – 19 kwietnia 1946 roku, w ramach wspólnej sprawy śledczej 3126, w której występowały cztery dziewczęta: Puhacz, Parchomiuk, Daciuk i Szerhej, ustalono, że “we wsi Kordyszów istnieje organizacja OUN, która prowadzi aktywną antysowiecką działalność”. Szerhej H. F. w 1943 roku wstąpiła do OUN i otrzymała organizacyjny pseudonim “Irka”, uczęszczała na nielegalne zebrania, gdzie omawiano kwestie praktycznej walki z władzą radziecką w Zachodniej Ukrainie. Od momentu wstąpienia do OUN do aresztowania Szerhej zbierała chleb, suszone ziemniaki, skrobię z ziemniaków, ser, kaszę dla “bandytów” UPA, a także zrobiła dla nich sweter. Do przedstawionego oskarżenia przyznała się, a także jest obciążana zeznaniami świadków: Ryżuk Hanny (...). Właśnie o niej nie raz wspominała pani Hanna Szerhej, kiedy opowiadała o swoim aresztowaniu. Niestety, Hanna Ryżuk po przyjściu garnizonu poszła do nowej władzy z pokutą i wydała wszystkich, a niektóre osoby po prostu oczerniła. Enkawudzistom pozostało tylko wydobyć przyznanie się od zdradzonych przez przyjaciółkę dziewcząt i dopasować do sprawy śledczej. Co sadyści z przyjemnością zrobili. “Protokół konfrontacji z dnia 14/III – 46 r. między Szerhej Hanną a Ryżuk Hanną. – Ryżuk, czy zna Pani siedzącą przed Panią obywatelkę, jeśli zna Pani, to skąd? – Tak, siedzącą obywatelkę znam dobrze, jako współmieszkankę wsi Kordyszów o nazwisku Szerhej Hanna. Oprócz tego, znam ją ze wspólnej pracy w organizacji stanicznej OUN, gdzie pełniła funkcje gospodarczej organizacji stanicznej OUN. Od 1943 roku Szerhej Hanna do dnia jej zatrzymania, czyli do 13 marca 1946 roku prowadziła zbiórkę produktów, bielizny, wełny i innych rzeczy “dla bandy UPA i OUN” wśród ludności i werbowała członków OUN, takich jak: łączniczkę Łypko Hałynę, pseudonimu nie znam, Kolesnyk Ustynę, łączniczkę organizacji stanicznej (“Horda”), Reszetnik Mariję, łączniczkę stanicznej OUN, organizacyjnego pseudonimu nie pamiętam, Pyłypczuk Irynę, organizacyjny pseudonim “Marusia”, łączniczkę organizacji stanicznej, Parchomiuk Hannę, pseudonim “Kwiatka”, szeregowego członka OUN. Wszystkich wyżej wymienionych członków stanicz-
Tłumaczenie maszynowe
Halyna DACIUK, dziennikarka Anatolij ŁUKASZUK, historyk
Hanna została aresztowana 22 marca 1946 roku – w tym samym dniu co Ludmyła Puhacz, Jewdokija Parchomiuk, Tetiana Daciuk. Wszystkie cztery figurowały w ogólnej sprawie 12105-P. Tego samego dnia młodszy porucznik Szarapow, w obecności Iwana Szerheja i Flora Szerheja, dokonał spisu mienia Hanny Szerhej: dom drewniany, stajnia, chlewy, krowa, dwa konie, sześć owiec, a „więcej nic nie znaleziono”. Szarapow wziął „pokwitowanie gwarancyjne dla organów NKGB” o tym, że Flor Szerhej, „mieszkaniec wsi Kordyszów, zobowiązuje się zachować do specjalnego rozporządzenia mienie Hanny Floriwny Szerhej”. A potem zaczęły się przesłuchania. „Ja, operacyjny pełnomocnik Szumskiego Rejonowego Oddziału NKGB porucznik Swyrydenko, zatrzymałem obywatelkę Hannę Szerhej, 1924, wykształconą, niezamężną, z chłopów, pod sądem i śledztwem nie była, w Armii Czerwonej nie służyła”. Pouczono ją „o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań”. Na pytanie, „żeby szczegółowo opowiedzieć, kto z mieszkańców wsi Kordyszów znajduje się w UPA”, Hanna powiedziała, że zna następujących: „Tymofij Pyłypczuk, około 25 lat, Petro Poliszczuk, około 30 lat, nazwiska nie znam, Fedir, zastrzelił się, kiedy wojskowi wykryli go w kryjówce w 1945 roku. I więcej nikogo we wsi Kordyszów nie znam i nie widziałam – ani staniczego OUN, ani gospodarczego, ani zaopatrzeniowców żywności. Osobiście ja nigdy produktów nie zbierałam, żadnego związku z OUN nie miałam i nie mam. Z mieszkańców wsi Kordyszów, którzy pomagają „bandom” lub mają związki, nikogo nie znam. Z członków OUN innych wsi rejonu szumskiego nikogo nie znam i nie widziałam”… (Przesłuchanie przerwano…) „Mogę dodać, że jeden jedyny raz, podczas okupacji niemieckiej, widziałam uzbrojonych mieszkańców wsi Kordyszów. Jeden, nazwiska nie znam, Wołodymyr, drugi – Poliszczuk Petro, byli przy cerkwi (na święto Iwana). I więcej nigdzie żadnych uzbrojonych „bandytów” nie widziałam. – Składa pani fałszywe zeznania, żądam złożenia prawdziwych zeznań. – Wszystkie przeze mnie złożone zeznania są prawdziwe, jeszcze raz stwierdzam i nalegam na nich”. (Przesłuchał operacyjny pełnomocnik Szumskiego Rejonowego Oddziału NKGB porucznik Swyrydenko). Na pierwszym przesłuchaniu Hanna wszystko odrzucała i jeśli wymieniła Petra Poliszczuka, to wiedziała, że jego wśród żywych już nie ma. 10 kwietnia 1946 roku, już w Krzemieńcu, młodszy porucznik Orobij przesłuchiwał Hannę Szerhej. „– Jest pani aresztowana i pociągnięta do odpowiedzialności karnej za przynależność do OUN. Kiedy wstąpiła pani do organizacji? – Latem 1943 roku przyszła do mnie Wasyliuk Tetiana (w 1944 została zabita. – Aut.) i powiedziała, że powinnam zbierać produkty na swoim chutorze dla OUN i UPA, a także nadała mi organizacyjny pseudonim „Irka”, tak że do OUN wstąpiłam latem 1943 roku, byłam szeregowym członkiem, zbierałam produkty dla OUN i UPA. – Do kogo należy pseudonim „Żyto”? – Nie wiem, do kogo należy pseudonim „Żyto””. (Przesłuchanie przerwano…) Później pracownik Krzemienieckiej grupy śledczej Zarządu Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego obwodu tarnopolskiego Orobij kontynuował przesłuchanie.
przyjdą i aresztują. W lutym 1945 roku zachorowałam na tyfus i przeleżałam do kwietnia. Kiedy wyzdrowiałam, to w naszej wsi i naszej chacie rozlokował się garnizon i nie miałam możliwości zbierać żywności dla OUN i UPA. W grudniu 1945 roku przewodniczący rady wiejskiej Ryżuk Fyłymon chodził po wsi i mówił, żeby do niego do domu znosili po sto rubli albo po pud żyta, a u kogo są owce, żeby oddawali wełnę na swetry – wszystko to zbierano dla OUN i UPA. Ja pieniędzy i żyta nie oddawałam, a zaniosłam pół kilograma wełny i Ryżuk Fyłymon mnie zapisał. – Kogo pani zna z członków OUN i bandytów UPA z pani wsi Kordyszów?
Jeszcze raz, po raz trzeci, w tym dniu przeprowadzono przesłuchanie w godzinach 16.00–18.00. „– Kiedy wstąpiła pani do OUN i jaka jest pani praktyczna działalność? – Latem 1943 roku spotkała mnie na ulicy staniczowa Tetiana i powiedziała, że my wszyscy powinniśmy pomagać powstańcom Ukraińskiej Armii. Powiedziała: „We wsi ty produktów nie będziesz zbierać, będą zbierać inne dziewczyny, którym powiem. A ty powinnaś zbierać produkty na chutorze, gdzie mieszkasz”. Ale zadania wtedy mi nie dała. Tygodnie dwa później Tetiana spotkała mnie i mówi: „Hanko, ty powinnaś zebrać dla UPA na swoim chutorze ziemniaki suszone i krochmal”, co zrobiłam i zaniosłam jej do chaty. Po pewnym czasie Tetiana przysłała do mnie gospodarczą wsi Ułytę, która powiedziała, żebym zebrała czystą bieliznę, ale nie zbierałam, bo nie miałam czasu. Po tym spotyka mnie Tetiana i mówi: „Ty w domu pracujesz i nie masz czasu zbierać bielizny, a za kogo nasi powstańcy kładą głowy i za kogo oni walczą?” Latem 1943 roku ja produktów więcej nie zbierałam, a kiedy się ochłodziło, to Ułyta przyniosła do chaty wełnę i ja zrobiłam na drutach jeden sweter dla UPA. W 1944 roku przez cały rok zbierałam żywność (chleb, mąkę, ser), a także u mieszkańców chutoru zbierałam bieliznę dla UPA. Kiedy przyniosłam produkty na kwaterę Ułyty, w maju 1944 roku, ona nadała mi organizacyjny pseudonim „Irka” i powiedziała, że będzie pisać mnie nie Hanka, a na pseudonim, i kiedy znajdą zapis, to nie dowiedzą się, kto zbierał chleb, a kiedy zapisze moje imię, to mnie znajdą i aresztują. W lutym 1945 roku zachorowałam na tyfus i przeleżałam do kwietnia. Kiedy wyzdrowiałam, to w naszej wsi i naszej chacie rozlokował się garnizon i nie miałam możliwości zbierać żywności dla OUN i UPA. W grudniu 1945 roku przewodniczący rady wiejskiej Ryżuk Fyłymon chodził po wsi i mówił, żeby do niego do domu znosili po sto rubli albo po pud żyta, a u kogo są owce, żeby oddawali wełnę na swetry – wszystko to zbierano dla OUN i UPA. Ja pieniędzy i żyta nie oddawałam, a zaniosłam pół kilograma wełny i Ryżuk Fyłymon mnie zapisał. – Kogo pani zna z członków OUN i bandytów UPA z pani wsi Kordyszów?
– Wasyliuk Tetiana, około 26-27 lat, zajmowała stanowisko staniczowej, przebywa na nielegalnej pozycji, pseudonim mi nieznany (w tamtym czasie zabita w niewyjaśnionych okolicznościach. – Aut.). Myroniuk Ułyta, około 30 lat, zajmowała stanowisko gospodarczej, pseudonim „Śnieżynka”, żyje na nielegalnej pozycji; Wołodymyr, nazwiska nie znam, około 30 lat, członek UPA, chodził uzbrojony w karabin – widziałam za Niemców, a za władzy radzieckiej nie widziałam go we wsi, pseudonimu nie znam. Poliszczuk Petro, około 30 lat, mieszkaniec wsi Kordyszów – członek UPA, za Niemców był uzbrojony w pistolet, gdzie jest w danym czasie, nie wiem. Pyłypczuk Tymofij, około 26 lat, mieszkaniec wsi Kordyszów – członek UPA, był uzbrojony w karabin i pistolet, za władzy radzieckiej go nie widziałam…”. (Znowu przesłuchanie przerwano, ale na 12 kwietnia to jeszcze nie koniec). Czwarte w tym dniu przesłuchanie rozpoczęto o 21.30, kiedy zakończono, nie wskazano. Młodszy porucznik NKWD Orobij powiedział, że „śledztwo dysponuje materiałami o tym, że nie wszystko pani opowiedziała, będąc członkiem OUN”. Zrozumiałe, że per „pani” śledczy do „bandytek” się nie zwracali. „– Tak, nie opowiedziałam o tym, że we wsi Kordyszów odbywały się zebrania członków OUN. Latem 1944 roku „Śnieżynka” zebrała nas w szkole. Do szkoły przyszły następujące członkinie OUN: Parchomiuk Jewdokija, Daciuk Tetiana, Puhacz Ludmyła, Łypko Halyna, Melnyczuk Wasylina, Pyłypczuk Iryna, Jacuk
Sprawa 7323 o wysiedlenie „rodziny UPA” Szerhej H.F., 1947 r.
Hanna z synem Stepanem, 1959 r.
Ludmiła, Klasztorna Halyna i ja, Szerhej Hanna. Obecne na zebraniu były: staniczowa wsi Kordyszów Wasyluk Tetiana, staniczowy wsi ze strony mężczyzn Daciuk Fedir, gospodarczy Pyłypczuk Porfyr. Na zebraniu czytano literaturę nacjonalistyczną, Ulyta mówiła, żeby nie podporządkowywać się władzy radzieckiej, a pomagać zbiórką produktów OUN i UPA, które walczą o Samodzielną Ukrainę. Żeby zachować konspirację, Ulyta powiedziała, że każda z nas powinna wybrać sobie pseudonim. Tak też zrobiłyśmy. Kto był na zebraniu w szkole: Daciuk T. W. wybrała pseudonim „Roża”, Parchomiuk Je. O. – „Pawonia”, Łypko O. K. – pseudonimu nie znam, Puhacz L. K. – „Czorna”, Melnyczuk T. I. – „Pszenycia”, Jacuk L. I. – „Topola”, Klasztorna H. W. – „Orhinija”, Pyłypczuk I. H. – „Marusia”, Łypko H. D. – „Tamara”. Łącznie zebrań było 4 i na wszystkich mówiono, że pod władzą radziecką żyje się ciężko, „z głodu pozdychamy i nas, Ukraińców, wywiozą na Sybir do białych niedźwiedzi”. 15 lat po przesłuchaniach Hanny, 12 kwietnia 1961 roku, człowiek po raz pierwszy obleci Ziemię, wyrywając się poza orbitę ziemskiego przyciągania. Człowieka wyśle w kosmos to samo państwo, które z całych sił „doganiało i przeganiało” Amerykę. Państwo, które zbrojąc się samo, zbroiło totalitarne reżimy świata. Które kultywowało przemoc i na niej się trzymało. Dla którego wolność ludzka i ukraińskiego narodu była zadeklarowana, ale postrzegana jako największe zagrożenie i niebezpieczeństwo. W latach 40. na Zachodnią Ukrainę do walki z patriotycznie nastawioną młodzieżą, która marzyła o Samodzielnej Ukrainie, to państwo rzuciło uzbrojone formacje wojskowe i wyszkolonych sługusów organów bezpieczeństwa. Tortury, które stosowano podczas przesłuchań, wymagałyby osobnego międzynarodowego procesu o prawa człowieka. Niestety, to się nie stało. Śledczy, sędziowie, prokuratorzy tak i pozostali nieukarani, z dobrymi emeryturami, stanowiskami, nagrodami i przywilejami. I dzisiaj już dzieci oraz wnuki czekistów, którzy kultywowali syndrom nienawiści do „zachodnioukraińskiego nacjonalisty”, tak samo nienawidzą niepodległej Ukrainy, jej języka i pamięci o młodzieży, która marzyła o samodzielnym państwie w latach 40., płacąc swo-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
OUN, Hanna Szerhej, jako gospodarcza stanicy, bardzo często nakłaniała do zbierania produktów: słoniny, masła, wełny do wyrobu ciepłej odzieży dla bandy OUN i UPA. Zebrane przez Szerhejową i innych członków stanicy OUN produkty zanoszono do przechowywania do Antoniny Szafaruk, która mieszka w sąsiedztwie przewodniczącego rady wiejskiej. Chcę dodać, że byłam łączniczką stanicowego wsi Kordyszów Iwana Pyłypczuka, jego pseudonim to „Tarasyk”. Mimo to Hanna Szerhej, jako gospodarcza stanicy, bardzo często zmuszała również mnie do zbierania produktów dla bandy OUN i UPA. Ostatni raz zmusiła mnie pod koniec stycznia 1946 roku. Zebrałam wtedy z H. D. Łypką, U. S. Kołesnyk, M. M. Reszetnyk, I. H. Pyłypczuk i H. P. Parchomiuk 8 wiader twarogu i 1 wiadro masła. Oto co mogłam powiedzieć o praktycznej działalności Szerhejowej w organizacji stanicowej OUN we wsi Kordyszów. – Czy potwierdza pani zeznania Hanny Fyłymoniwny Ryżuk? – Zeznań Ryżuk w ogóle nie potwierdzam, ponieważ jej zeznania w stosunku do mnie są niesprawiedliwe. – Ryżuk, czy potwierdza pani swoje zeznania w stosunku do Hanny Szerhej? – Tak, podtrzymuję swoje zeznania, ponieważ są sprawiedliwe, i podam jeszcze fakty, które pominęłam powyżej. W drugiej połowie stycznia 1946 roku do mojego mieszkania o 10 wieczorem przyszedł bandyta z SB Tymofij Pyłypczuk („Czyżyk”), uzbrojony w karabin SWT, a z nim uzbrojona w rewolwer systemu nagan Hanna Szerhej. Wtedy właśnie ona, jako gospodarcza organizacji stanicowej OUN, wydała mi polecenie zebrania 10 par bielizny. W drugiej połowie grudnia 1945 r. w nocy przyszło do mnie trzech nieznanych wojskowych i zaproponowało, bym z nimi wyszła. Kiedy wyszliśmy, Hanna stała na podwórku z wojskowym. Wtedy dopiero zrozumiałam, że to nie wojskowi, a „bandyci”. Szerhej zaproponowała, bym poszła w nocy z nią, i poszłam z oddziałem „Herasyma”. Nie dochodząc do wsi Żołobky, oddział „Herasyma” spotkał się z wojskami Armii Czerwonej i zaczęła się strzelanina. W nocy wróciłyśmy z Hanną do wsi, przyszłyśmy do mnie i ona spała do rana, a potem poszła do domu”. Sprawa zmierzała do wyroku. Hanna wraz z dziewczętami przebywała w areszcie w więzieniu UMGB w Krzemieńcu. Formalnie, na papierze, kazuistyka miała wyglądać bez zarzutu, z odzwierciedleniem wszystkich „sprawiedliwych procedur sprawiedliwego sądu radzieckiego”. Na posiedzenie sądu wezwano oskarżonych, którzy przebywali w więzieniu w Krzemieńcu, oraz świadków, w tym Hannę Ryżuk. Na podstawie dokumentów wnioskujemy, że zgodnie z protokołem posiedzenie przygotowawcze Trybunału Wojskowego odbyło się w Czortkowie 3 maja 1946 roku. Trybunał Wojskowy wojsk MSW obwodu tarnopolskiego „pracował” w składzie: przewodniczący Baranow, kapitan Koszkariow, porucznik Sodomczuk, sekretarz Szy dłowski, przy udziale kapitana Zenowa. Sprawozdawca Zenow proponuje przekazać sądowi sprawę Szerhej na podstawie artykułów 54-I „a” i 54-II KK USRR. Współsprawozdawca Sodomczuk zgadza się z opinią sprawozdawcy. 15 maja 1946 roku Trybunał Wojskowy wojsk MSW obwodu tarnopolskiego w Krzemieńcu na zamkniętym posiedzeniu sądowym, bez udziału oskarżenia i obrony, rozpatrzył sprawę z oskarżenia Hanny Szerhej na podstawie artykułów 54-I „a” i 54-II KK USRR. Oskarżona zeznała: „Ja, Hanna Szerhej, ur. 1924, pochodzę ze wsi Kordyszów, Ukrainka, 4 klasy szkoły podstawowej. Ojciec Flor, matka Pestia i brat Ananko mieszkają w miejscu mojego urodzenia, aresztowana 6 marca 1946 roku. Z wyrokiem oskarżycielskim zapoznałam się 14/V – 46 r. Podczas okupacji niemieckiej pracowałam w swoim gospodarstwie. Od maja 1943 roku, będąc członkiem OUN, zbierałam produkty na swoim chutorze, miałam pseudonim „Irka”. Oprócz tego wydziergałam sweter dla UPA. 5 razy byłam na tajnych zebraniach, gdzie uczono nas nieposłuszeństwa wobec władzy radzieckiej i pomagania UPA. Zgłosić to dowódcy garnizonu, który stacjonował w moim domu, bałam się, żeby mnie nie aresztowali. Ojciec nie wiedział o moim związku z OUN, inaczej by mnie nie puścił, a opowiadać bałam się, ponieważ wiedziałam, że „za ujawnienie tajemnicy spadnie na nas śmierć”. „Tajne. Wyrok w imieniu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich 15 maja 1946 roku. TW wojsk MSW obwodu tarnopolskiego na zamkniętym posiedzeniu sądowym bez udziału oskarżenia i obrony rozpatrzył sprawę z oskarżenia H. F. Szerhej, ur. 1924, Ukrainki. Skazał: H. F. Szerhej na podstawie art. 54-I „a” KK USRR na karę pozbawienia wolności z odbywaniem w łagrze (WTT) na okres 10 lat z późniejszym pozbawieniem praw politycznych. Majątek skazanej skonfiskować. Wyrok jest ostateczny i nie podlega zaskarżeniu. H. F. Szerhej odbywała karę w Norylłagu w Kraju Krasnojarskim, zwolniona z więzienia 11.07.1955 r., a 24.04.1956 r. z osiedla specjalnego. Zrehabilitowana 7.03.1992 r. Tymczasem na rodzinę „zdrajczyni Ojczyzny H. F. Szerhej” założono sprawę nr 7323. Było w niej powiedziane, że spośród członków rodziny, którzy mieszkali wspólnie z nią: ojciec, Flor Kyryłowycz, ur. 1882, pracuje w swoim gospodarstwie; matka, Pestia Andrijiwna, ur. 1885, pracuje w swoim gospodarstwie; brat Ananij, mieszka wspólnie z rodzicami. „W armii radzieckiej, oddziałach partyzanckich nikt nie służył, inwalidów wojny ojczyźnianej, odznaczonych orderami ZSRR oraz wybranych do organów władzy radzieckiej nie ma”. 18.IX-47. 23 września 1947 roku pracownik wydziału 2-N UMGB w obwodzie tarnopolskim porucznik Nurchatow, rozpatrzywszy materiały sprawy ewidencyjnej „na rodzinę aktywnej uczestniczki OUN-UPA H. F. Szerhej, skazanej za działalność antyradziecką na 10 lat łagru”, stwierdził, że ojciec F. K. Szerhej, matka P. A. Szerhej, brat A. F. Szerhej mieszkali wspólnie ze skazaną. „Uważałbym za stosowne rodzinę H. F. Szerhej, zgodnie z rozkazem MGB ZSRR nr 00430 z 21 sierpnia 1947 roku, wysiedlić w odległe miejsca Związku Radzieckiego, majątek skonfiskować”. „Ściśle tajne. Rodzina uczestniczki OUN, skazanej H. F. Szerhej, w składzie: ojciec – F. K. Szerhej, ur. 1882, matka – P. A. Szerhej, ur. 1885, – 21 października 1947 roku wysłana na stację Usiaty Kolei Tomskiej, eszelon nr 20049. Dowódca konwoju Kuryłenko jednostka wojskowa 7529. Ze składu rodziny podlegającej wysiedleniu nie został wysłany A. F. Szerhej, ur. 1930, – w domu go nie zastano”. Rodzina H. F. Szerhej została wysiedlona na osiedle specjalne w obwodzie kemerowskim z całkowitym ograniczeniem wolności, absolutnym bezprawiem i wyczerpującymi warunkami pracy. Po odbyciu 10 lat wrócili do Kordyszowa 14 marca 1957 roku. I tutaj kontynuuje się historia „rodziny bandytki z OUN”. „Do naczelnika I wydziału specjalnego Zarządu Spraw Wewnętrznych obwodowego komitetu wykonawczego obwodu tarnopolskiego kapitana Siewierdina. Na miejsce zamieszkania przybyli byli osiedleńcy specjalni F. K. Szerhej, P. A. Szerhej, A. F. Szerhej,
urodzeni we wsi Kordyszów. Proszę o poinformowanie, czy zezwala się im na zamieszkanie w granicach obwodu tarnopolskiego”. “Do naczelnika wydziału milicji komitetu wykonawczego Szumskiej Rady Rejonowej deputowanych pracujących, kapitana tow. Jarkowego. Informujemy, że Szerhej F. K. oraz członkowie jego rodziny zostali zwolnieni ze specjalnego osiedlenia na podstawie uchwały Rady Ministrów z dnia 15 maja 1956 roku bez zwrotu mienia skonfiskowanego podczas wysiedlenia. Zgodnie ze wskazaną uchwałą ograniczenia w zamieszkaniu nie są przewidziane”. “Podanie. Proszę Ministra Spraw Wewnętrznych Związku SRR o rozpatrzenie mojego podania. Ja, Szerhej Ananij, wraz z ojcem i matką w 1947 r. zostałem wysłany do obwodu kemerowskiego, rejon topniński, kołchoz im. Mołotowa. W kołchozie pracowałem jako traktorzysta i doznałem inwalidztwa — zmiażdżono mi prawą rękę. Na mocy rozkazu zostaliśmy zwolnieni i puszczeni do ojczyzny. Przyjechaliśmy do ojczyzny 8 lutego 1957 r. Napisałem do kołchozu podanie, aby dali mi drzewo lub naszą dawną chatę. Kołchoźne zebranie ogólne zdecydowało zwrócić mi chatę, jako że nie jest im przydatna, rozpada się. Ale my byśmy ją naprawili i jakoś byśmy zamieszkali. Lecz przewodniczący komitetu wykonawczego rejonu Barczyszyn wezwał mnie i powiedział: „Chaty nie mamy prawa oddać, a drzewa u nas nie ma”. Zapytałem: „A gdzie mieszkać?” „Gdzie chcesz”. Moja rodzina składa się z siedmiu osób: dwoje starych rodziców, troje dzieci, ja i żona. Powiedziałem, żeby dali mi decyzję komitetu wykonawczego rejonu, że odmawiają, a on nie daje. Uważam, że byłem jeszcze małoletni, nie winny niczemu. Proszę o rozpatrzenie mojego podania. Do tego Szerhej A. F. 18. VI. 1957 r.” “01. VII. 1957 r. Szerheju A. F. Zostaliście zwolnieni ze specjalnego osiedlenia bez zwrotu mienia skonfiskowanego podczas wysiedlenia, o czym ogłoszono za pokwitowaniem 27.10.56 r.” Hanna Szerhej została zwolniona z norylskiego więzienia w 1955 roku. Rodzice wciąż przebywali na specjalnym osiedleniu w obwodzie kemerowskim. Napisała więc podanie z prośbą o odbywanie zesłania obok rodziców, z którymi nie widziała się 10 lat. “13 lipca 1955 r., do naczelnika zarządu obozu norylskiego pułkownika Pawluczeka, do naczelnika UMWS obwodu kemerowskiego pułkownika Grigorjewa. Z więzienia 13 listopada 1955 r. zwalnia się szczególnie niebezpieczną przestępczynię Szerhej H. F., urodzoną w rejonie szumskim, skazaną przez Trybunał Wojskowy wojsk MWS obwodu tarnopolskiego 15 maja 1946 r. za udział w kontrrewolucyjnej bandzie OUN na 10 lat więzienia. Prosimy o etapowanie do dyspozycji UMWS obwodu kemerowskiego w celu skierowania na zesłanie na osiedlenie w miejscu osiedlenia ojca i matki. O przybyciu Szerhej H. F. do miejsca zesłania prosimy potwierdzić, przedstawiając kartę ewidencyjną”. “27. IV. 55. Do naczelnika 4. wydziału specjalnego MWS ZSRR pułkownika Nowikowa, Moskwa. Prosimy o wydanie nakazu na kończącą termin kary więźniarkę Norylskiego Łagru MWS Szerhej Hannę Floriwnę, urodzoną we wsi Kordyszów, Ukrainkę. Stan zdrowia: zdrowa. Do liczby szczególnie niebezpiecznych przestępców państwowych zaliczona decyzją komisji centralnej Noryłłagu MWS z 10. XI- 48 r. Ze względu na stan zdrowia do dalszego zamieszkania w warunkach obszaru podbiegunowego zdatna”. Hanna odbędzie zesłanie, wyjdzie za mąż za Stepana Pacołę, urodzi syna Stepana i wróci do Kordyszowa. “Na podstawie Ustawy USRR „O rehabilitacji ofiar represji politycznych na Ukrainie” z dnia 17 kwietnia 1991 r., zostałam zrehabilitowana. Teraz zwracam się do Państwa z prośbą o zrehabilitowanie moich rodziców: Szerheja F. K., ur. 1883 r., zmarł 1960 r.; Szerhej J. A., ur. 1889 r., zmarła 1971 r. W 1947 r. podczas wywożenia moich rodziców na Sybir, do kołchozu zabrano: chatę, stodołę, oborę, piwnicę, 2 konie, 2 krowy, jałówkę, 10 owiec, kury, gęsi, indyki itp. Z poważaniem Hanna Floriwna. 01.02.1996”. “5 marca 1996 r. Pracownik wydziału UWS obwodu tarnopolskiego Melnyk, rozpatrzywszy na podstawie podania ob. Pacoły (Szerhej) H. F. materiały sprawy archiwalnej nr 2504 dotyczącej rodziny Szerhej, ustalił, że postanowieniem organów pozasądowych 23 października 1947 roku z miejsca zamieszkania Szerhej F. K. i Szerhej J. A. zostali wysiedleni na specjalne osiedlenie z konfiskatą mienia. Na specjalnym osiedleniu w Kemerowie pod nadzorem specjalnej komendantury znajdowali się do 27.10.1956. Biorąc pod uwagę, że nikt z wyżej wymienionych osób skazany nie był, a miało miejsce ich administracyjne wysiedlenie, przeprowadzone przez organy pozasądowe, których działania ustawą Ukrainy z dnia 17 kwietnia 1991 roku „O rehabilitacji ofiar represji politycznych na Ukrainie” uznano za nielegalne, kierując się art. 3 wskazanej ustawy – uważam wysiedlenie w 1947 roku Szerheja F. K., Szerhej J. A. oraz konfiskatę mienia za nielegalne, a ich za zrehabilitowanych”. Najbardziej żałuję właśnie w jej przypadku, że nie zapisałam wspomnień, bo pani Hanna zawsze była gotowa opowiadać i opowiadała. Kiedy przychodziła do nas do domu, zawsze zamykała za sobą drzwi na zasuwkę. Z urywków jej opowieści zapamiętałam, że „nosiła grypsy do Baniaka, do Bykowców”… Opowiadała, że podczas przesłuchań śledczy nawijali warkocz sobie na rękę i puszczali dziewczyny tak, że „lecisz przez cały pokój do ściany”. Polewali wodą… O odbywaniu kary mówiła, że mrozy były tak straszne, że nie mogła nigdy się ogrzać. Bułaty (czy kufajki) i ciepłe spodnie w pracy obmarzały, po pracy zdążyły tylko rozmarznąć, ale nie wysychały. Zakładali mokre i na zimnie one znów zamarzały. Mówiła, że marzyła o jednym: najeść się chleba… Mówiła, że w celach, gdzie siedzieli podczas śledztwa, biegały straszne szczury. Opowiadała, jacy silni ludzie siedzieli razem z nią: „patrioci, Wańka, tacy, że nie da się przekazać”… Zawsze wzniośle mówiła o Ukrainie i wierzyła w niepodległość, kiedy nawet napomykanie o tym było niebezpieczne. Doczekała się niepodległości i cieszyła się: „Kto myślał, że się doczekam, ale jednak wykończyło ich, wykończyło” (H. D.).
W publikacji wykorzystano materiały spraw archiwalnych: Archiwum USBU w obwodzie tarnopolskim. – F.7(R). – Spr.12105- P. – 151 kart. Archiwum UMWS Ukrainy w obwodzie tarnopolskim. – F.47. - Spr.2504. – 98 kart.
Arkusz zgłoszeniowy do komendantury Szerheja F.K. za 1951 r., i tak przez wszystkie 10 lat
Już w Kordyszowie: w centrum mama Jepystemija Andrijiwna, po lewej syn Stepan, stoją Hanna z bratem Zosymem
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
watnicy z emblematem „kakaja raznica”. Kompromis, ugodowość, wybaczenie wszystkiego?! Oczywiście, że nie. Walka, wychowanie Narodu, opór wobec obcych „bogów”, nieustanne i twórcze formowanie kapitału ludzkiego pod nazwą „Ukrainiec” – to jego droga, którą zawsze godnie przemierzał. Bo to, co opisywał Iwan Mychajłowycz w odniesieniu do stuletnich wydarzeń, zaznaczając „zagrożenia zewnętrzne. A wewnętrzne jeszcze większe” (Od nadziei do „stabilności”, 2001 r.), zachowuje swoją polityczną ostrość do dziś. Swego czasu wypowiedział on myśl, że w USRR zaczął działać potężny i dobrze naoliwiony mechanizm rusyfikacji. Musimy przyznać, że niestety, odkąd Ukraina weszła w „sojusz” z Rosją, jego funkcjonowanie nie ustało ani na chwilę. Ta plaga nie opuszcza Ukrainy także w warunkach odzyskanej Niepodległości. Na długo przed Majdanem, aneksją Krymu przez Rosję, wojną w Donbasie idee „ruskiego miru” bez przeszkód rozprzestrzeniały się, wprowadzano je, narzucano na terytorium Ukrainy, znajdując poparcie wśród części ukraińskiego politycznego establishmentu, działaczy państwowych, przedstawicieli środowisk kulturalno-oświatowych i naukowych, wojskowych. Ale „gdybyście (my) uczyli się tak, jak trzeba”, to zapamiętywalibyście mądre ostrzeżenia takich ludzi jak Dziuba i nie dochodziłoby do: ignorowania norm konstytucyjnych dotyczących decydujących czynników istnienia państwa i narodu – języka, kultury, historii; zamykania szkół ukraińskojęzycznych; szkalowania wybitnych Ukraińców i narodowych świętości; deukrainizacji przestrzeni informacyjnej i rynku książki; oddawania interesów narodowych Ukrainy i mianowania na odpowiedzialne stanowiska państwowe ludzi zarażonych ukrainofobią i przychylnością wobec ideologii „ruskiego miru”. Podobne „wartości” dotykały najwyższych urzędników państwowych. Bo jak tu nie wspominać Dziuby, kiedy w okresie pomajdanowym pompatycznie prezentuje się „Czwartą republikę” B. Łożkina (szefa Administracji Prezydenta Ukrainy), gdzie powiedziano: „Przyszłość Ukrainy – jakkolwiek byśmy do tego nie podchodzili – jest nierozerwalnie związana z przyszłością Rosji… Miliony ukraińskich obywateli skłaniają się ku rosyjskiej kulturze, co tam skłaniają, po prostu są nosicielami rosyjskiej tradycji kulturowej…”. Niekończąca się seria takich przykładów świadczy o tym, że w przestrzeni socjokulturowej działa utrwalone moskalofilskie podejście w polityce, administracji państwowej, sferze humanitarnej, mające na celu zniszczenie, zawężenie czynnika narodowo-kulturowego. Na podobne ataki miłośników rusyfikacji Iwan Dziuba daje gruntowne odpowiedzi i oceny w pracy „Galicjanofobia – zatrute ostrze ukrainofobii”, cytując dzieło żydowskiego publicysty W. Żabotyńskiego „O językach i nie tylko”: „Napisałem, że jeśli rosyjska kultura odgrywa teraz nienaturalną dla niej rolę kultury wszechrosyjskiej, to przyczyna tkwi głównie w odwiecznej przemocy i bezprawiu”. Rusyfikacja, której przeciwnikiem był i jest Dziuba, dotyka nie tylko asymilacji językowej, ale całej historycznej, społeczno-politycznej i kulturowej treści życia narodu. Praca „Rusyfikacja wczoraj, dziś… i jutro?” zawiera lakoniczną, ale istotną odpowiedź na tę społeczną wrzód, który nadal ropieje na ukraińskim ciele. Zaznaczono tam: „Obecnie rusyfikacja – to powierzchowny symptom głębszej choroby, polegającej na utracie zakorzenienia w kulturze, historii, na utracie samego siebie. Pozbawienie korzeni, bez wątpienia, jest najniebezpieczniejszą chorobą ludzkich wspólnot… „Pozbawiony korzeni – pozbawia korzeni także innych. Zakorzeniony – nie wykorzenia”, – wspomina I. Dziuba słowa Simone Weil. Transformując wspomniane sądy na obecny stan ukraińskiego społeczeństwa, warto wyodrębnić główny aspekt – potrzebę „wzmacniania ducha” narodu, co oznacza zapewnienie skuteczności nieprzerwanego i efektywnego systemu społecznego wychowania narodu. Bo wychowany na zasadach wolności, sprawiedliwości, godności, prawdy historycznej Naród Ukraiński jest zdolny do utwierdzenia osobistej, narodowej i państwowej samooceny, przezwyciężenia odziedziczonego małorosyjskości, wcielając w życie zasady ukrainocentryzmu i europeizmu.
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Myśleć, pisać o Iwanie Dziubie, odczuwać go światopoglądowo jest sprawą etycznie odpowiedzialną. Oczywiście, jest ona dla głębokich twórczych dociekań cnotliwych i mądrych badaczy, ponieważ dotyka życiodajnej przestrzeni człowieka, który wyznaczał nie parametry, a istotne wektory ruchu ukraińskiego narodu. Ta jeszcze nieogarniona szczytowość literaturoznawczych, społeczno-politycznych osiągnięć, filozoficznych rozważań wielkiego ukraińskiego Oświeciciela były, są i będą służyć nadal jako sztandar dla narodowego postępu. Jednak nawet poznawszy sensy i uczuciowe nastawienia Dziuby, wciąż poza „kadrem” pozostawać będzie tajemniczość, rozmyślna niepokorność. Prawdę mówią, że „w ludzkim komunikowaniu niewypowiedziane jest skrajnie ważne”. Pozdrawiając Jubilata, mamy nadzieję, że czekać nas będą niespodzianki wysokich myśli i duchowych wzlotów, które będą wzburzać krzepę, niepokój, „rozbłyskiwanie duszy”. Bo często tylko jedna obecność tej znaczącej dla Ukrainy Postaci skłania ludzi do „uczłowieczania się”. Zaprawdę, moralna schludność Dziuby, wytworzona ludzkością, obywatelską odwagą, ukraińskością, szlachetnością norm behawioralnych, duchową arystokratycznością, ideową obsesją…, zawsze dodawała „ja-pozytywu” w różnych środowiskach społecznych. Niezależnie od okoliczności, pozostawał on niestrudzonym Budzicielem narodowego ducha, utkany z cnót, które są godne przykładu dla obecnych i nienarodzonych. Dzisiejszy szybko przemijający czas, uderzające zmiany (w dobrym i złym kontekście), zagrażające i nieprzewidywalne wyzwania coraz bardziej aktualizują te bolesne problemy, które zawsze martwią Iwana Dziubę. On prawdziwie, jako działacz społeczny, pozostaje systemowy i głęboki w światopoglądzie, nie zepsuty przez „oligarchistów”, liberalistów, federalistów, wszechświatowców-internacjonalistów. Dziuba – wielki Ukrainiec, który wchodzi do głównego kierownictwa Narodu, wyznając Ukrainę jako wartość duchową, ideową, polityczną, światopoglądową, nie spekulując frazeologią nowoczesnych polityków, a święcie wywyższając to, co najskrytsze – „Ukraina ponad wszystko!”. Przypominam sobie jego błyskotliwe państwowotwórcze współsprawozdanie na I Światowym Forum Ukraińców 21 sierpnia 1992 roku. Z natchnieniem i jednocześnie bólem w sercu zwracał się on do ukraińskości, rozproszonej po świecie, wypartej poza granice etnicznych terytoriów w wyniku narodowego ucisku, politycznego terroru cudzoziemskiej władzy. Z zachwytem i dumnie przemawiał, gdy dotykał „zdolności Ukraińców do prowadzenia walki o swoją wolność i w dramatycznych warunkach wygnania”. Zakładał te wartościowe podstawy, które nieco później wykrystalizowały się w konstytucyjne postanowienia dotyczące jedności ukraińskości na macierzy i poza jej granicami. „Dzisiejszy dzień oznacza koniec epoki naszej historii, kiedy Ukraińcy byli rozdzieleni nie tylko granicami, ale i wzajemną nieznajomością, podejrzeniami, inspirowaną wrogością – głosił Dziuba – a obecnie możemy nie tylko poznawać siebie nawzajem, ale i formować razem swoje polityczne, życiowe, kulturowe orientacje dla stworzenia nowego obrazu Ukrainy”. Był jednym z tych, którzy dali jasne naukowe uzasadnienie postawy niepodległej Ukrainy jako rezultatu walki wielu pokoleń Ukraińców, którzy zbudowali ideę samodzielności Ukrainy ideałami Szewczenki i Franki, „wielkich oświecicieli i rzeźbiarzy narodowego ducha”. Wtedy, o świcie Niepodległości, on skrupulatnie oceniał kroki nowej (starej) ukraińskiej władzy, konstruował logikę politycznej walki, wzywając narodowo-demokratyczne siły do jedności i obrony obywatelskich praw, aby władzy nie przejęli „domyci i niedomyci” komrewanżyści”. Jego marzenie o formowaniu władzy narodowego zaufania jako efektywnego instrumentu budowania państwa jak na tamte czasy (i nie tylko) było racjonalne, ponieważ niosło ogólnonarodowe porozumienie. Wnikliwie i odpowiedzialnie rozstawiał akcenty wokół najbardziej wrażliwych tematów: ideologii ukraińskiego nacjonalizmu, politycznego narodu, państwowej ideologii, narodowej określoności Ukrainy, etnohistorycznych wartości oraz etnokulturowego rozwoju. Już wtedy dostrzegał główny problem dalszego rozwoju Ukrainy w nagłej potrzebie społecznej konsolidacji, która jest możliwa tylko na gruncie wspólnej idei, praktycznej państwotwórczej działalności, ogólnonarodowych interesów. Rozwijał ideę (choć kontrowersyjnie) Ukraińskiego państwa narodowego, które przestrzega zasady narodowego interesu oraz narodowych priorytetów w państwowym znaczeniu. Mając naturalny dar przewidywania biegu społecznych procesów, doświadczenie życiowych prób, kulturowy i intelektualny osobisty potencjał, Dziuba prognozował dla Ukrainy warianty bezkrwawej ewolucji przejścia od totalitaryzmu do demokracji, pokojowe uregulowanie międzypaństwowych i międzynarodowych problemów. Jednak w tym nie był imperatywnie jednoznaczny. „Stanie się tak czy nie – zaznaczał – zależeć będzie od miary konsolidacji ukraińskiego narodu-państwa”. Nie kultywując absolutnie błędnych i pozakonstruktywnych ideologemów w rodzaju „jedyna kraina – jedinaja strana”, Iwan Dziuba wyraźnie uświadamiał znaczenie idei wspólnego celu. Taką ogólnospołeczną ideą dla niego była Ukraina, która dla wszystkich obywateli stawała się życiowym interesem. „Interes bez idei donikąd nie prowadzi” – mówił ten inteligentny Oświeciciel cnót naszych czasów. Wysiłki każdego z nas, świadome budowanie Ukrainy czynami, a nie patriotyczną retoryką, konsolidacja działaniem dla Ukrainy stawały się dla niego miarą obywatelskości Osobowości. Dla mnie kojarzył się jeszcze w obrazie utalentowanego i sumiennego Nauczyciela, ponieważ był przykładem w wierze, słowie i działaniu. Przekonywał, wychowywał, inspirował do czynu i postawy, bo Sam takim Był. Ta wieczna zasada Franki, by okazywać miłość do swojego narodu nie potokami szumnych fraz, a niestrudzoną, cichą pracą, była zawsze z nim i w nim. Ta ideowo zahartowana i duchowo dojrzała postać nie zostawiała, zdawałoby się, w społeczno-politycznej niszy miejsca na kompromisy. Jednak istniał dla niego wartościowy wymiar, gdzie zapomnienie uraz, niezgód, sporów stało się imperatywem. To była JEDNOŚĆ w imię Ukrainy – credo, które towarzyszy w myślach i działaniach całej życiowej drodze naszego narodowego mędrca. Jednocześnie Dziuba nigdy nie ustępował wartościom, ideałom, zrodzonym i pielęgnowanym przez Ukraiński naród, swoim prawom i przekonaniom dotyczącym obrony ukraińskiego języka, kultury, narodowej historycznej tożsamości, duchowości, zachowania swojego niepowtarzalnego ukraińskiego „Ja”. Przewracam myśli i obywatelską postawę Uczonego, Polityka, Pisarza i Mistrza-Literaturoznawcy, opublikowanych 15 lat temu, znanych jako siedem pytań do Dmytra Tabacznyka, i rozumiem całą aktualność oraz zapotrzebowanie tego publicznego dyskursu dla dnia dzisiejszego. Wszak „skorpiony na ukraińskie słowo”, na ukraińskość nigdy, niestety, na Ukrainie nie wyginęły. „Ukrainie przychodzi tworzyć nową tożsamość – pisze akademik Dziuba w pracy „Ukraina w poszukiwaniach nowej tożsamości” – w o wiele trudniejszych warunkach, w bezkresnej przestrzeni globalnych wyzwań i imperatywów”. Także nigdzie nie znikali na Ukrainie „piątokolumnowcy”, moskalofile, ukrainofoby, kolaboranci,
W tych dniach od zamglonych karpackich szczytów po donieckie stepy słychać soborowe dzwony. Sławią, winszują, pozdrawiają wysoce szanownego Ukraińca – Iwana Dziubę. Szczerze, wrażliwie, majestatycznie. Moja ziomkini Olha Kobylańska taki stan duszy obramowywała i uszczęśliwiała śpiewem Słowa: “Kiedy słyszę (taką) muzykę – gotowa jestem umierać. Staję się wtedy szaleńczo-odważna; staję się wielka, gardząca, kochająca...”. Iwanie Mychajłowiczu! Niech ten drżeń i współbrzmienie naszych ukraińskich serc będą z Panem w jubileuszowe dni Pana Anioła, jako danina szacunku i poważania dla Pana życiowych dzieł, olśnień i zamarzonych marzeń o Ukrainie.
Tłumaczenie maszynowe
Znaczenie tego kierunku budowania narodu wzrasta, jeśli weźmie się pod uwagę pojawienie się kremlowsko-putinowskiego „dazibao”, które opiera się w Ukrainie na niektórych wewnętrznych platformach politycznych i ideologicznych – od „opiezieszystów” po „szaryjystów”, od „ruskomirców” po „kanonicznych” prawosławnych, od zjaniczarzonych „kakaja raznica” po „świadomych” zwolenników „obywatelskiej” symbiozy (współżycia) z zamaskowanym i otwartym moskalofilstwem, które niczym czerwień przeniknęło we wszystkie zakamarki żywotności ukraińskiego narodu i państwa. Dla putinistów to tło jest bardzo ważne, ponieważ hamuje ukrainizację społeczeństwa i żywi ideologię „ruskomirstwa”. Dzisiaj ostro brzmią słowa I. Dziuby: „Imperium krytycznie potrzebuje Ukrainy i »ono za cenę nie postojit«”. „I przyszłość Ukrainy – jako Ukrainy: ze swoją przeszłością i swoją przyszłością, – a nie jako odłamek »russkogo mira«, znów znajduje się pod zagrożeniem”. Tak jak sto lat temu, Kreml liczy na kolaborację, moskalofilskie elementy, moskiewską cerkiew, „rosyjskojęzycznych”, a także na wewnątrzpolityczną kłótnię i błędy władzy w sferach polityki wewnętrznej i zagranicznej. Putinowi, jak każdemu innemu okupantowi, bardzo potrzebna jest pomoc „quislingów”. Jaskrawo wyrażona imperialność tego „odezwania” kojarzy się nie tylko ze stalinowskimi przemówieniami dotyczącymi kwestii narodowej w Rosji, które deklarowały tylko „dwa wyjścia: albo razem z Rosją, i wtedy – wyzwolenie; albo razem z Ententą, i wtedy – jarzmo. Trzeciego wyjścia nie ma.” (10 października 1920 r. „Prawda”. Stalin, T. 4); breżniewowskimi „małą ziemią”, „celiną”, „odrodzeniem”; cytatnikami maoistów okresu „rewolucji kulturalnej”. „Praca” przypomina także próby powtórzenia realizacji obecnej „ukrainizacji” według bolszewickiego wzorca lat 20., która była prowadzona w ówczesnej USRR, kiedy była ona „narzucana przez nieukraińską partię i aparat państwowy, pozbawiona szczerości, stale równoważona antyukraińskimi działaniami, żeby w oczach rosyjskiego czy prorosyjskiego mieszczucha wyglądało to na komedię.... Żeby za ukraińskimi szyldami na fasadach instytucji kręciła się (według Kosiora) rosyjska machina biurokratyczna.” (J. Szewelow). Uruchomiono kolejny mechanizm wojny przeciwko ukraińskiej tożsamości, która toczy się bez przerwy i będzie w XXI wieku główną polityczną cechą konającego imperium zła. Nie na darmo pierwszym obiektem propagandowego likwidowania analfabetyzmu w zakuwaniu „prawd” kłamliwej polityki „potrójnego dna” stała się rosyjska armia. Moskiewszczyzna działa według ustalonych „reguł” – najpierw odbywa się goebbelsowskie humanitarne „czyszczenie” mózgów, a dalej – militarne. 10 lat temu, kiedy wyszła w świat książka Dziuby „Nagnitannia moroku” (Nasilanie mroku), na ostatnich stronach udało się odnaleźć tak obecnie poszukiwany optymizm Słowa Nauczyciela: „Niech to dodaje nam siły pracować dla bycia sobą: w świecie, gdzie każdy albo JEST SOBĄ, albo GO NIE STAJE”. Wierzymy, że staniemy się i będziemy Sobą, pokazując całemu światu piękno, godność i siłę Ukrainy. Na wieki, dopóki Ukraińska ziemia będzie rodzić takich Synów, jak Iwan Dziuba! Taras MARUSYK, dziennikarz, publicysta, ekspert ds. polityki językowej, „Radio Swoboda”. Punkt widzenia: zdobycie językowej Bastylii po ukraińsku. Analogia z Bastylią, którą Francuzi zdobyli szturmem 230 lat przed narodzinami nowej ustawy językowej w Ukrainie i równo, dzień w dzień, 232 lata przed przyjęciem rewolucyjnej decyzji Sądu Konstytucyjnego Ukrainy, nie jest przypadkowa. I chociaż kontekst szturmu paryskiego więzienia dla więźniów politycznych 14 lipca 1789 roku jest daleki od kontekstu Decyzji SKU 14 lipca 2021 roku, oba wydarzenia stały się przełomowymi – we Francji i w Ukrainie. W treść tej wybitnej decyzji konstytucyjnej sprawozdawca Serhij Hołowatyj włożył całe swoje zawodowe, naukowe i życiowe doświadczenie nie tylko jako współzałożyciel Towarzystwa Języka Ukraińskiego, ale także jako trzykrotny minister sprawiedliwości, deputowany ludowy kilku kadencji, wiceprzewodniczący ZP Rady Europy i Komisji Weneckiej. I chociaż jest to dokument zbiorowy, więcej niż lwią część jego stworzył właśnie on: „Język ukraiński jest nieodłącznym atrybutem ukraińskiej państwowości, który zachowuje swoją historyczną ciągłość od czasów starokijowskich. Język ukraiński – konieczny warunek (conditio sine qua non) państwowości Ukrainy i jej jedności… dlatego jakiekolwiek zamachy na prawny status języka ukraińskiego jako państwowego na terytorium Ukrainy są niedopuszczalne, ponieważ naruszają ład konstytucyjny państwa, zagrażają bezpieczeństwu narodowemu i samemu istnieniu państwowości Ukrainy”. Tegoroczną decyzją Serhij Hołowatyj nie tylko rozwinął postanowienia pierwszej bardzo ważnej uchwały w sprawie oficjalnej wykładni postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczącej stosowania języka państwowego, ale i pogłębił decyzję z 14 grudnia 1999 roku. Uwadze autora uchwały nie umknęły oszukańcze manipulacje, do których uciekała się i ucieka obecna władza „monowiększości”. Można wspomnieć nie tylko „zelenizmy”, „awakizmy” i „mendelizmy” o „ukraińskim języku rosyjskim”, ale i wrzucanie całkowicie bezpodstawnych tez przez obecnego przewodniczącego komitetu parlamentarnego Mykyty Poturajewa o „języku ruskim” („ukraiński russkij jazyk”) i „języku rusińskim” Zakarpacia. W tym związku oficjalny interpretator norm ustawy wskazuje: „Ukraina jest państwem unitarnym, w którym nie ma obiektywnych przesłanek do wprowadzenia oficjalnej dwujęzyczności. Dlatego propaganda lub inna praktyczna działalność, skierowana na prawne wprowadzenie w Ukrainie drugiego języka państwowego, faktyczne narzucanie ukraińsko-rosyjskiej dwujęzyczności w jakiejkolwiek dziedzinie publicznego komunikowania się, a także ogłaszanie dialektów języka ukraińskiego osobnymi językami są niekompatybilne z konstytucyjnie określonym statusem języka ukraińskiego jako państwowego”. I bardzo ważna jest pozycja o niedopuszczalności dwóch oficjalnych wariantów tłumaczenia Europejskiej Karty Językowej: „W zależności od stosowanego w nazwie ukraińskiego tekstu kluczowego pojęcia – »języki regionalne lub mniejszości« czy »języki regionalne lub mniejszościowe« – automatycznie zmieniają się obiekt i cele Karty jako umowy międzynarodowej. Sąd Konstytucyjny Ukrainy wskazał, że odpowiednie organy władzy państwowej, w szczególności Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy, Gabinet Ministrów Ukrainy, Rada Najwyższa Ukrainy, zgodnie z nadanymi im uprawnieniami i kompetencjami mają ustanowić jednoznaczność w kwestii oficjalnego tłumaczenia Karty na język ukraiński...”. Ale sprawozdawca na tym nie poprzestał. W dodatek do dokumentu o objętości 55 stron Serhij Hołowatyj dodał „Zbieżną opinię”, poświęconą kwestii tłumaczenia Europejskiej Karty Językowej na język ukraiński: „Biorąc pod uwagę prawną nieporadność, Sąd Konstytucyjny… wyraźnie wskazał, że państwo ma ją usunąć – zapewnić jednoznaczność w kwestii oficjalnego tłumaczenia tekstu Karty, co umożliwi należyte wykonanie przez Ukrainę zobowiązań wynikających z tej umowy międzynarodowej”. Pozwolę sobie rozszerzyć nieco w czasie „językową Bastylię” po ukraińsku i na dwa następne dni. Data 16 lipca wpisana jest w historię jeszcze przed stworzeniem niepodległego państwa, w 1990 roku. Wtedy została przyjęta „Deklaracja o państwowej suwerenności Ukrainy”. Dokument ten głosił: „Ukraińska SRR zapewnia… funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego”.
16 lipca 2021 roku weszły w życie bardzo ważne normy ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” dotyczące wyświetlania filmów i seriali wyłącznie w języku ukraińskim. Także w języku ukraińskim muszą być prowadzone koncerty, imprezy kulturalno-artystyczne, rozrywkowe i inne widowiska, a także sporządzane bilety wstępu, ogłoszenia, afisze, broszury i inne materiały informacyjne. A dla tych, którzy nie znają języka ukraińskiego, organizatorzy zobowiązani są zapewnić tłumaczenie symultaniczne lub konsekutywne. Inne języki w materiałach drukowanych są dopuszczalne, jeśli tekst w tych językach nie będzie większy objętościowo i czcionką niż tekst w języku państwowym. Deputowani ze „Sługi Narodu” Ołeksandr Kornijenko, Andrij Kłoczko i Orest Sałamacha postanowili przeforsować rusyfikatorskie zmiany do projektu ustawy „O budżecie państwowym Ukrainy na 2021 rok”. Normy ustawy, które zobowiązują wydawców i księgarzy do wydawania i posiadania w sprzedaży w języku państwowym nie mniej niż połowy książek, również zaczynają obowiązywać od tego „magicznego” 16 lipca. Podobnie od tej daty obywatele Ukrainy mają prawo otrzymywać usługi wycieczkowe i turystyczne wyłącznie w języku ukraińskim. Data 15 lipca 2021 roku jest szczególna, najbardziej niepokojąca. Tego dnia miała odbyć się kolejna zmasowana ofensywa na te i inne normy ustawy ze strony, w głównej mierze, większości parlamentarnej. Jeśli wcześniej deputowani z partii „Sługa Narodu” zamierzali odłożyć wykonanie ustawy z powodu epidemii COVID-19, to na 15 lipca przygotowali jeszcze bardziej „wyrafinowane” zmiany. Ołeksandr Kornijenko, Andrij Kłoczko i twardo ukraińskojęzyczny Orest Sałamacha, pochodzący z obwodu lwowskiego, postanowili przeforsować rusyfikatorskie zmiany do projektu ustawy „O budżecie państwowym Ukrainy na 2021 rok” w sprawie kierowania środków na prace remontowo-konserwatorskie zabytków dziedzictwa kulturowego, który nie ma żadnego (!) związku z językiem i jest sprzeczny nie tylko ze zdrowym rozsądkiem, ale i z Regulaminem Rady Najwyższej. Zgodnie z zaproponowanymi zmianami, w przypadku ich przyjęcia, spod działania ustawy wyłączono by pokazy filmów i seriali, a także odroczono by normę dotyczącą urzędników państwowych, którzy muszą potwierdzać znajomość języka ukraińskiego. Tak jak poprzednim razem, „sługi narodu” wycofali swoje poprawki pod naciskiem „pasjonackiej mniejszości”. Ale nie wszyscy. Maksym Bużanśkyj nie zrezygnował ze swojej poprawki z licznymi podpunktami. Podjął kolejną próbę przywrócenia języka rosyjskiego do procesu edukacyjnego i zmiany normy dotyczącej kar za naruszenie ustawy językowej w sferze usług. Tę poprawkę poparło jedynie 42 deputowanych. Prawie tyle samo „sług narodu” było przeciw. Na zakończenie – o władzy: ci, którzy ryzykują pozostanie w tyle za pasjonacką mniejszością. Świadomie nie poruszam tutaj wystąpienia prezydenta Wołodymyra Zełenskiego i innych urzędników na Ogólnoukraińskim forum „Ukraina 30. Polityka humanitarna”, które odbyło się niedawno. Było to momentami tak smutne widowisko, że żal było prezydenta Ukrainy, który wyciskał z siebie wątpliwe i często powtarzane sentencje. Mam nadzieję, że prezydent Zełenski i jego frakcja są mądrzejsi od przestępców z byłej Partii Regionów... Chcę zwrócić uwagę na haniebne zachowanie organów ścigania, nawet policji specjalnego przeznaczenia, które zamiast 15 lipca 2021 roku obejrzeć spektakl „Wymieniam język na ruble” w ramach akcji „Nie pozwolimy sprzedać języka”, postanowiły użyć siły wobec aktywistów-aktorów. Najwyraźniej władza przestraszyła się niewinnych słów w rodzaju: „Jak tego, typu 'patrioty' z Drohobycza? A, Orest Sałamacha, dawaj ruszaj tutaj, ja przyniosłem ruble... Ten ukraiński język nam jakby w poprzek gardła stanął, rozumiecie?”. W zatrzymaniu aktywisty, który przeprowadzał pod Radą Najwyższą performans „Wymieniam język na ruble” na rzecz wsparcia języka ukraińskiego, brał udział m.in. pułk policji specjalnego przeznaczenia (POP), który jest następcą prawnym oddziału specjalnego „Berkut”. Ogółem byli tam funkcjonariusze z kilku struktur siłowych, wśród nich osoby w cywilu, które bezpośrednio brały udział w zatrzymaniu aktywisty.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
organizuje materię i pojawienie się człowieka w świecie materialnym. Jest On wszędzie, ale zobaczyć Go nie można, ponieważ ma niewidzialną naturę. Boga można poznać poprzez język obrazów, symboli, metafor. Główną metodą analizy problemów religijnych i moralnych stała się metoda antytetyczna (poszukiwanie i przeciwstawianie przeciwieństw – życia i śmierci, dobra i zła, rozumu i głupoty itp.). Zlanie się przeciwstawnych cech jest symbolem ruchu – wszystko na świecie porusza się po okręgu od Boga do Boga. Świadomie przyjąć obecność Boga pozwala wiara i filozofia. Oto dlaczego filozofię Skoworoda przedstawiał jako szczególną praktykę umiejętności życia w Bogu, chrześcijańskiej miłości i harmonii z naturą oraz samym sobą (swoim sumieniem), a także z podobnymi sobie Bożymi stworzeniami. Filozoficznym credo Skoworody stało się wynalezione przez niego prawo eliminacji ciężkich spraw: „To,
Tłumaczenie maszynowe
Serhij PRYS UCHIN, doktor filozofii, wykładowca Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej
Jak nie można garścią piasku zasypać bezdennego oceanu, jak nie można szeroko rozpostartego płomienia ugasić kroplą wody, jak nie można orłowi latać w małym pudełeczku, tak nie może duch ludzki uspokoić się dobrami materialnymi. Duch ludzki – to otchłań nieskończona, jak niebo, albo czas.
Nierozumni ludzie! Czy długo jeszcze będziecie pozostawać w błądzeniu? Dlaczego nie myślicie o tym, kogo nazywamy Bogiem? Dlaczego nie staracie się przybliżyć do Niego? W szukaniu Boga człowiek znajdzie pełne uspokojenie pragnień swojego ducha.
Hryhorij Skoworoda1
Wyższy poziom kultury filozoficznej, którą nieśli w świat działacze Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, reprezentował jej genialny wychowanek Hryhorij Skoworoda (1722–1794) – ukraiński filozof, pedagog, poeta, wędrowny kaznodzieja, mistyk. Uważał, że rdzeniem filozoficznego poznania jest nie tylko wyjaśnienie istoty świata i człowieka, ale także szerzenie takiej praktycznej wiedzy, która gwarantowałaby na Połtawszczyźnie w kozackiej rodzinie. Wykształcenie filozoficzno-teologiczne zdobył w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, gdzie uczył się z niewielkimi przerwami od 1734 r. do 1753 r. Służył jako śpiewak w kapeli dworskiej carycy Elżbiety w Petersburgu, przebywał w składzie misji poselskiej za granicą. Przesłuchał kursy uniwersyteckie na Węgrzech, w Austrii, Polsce, Niemczech, Włoszech. Szczególnie ważny był jego pobyt w Halle (Niemcy) – ówczesnym centrum filozofii pietycznej3, a znajomość z jej przedstawicielami wpłynęła na uformowanie własnej pozycji filozoficznej (egzystencjalnie kordocentrycznego eudajmonizmu). Naturalna zdolność H. Skoworody uczyniła go poliglotą: doskonale znał łacinę, grekę, niemiecki i inne języki, co dało mu możliwość zapoznania się z naukami antycznych filozofów, w tym z filozofią Platona.
Przez pewien czas pracował jako wykładowca poetyki w Kolegium Perejasławskim, ale został zwolniony ze stanowiska za nietradycyjne podejście w nauczaniu. W 1751 r. powrócił do Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, aby kontynuować naukę w klasie teologii, ale pełnego kursu nie przesłuchał, po-
Od 1769 r. Skoworoda odmawia przyjmowania jakichkolwiek oficjalnych stanowisk i wybiera los wędrownego filozofa-kaznodziei.
Nie będąc mnichem, staje się jakby mnichem w świecie, głównymi cechami sposobu życia filozofa stały się asceza, post, czystość moralna, miłość do ludzi, prostota we wszystkim i umiejętność życia w Bogu. Miłość do
– widzialnej („stworzonej”, „uczynionej”, materialnej) oraz drugiej – niewidzialnej (wewnętrznej, duchowej, Bożej). Wewnętrzna natura jest przejawem boskiej istoty świata (jest Bogiem), przenika cały świat i nadaje mu sens rozwoju.
Makroświat („makrokosmos”)
za zewnętrzną powłoką realizuje Boże zamysły. Mikroświat („mikrokosmos”) – to świat człowieka, naznaczonego sprzecznym współistnieniem jego niewidzialnej natury z cielesnym grzesznym życiem. Prawdziwy człowiek pojawia się tylko wtedy, gdy poznając siebie, odnajduje w sobie „niewidzialne” duchowe, a zatem Boga. Oto dlaczego poznanie przez człowieka samego siebie jest poznaniem Boga. Głównym narzędziem samopoznania staje się ludzkie serce. Nauka o możliwościach „serca” („poznania sercowego”) jest wizytówką antropologii filozoficznej Skoworody. W jego „filozofii serca” znalazły swoje odzwierciedlenie pierwsze próby zrozumienia roli podświadomego i nadświadomego (nadrozumowego) w ludzkim życiu. Ludzkie serce, a nie rozum, jest źródłem pragnień, uczuć, działań i czynów. W ten sposób poprzez poznanie sercem samego siebie człowiek poznaje swoją duchową istotę, swoją duszę, uczy się kochać Boga, samego siebie i sobie podobnych („otchłań wzywa otchłań”). Symbolem człowieka, który już poznał Boga, stał się obraz Narcyza, który kochając Boga, kocha siebie i odwrotnie.
H. Skoworoda wyciągnął praktyczny wniosek: miłość i służenie człowieka Bogu jest jednocześnie miłością do samego siebie. Na podstawie nauki o służeniu samemu sobie i miłości człowieka do samego siebie filozof tworzył nową religię – „religię dobroczynności i miłości”.
Oprócz antropologii składową częścią filozofii Skoworody stała się jego chrześcijańska etyka jako nauka o drodze człowieka do szczęścia, rozumieniu dobra i zła, sensie ludzkiej egzystencji. Filozof twierdził, że człowiek może osiągnąć szczęście albo samodzielnie, albo za pomocą innych ludzi. Ale w każdym razie głównym warunkiem jego osiągnięcia staje się zgodność działań i czynów człowieka z potrzebami „wewnętrznej natury”.
Tłumaczenie maszynowe
Boga, potwierdzenie Jego mistycznej obecności w ludzkiej duszy kształtowały osobiste życie i twórczość Skoworody. W latach 70.–80. XVIII wieku Skoworoda wędrował po miastach i wsiach Słobodzkiej i Naddnieprzańskiej Ukrainy. W tym czasie zakończyło się kształtowanie jego filozoficznej i życiowej postawy.
Głównymi dziełami, które przedstawiały jego poglądy filozoficzne, były „Basnia Ezopowa” (1760 r.), „Rozmowa pięciu podróżnych o prawdziwym szczęściu w życiu” (1772 r.), „Przyjacielska rozmowa o świecie duchowym” (1775 r.), „Potop zmijowy” (1791 r.) i inne. W tych oraz innych pracach Skoworoda uzasadnił swoją filozoficzno-etyczną naukę o „trzech światach”, o „dwóch naturach”, o pracy „zgodnej z przeznaczeniem” (sprodnej), o szczęściu i innych sprawach. Istotną konkretyzację filozoficznej postawy Skoworody otrzymała także jego spuścizna poetycka i epistolarna.
Dzieła G. Skoworody za jego życia nigdy nie były wydawane, a przez pewien czas po śmierci rozpowszechniały się w rękopisach, o czym wymownie świadczą wiersze T. Szewczenki:
Dawno to się działo. Jeszcze w szkole,
U nauczyciela-diaka,
Porządnie ukradnę pięciaka —
Bo ja wtedy prawie goły,
Tak ubogi — i kupię
Arkusz papieru. I zrobię
Malutką książeczkę. Krzyżykami
I wzorami z kwiatkami
Dokoła listki obwiodę.
I będę przepisywać Skoworodę
Albo „Trzej królowie z darami”...4 Podstawowym przedmiotem filozoficznych rozważań
Przedmiotem filozofii H. Skoworody była problematyka religii chrześcijańskiej i etyka chrześcijańska. Wiadomo, że istotę religii i Boga Skoworoda analizował z pozycji panteistycznych. Materię rozumiał jako wieczną i nieskończoną przyrodę, która w swoim samorozwoju kieruje się własnymi prawami. Uważał, że przyroda i Bóg są tożsame. Bóg jest pierwszym warunkiem (pierwszą przyczyną) rzeczywistości, formą, która to, co potrzebne, czyni nietrudnym, a to, co trudne, niepotrzebnym”. Przestrzeganie tego prawa kieruje działania i postępki człowieka ku szczęściu i błogosławieństwu. Filozof argumentował tym, że dzięki nieskończonej miłości Boga do człowieka On uczy go, jak stać się szczęśliwym (wszystko potrzebne uczynił lekkim, a niepotrzebne – ciężkim). Zatem szczęście jest dostępne wszystkim ludziom, przede wszystkim tym, którzy dążą do życia na obraz i podobieństwo Boga. Ponadto człowiek w szczęściu potrzebuje również spokoju duszy – „pokoju duszy”.
Według Hryhorija Skoworody całą rzeczywistość stworzoną przez Boga odzwierciedla treść pojęcia „trzy światy”, które tworzą „makrokosmos” (przyroda), „mikrokosmos” (człowiek) i „świat symboliki” (Biblia). Symbole świata Biblii prowadzą ludzką duszę do połączenia z wieczną i niezmienną istotą – Bogiem. Odpowiednio każdy z istniejących światów składa się z „dwóch natur”: pierwszej
„Czy jest coś bardziej niezbędnego człowiekowi niż oddychać? I na to wszędzie jest powietrze… O głębio mądrej dobroci, która stworzyła to, co potrzebne, niełatwym, a to, co trudne, niepotrzebnym”5 „Być szczęśliwym – to znaczy poznać, odnaleźć samego siebie” „Szukamy szczęścia po krajach i wiekach, a ono wszędzie i zawsze jest z nami; jak ryba w wodzie, tak i my w nim, i ono obok nas szuka nas samych. Nigdzie go nie ma właśnie dlatego, że jest wszędzie. Podobne jest do blasku słońca – otwórz tylko wejście do swojej duszy”
Tłumaczenie maszynowe
Kupcy oszukują kupujących, aby zdobyć jak najwięcej pieniędzy. Obszarnicy skupują majątki i sprowadzają zagraniczne konie. Urzędnicy zginają kark przed zwierzchnikami, aby wybić się ponad innych. Prawnicy naginają prawa dla własnej korzyści. Wierszopisy schlebiają możnym wierszami… A mnie jedna myśl nie daje spokoju: jak mi żyć rozumnie i rozumnie odejść z tego świata?”6
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
osiągnięcia ludzkiego szczęścia jeszcze za życia ziemskiego (eudajmonizm). Innymi słowy, przedmiot praktycznej filozofii Skoworody polega nie tyle na miłości do mądrości, co na poszukiwaniach szczęścia (osobistego i społecznego), które można osiągnąć za pomocą wiary i rozumu, nieodłącznie od chrześcijańskiej mistycznej intuicji oraz realizacji odpowiadającego im sensu życia (przywrócenia utraconej jedności między człowiekiem a Bogiem). Wiadomo, że Hryhorij Skoworoda urodził się we wsi Czornuchy, jako że metropolita T. Szczerbaćkyj rekomendował go jako najlepszego studenta na nauczyciela domowego u ziemianina S. Tomary. W latach 1753–1760 Skoworoda nauczał syna Tomary, Wasyla, różnych nauk i filozofii, wychowywał go, wykorzystując idee “filozofii serca”, później wykładał poetykę i język grecki w Kolegium Charkowskim. Tutaj poznał wychowanka kolegium M. Kowalynskiego, który stał się jego najbliższym przyjacielem, a po śmierci – pierwszym biografem i wydawcą jego dzieł. “Kiedy wilk gra na piszczałce, niedźwiedź tańczy, a źrebak nosi aport, trudno nie śmiać się. Każda nieszkodliwa nieodpowiedniość śmieszy. A kiedy już wilk stał się pasterzem, niedźwiedź mnichem, a źrebak doradcą — to nie żart, a nieszczęście. O, gdybyśmy poznali, jak to społeczeństwu szkodzi” “Nie ten głupi, kto nie wie (jeszcze taki, który wszystko wie, nie urodził się), ale ten, kto wiedzieć nie chce. Znienawidź głupotę: wtedy choć i głupi, a będziesz w liczbie błogosławionych”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wyrazem czego jest pokrewieństwo („srodnist”) pracy. Innymi słowy, człowiek powinien uzgadniać pragnienia duszy z możliwością ich realizacji w obiektywnej rzeczywistości.
Harmonia społeczna, zdaniem Skoworody, jest możliwa jedynie w tym społeczeństwie, w którym stworzono warunki dla „sronej” pracy, i odwrotnie, społeczeństwo, które temu nie sprzyja, jest społeczeństwem dysharmonii i zła, w którym nie może zostać zrealizowane proste ludzkie szczęście. Nic zatem dziwnego, że myśliciel uważał za główną naukę w społeczeństwie, a także o społeczeństwie, naukę o człowieku i jego szczęściu. Wysuwając ideę „sronej” pracy (pracy z powołania), Hryhorij Skoworoda jako jeden z pierwszych w kulturze europejskiej sformułował genialne przypuszczenie o absurdalności deklarowania idei równości, przeciwstawiając im ideę „nierównej równości” („równości niejednakowej dla wszystkich”). Nierzadko mówił on o tym, że wypowiadać się o równej równości to to samo, co go-pracę („pracę”) w jedności z duchowymi wartościami zachodnioeuropejskiego Odrodzenia, Nowożytności i Oświecenia.
Nie ma powodów, by nie zgodzić się z ogólną oceną roli i znaczenia filozofii Skoworody, sformułowaną przez wybitnego historyka ukraińskiej filozofii Dmytra Czyżewskiego, która nie straciła swojej aktualności do dziś: „Jakimikolwiek drogami nie poszedłby duchowy rozwój Ukrainy, – ten rozwój musi nieustannie nawiązywać do tych samych centralnych epok w duchowej historii Ukrainy – do baroku i romantyzmu. Przy tym coraz to nowe spotkania z postacią Skoworody są konieczne. Ta postać będzie bezwzględnie dalej rosnąć i przyciągać do siebie jeszcze większą uwagę, niż dotychczas. Nadszedł, zdaje się, czas, kiedy Skoworoda może stać się na zewnątrz, dla obcokrajowców, typowym przedstawicielem ducha ukraińskiego – bo i na Zachodzie rośnie uwaga do tych samych nurtów historii ducha, z którymi najściślej związany jest Skoworoda…”7
Tłumaczenie maszynowe
Zenon DMYTROWSKI, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy. Co przede wszystkim ceni czytelnik w książce, którą wziął do ręki? Oczywiście – jej czytelność: żeby po zapoznaniu się z pierwszą stroną chciało się czytać dalej. Jest to szczególnie cenione w wydaniu dydaktycznym. Nie ma tam, jak w książce artystycznej, ciekawego, intrygującego wątku, tam jest nauka. Ale i ją można podać ciekawie, potrafiąc prosto i przystępnie powiedzieć o skomplikowanym. Właśnie taka maniera wykładu materiału dydaktycznego jest charakterystyczna dla adresowanego do studentów dziennikarstwa nowego podręcznika „Telewizyjna i radiokomunikacja: historia, teoria, najnowsze praktyki”1. Znamienne, że to wydanie jest poświęcone 360-leciu Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki. Wśród autorów dużej pod względem objętości (420 s.) książki są tak znane w ukraińskim dziennikarstwioznawstwie osobistości, jak zasłużeni profesorowie tego uniwersytetu: dziekan wydziału dziennikarstwa, doktor nauk historycznych I. W. Krupski i kierownik katedry radiofonii i telewizji, doktor nauk filologicznych W. W. Łyzanczuk. Obydwaj oni są do tego akademikami Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy. Inicjatywa dotycząca wydania tego podręcznika należy do Wasyla Wasylowycza Łyzanczuka. Odczuwszy potrzebę takiej książki, zaangażował on do jej napisania jeszcze kilku pracowników kierowanej przez siebie katedry – docentów O. M. Biłous, P. J. Dworynyn i N. J. Łebedenko. Mimo wszystko jemu przypada lwia część napisanego tekstu. Podręcznik wchłonął niezbędne, z punktu widzenia jego autorów, poszczególne przemyślenia i wnioski z wcześniejszych teoretycznych opracowań w sferze tele- i radio-dziennikarstwa, które należą do pióra szeregu naukowców. Ale wszystko, co wcześniejsze, nie po prostu „przewędrowało” do podręcznika, a znalazło w nim nowe przemyślenie, głębszą argumentację, uzupełniło się wieloma ciekawymi spostrzeżeniami i sądami, które odpowiadają duchowi czasu, tym radiowym i telewizyjnym innowacjom, które pojawiły się w ostatnich latach w przestrzeni medialnej Ukrainy. W podręczniku jest dziesięć rozdziałów. Każdy z nich jest powołany, by wzbogacić studenta wiedzą z zakresu tele- i radiokomunikacji, nauczyć go wszystkiego tego, co powinien wiedzieć medialny specjalista i umieć zastosować to w praktyce. Nazwy rozdziałów świadczą o ich praktycznym ukierunkowaniu: „Podstawowe metodyczne zasady funkcjonowania informacyjnych radiowych i telewizyjnych gatunków”, „Jak analizujemy, tłumaczymy, wyjaśniamy fakty, wydarzenia, zjawiska”, „Osobliwości tworzenia artystyczno-publicystycznych audycji radiofonii i telewizji” itd. Jednym z najpopularniejszych gatunków współczesnej telewizji jest talk-show – widowisko rozmowne. Natura widowiskowości na telewizyjnych ekranach łączy informacyjno-analityczne nadawanie z rozrywkowym. Rozrywkowe talk-show organizacyjnie i psychologicznie łączą w sobie pewną informację, humor, grę, które są skierowane na estetyczną przyjemność oraz pożyteczną relaksację. Ale twórcy takich show-programów muszą pamiętać, że podczas emocjonalnego odbioru w świadomość widzów są wpajane, układane pewne ideologemy – podkreślono w podręczniku. Jaka jest treść tych ideologemów, jaką energię one promieniują, przede wszystkim zależy od obywatelskiej postawy, światopoglądowej orientacji, duchowo-narodowego ukierunkowania twórców rozrywkowych talk-show. W procesie opanowywania dziennikarskiego zawodu nadto ważne jest, aby studenci nauczyli się krytycznie, humanistycznie, patriotycznie myśleć i działać, a te zdolności rozwijają się podczas twórczej działalności, której składową jest analiza i ocenianie talk-show. Czyż studentowi nie doda twórczego natchnienia ten fakt, że jego wydziałowi poprzednicy za stworzony przez nich pod kierunkiem wykładowcy J. I. Tabinskiego dokumentalny film telewizyjny „Tajemny dziennik Uniwersytetu”, którego scenariusz podano w podręczniku, zostali wyróżnieni nagrodą Lwowskiej obwodowej organizacji Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy (2020 r.), a na Międzynarodowym konkursie młodzieżowych projektów medialno-komunikacyjnych „TO-MY”, który zorganizowało Stowarzyszenie Ukraińskich Redaktorów (2020 r.), ich film otrzymał grand prix? Nie mniej ciekawie dowiedzieć się z podręcznika także o stworzonym przez studentów-dziennikarzy filmie telewizyjnym „Ambasador w świat Wiecznego” o tytanie myśli i pracy Iwanie France. W procesie pracy nad filmem, czytamy w podręczniku, studenci zbliżyli się do wiecznych wartości głównego bohatera filmu, odkryli jego duchowy świat. Pomogły im treściwe rozmowy z frankoznawcami, materiały Instytutu Frankoznawstwa, wideo- i internetowe źródła. Studenci jeździli w rodzinne strony Kameniara, gdzie nagrali kilka wywiadów, opanowując przy tym sztukę komunikacji przed kamerą telewizyjną. Zrozumiałe, że telewizyjny film, jak i radiofilm, a jeszcze tele- i radio-reportaż, które są rozpatrywane w rozdziale o artystyczno-publicystycznych gatunkach, – to „wyższy pilotaż”, twórczy szczyt dla studenta-dziennikarza. I wspinać się na niego trzeba, najpierw opanowawszy informacyjne i analityczne tele- i radio-gatunki, którym w podręczniku poświęcono osobne rozdziały. Widzimy tutaj niemało przykładów studenckich prac twórczych. Są one udanie powiązane z materiałem teoretycznym, czynią go bardziej zrozumiałym, dostępniejszym. Ale, oprócz fachowej kompetencji, jak słusznie podkreśla w podręczniku prof. W. W. Łyzanczuk, „bardzo ważne jest uformowanie u studentów, przyszłych dziennikarzy, społeczno-narodowej kompetencji, głębokiego rozumienia istoty wolności słowa i odpowiedzialności za treść wypowiedzianego słowa i obrazu, wyrobienie przekonania, że są oni aktywnymi uczestnikami ukraińskich procesów państwowotwórczych, a nie pośrednikami czy retranslatorami informacji”. Należy zaznaczyć jako wysoce pozytywne, że wychowawczy element jest obecny przez cały podręcznik, zaczynając już od pierwszego rozdziału, historycznego (autor prof. I. W. Krupski). Ucząc się z tego podręcznika, studenci mają uświadomić sobie, że od honoru dziennikarzy, ich godności, patriotyzmu zależy honor, autorytet, jasne imię Ukrainy, jej przyszłość; że utwierdzanie przez nich ukraińskiej tożsamości narodowej jest gwarancją dalszego rozkwitu naszego państwa. Niezwykle ważne jest, że w rozdziale „Ukraińskie słowo w tele- i radiokomunikacji” podkreślono: w nowoczesnych warunkach globalizacji i wojny hybrydowej Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie elektroniczne media na Ukrainie są powołane systematycznie, celowo swoimi telewizyjnymi i radiowymi programami kierować każdego Ukraińca, cały naród do ciągłego zwracania się do swojej samości, swojej historycznej istoty, odnawiać, podtrzymywać wielkość narodowego ducha, wolności, pewności, pracowitości, miłości do ukraińskiego języka, kultury, duchowości, które są fundamentem i gwarantem niezniszczalności. Dlatego rośnie odpowiedzialność dziennikarza za prawdziwe traktowanie każdego faktu, wydarzenia i zjawiska, wybór nowiny, źródła informacji, słowo, logiczny nacisk, ton oraz tempo mówienia, pauzę w tym procesie, wszak za pomocą tych elementów dokonuje się prawdziwe odzwierciedlenie skomplikowanego realnego życia. Jestem przekonany o tym, że w studenckie lata, zaczynając swoją radiowo-telewizyjną drogę (najpierw pracowałem w radiu), chciałbym mieć taki podręcznik. Dlatego ode mnie, byłego studenta, a obecnie weterana dziennikarskiej pracy, od studentów obecnych i wszystkich, do których adresowane jest to wydanie, – podziękowanie autorom za ciekawy i treściwy podręcznik, który uczy i wychowuje. —————————— 1 Telewizyjna i radiokomunikacja:
historia, teoria, najnowsze praktyki : podręcznik / W. W. Lyzanczuk, I. W. Krupski, O. M. Biłous, P. J. Dworynyn, N. J. Łebedenko, R. O. Biłous; pod red. dr. hab. nauk filologicznych, prof. W. W. Lyzanczuka. – Lwów: LNU imienia Iwana Franki, 2021. – 420 s.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…mówić bzdury. Skoworoda ilustruje ideę nierównej równości symbolem fontanny: Bóg jest podobny do fontanny, która napełnia wodą różne naczynia stosownie do ich pojemności: „mniejsze naczynie ma mniej, ale w tym jest równe większemu, że jest tak samo pełne”. Zatem cel wszystkich ludzi jest jeden – jeszcze za życia zbliżać się do Boga, ale każdy człowiek ma własną drogę, swoje przeznaczenie i perspektywy.
Grzegorz Skoworoda zmarł w wieku 72 lat w majątku swojego dawnego przyjaciela Andrija Kowalewskiego we wsi Pan-Iwanowce na Charkowszczyźnie 9 listopada 1794 r. Na nagrobku, zgodnie z testamentem, napisano słowa określające rozumienie sensu życia i kierunek filozofii genialnego chrześcijańskiego mistyka: „Świat łowił mnie, ale nie złowił”.
Podsumowując, możemy stwierdzić, że G. Skoworoda stał się twórcą ukraińskiej klasycznej filozofii. Mimo wszystkich prób rosyjskich historyków filozofii, by zaliczyć Skoworodę do grona przedstawicieli rosyjskiej filozofii, nie udało im się tego dokonać ze względu na jego oryginalnie ukraiński typ myślenia, który wchłonął ukraińskie tradycje filozoficzne X–XVI w., z właściwymi im cechami kordocentryzmu (serce jako istota ludzkiego ducha), polifonizmu (egzystencjalnie osobowa wielość świata wyrażona nauką o „trzech światach”), koncepcją nierozerwalnego związku człowieka z przyrodą i ziemią ojczystą (nauka o „sродnej
————————
1. Cyt. za: Prof. Jewhen Onacki. Ukraińska mała encyklopedia. Księga XIV. Litery Se.–Sti. Nakładem Administratury UAPC w Argentynie, Buenos Aires, 1965. – S. 1761.
2. Eudajmonizm – zasada etyczna, zgodnie z którą podstawą moralności jest dążenie człowieka do szczęścia: osobistego lub społecznego. Najpełniej przejawił się w etyce antycznej (nauki Demokryta, Sokratesa, Arystotelesa), później idee eudajmonizmu rozwijali francuscy filozofowie-oświeceniowcy XVIII w. K. Helwecjusz, D. Diderot, którzy proklamowali dążenie do szczęścia celem istnienia człowieka i społeczeństwa w ogóle.
3. Pietyzm – stanowisko religijno-filozoficzne, które przypisywało szczególne znaczenie osobistej pobożności, przeżyciom religijnym wierzących, a także poczuciu żywej łączności z Bogiem.
4. Taras Szewczenko. Zbiór utworów: W 6 t. – Kijów, 2003. – T. 2: Poezja 1847-1861. – S. 58.
5. Dalej aforyzmy Skovorody cytowane są za: Mudrość perwiecznaja. Aforyzmy dawnych ukraińskich myślicieli XI – początek XIX w. / Oprac. Walerij Szewczuk. Wyd. 2. – Kijów: TOV „Wydawnictwo «Klio»”, 2019. – S. 374–392.
6. Cyt. za: Prof. Jewhen Onackyj, Ukraińska mała encyklopedia. Książka XIV. Litery Se.–Sti. Nakładem Administratury UAPC w Argentynie, Buenos Ajres, 1965. – S. 1761.
7. Czyżewski D. I. Filozofia H. S. Skovorody / Przygotowanie tekstu i przedmowa prof. Leonida Uszkalowa. – Charków: Prapor, 2004. – S. 208.
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO Zdjęcie autora 14
lipnia 1991 roku rozpoczął się słynny agitacyjno-oświatowy marsz „Kozackimi szlakami” – czernihowskich obwodowych organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy i Towarzystwa „Proświta”. Poprzedził go rok wcześniej, w lipcu 1990 roku, podobny marsz „Dzwin-90” przez centralne rejony obwodu czernihowskiego. Oba marsze miały na mecie legendarny Baturyn, hetmańską stolicę Ukrainy, niemal przez trzy stulecia wykreśloną z naszej historii przez Imperium Rosyjskie i jego spadkobiercę – komunistyczny ZSRR. Baturyn był symbolem ruchu Ukrainy ku niepodległości. I to właśnie czernihowscy Rух i „Proświta” rozpoczęli świętą sprawę odrodzenia Baturyna w narodowej pamięci. W lipcu 1990 roku w Baturynie po raz pierwszy zabrzmiał nasz hymn narodowy „Ще не вмерла України”. Wtedy też po raz pierwszy odprawiono tu panichidę i w języku ukraińskim odmówiono modlitwę za sławnego hetmana Iwana Mazepę oraz w ogóle za ukraińskich kozaków, ofiary moskiewszczyzny.
Przypomnę historyczny kontekst obu marszów. W 1990 roku trwał szósty rok tak zwanej pierestrojki. Czy była to liberalizacja reżimu, czy próba jakiejś jego odnowy, ale zachodziły nieodwracalne procesy demokratyzacji. Rozpadł się wzniesiony przez Związek Radziecki socjalistyczny obóz, przynajmniej w Europie. Na drogę niepodległości i demokracji weszły Polska, Węgry, Bułgaria, Rumunia, Jugosławia, Czechosłowacja. W ZSRR kraje bałtyckie – Litwa, Łotwa, Estonia – ogłosiły niepodległość, a ściślej mówiąc jej odnowienie, bo wyraźnie oświadczyły, że nigdy nie wstąpiły do ZSRR, a zostały przez niego okupowane w 1940 roku. 16 lipca 1990 roku Rada Najwyższa Ukraińskiej SRR, wybrana wiosną jako Rada 12. kadencji, która wkrótce stała się parlamentem 1. kadencji, uchwaliła Deklarację o suwerenności państwowej Ukrainy. Co do istoty było to już proklamowanie niepodległości. Ale potrzebny był jeszcze rok agonii Związku, aby po komunistycznym puczu z sierpnia 1991 roku rozpadł się ostatecznie.
Nie byłem uczestnikiem marszu „Dzwin-90”. Choć na jego początku, kiedy po Czernihowie dotarł do Kulikiwki, wraz z przyjaciółmi pomagałem organizować wystąpienie uczestników marszu na centralnym placu osiedla. Członkiem Ruchu zostałem w 1993 roku, członkiem „Proświty” – w listopadzie 1991 roku, kiedy założyłem i stanąłem na czele Kulikiwskiej rejonowej organizacji Towarzystwa. Latem 1990 roku pracowałem już 17. rok jako dziennikarz w kulikiwskiej gazecie rejonowej „Polśka prawda”. Znałem kilka osób z czernihowskiego towarzystwa proświtiańsko-ruchowego, przede wszystkim Wasyla Czepurnego, dziennikarza obwodowej gazety młodzieżowej „Komsomolśkyj hart”. Znałem też kilku literatów, ponieważ przez wiele lat byłem członkiem obwodowego studia literackiego. Wśród znajomych była m.in. poetka, nauczycielka Nadija Halkowśka. Właśnie znajomi uczestnicy marszu „Kozackimi szlakami” włączyli mnie do niego jako dziennikarza.
Ośmiodniowy marsz był znakomicie zorganizowany. A to dla tak licznej grupy nie jest łatwe. Transport, zakwaterowanie, wyżywienie na świeżym powietrzu, noclegi w domach, a częściej na łonie natury, w turystycznych namiotach. Cały harmonogram marszu, wszystkie liczne spotkania i wystąpienia były starannie zaplanowane, wszystko wykonywano precyzyjnie. Znakomitym organizatorem był Wołodymyr Stupak, ówcześnie odpowiedzialny sekretarz obwodowej „Proświty” i jeden z kierowników obwodowego Ruchu, później jego wieloletni przewodniczący. Marsz prowadzili przewodniczący organizacji: Ruchu – Walerij Sarana, „Proświty” – Wasyl Czepurnyj. Z nami we wszystkich wystąpieniach uczestniczył i nabożeństwa odprawiał ksiądz ojciec Semen z Czernihowa – z niedawno odrodzonego Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Później UAKP stał się podstawą Patriarchatu Kijowskiego. Najważniejszym elementem marszu był chór obwodowej „Proświty” o nazwie „Pryczastia”. Jego kierowniczką była Larysa Kurowśka, muzykolog, wykładowczyni Szkoły Muzycznej im. L. Rewuckiego, przewodnicząca miejskiej „Proświty”. Występ chóru właściwie stanowił podstawę spotkań i akcji. Poprzedzały go agitacyjne przemówienia naszych przywódców – o Ukrainie, jej historii, kulturze, o potrzebie posiadania własnego państwa. Na miejscach również wszystko było przygotowane, wszystkie spotkania organizowali miejscowi aktywiści Ruchu i „Proświty”. Spotkania odbywały się przeważnie pod gołym niebem, ale czasami też w domach kultury. W chórze wspaniale śpiewali: Wołodymyr Stupak, nauczycielka Halyna Niesterenko, robotnik Iwan Iwaszczenko, poetka Nadija Halkowśka, młode aktywistki Wira Derewjanko, Hanna Myłejko. Akompaniatorem na bajanie był koncertmistrz obwodowej filharmonii, kompozytor Mykoła Zbaracki. Uczestnikami marszu byli lekarz, późniejszy przewodniczący obwodowej organizacji stowarzyszenia ekologicznego „Zielony Świat” Iwan Osadciw, pracownik kultury Jurij Sobol, a później
– dyrektor generalny Narodowego Rezerwatu „Czernihów Starodawny”. Przedstawicielem właśnie odrodzonego ukraińskiego kozactwa był Wołodymyr Bycz, ubrany w kozacki strój, z szablą u boku; znakomicie odgrywał „rolę” kozackiego pułkownika. Następnie zespół „Przyczastia” stał się podstawą dwóch wyjazdów obwodowej „Proświty” do ukraińskiej diaspory: w 1992 roku na Białoruś (Mińsk), a w 1994 roku na Litwę (Wilno, Kowno). Wspomina się ogromny entuzjazm, z jakim przebiegał marsz, oraz zapał, z jakim wszędzie witali nas ludzie. Trasa wiodła następująco: Czernihów, Sedniw, rejony: Menski, Sosnicki, Koropski, Nowogród Siewierski (rejonowe miasta i wsie), a meta w Baturynie. Pierwszą rocznicę Deklaracji o suwerenności spotkaliśmy 16 lipca we wsi Dihtiarówka w rejonie nowogrodzko-siewierskim. Tu wspięliśmy się na górę nad Desną, do napół zrujnowanej starożytnej cerkwi, wzniesionej przez hetmana Mazepę i zniszczonej za czasów Związku Radzieckiego. Ile wtedy było takich zniszczonych, zamkniętych cerkwi! Teraz ona wreszcie się odbudowuje. Właśnie w tym marszu narodziła się legendarna pieśń „Kozaczka”,
…, która obiegła całe ukraińskie środowisko na świecie. Wieczorami, gdy wszyscy wesoło wypoczywali przy ognisku wśród namiotów, Nadija Halkowska i Mykoła Zbaracki siadali nieopodal, osobno, i coś nucili, nawet coś śpiewali. I oto późno wieczorem 18 lipca, na łąkach pod Koropem, współautorzy głośno zapraszają wszystkich do ogniska na premierę nowej piosenki. I wtedy po raz pierwszy wykonują „Kozaczkę”! Refren „Ja kozaczka twoja, ja żona twoja, panie pułkowniku mój sinooki” wszyscy podchwycili w jednej chwili. A już następnego dnia piosenkę nauczył się i wykonywał podczas spotkań zespół „Przyczastia”. Wiersz Nadija napisała wcześniej. Słyszałem go w jej wykonaniu na jednym z miejskich wieczorów proświtiańskich, które wówczas odbywały się w Domu Kultury Budowlańców w Czernihowie. Ale melodia narodziła się podczas wędrówki. Tak więc 18 lipca był też jubileusz tej legendarnej piosenki. Wędrówkę zakończyło dwudniowe ogólnoukraińskie Święto Kozackie w Baturynie. Przybyły chóry z Kijowa i z Zachodniej Ukrainy. Finał święta odbył się na stadionie 21 lipca. Podczas uroczystości w Domu Kultury wystąpili Lewko Łukianenko i Roman Iwaniczuk. Klasyk literatury ukraińskiej, lwowianin Iwaniczuk, rozpoczął odrodzenie Baturyna jeszcze wcześniej –
swoimi twórczościami. Potem regularnie przyjeżdżał do stolicy hetmańskiej, dla której tak wiele zrobił jako pisarz, deputowany parlamentu i działacz społeczny. A same Kozackie święta z czasem stały się corocznymi, uzyskały status obwodowego święta, a w niektórych latach – ogólnoukraińskiego i nawet międzynarodowego. I my, prosvitianie, ruchowcy, braliśmy w nich najaktywniejszy udział. Te zdjęcia zrobiłem podczas tamtego Kozackiego święta w Baturynie. Ta akcja odbyła się na Hontchariwce, na obrzeżach miasteczka, tam, gdzie był podmiejski pałac hetmana Mazepy. Ale jeszcze przez wiele lat uważaliśmy, że właśnie tutaj znajdowało się centrum hetmańskiego Baturyna, spalonego w listopadzie 1708 roku przez wojsko moskiewskie. Tak mało wiedzieliśmy o naszej historii. Dopiero później rozpoczęła działalność ukraińsko-kanadyjska ekspedycja archeologiczna, która rok po roku odkrywała nam Baturyn. Przy tej okazji chciałbym dobrym słowem wspomnieć nieżyjącą już znaną działaczkę ukraińskiej diaspory, lekarkę, doktor Mariję Fišer-Slyż z Kanady, członkinię Ligi ukraińskich mecenasów. Oprócz innej dobroczynności wspierała finansowo także badania Baturyna. Pracami kierował znany czernihowski archeolog, wykładowca uniwersytetu pedagogicznego Wołodymyr Pietrowycz Kowalenko, również nieżyjący. Dzięki staraniom archeologów przed nami, Ukrainą i światem odsłaniał się prawdziwy Baturyn. A to miasto znajdowało się tam, gdzie teraz jest jego centrum, gdzie z inicjatywy i przy wsparciu prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki przeprowadzono ogromną pracę nad odbudową kozackiego Baturyna. W szczególności odbudowano spaloną przez okupantów Cytadelę. Ale w 1990 roku, podczas pierwszego marszu „Dzwin-90”, czernihowscy Ruch i „Prosvita” rozpoczęli odrodzenie Baturyna właśnie tutaj, na Hontchariwce. Postawili skromny krzyż na niewielkim kurhanie-mogile: na pamiątkę baturynców, zgładzonych przez Moskali. A także pamiątkową tablicę ku czci hetmana Mazepy.
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie zrobiono podczas panichidy. Na pierwszym planie po lewej – ksiądz Petro Bojko, zasłużony artysta Ukrainy, bardziej na prawo od niego – Wasyl Czepurnyj, po prawej – ojciec Semen Perwa z Czernihowa, za nim – Wałerij Sarana. A skrajny po lewej na zdjęciu – aktywny członek Ruchu i Proświty Wiaczesław Łohin, obecnie – duchowny w Kanadzie, arcybiskup niezależnego Białoruskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, zakazanego obecnie na Białorusi. Na innym zdjęciu – grupa śpiewacza “Pryczastia” obwodowej “Proświty” z innymi uczestnikami pochodu. W tych pochodach wszyscy odczuli, jak brakuje słowa drukowanego, nowego, demokratycznego, narodowego. I zaczęliśmy nad tym pracować. Pierwszą jaskółką stał się almanach obwodowej “Proświty” – “Proświta-92”, obecnie bibliograficzna rzadkość, gdzie podano ciekawe publikacje z historii, krajoznawstwa, utwory literackie. Tę broszurę przygotowaliśmy z Czepurnym, ja byłem redaktorem z tej prostej przyczyny, że, jak już wspominałem, pracowałem w redakcji gazety rejonowej w Kulykiwce. Obok była drukarnia rejonowa, zespoły redakcji i drukarni były w istocie jednością. Więc miałem możliwość zorganizowania tutaj wydania almanachu: skład, łamanie, druk. Planowano, że almanach będzie kwartalnikiem. Ale poszedłem dalej i zaproponowałem w “Prośvicie” zamiast almanachu wydawać gazetę. Tak narodziła się słynna gazeta obwodowa “Siwerszczyna”, której pierwszy numer wyszedł w grudniu 1992 roku, jako wspólne wydanie Ruchu i “Proświty”, tamże, w drukarni w Kulykiwce. “Redakcją” było dwóch dziennikarzy: Wasyl Czepurnyj, pełniący obowiązki redaktora, i ja, sekretarz odpowiedzialny gazety. Jesienią 1993 roku konferencja obwodowej “Proświty” mianowała mnie redaktorem “Siwerszczyny” i pracowałem na tym stanowisku 12 i pół roku. Gazeta tworzona była w Kulykiwce do lipca 1994 roku, potem wydawana w wydawnictwie obwodowym “Desna”. …Minęło 30 lat. Już od kilku lat nie wychodzi “Siwerszczyna”, podobnie jak stworzone później jej wydanie filialne – gazeta obwodowa “Biła chata”. Na Ukrainie zniknęły dziesiątki demokratycznych gazet, narodzonych już po 1991 roku. Narodowo-demokratyczne siły, które prowadziły nas do niepodległości, w tym także legendarny Ludowy Ruch, niestety, są w głębokim kryzysie. I to wymaga swojego przemyślenia. Ukraina przeżyła dwie rewolucje. Na naszej ziemi ósmy rok trwa wojna, po raz pierwszy od czasu uzyskania niepodległości tysiące zabitych, dziesiątki tysięcy rannych, półtora miliona uchodźców. Ukraina po raz pierwszy w najnowszej historii straciła terytoria. I końca ani wojnie, ani stratom nie widać. W społeczeństwie panuje ogromne rozczarowanie i bolesne pytanie: dlaczego u nas nie ułożyło się tak, jak u tych samych byłych “współwięźniów” z obozu socjalistycznego, którzy dawno już są w NATO i Unii Europejskiej? Dlaczego życie narodu w jednym z najbogatszych krajów Europy jest tak nędzne? Odpowiedzi szukajmy razem. A póki co wspominajmy i tę naszą historię 30-lecia słynnego pochodu “Kozackimi szlakami”. Walentyna STRYLKO-TIUTIUN, członkini Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, kandydatka nauk pedagogicznych. Boryspolskie Państwowe Muzeum Historyczne hucznie zaprezentowało książkę Switłany Diduch-Romanenko “Alfabet Boryspola: notatki historyczne o mieście”. Chciało się szczerze ucieszyć pojawieniem się jeszcze jednego wydania historycznego. Od razu rzuciło się w oczy udane podanie materiału historycznego poprzez alfabet, autorskie ilustracje, rubryka “Sprawdź siebie”, która stymuluje czytelnika do przyswajania treści książki. Zamieszczono tu kilka stylizowanych map Boryspola, które uzupełniają ogólne zapoznanie się z terytorium miasta. “Alfabet Boryspola” wydano jako rarytas: laminowany papier, autorskie ilustracje, kolorowy druk wszystkich stron, twarda oprawa. Co prawda, w nakładzie skąpym, tylko 200 egzemplarzy, a na zapytania organizacji społecznej dotyczące wydatków finansowych z budżetu miasta rada miejska, wbrew ustawodawstwu, odpowiedzi nie udzieliła. Opowieść historyczna otwiera się dwoma postaciami: Borysa – mądrego uczonego kruka i Poli – dziewczynki z Boryspola. Przeczytajmy więc notatki historyczne S. Diduch-Romanenko uważnie, aby przekonać się o nowości faktów historycznych. Litera “A” – poświadczona przez prastarą boryspolską rzekę Alta, wspominaną przez Tarasa Szewczenkę. Autorka wspomina jako synonimy inne jej nazwy: Olta, Łta, Łtycia, Iłtycia. W rzeczywistości te cztery nazwy nie mają żadnego związku z Altą. Iłtycia, Łtycia – to osobna rzeka w północnej i północno-wschodniej części wsi Iwankiw o długości 26 km, wpada do rzeki Trubież, niedaleko od Barysiwki. Alta zaś o długości ponad 41 km przepływa przez część wsi Iwankiw i wpada przez Lubarci do Trubieża, ale w rejonie Perejasławia. Te dwie rzeki nie przecinają się, co można zobaczyć na wielu mapach historycznych. Nazwy Łto (nie Łta), Olto (nie Olta) – to umocnienia między Kijowem a Perejasławiem. Swoją drogą, na stronie 26 autorka podaje te nazwy z jakiegoś powodu jako jeszcze jedną nazwę Boryspola. Czyli już od pierwszej strony czytelnik styka się z niewiarygodnymi pojęciami. Litera “B” skupia się na informacji o Boryspolskim powstaniu antybolszewickim. Tutaj autorka powtarza mantrę radzieckiej propagandy o tym, że w latach 1917–1920 na Ukrainie były “zmagania obywatelskie”, czyli wojna domowa, a nie Ukraińska narodowo-wyzwoleńcza rewolucja 1917–1921 lat przeciwko rosyjsko-bolszewickiej agresji, w której aktywny udział brali boryspolanie. Przykro czytać, że powstanie trwało jeden dzień – 9 maja 1920 roku. Chociaż we wspomnieniach świadków i uczestników tamtych wydarzeń, które są w Boryspolskim Muzeum, czy w “Dzienniku” Jewhena Czykałenki, oraz innych naukowców, twierdzi się, że walka powstańców trwała nie jeden miesiąc: od końca kwietnia i prawie do połowy czerwca 1920 roku. Nieprawdziwie w tym kontekście brzmi też teza: “Pod koniec 1921 roku w Boryspolu została ostatecznie ustanowiona władza radziecka”. S. Diduch-Romanenko jakby boi się pokazać czytelnikowi wszystkie tragiczne skutki działalności moskiewskiej władzy radzieckiej w Boryspolu: wspomina tylko Hołodomor-ludobójstwo 1932–1933 lat, a hołodomory 1921–1922, 1946–1947 lat zaginęły.
Litera „W”. Z entuzjazmem w książce przedstawiono opowieść o „batalionie niszczycielskim” pod kierownictwem oficera operacyjnego kontrwywiadu wojskowego „Smiersz”. Czy warto było wspominać tę strukturę, która tworzyła „oddziały zaporowe”, strzelające w plecy żołnierzom idącym bezbronnie do ataku „za Ojczyznę, za Stalina!”?! To właśnie „Smiersz” skazał na rozstrzelanie i obozy koncentracyjne tysiące czerwonoarmistów, którzy dostali się do niewoli, mówili o słabości radzieckiej armii itp. Być może należało przedstawić materiał o „czarnoswytnikach” – nieletnich chłopcach, których jesienią 1943 roku, bezbronnych, nieprzygotowanych do spraw wojskowych, bez mundurów, dziesiątkami tysięcy rzucono do szturmu na Dniepr, gdzie większość z nich poległa, bo z przodu byli Niemcy, a z tyłu – „Smiersz”. Tym bardziej, jak pisze autorka, dokumenty o tym „batalionie niszczycielskim” zniknęły. Na literę „H” w książce znajduje się słowo „Bohaterowie”. Dla autorki to jedynie „Bohaterowie Związku Radzieckiego”. Czyżby w Boryspolu nie było Bohaterów współczesnej wojny rosyjsko-ukraińskiej? A czy nie jest Bohaterem przywódca Ogólnoukraińskiego Centralnego Komitetu Powstańczego z 1921 roku, boryspolanin Iwan Josypowycz Czepiłko, nawiasem mówiąc, uznany za bojownika o niepodległość Ukrainy ustawą Ukrainy z dnia 09.04.2015 roku „O statusie prawnym i uczczeniu pamięci uczestników walki o niepodległość Ukrainy w XX wieku”? Zdziwienie budzą też niektóre historyczne „tańce” dat i realnych faktów. Rozstrzelany boryspolski prozaik Serhij Żyhałko rzekomo w 1939 roku, podczas gdy w materiałach jego sprawy karnej znajduje się zaświadczenie, że młodego pisarza rozstrzelano w Chabarowsku 21 czerwca 1938 roku. Podobnie nie zaznaczono dnia i miesiąca urodzenia Serhija Josypowycza. Oznacza to, że w przyszłym roku, jeśli w Boryspolu zechcą uczcić 120. rocznicę jego urodzin, nie będą wiedzieli, kiedy to zrobić. Nie odpowiada dokumentom historycznym cyfrowy „mętlik” w tekście litery „D” – Druga wojna światowa, gdzie twierdzi się, że „z rejonu boryspolskiego wywieziono na przymusowe roboty do Niemiec ponad 5000 ludzi”. W rzeczywistości, według danych dokumentu historycznego Branżowego Państwowego Archiwum SBU (Fundusz 12, spr. 466), który nosi tytuł „Polityczna i ekonomiczna charakterystyka rejonu boryspolskiego”, zapisano, że z rejonu boryspolskiego „Niemcy wywieźli do Niemiec 2322 osoby”. A na frontach Drugiej wojny światowej „zginęło ponad 8000 ludzi, z nich – 3000 boryspolan”. Ta liczba również nie odpowiada rzeczywistości, gdyż tylko w „Księdze pamięci” obwodu kijowskiego (rejon boryspolski) podano dokładne listy poległych z boryspolszczyzny w liczbie 6625 żołnierzy. Zresztą zamęczonych oznaczono prawie dwukrotnie mniej. Szczególne miejsce w literze „Je” poświęcono działalności społeczności żydowskiej (s. 77–79, 153–155), że to „naród cierpiący i rozumny”. A co myśleli boryspolanie? W „Wyroku Boryspolskiej rady wiejskiej” nr 84 z 2 października 1909 roku, gdzie obecnych było 2432 mieszkańców, zapisano, że „naród żydowski w najwyższym stopniu nie jest przyjazny, złośliwy i nienawistny, a poza tym gardzący na każdym kroku człowiekiem prawosławnym, starając się wszędzie i gdzie tylko możliwe zniewolić go, a co najważniejsze, nie chcąc, aby nasze dzieci miały jakiekolwiek kontakty z tymi pasożytami narodu, albowiem ci ostatni mogą i są zdolni nasze dzieci zdeprawować w stosunkach moralnych i religijnych, i znając Żydów jako ludzi najbardziej niegodnych zaufania pod każdym względem, wydaliśmy wyrok…” (Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy, F. 707, Op. 1, spr. 219). Ten dokument opublikowano w całości. Również dla pełnej charakterystyki działalności Żydów na boryspolszczyźnie należało podać „Notatkę służbową pełnomocników „społeczności żydowskiej” do Kijowskiego Wojskowo-Rewolucyjnego Komitetu z 22 stycznia 1920 roku z podpisem H. A. Tolczyńskiego, B. I. Brasławskiego oraz M. I. Lewitasa, gdzie jest taka ocena obywateli Boryspola – nacjonalistyczne gniazdo, które należy natychmiast oczyścić z „kułackiej hydry” (Państwowe Archiwum Obwodu Kijowskiego, fundusz 1156, spr. 1, s. 2). Jest jeszcze szereg innych przykrych historycznych nieścisłości na innych literach, jak na przykład „O”, „S”, „M” i inne. Przedstawiając temat cerkwi Boryspola (s. 161), autorka-opracowująca nie podała ważnej i aktualnej informacji o tym, że wszystkie 5 cerkwi miasta przeszło w 1921 roku pod jurysdykcję Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, którego 100-lecie uchwałą Rady Najwyższej Ukrainy z 21 grudnia 2020 roku będzie obchodzone na szczeblu państwowym w tym roku. Stosownie byłoby również dodać w tej notatce to, że prawie wszystkich księży, którzy odmówili podporządkowania się rosyjskiej cerkwi, zniszczono. Główne miejsce w tym wydaniu poświęcono Boryspolskiemu Państwowemu Muzeum Historycznemu i jego byłemu dyrektorowi Jowie Wiktorowi Iwanowyczowi, aż całe 5 stron. Autorka jednoznacznie oświadczyła, że tylko on jako lider „postanowił stworzyć muzeum krajoznawcze” (str. 83). Ale to wcale nie tak! Inicjatorami stworzenia muzeum byli dziennikarze boryspolskiej gazety rejonowej „Trudowa sława”, w szczególności Mychajło Skoryk, zastępca przewodniczącego rady muzeum, o czym opublikowano w tej samej gazecie z 3 marca 2018 roku pod nagłówkiem „Jak pojawiło się muzeum w Boryspolu”. Można zwrócić się też do artykułu „Odrodzenie przeszłości” („Trudowa sława” nr 62 z 25 maja 1967 roku), gdzie mowa o stworzeniu przyszłego muzeum historycznego w pomieszczeniu miejskiego bazaru. I tutaj należałoby wspomnieć też ludowego artystę, rzeźbiarza-patriotę i krajoznawcę Iwana Honczara, który wspierał entuzjastów w zbieraniu eksponatów muzealnych, objechał wszystkie wsie Boryspola, zebrał fotografie, które weszły do jego albumu „Lewobrzeżna Ukraina”. Bezpodstawne jest twierdzenie autorki, że Andrij Połonśkyj, w przeszłości – deputowany Ukraińskiej Centralnej Rady pierwszej kadencji, tylko marzył o stworzeniu rejonowego muzeum historycznego w Boryspolu, ale go nie stworzył, bo nie znalazło się pomieszczenie. Sam A. Połonśkyj w swojej autobiografii, która napisana jest własnoręcznie i znajduje się w materiałach jego sprawy karnej nr 1135 z 1930 roku [Centralne Państwowe Archiwum Organizacji Społecznych Ukrainy, Fundusz 263, Op. 1, spr. 54543], twierdzi inaczej. W swoim raporcie-sprawozdaniu o wynikach wykopalisk archeologicznych na boryspolszczyźnie wybitna naukowczyni-archeolożka Wałerija Kozłowśka pisze: „Przeprowadzono wykopaliska za środki, które zebrał kierownik Boryspolskiego muzeum, pełnomocnik WUAK-u A. M. Połonśkyj, który brał również w wykopaliskach najaktywniejszy udział. Znalezione rzeczy przekazano do Boryspolskiego muzeum”. („Krótkie sprawozdanie”, Wszechukraiński komitet archiwalny (WUAK) 1926 roku”, Kijów, 1927 rok, s. 48). Moim zdaniem, niestosownie było wynosić do nagłówka w literze „Szcz” przysłowie „Co wściekły kot, co człowiek z Boryspola – wszystko jedno” (s. 172), a to samo pisać o kobietach pod rysunkiem na całą stronę 118: „Co wściekły kot, co poniedziałkowa kobieta – wszystko jedno”. Tak, to przysłowie rzeczywiście w Boryspolu zapisał Pawło Czubynśkyj, ale cytować go nie w badaniu folklorystycznym, a wynosić do nagłówka – nieetyczne wobec kobiet i mężczyzn Boryspola. I takie wyrażenie wobec kobiety dzisiaj, zgodnie z naszym ustawodawstwem, można traktować jako seksizm. U czytelników powstaje wrażenie, że w Boryspolu żyją „wściekłe” kobiety i „wściekli” mężczyźni. I ktoż kontrolował i pobłogosławił do druku te niewiarygodne „notatki historyczne”? Okazuje się, że została stworzona cała rada redakcyjna, do której weszli pracownicy Boryspolskiego Państwowego Muzeum Historycznego: Natalija Jowa – dyrektorka, Tetiana Hojda, Jarosław Kostin, Ałła Jermołowa, Ludmyła Tocka, Tetiana Kotenko. Jest w radzie redakcyjnej zastępca Boryspolskiego mera Ludmyła Pasenko, naczelnik wydziału kultury. Rzeczywiście, godny kolektyw, ale jak mówią Ukraińcy, że przy siedmiu niańkach dziecko jest głodne. Na ostatnią literę „Ja” szanowna redakcja zgodziła się ze słowem „Jama”. Myślę, że większej, niż ta historyczna jama, na boryspolszczyźnie nikt nie wykopał. Więc czy będzie pożytek z tego wydania w placówkach oświatowych – decydować czytelnikom.
Tłumaczenie maszynowe
Komedia założyciela ukraińskiego teatru zawodowego, aktora, reżysera, dramaturga, autora 40 utworów Marka Łukycza Kropywnyckiego (1840-1910) jest przepełniona soczystością ludowego humoru, groteskowością charakterów i w pełni odpowiada definicji samego artysty, który nazywał swoje jednoaktówki „żartem-operetką”. – Ta sztuka prawie nie ma historii scenicznej – opowiada reżyser-inscenizator. – Kiedyś wystawiano ją w kontekście wieczoru wodewili, a samodzielnie – nigdy. Mój wybór padł na ten utwór, gdy pojawiło się pytanie, że trzeba coś zrobić na kameralną scenę teatru. Obecnie trwa rok Marka Kropywnyckiego. Wśród jego małych utworów właśnie w tej sztuce zawarty jest współczesny temat przyjścia nowych „władców świata”. Na ten temat Kropywnycki patrzy z ironią i humorem. Tak powstał zamysł wystawienia „Na ruinach”. Jednak taki tytuł mógłby odpychać widza, więc postanowiliśmy nazwać nasz spektakl „Komedia na ruinach”. Robiliśmy jakieś scenki, ale obowiązkowo z tekstów samego Kropywnyckiego. Samodzielnie pracowaliśmy nad kompozycyjną budową, jednak sami nie dopisaliśmy ani jednego wersu. W spektaklu jest kilka scen, których nie ma w sztuce, ale one również są zmontowane z tekstów Kropywnyckiego. Stworzyliśmy sceny z Żydami i Niemcami. Chcieliśmy, aby widz poznał bohaterów wcześniej, przed pojawieniem się na scenie. Taki sam cel ma wstęp, który zapoznaje z bohaterami na początku spektaklu. Nad inscenizacją pracowaliśmy nieco ponad trzy miesiące. Tym spektaklem zakończyliśmy sezon teatralny. A 102. sezon na kameralnej scenie otworzymy „Komedią na ruinach”. Sztuka nie jest wystarczająco wyważona, ponieważ Kropywnycki nie zrealizował jej inscenizacji, nie przeszła ona przez sito Teatru Koryfeuszy. „Witriak” jako stowarzyszenie twórcze został założony przez Wasyla Witra, Ołeksandrę Ponomarenko, Arsena Bortnyka oraz Janę Hontar. Później dołączyli do nich absolwenci i studenci warsztatu reżyserów kina i telewizji Wasyla Witra, gdzie aktorstwo wykładał Witalij Sawczuk. W dorobku „Witriaka” są spektakle według utworów Mykoły Kulisza „Tak zginął Huśka” oraz „Myna Mazajło”, „Beztalentna-niewykonalna” według sztuki Iwana Karpenki-Karego, „Fizycy” Dürrenmatta. Swoje spektakle, oprócz Centrum Kurbasa, młodzi wykonawcy pokazywali w Chersoniu, a także w Ukraińskim Domu w Przemyślu (Polska). Oprócz wystawiania spektakli stowarzyszenie „Witriak” kręci filmy. – Z głębokim szacunkiem odnoszę się do twórczości Łesi Ukrainki, ale realizuję inscenizację według jej. Dlatego zaproponowałem wariant pracy studyjnej, do której podłączyliśmy całą grupę twórczą. Improwizowaliśmy pewne rzeczy, a potem wybieraliśmy lepszy wariant. Tak samo swego czasu pracowaliśmy nad „Rodziną Kajdaszów”. Główną rolę Smorodiny w spektaklu wykonuje Andrij Romanij, który przyszedł do naszej trupy siedem lat temu z Teatru Donieckiego. Błyskotliwie o sobie dał znać, ozdobił nasz teatr. Razem z nim w obsadzie jest Ołeh Ternowyj, z którym pracuję już nie przy pierwszym spektaklu. Drugą główną rolę – Szklanki – wykonuje błyskotliwy aktor komediowy Wołodymyr Nikołajenko, a w drugim składzie – Ołeksij Zubkow. Jeden wariant jest kaskadowo-komiczny, a drugi – komediowo-społeczny. Proponujemy kilka wariantów tej samej historii, a widz wybierze ten, który najbardziej zapadnie mu w duszę. Mamę grają Wałentyna Illiaszenko i Anastasija Dobrynina. Córkę – dwie Maryny, Koszkina i Weremijczuk. Kulyka grają błyskotliwi aktorzy Wołodymyr Kolada i Wałerij Dudnyk. Parę Żydów – Ołeksij Pałamarenko i Serhij Kałantaj oraz Wadym Polikarpow i Dmytro Zawadśkyj. Sługi – Ołeksij Petuchow oraz Ołeksandr Łohinow i Pawło Piskun oraz Renat Settarow. Niemca – Wołodymyr Neczeporenko i Jarosław Hurewycz. Po raz pierwszy pracuję z Maryną Weremijczuk, mam niewielkie doświadczenie pracy z Maryną Koszkiną. Z innymi aktorami już nie raz spotykałem się na placu scenicznym. A z Wołodymyrem Koladą i Wołodymyrem Neczeporenkiem współpracujemy od 40 lat. To już nasza druga wspólna praca z artystką-inscenizatorką Anną Duchowyczną. Pierwszą był spektakl „Obcy wśród nas” – dość poważny dramat o ludziach z chorobą Alzheimera. Zarówno w pierwszej, jak i w drugiej pracy Anna myśli dynamiczną przestrzenią. Jest uczennicą Danyła Lidera, od niego przejęła przestrzeń, która zmienia się na oczach widzów. Ania jest błyskotliwą scenografką, zawsze przynosiła kilka wariantów, z których wybieraliśmy lepszy. Artystka od kostiumów Kateryna Markusz jest dość subtelną specjalistką wizualnego wyrazu spektaklu. Chciałbym również wyróżnić reżyserkę od plastyki Ołhę Semioszkinę, która bardzo dobrze wyczuwa różne gatunki. Wykonała ogromną pracę przy inscenizowaniu scenicznego rysunku tej historii. Oprawę muzyczną wziął na siebie wykonawca roli Smorodiny Andrij Romanij. Wybrano tylko jedną melodię – piosenkę serbskich Romów „Bubamara”, która ma ponad 20 wariacji, opracowań, jest ułożona zarówno na walca, jak i na mazurka. Proces pracy nad spektaklem był dla mnie ciekawy, twórczy, kaskadowy. Jak długie będzie życie spektaklu, zależy od tego, jak będzie go odbierał widz. Na razie zagraliśmy dwa razy. Moim zdaniem zainteresowanie widzów jest duże. To moje pierwsze zwrócenie się do twórczości Marka Kropywnyckiego. Kiedy dyrektorem artystycznym naszego teatru był Serhij Danczenko, bardzo chciałem wystawić „Daj sercu wolę, zaprowadzi w niewolę”. Ale wtedy kierownictwo nie wykazało zainteresowania tą dramaturgią. Uważam, że ukraińska klasyka jest obowiązkowa dla teatru narodowego. Jeśli niektóre problemy możemy prognozować za pomocą światowej klasyki, to są pewne bolesne momenty, na które musimy patrzeć właśnie przez pryzmat dramaturgii narodowej. Dla pełnowartościowego spojrzenia na świat klasyka narodowa jest warunkiem koniecznym. Dla mnie to bezgraniczne pole działalności. Klasyka ma dziwną specyfikę – zawsze idzie daleko przed nami, wyprzedza czas. Ktoś mówi, że ukraińska klasyka nie cieszy się popularnością. Jeszcze jak się cieszy! Niedawno w Teatrze Franki po raz 300. zagraliśmy moją inscenizację spektaklu „Rodzina Kajdaszów”, dobija do tej liczby „Szelmenko-ordynans”. A „Martyna Borulę” pokazaliśmy już ponad 200 razy… Kontynuuję wykładanie w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy. W tym roku trzy moje wychowanki zrealizowały inscenizacje w profesjonalnych teatrach. Ołeksandra Czerewata-Zibert wystawiła operę Charlesa Gounoda „Romeo i Julia” w Operze Kijowskiej. Inscenizacja miała dość szeroki rezonans. W tym samym teatrze Łada Szyłenko zrealizowała inscenizację opery Gioacchino Rossiniego „Weksel małżeński”. A Rozana Czabanowa jest inicjatorką inscenizacji i autorką libretta opery „Niedźwiedź”. Nad tym projektem pracuje razem z kompozytorem Romanem Smolarem w teatrze „Maskam rad”. Mnie jako reżyserowi chciałoby się popracować w dziedzinie dramaturgii poetyckiej. Również z przyjemnością stworzyłbym coś w sferze teatru muzycznego. Zdjęcie ze strony teatru. Jednym z końcowych akordów 101. sezonu teatralnego w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki stała się premiera spektaklu „Komedia na ruinach” według sztuki Marka Kropywnyckiego. Inscenizację tego spektaklu na Kameralnej Scenie imienia Serhija Danczenki zrealizował zasłużony działacz sztuki Ukrainy Petro Ilczenko.
Tłumaczenie maszynowe
Twórcze stowarzyszenie „Witriak” przy wsparciu Narodowego Centrum Sztuki Teatralnej imienia Łesia Kurbasa przedstawiło inscenizację teatralną na podstawie dramatu poetyckiego Łesi Ukrainki „Oдержима” (Opętana). – Z tym utworem zetknąłem się po raz pierwszy – opowiedział reżyser-inscenizator Wasyl Witer. – Chociaż, będąc jeszcze studentem wydziału aktorskiego instytutu teatralnego, grałem razem z Nadią Bową w spektaklu „Kasandra”, który wystawiał mój pedagog Mykoła Iwanowycz Merzlikin. „Opętaną” do wystawienia zaproponowała Ołeksandra Ponomarenko. Kiedy przeczytałem go pierwszy raz, wszystko wydawało się zrozumiałe. Zaproponowałem Ołeksandrze przygotowanie monodramu. Ona jednak chciała stworzyć prawdziwe widowisko teatralne. Wtedy ja razem z Ołeksandrą i aktorem Markijanem Mirosznyczenką zaczęliśmy zagłębiać się w czasy, w których rozgrywały się te wydarzenia. Kiedy zaczęliśmy pracować nad tym materiałem, zrozumiałem, że Łesia Ukrainka poruszyła bardzo wiele tematów. Wiele z tego, co dzieje się w utworze, jest aktualne również dzisiaj. Kończy się jedna cywilizacja, przychodzi zupełnie nowa – prawdziwy cywilizacyjny przewrót. Trudność pracy polegała na tym, aby z tekstu zrobić dramaturgię. Jak już mówiłem, jest to tekst do czytania oraz na monodram. A do historii dramatycznej to za mało. Trzeba było faktycznie wymyślić historię. Zdecydowaliśmy się nie zmieniać tekstu, ale staraliśmy się nasycić go wydarzeniami, które działy się wokół. W spektaklu zaangażowane są potężne siły aktorskie. Sama Ołeksandra Ponomarenko (Miriam) jest aktorką o talencie tragicznym. Markijan Mirosznyczenko (Mesjasz) – to również niezwykle uzdolniony młody człowiek. Podczas pracy nad spektaklem stosowaliśmy szkołę przeżywania, szkołę wyobcowania, wiele innych technik aktorskich. Trzeba było stworzyć napięcie między widzem a samym działaniem, które odbywa się na scenie, aby między publicznością a aktorami cały czas był dialog. Na tym polegała główna trudność. Młodzi aktorzy Ołeh Sokruta, Illa Muraszkowśkyj oraz Anna Szerstuk są utalentowani, ale nie mają jeszcze wystarczającego doświadczenia. Co więcej, z wykształcenia są reżyserami widowisk ekranowych, myślą kadrami. I wystawialiśmy spektakl nie według prawideł scenicznych, a według prawideł ekranu, czyli z wykorzystaniem wielu zbliżeń i innych chwytów filmowych. Nie mogliśmy osiągnąć prawdy historycznej w jakichś szczegółach, ale dla sceny to, oczywiście, nie jest potrzebne. W kostiumach poszliśmy drogą aluzji do tamtych czasów. Oprawę sceniczną postanowiliśmy sprowadzić do lakoniczności – miejsca głównej akcji. Wybraliśmy ciemną scenografię, chcieliśmy przede wszystkim skoncentrować się na grze aktorów. A wszystko inne miało jedynie pomagać historii, którą opowiadamy. Autorami spektaklu są także sami wykonawcy, jako reżyserzy z wykształcenia badają oni tę historię. Wielkie znaczenie w spektaklu ma plastyka. Podziękowania dla naszej baletmistrzyni Iryny Krykun. Interesuje się ona tym okresem, bada go w plastyce i kiedy dowiedziała się, że wydarzenia naszego spektaklu rozgrywają się mniej więcej w tym czasie, przyszła do nas i z radością zabrała się do pracy. Wiele nam podpowiedziała: i taniec weselny na końcu, i wyjście na scenę prostytutki z mieszkańcami Jerozolimy. Ponieważ było wiele przerw, to na pracę nad spektaklem poświęciliśmy rok i trzy miesiące. Zeszłego lata myślałem nawet, żeby porzucić ten zamysł, ale aktorzy byli nastawieni na pracę. Bez wahania zdecydowaliśmy, że pokażemy spektakl właśnie na scenie Narodowego Centrum Sztuki Teatralnej imienia Łesia Kurbasa. Bez przesady, jest to dla nas święte miejsce. Najpierw weszliśmy tutaj z dramaturgią Mykoły Kulisza. Poczułem, że będziemy mogli przyjść jeszcze, jeśli będziemy mieli ciekawy materiał. Tutaj czeka już na nas nasz widz. Na spektakl przychodzi wielu młodych ludzi, ich to zachwyca. Pojawił się u nas producent, który proponuje tournée ze spektaklem „Opętana”. Teraz myślę nad tym, czy aktorzy będą mogli pojechać w trasę, zmienić przestrzeń sceniczną. Jest to spektakl dla intelektualnego widza, nie wiadomo, jak zostanie przyjęty w innych miastach. Z drugiej strony musimy przyciągać ludzi do poziomu dramaturgii Łesi Ukrainki. Ze stowarzyszeniem „Witriak” łączy mnie to, że wszyscy jego uczestnicy to moi byli studenci. Od czasu do czasu prowokują mnie historiami dramatycznymi, które chcieliby zrealizować. Ale ja jestem reżyserem, reżyserem filmowym, dużo czasu zajmują zdjęcia. A jeszcze więcej – praca dydaktyczna na Narodowym Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji imienia Iwana Karpenki-Karego. Wolnego czasu prawie nie ma, ale nadal będę pomagać stowarzyszeniu „Witriak”, które tworzy już od czterech lat. Zdjęcie udostępnione przez Centrum Kurbasa. Materiały przygotował Eduard Owczarenko.
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki odbyła się premiera baletu “Dante”. Nowy ukraińsko-włoski projekt poświęcono 700-leciu śmierci wybitnego pisarza. Choreograf i reżyser, autor libretta, współautor redakcji muzycznej baletu – Jarosław Iwanenko. Jarosław urodził się w Kijowie. Po ukończeniu Kijowskiej Szkoły Choreograficznej (1993, klasa W. Denysenki) został przyjęty do zespołu Narodowej Opery Ukrainy im. T. H. Szewczenki, na scenie której wykonał pierwsze partie solowe. Od 1996 roku pracował w zespołach baletowych teatrów operowych Czech i Słowacji. W latach 1998–2010 – solista Baletu Hamburskiego Johna Neumeiera, w tym samym czasie debiutuje jako reżyser. Od 2011 roku – główny choreograf i baletmistrz Ballet Kiel (Niemcy), gdzie zrealizował dużą liczbę inscenizacji. Wśród nich – oryginalne reinterpretacje “Dziadka do orzechów” i “Jeziora łabędziego” P. Czajkowskiego, “Romea i Julii” S. Prokofiewa, balety do muzyki Requiem G. Verdiego, “Trzy siostry” według A. Czechowa do muzyki F. Schuberta. Dzisiaj Jarosław Iwanenko – gość “SP”. – Jak powstał pomysł baletu “Dante”? – We wrześniu ubiegłego roku zadzwoniono do mnie z Narodowej Opery Ukrainy i powiedziano, że chcieliby na 700-lecie śmierci Dantego zrobić jakiś projekt. Istnieje opera Siergieja Prokofiewa poświęcona temu pisarzowi. Proponowano wykorzystać ten materiał i dodać jakieś momenty z “Boskiej komedii”. Propozycja zaintrygowała. Zacząłem studiować temat. W “Nowym życiu” prześledzić można niewielkie okresy życia Dantego, kiedy był zakochany w dziewczynie, która nazywała się Beatrycze. Po raz pierwszy zobaczył ją jeszcze jako dziecko, później jeszcze raz – po 8–9 latach. A potem Beatrycze odeszła. W “Boskiej komedii” ta historia jest kontynuowana, tutaj on znów szuka swojej Beatrycze. Aby ją znaleźć, przechodzi przez wszystkie kręgi piekła, czyśćca i raju oraz wznosi się do niebios, by znów się połączyć. Zrozumiałem, że w tych dwóch książkach jest ciekawy materiał na balet, gdzie mogą być dobre sceny zbiorowe. Zaproponowałem Narodowej Operze zrobienie baletu nie z jakiejś części “Boskiej komedii”, a nazwanie go “Dante”. Uważam, że geniusz zasługuje na to, aby zrobić balet właśnie o nim. Najpierw uformowała się u mnie linia dramatyczna. A potem zacząłem szukać muzyki. Początkowo zwróciłem uwagę na Edvarda Griega, który ma bardzo piękny koncert fortepianowy, ale rozważywszy wszystko, wziąłem symfonię nr 9 i serenadę Antonína Dvořáka. Również w moją koncepcję bardzo dobrze wpisały się symfonie nr 1 i 2 Ezio Bosso... W doborze oprawy muzycznej pomagał dyrygent-inscenizator, artysta ludowy Ukrainy Ołeksij Bakłan. Miał on jakieś swoje pomysły, wspólnie tworzyliśmy linię dramatyczną razem z częścią muzyczną. – Jak przyjął Pana teatr? – Kiedyś byłem tu trzy lata jako tancerz. A kiedy wszedłem w te mury po 25 latach, zobaczyłem zupełnie inny teatr. Zrozumiałem, że będę musiał dużo rozmawiać z zespołem, robiłem wszystko, by zainteresować tancerzy swoją pracą. Zaczęliśmy pracować w styczniu, podczas lockdownu. Mieliśmy okazję poświęcić więcej czasu na próby, które trwały po 5–6 godzin na dobę, początkowo bez muzyki. Starałem się wyjaśnić swój styl. Pierwszy etap pracy trwał 5 tygodni. Drugi raz przyjechałem w marcu. Ogółem próby trwały około dwóch miesięcy. Szczególnie ciekawa była praca nad drugim aktem. Nie tworzyliśmy rzeczywistości, a staraliśmy się pokazać, jak będą wyglądać dusze ludzi, czym jest bycie aniołem. Szukałem, za pomocą jakiej muzyki będę mógł odkryć ten temat. Do tego idealnie pasowała muzyka Ezio Bosso. Jego pierwszą symfonię “Ocean” dedykuję Dantemu, który zabłądził w mrocznym lesie, a potem trafił do piekła. Ta muzyka pomogła stworzyć choreografię. – Jak dobierano wykonawców? – Przyjechałem do Kijowa w grudniu, w dni przedświąteczne, kiedy pokazywano “Dziadka do orzechów”. Oglądałem po dwa spektakle dziennie, aby poczuć, kto mógłby tańczyć tę czy inną rolę. Oprócz tego, kierowniczka zespołu baletowego teatru, artystka ludowa Ukrainy Ołena Filipjewa, poradziła mi, bym przyjrzał się lekcjom, które prowadzone są z artystami baletu. Potem mieliśmy dyskusję na temat tego czy innego tancerza, w końcu doszliśmy do jednego wniosku. Dla mnie ważne jest znalezienie dialogu w pracy, aby wykonawcy dobrze mnie rozumieli. Jeśli czuję, że otwierają się i chłoną materiał, to już gwarancja sukcesu. Pod tym względem miałem szczęście, między mną a tancerzami praktycznie nie było barier. Choreografię tworzyliśmy razem. Starałem się dać materiał, impuls, a oni zaczynali rozwijać ten pomysł. Razem tworzyliśmy fundament choreograficzny, który potem wykorzystywaliśmy, aby wzmocnić i urozmaicić spektakl. Aktorzy zachwycili się, zaczęło się kreatywne powstawanie baletu. – Co może Pan powiedzieć o poziomie zespołu baletowego Narodowej Opery Ukrainy? – Imponuje to, że w teatrze jest duży repertuar, silna podstawa klasyczna, dobra szkoła. Zespół jest wielopłaszczyznowy, zróżnicowany skład solistów – młodych, perspektywicznych ludzi. Każdy zespół jest wyjątkowy. Na przykład w Hamburgu zespół liczy zaledwie 60 osób. To uniwersalna kompania. Mogą tańczyć zarówno rzeczy klasyczne, jak i neoklasyczne, zapraszają różnych choreografów, aby spróbować czegoś nowoczesnego. Kijowski zespół jest niezwykle silny. Zaczynałem z nimi pracę od zera, poszła intensywnie, narodził się balet. – Jak tworzono rozwiązanie scenograficzne, kostiumy?
– Balet „Dante” to projekt ukraińsko-włoski. Projekcję wideo przygotował Włoch Davide Broccoli. Wszystkie kwestie rozwiązywaliśmy online. Scenografią zajmował się zasłużony pracownik kultury Ukrainy Stanisław Petrowski. Konstrukcja, którą przygotowywano do drugiego aktu, była nowością zarówno dla mnie, jak i dla Narodowej Opery Ukrainy. Dzięki Bogu, wszystko się udało. Kostiumy wykonała Hanna Ipatiewa. Proponowałem coś od siebie, ona zaś miała zupełnie inne wyobrażenia o kostiumach. Do procesu twórczego dołączył także dyrektor generalny teatru Petro Czupryna. A w ciągu ostatnich trzech dni jeszcze wiele osób pracowało nad tym, aby spektakl zaczął żyć pełnią życia. Pracowałem nad baletem codziennie, nawet w dniu premiery – do godziny 17:00, aby coś doszlifować, dopracować w aspekcie technicznym, żeby związek między dekoracjami, światłem i muzyką był wyraźny i naturalny, żeby wszystko współdziałało jak jeden żywy organizm. Kiedy wychodziłem do ukłonu, przypomniały mi się te chwile, gdy już byłem na tej scenie. Ale teraz to już zupełnie inna scena. Cieszę się, że w Kijowie jest tak wspaniały widz, bardzo ciepło przyjął nasz spektakl. Podczas burzliwych oklasków poczułem, że razem wykonaliśmy wielką pracę. – A jak los po raz pierwszy zetknął Pana z Narodową Operą Ukrainy? – Jeszcze podczas nauki w Kijowskiej Państwowej Szkole Choreograficznej pracowałem w Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży oraz w balecie klasycznym. Zdążyłem nawet pojechać na tournée do Francji. A potem, gdy ukończyłem naukę, przyjęto mnie do Narodowej Opery. Tańczyłem w dziecięcych baletach „Kopciuszek” i „Cipollino”. Zaczynałem całkiem nieźle. Ale mnie, tak jak innym tancerzom, zawsze chciało się spróbować czegoś nowego. W latach 90. otworzyły się granice. Pojawiła się możliwość takich prób. Europa była prawie obok, więc pojechałem do Czech. Pracowałem w kilku teatrach, miałem doświadczenie pracy w Czechach, na Słowacji. Potem los rzucił mnie do Hamburga, gdzie pracowałem prawie 13 lat. Tam zacząłem wystawiać spektakle baletowe. Wziąłem udział w konkursie choreografów, gdzie otrzymałem nagrodę publiczności. Dwa lata później znów zostałem uczestnikiem konkursu i ponownie mnie wyróżniono. Zaczęto mnie zapraszać do realizacji. Szczególnie produktywne były sezony letnie, podczas których udawało mi się zrealizować po kilka projektów. Z czasem dyrektor teatru w Kilonii zaprosił mnie, bym został choreografem jego teatru. Taka propozycja bardzo mnie ucieszyła. W tamtym czasie szukałem sponsorów i chciałem zorganizować swoją małą trupę. A tutaj powiedziano mi, że będę miał scenę, teatr, będę mógł sam dobierać zespół. Tak więc 10 lat temu rozpoczęła się moja kariera jako choreografa. Staramy się prezentować zarówno neoklasykę, jak i modern, zaspokajać gusta różnej publiczności. – Chciałby Pan jeszcze popracować na Ukrainie? – Jestem zwolennikiem pracy w Europie. Nie jest ważne, gdzie mieszkasz. W rzeczywistości wszystko jest blisko – Francja, Włochy, Polska, Słowacja. Po trzech godzinach jestem już na Ukrainie. Inna sprawa to dalekie loty do USA czy Japonii, to nie dla mnie. A Europa jest otwarta, mogę pracować gdziekolwiek. Przede wszystkim spróbować czegoś nowego z profesjonalnym zespołem Narodowej Opery Ukrainy. Nawiasem mówiąc, na Dzień Niepodległości Ukrainy przygotowuję kilka numerów z solistami tego teatru. Mam zaproszenia od innych ukraińskich teatrów operowych. Być może w perspektywie się zgodzę. Dla mnie bardzo ważny jest czas. Dlatego trzeba wszystko planować z wyprzedzeniem. W Kilonii opracowuję plan na rok do przodu. Na listopad zaplanowana jest nowa premiera. Są też bardziej perspektywiczne plany. Wiem, czym chciałbym się zajmować w najbliższych latach. Kiedy tworzymy na sali, chcę, aby tancerze zanurzali się w ten proces, wykorzystywali nabyte w życiu umiejętności, nie zatrzymywali się na osiągniętym. Mamy wspaniały zawód. Nikt poza tancerzami i sportowcami nie pracuje tak systematycznie nad sobą. Ten proces rozwija zdolności słuchowe i wizualne, zmusza tancerza do medytacji, pomaga kontrolować swoje ciało. Dla wszechstronnego rozwoju człowieka taniec jest rzeczą niezastąpioną. Szczęśliwy jestem, że miałem możliwość zafascynować się tańcem, a teraz tworzę działania, ruchy, sytuacje… – Co chciałby Pan powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? – Chciałoby się, aby politycy myśleli nie tylko o ekonomii, ale i o emocjach ludzi. I dotyczy to nie tylko Ukrainy, ale także innych krajów europejskich. Jedną z podstawowych takich emocji jest teatr. Ludzie idą do teatru, aby na jakiś czas zapomnieć o swoich codziennych sprawach i nacieszyć się pięknem. Dla kultury bardzo ważne jest wsparcie finansowe. Na przykład w USA nie mogłaby ona istnieć bez sponsorów. Każde państwo szuka swoich mechanizmów, aby wesprzeć kulturę. Chciałoby się, aby więcej uwagi poświęcano jej także na Ukrainie. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Ołeksandry ZŁUNICYNOJ
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy trwa osobista wystawa malarstwa pisarki, dziennikarki, tłumaczki i artystki Walentyny Dawydenko. 17 lipca miłośnicy talentu pani Walentyny rozkoszowali się swoistymi posiadówkami z nią. „– Wśród gości, którzy słuchali włoskiej poezji różnych stuleci w moich przekładach, byli, między innymi, obrońca praw człowieka Ołeś Szewczenko, poeci Jurij Buriak, Wasyl Sołowej, artyści Kostiantyn Kosarewski, Natalia Kuczer, pisarka i dziennikarka telewizyjna Uliana Hlibczuk, filolożka Iryna Czyrkowa”, – napisała w mediach społecznościowych pani Walentyna i zaprosiła wszystkich chętnych do ponownego spotkania w Muzeum – w tę sobotę, 24 lipca, o godzinie 16. „Wspaniałe artystyczne święto podarowała nam Walentyna Dawydenko, która jako pierwsza w Ukrainie przygotowała Antologię włoskiej poezji, – napisała uczestniczka spotkania pani Natalia Kuczer. – Słuchaliśmy włoskich poetów w jej przekładach – od św. Franciszka po Lorenza Medyceusza. Delektowaliśmy się malarstwem artystki na jej osobistej wystawie, która promieniowała czułością i urokiem Autorki”. „– Hej, ludziska! Jeśli nagle jesteście w Kijowie – biegiem do Muzeum Literatury! Do tych bajkowych obrazów Walentyny Dawydenko, znanej artystki i poetki, dziennikarki i tłumaczki. Przecież drżycie od letnich barw i lekkoskrzydłych motywów, szalejecie od cudów Flory i słyszycie melodie Wiatru? Wtedy idźcie tutaj!” – z zachwytem odpowiedziała filolożka Iryna Czyrkowa o wystawie Walentyny Dawydenko. „SP” już z niecierpliwością wyczekuje sobotniego spotkania.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
trzech międzynarodowych konkursów. Honorowi goście Festiwalu Szopenowskiego Stepan i Roksolana Chmarowie
Tłumaczenie maszynowe
Halyna DACIUK VII Międzynarodowy Festiwal „Muzyka Chopina pod gołym niebem” w „Zamku Radomyśl” – to Wolność i Miłość! To godziny raju, kiedy otwierają się niebiosa, przesuwają się granice, ludzie stają się trawą, błękitnoskrzydłe ważki nad Myką – pianistkami, złoty trzmiel – skrzypkiem, wierzby walcują, Jelysej Płetenecki w łodzi roni łzę, miejscowe koguty w biały dzień gubią się w czasie, czarny gawron trafia w tonację, młody wiatr szlachetnie owiewa fortepian, przy którym gra Inessa Poroszyna. I cały biały świat w tej chwili słucha i słyszy Fryderyka! Trzeba urodzić się Chopinem, żeby stworzyć Muzykę jako Wyznanie. Trzeba być Ołhą Bohomoleć, żeby założyć unikalny Festiwal Chopinowski, utrzymywać jego wysoki poziom, przyciągać do udziału utalentowanych wykonawców, stworzyć precedens największego festiwalu muzyki fortepianowej pod gołym niebem. Za każdym razem jest on czymś wyjątkowy, coś się dodaje, zmienia (w tym roku, na przykład, po raz pierwszy zabrzmiał flet). Ale niezmienną na wszystkie czasy pozostaje jego najważniejsza zasada – Miłość. Z którą tworzył Chopin. I z którą Ołha Bohomoleć tworzy Szopenfest – miejsce siły, święto muzyki. – Tak czasami chce się być pewnym przyszłości, lecz nie zawsze się udaje. Ale zdarzają się niespodzianki w naszym życiu. Jeszcze w marcu nie wiedzieliśmy, kiedy otworzą muzea po lockdownie i czy będziemy mogli przeprowadzić Festiwal Muzyki Chopina pod gołym niebem. Ale wszystko nam się udało: w trzy miesiące dobrać program, zaprosić wykonawców, porozumieć się z partnerami – i VII Szopenfest się odbył! Dziękuję za to przyjaznemu zespołowi „Zamku-muzeum Radomyśl”, wszystkim naszym przyjaciołom, którzy przyjechali na święto ze swoimi dziećmi, a nawet pieskami. Nasi wykonawcy – z różnych regionów Ukrainy – to najlepsi wirtuozowscy pianiści! A goście – nawet z USA, Polski i Wielkiej Brytanii. Szczególne podziękowania dla najlepszego współczesnego ukraińskiego kompozytora i wykonawcy Jewhena Chmary, jego występ, jak zawsze, jest nieoczekiwany, niezapomniany i niepowtarzalny. Dziękuję niezłomnemu bojownikowi o niepodległość Ukrainy Stepanowi Chmarze – wszyscy nasi młodzi wykonawcy byli szczęśliwi, otrzymując dyplomy z rąk Stepana Ilkowycza! Obecność dwóch wielkich Chmar na Szopenfeście przestraszyła niebieskie chmury – i festiwal odbył się pod czystym błękitnym niebem, przy śpiewie ptaków, a nawet kogutów. Dziękuję mojemu mężowi Ihorowi Kyrylukowi za wsparcie wszystkich naszych wspólnych projektów. Wierzę: wszystko, co robimy, zmienia Ukrainę na lepsze, rozwija naszą kulturę i dyplomację kulturalną – podsumowała Festiwal Chopina jego założycielka, zasłużona lekarka Ukrainy Ołha Bohomoleć. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 1 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe