HALYNA DACIUK
PAWŁO MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
W dniu obchodów 30-lecia Niepodległości Ukrainy w Kijowie, przy pomniku Wielkiego Kobzarza, uroczyście wręczono tegorocznym laureatom wysokie ludowe wyróżnienie szewczenkowskie. Jak wiadomo, co roku wręcza je Komitet ds. Nagradzania Narodową Nagrodą Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, w skład którego wchodzi ośmiu laureatów Nagrody Szewczenki, pod kierownictwem wybitnego ukraińskiego poety, działacza państwowego i społecznego, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki Pawła Movczana. Laureaci otrzymali dyplomy i piękne medale z portretem młodego Szewczenki, wykonane ze srebra złoconego, a także nagrodę pieniężną.
Zatem laureatami zaszczytnego wyróżnienia za 2021 rok zostali:
Wybitny poeta, artysta ludowy Ukrainy, akademik Andrij Demydenko (Kijów) – za wiersze do kantaty «Pole mojej pamięci» oraz głębokie ukazanie tematu Hołodomoru 1933 roku;
Artysta ludowy Ukrainy, kierownik artystyczny i główny dyrygent akademickiej kapeli «Pociajna» Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Ołeksandr Żyhun – za duchowo-muzyczne i patriotyczne wychowanie Ukraińców oraz wysokie mistrzostwo wykonawcze;
Wybitna ukraińska pisarka, autorka książek prozatorskich i publicystycznych Natalia Dziubenko-Mejs (Kijów) – za tomik poetycki «Skoworoda».
Podczas święta piękne, wysokoduchowe utwory, w tym wiersze Tarasa Szewczenki, śpiewała kapela «Pociajna», swoje wiersze przejmująco czytali Andrij Demydenko i Natalia Dziubenko-Mejs, czym wywołali szczere owacje publiczności, która zebrała się na to szlachetne święto. Przybyli tu znani poeci, prozaicy, tłumacze, artyści, naukowcy, działacze państwowi i społeczni.
Serdecznie gratulujemy godnym laureatom tego znamiennego wydarzenia!
Tłumaczenie maszynowe
Natalia DZIUBENKO-MEJS, laureatka Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki
Kiedy jeszcze Słowo Bogiem nie było,
Kiedy zdawało się, że ono zasnęło,
Zmartwiało przetrąconych skrzydło,
Jadem się wpiło obce żało,
Bo pierwsze podnosiło się pod kule.
Na placach ćwiczeń narodów i państw
Ukazywało się jako widmo powstania,
To jego duch z prochu wskrzeszał się,
Modlitwą jarów ku niebiosom,
Zawsze, jakby po raz pierwszy… Jakby po raz ostatni.
Siało w jasnych obrazach.
Pod chłodnym pektorałem księżyca
Toczyła się zasmucona łza,
A przez wieki uśmiechnięty Kobzarz
Niósł swoje złote skryżalia.
Marszem pochodowym, szumem bandur
Wracało do rodzinnego domostwa
Pod czujnym wzrokiem drapieżnych dyktatur,
Imperiów i czasów, przełamując mur,
Rosło Słowo wraz ze swoim narodem.
…Lecz znów wojny krwawy jatagan
Swoje krzywe wypala drogi,
Jakby z piekła sączył się durman,
Ale śpiewa słoneczny Majdan.
W rodzimym Słowie, wskrzesiwszy Boga.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. W minionych tygodniach na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz – 1000 hrywien. 2. Muzyczenko Ołeksandr Dmytrowycz – 800 hrywien. 3. Szulha Borys Dmytrowycz – 400 hrywien. 4. Stasyk Julija Iwaniwna – 100 hrywien.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
bielską. Bo losem bezpaństwowych jest użyźnianie cudzego. M. Trubeckoj (uczony-białoemigrant) w pracy „K ukrainskoj problemie” prawie sto lat temu pisał, że na przełomie XVII i XVIII wieku dokonała się ukrainizacja „wielkoruskiej” kultury. Kijowska kultura ukraińska, szkoły brackie i Akademia Kijowsko-Mohylańska ostatecznie ugruntowały ukraińską tradycję. To tylko niewielka cząstka ogromnego energetycznego, intelektualnego, duchowego masywu, który przez wieki użyźniał obcy grunt kulturowy. Robiono to siłą, zniewagą, agresją, wojną, kolonizacją. A także – ogromnym kłamstwem i fałszowaniem ukraińskiej oraz „własnej” historii, zwłaszcza ze strony Moskowii. Tak, 4 grudnia 1783 roku Katarzyna II wydała ukaz o „Komisji do sporządzania notatek o dawnej historii, głównie Rosji”. Poprzedziło go zapoznanie się carycy z materiałami archiwalnymi, na widok których wpadła w przerażenie. Okazało się, że państwo-imperium nie ma historii, a zastępuje ją zbiór kilku prymitywnych bajek. Dlatego ich głównym zadaniem było połączenie historii Rosji z historią państwa kijowskiego. Jednak, będąc wtedy „próchnicą” dla rozwoju „innych”, nie wypada pozostawać takimi w latach Niepodległości. Dlatego absurdalne są próby kontynuowania takiej polityki do dziś. Niestety, wciąż znajduje ona swoich zwolenników na Ukrainie na poziomie cerkwi, edukacji, nauki, mediów, instytucji władzy. Czasami skłaniają do tego ci, którzy powinni bronić interesów narodowych, wyznaczać wartościowe orientacje dla przyszłych pokoleń Ukraińców. Bo trudno uświadamiać sobie takie proponowane „wartości”, kiedy „legendami” narodu stają się ci, którzy jeszcze wieczorem „ubłagali” Putina, mordercę Narodu Ukraińskiego, a rano już otrzymują wysokie nagrody w imieniu tego samego Narodu. Albo czy można przyrównywać Bohatera Ukrainy Nazarija Jaremczuka, który Ukraińską Pieśnią zrobił dla Ukrainy więcej niż wiele partii politycznych razem wziętych, z innym nowoformatowym „bohaterem-lunatykiem”. Czyż nie lejemy wody na cudzy młyn, kiedy Komitet ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki próbuje (według słów D. Doncowa), „wyrzuciwszy samą istotę idei Szewczenki, zrobić z niego wyciśniętą cytrynę”. Wtedy bardziej zrozumiała staje się natarczywość części wewnętrznego politycznego i intelektualnego „bon tonu” w kwestii uznania przez Państwo za „narodowe dziedzictwo” rosyjskiej kultury i języka, a zatem i rosyjskiej tożsamości. To niełatwe wyzwania, ponieważ formują się wewnątrz, często na najwyższych piętrach, w nadziei, że informacyjnie zombowane „ruskim mirem” i niedostatecznie narodowo świadome społeczeństwo będzie zdolne połknąć truciznę „moskiewskiego lulka”. Nie wyjdzie. Ukraińcy są świadomi tego, że „im większa uległość, tym bardziej gną w barani róg”, i nie zamierzają śpiewać wrogom „mnohaja lita”. Bo Ukraińcom przez Boga dana jest jedyna droga – nie do hańby, a do SŁAWY.
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy W świąteczne dni odrodzonej Niepodległości Ukrainy znaczącym wydarzeniem stało się otwarcie wystawy znanego ukraińskiego artysty, laureata Nagrody Szewczenkowskiej, Wałerija Franczuka na Tarasowej (Czernieczej) Górze w Kaniowie. Oryginalny w swoim talencie, nieobojętny na sprawy społeczne i los Ukrainy, Franczuk jawi się jako autor unikalnej „Szewczenkiany”, tragicznej historiozoficznej serii obrazów ukraińskiego Hołodomoru-ludobójstwa, porywających, natchnionych liryczną poezją pejzaży rodzinnego kraju. Artysta-obywatel, godny syn swojego Rodu i Narodu, który obecnie zajmuje należne miejsce w konstelacji tej wysokiej ukraińskiej inteligencji, która krzesze ogień szlachetnych sensów służenia swojemu Ukraińskiemu narodowi oraz kulturze narodowej. W końcu Wałerij Franczuk nie poszedł do polityki, chociaż turbulencje życia państwowego oraz sprzeczna i często niesprawiedliwa otaczająca rzeczywistość mogłyby wciągnąć go w ten wzburzony wir „wyboru bez wyboru”. Jednak, na szczęście, pozostał tym, kto praktycznie dowodzi prawdziwości słynnej tezy Arystotelesa, że „wszystko co ludzkie jest polityczne”, nie stojąc z boku drogi ciężkiej walki o lepszy los Ukrainy. Miejscem walki dla artysty stała się jego pracownia twórcza, wolontariacka niwa „Proświty”, aktywne „chodzenie w lud” jako budziciela i buntownika ukraińskiego ducha. Dla systemu (i nie tylko) zawsze był „niewygodnym człowiekiem”, bo w nim nigdy nie gasł promień ludzkiej dobroci, honoru, szacunku do samego siebie i szacunku do suwerennego prawa „innego”. Złożona droga życiowa jego represjonowanej rodziny nauczyła go, dzięki Bogu, pokonywać cierniowe zapory i tworzyć siebie poprzez „nie mogę”. Dopiero za siódmym razem Franczuk pokonał „poprzeczkę” wysokiego (jak na tamte czasy!) wyróżnienia szewczenkowskiego, nie stając się (ku jego czci) gorliwym sługą „artystycznej” akademickiej biurokracji. Należy on do tej pasjonarnej kategorii artystów, która pragnie stale „wychodzić” poza granice środowiska zawodowego, potwierdzając etyczne powołanie Muzy – „uczłowieczenie” ukraińskiego Serca. Wydaje się, że cały swój talent, dorobek kulturalny, zamysły twórcze i natchnienie Wałerij przepuszcza przez kryteria wysokości narodowej Idei. I nie jest to mit, ponieważ zawsze pamiętam, że wszystkie swoje dzieła artystyczne starał się powiązać z przeszłością, teraźniejszością i przyszłością Ukrainy, losem, pięknem, tragedią i zwycięstwem rodzinnego Narodu. Tam, na świętej dla każdego Ukraińca Tarasowej Górze, otwartość światopoglądu Franczuka była szczególnie odczuwalna, gdy rozbrzmiewało słowo o Kobziarzu, gdy czczono pamięć Ołeksy Hirnyka – samospalonego narodowego bojownika przeciwko moskiewskiej niewoli, gdy prezentowano wspaniałe autorskie prace. Zawsze zachwycała mnie jego niepohamowana chęć czynienia Dobra. Dlatego z taką szczerą radością i moralnym obowiązkiem starał się w tamtym świątecznym Dniu zdążyć na uroczystość, która po południu 24 sierpnia odbywała się już przy kijowskim pomniku Szewczenki, gdzie społeczność proświtańska nagradzała tegorocznych laureatów Szewczenkowskiej Nagrody Narodowej: Andrija Demydenkę – ukraińskiego poetę-piosenkarza, artystę ludowego Ukrainy; Natalię Dziubenko-Meys („Skoworoda”. Poematy, ballady, cykle, poezje. Na 300-lecie urodzin Hryhorija Skoworody); Ołeksandra Żyhun – kierownika artystycznego ludowej akademickiej kapeli chóralnej „Poczajna”. Wspominam te chwile wielkiego Dnia Niepodległości, niezłomnych i odważnych Wojowników, wysoce szanownych Ludzi, od kontaktu z którymi zapala się dusza, i staję się dumny z utalentowanych i patriotycznych Ukraińców, ze swojego Państwa. Tacy ludzie są zdolni i mają moralne prawo wychowywać Naród, tworzyć politykę, być zawsze potrzebnymi, bo ich życiowy czyn jest przykładem do naśladowania. I nie chodzi o to, że zawsze było ich za mało, a wiekowa bezpaństwowość wydeptywała „pierwsze szeregi” Ukraińskiego narodu. Bieda (tak jest do dziś) w tym, że już w czasach odrodzonej Niepodległości często (świadomie) ich nie zauważano, ignorowano, wypychano. Oni są „niewygodni”. Finansowo-polityczna oligarchia władzy albo „oswajała” inteligencję, albo wyrzucała ją na margines procesów społecznych. Bardzo wiarygodnie brzmi to w tłumaczeniu D. Pawłyczki sonetów Szekspira: „Przed nadsiłą sztuka niemieje, / A głupiec mądremu odmierza prawa”. W zdrowym środowisku społecznym warstwa przewodnia powinna być podstawą narodowego postępu. Formuje ona ideologię BYTU Narodu, opierając się na tradycji historycznej, mentalności, kulturze, wartościach światopoglądowych, celu i dążeniach konkretnego narodu, wprowadza doświadczenie, wiedzę, osiągnięcia „innych”. Jednak istnieją alternatywy, kiedy polityczne autorytarne, totalitarne ustroje niweczą rolę tej warstwy (inteligencji). Wtedy dochodzi do działań destrukcyjnych, skierowanych na oswojenie, przekupstwo, zastraszanie, zniszczenie wolnomyślącej części społeczeństwa. W niedemokratycznych państwach ta kreatywna mniejszość nie jest wspierana, ponieważ ze swojej natury wypełnia społeczną misję wychowania narodu. Oczywiście, półwykształconym narodem zawsze łatwiej kierować, utrzymywać władzę. Na Ukrainie fenomen „półwykształcenia”, który powstał w Europie pod koniec XIX w., nie zniknął w czasach Niepodległości. Przeciwnie, ta ideologia zaczęła być aktywnie wprowadzana, gdy na arenie politycznej pojawił się oligarchat. Główne zasady konstytucyjnej dostępności do jakościowej edukacji przestały działać, co w perspektywie oznacza stworzenie takiego społeczeństwa, w którym dominować będą nie aktywni obywatele, a pasywne, posłusznie-paternalistyczne „podmioty” bez krytycznego składnika myśli i działania, co istotnie sprzeciwia się kantowskiej pedagogice filozoficznej – podstawie współczesnej europejskiej tradycji intelektualnej. Siły polityczne, których celem jest fetysz władzy, zysku, bogactwa, nie potrzebują „innego myślenia”, nie tolerują ludzi uczonych, kulturalnych, twórczych. Wykształcone środowisko obywatelskie nie jest dla nich komfortowe, ponieważ samemu trzeba być takim. Co więcej, wysoka kultura zawsze zagraża nieudolności władzy. Dlatego, gdy w przedwojennych i wojennych okresach współczesnej Ukrainy udział nakładów na naukę wynosi tylko 0,16–0,2%, oczywistym staje się cel tego niemoralnego „małżeństwa” władzy i oligarchatu. Ukraińskie doświadczenie poświadcza, że przy nieoświeconych zwierzchnikach i niskiej kulturze mas postępu społecznego być nie może. Jakościowe zmiany w siłach wytwórczych, nauce, edukacji, kulturze, medycynie będą zachodzić tylko tam, gdzie wdrażane są ideały oświecenia. Dawnoruski mędrzec D. Zatocznik twierdził, że „jak dąb krzepi się korzeniami, tak państwo utrzymuje się myślą mądrego władcy”, a „ten, kto chce uczyć naród, musi być rozumem obfity”. Jasno opisywały jakość rządów państwa kijowskiego kroniki bizantyjskie: „u Rusów wódz zawsze nazywał się wieszczym, co oznaczało mądry, wszechwiedzący lub prorok”. Rzeczywiście, wiedza, idee, „myśl przewodnia” uważane były za motor życia społecznego. „Bez nich wszystko martwe i wstrętne”, – zaznaczał H. Skoworoda. Ukraina, powstawszy przeciwko niebezpiecznemu wrogowi – Rosji, potrzebuje nie tylko formalnie jakościowej edukacji. Bardzo ważne jest wychowywanie narodu prawdą historyczną, zachowując pamięć narodową, przekazując ją następnym pokoleniom. Bo „każdy, kto znajdzie się poza granicami prawdy, nie może być szczęśliwy”, – mówił Seneka. Historia narodów, ich przyszłość nigdy nie będą prawdziwe, jeśli będą pisane przez zdobywców. Papież Jan Paweł II, przebywając z wizytą na Ukrainie, podkreślał, że każdy naród pisze własną historię swoją duszą. Jednak historia pisana jest nie tylko dla wiedzy. Ona jest nauczycielką życia, drogowskazem przyszłości i ma służyć dobru. Bo „dobrze robić historię trudniej, niż ładnie ją pisać”, – zaznaczał M. Hruszewski w pracy „Na progu nowej Ukrainy”. Pamięci historycznej nie można fałszować ani od niej odmawiać, wszak wtedy rozwój narodu zamienia się w „lot motyla do fałszywego światła”. Degradacja, słabość, upadek narodów i państw zaczynały się właśnie od stępienia dążeń do poznawania prawdy o swojej przeszłości i sensie swojego życia, oddając to suwerenne prawo w ręce obcych. Wtedy naród pozbywa się nie tylko rozumu (ratio), ale i poczucia dumy oraz godności, które wychowują się i samowychowują historycznymi zwycięstwami, osiągnięciami przodków, heroizacją sławnych, osiągnięciami kultury narodowej, rodzinnego państwa.
Przeszłość to kręgosłup wartości, który kształtuje tożsamość narodową, szacunek i miłość do swojego narodu, konsoliduje społeczeństwo, chroni przed zagrożeniami zewnętrznymi i wewnętrznymi. Tożsamość się chroni, wzmacnia i rozwija, gdyż tracąc ją, naród znika, rozpuszcza się wśród „innych”. Narodowe „Ja” zawsze chroniły niewielkie grupy pasjonatów. Dlatego państwo i społeczeństwo muszą mieć szczególny stosunek do inteligencji. Francuski filozof G. Le Bon ma w tej kwestii pouczającą interpretację o „pozbawionych głowy” narodach, które tracą swoich pierwszych 50 uczonych, poetów, malarzy, muzyków, artystów... Bo wtedy jest to ciało bez duszy. Kapitał ludzki to główny składnik bogactwa narodowego. I. Łysiak-Rudnycki twierdził, że „korzenie wyjścia z kryzysu tkwią w ludziach, którzy produkują i propagują wartości narodowe” i są obrońcami suwerenności. Misja ukraińskiej inteligencji (nie „tołczkoznawców”) w zakresie ochrony „swojego” jest niezwykle aktualna, zważywszy na ekspansję humanitarną konającej imperium przeciwko Ukrainie. Iwan Dracz przytaczał metaforyczny obraz tego duchowego zniewolenia, przypominając, że ikona Włodzimierskiej Matki Bożej została skradziona z Wyszogrodu na „Północ”, a Boska Częstochowska – na „Zachód”. Nam zaś pozostawiono Czarno-Natalia Dziubenko-Mays, Andrij Demydenko, Pawło Mowczan, Ołeksandr Żyhun
Tłumaczenie maszynowe
Myrosława ŻOWTAN, członkini rady Rówieńskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta”
W Dzień Państwowej Flagi Ukrainy, w przeddzień 30. rocznicy niepodległej Państwa Ukraińskiego, działacze Proświty z Równego zorganizowali uroczystą akademię. Członków Miejskiego Stowarzyszenia Równeńskiego Związku Towarzystwa «Proświta» i Obwodowego Związku WUT «Proświta» w miejskim Pałacu Kultury zjednoczyło nie tylko imię Szewczenki, lecz także bicie w unisono ukraińskich serc i szczerość zamiarów: uczcić ludzi, którzy wywalczyli niepodległość Ukrainy, przypomnieć wszystkim i sobie, jak ważne jest być razem w dni powszednie i świąteczne – dla Ukrainy. Odznaczenia od Prawosławnego Kościoła Ukrainy, od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», od obwodowej i miejskiej organizacji Proświty, znakomite numery koncertowe Równeńskiego Miejskiego Pałacu Kultury, wspomnienia uczestników odrodzenia Proświty – wszystko to stworzyło patriotyczną przestrzeń, w której każdy czuł swój udział w tworzeniu państwa. Pozdrowienia od arcybiskupa Równego i Ostroga Ilariona przekazał sekretarz Równeńskiej eparchii ojciec Serhij Łuczanin, który wręczył odznaczenia Prawosławnego Kościoła Ukrainy bojownikom o niepodległość Ukrainy w XX wieku, fundatorom Równeńskiej «Proświty» i Ludowego Ruchu Ukrainy: Order Świętej Równej Apostołom Księżnej Olgi – Jewgenii Hładunowej i Irynie Miskowej; medal Archistratega Michała – Zoi Didycz; medal «Za miłość i ofiarność dla Ukrainy» – Tatianie Pijar. Przewodniczący Równeńskiego Obwodowego Związku WUT «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Iwan Wietrow za zasługi wobec Pomiestnego Kościoła Ukrainy, za pracę dla dobra Państwa Ukraińskiego został odznaczony Orderem Archistratega Michała II stopnia. Wśród nagród za oddanie sprawie odrodzenia Państwa Ukraińskiego i duchowości znalazły się dyplomy metropolitalne dla działaczy Proświty: Myrosławy Żowtan, Lilii Owdijczuk, Haliny Kołomys, Natalii Sawczuk, Mykoły Myczaka oraz dyplomy arcykapłańskie dla Ludmyły Bosyk, Larysy Tkacz, Ludmyły Hrekuł, Mychajła Hrynewycza. Zabrzmiały świąteczne życzenia od przewodniczących miejskiej i obwodowej «Proświty». Iwan Wietrow i Kateryna Syczyk to ludzie, którzy dziś swoimi ideami, czynami, umiejętnością jednoczenia i prowadzenia umacniają ruch proświtiański w ziemi równeńskiej. W imieniu przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pawła Mowczana Iwan Wietrow wręczył medal «Budowniczy Ukrainy» równeńskiemu działaczowi społeczno-politycznemu, bojownikowi o niepodległość Ukrainy w XX wieku Mykole Welhusowi; honorowy dyplom WUT otrzymali ojciec Serhij Łuczanin, kompozytor Andrij Pastuszenko, naukowcy Lilia Owdijczuk i Petro Kraliuk, pisarz i artysta Walerij Wojtowycz, badaczka, nauczycielka Walentyna Tumasz. Honorowe dyplomy Obwodowego Związku «Proświty» otrzymały członkinie zespołu wokalnego «Posestry» (kierowniczka zespołu – ...). Dyplomy od Bukowińskiej «Proświty» wręczono Illi Hajdejowi i jego współtowarzyszowi, aktywiście Wołodymyrowi Zjulkowskiemu, który, będąc młodym chłopakiem, również ryzykował, że na co najmniej popadnie w niełaskę ówczesnych sowieckich władz. Dalej pochód rusza do kolejnego przystanku – «Czarnego krzyża», wzniesionego ku czci ofiar represji stalinowskich. Modlitwa, a następnie słowo historyka-badacza, poety, wolontariusza Jurija Kuszniry. We wspomnieniach z badań Mykoły Czereszniuka po raz kolejny wracamy do czasów brutalnego niszczenia więźniów politycznych, w tym mieszkańców powiatu zastawniańskiego. O tym wszystkim mówi książka Czereszniuka, która znajduje się w bibliotece, zamkniętej przez obecne władze… Słuszna uwaga pod adresem miejscowych władz dotycząca nazw ulic w Zastawnem, które do dziś noszą imiona katów i które dawno trzeba zmienić zgodnie z ustawą o dekomunizacji. Trzeci przystanek – Krzyż Pamięci, wzniesiony na znak czci poległych w wojnie rosyjsko-ukraińskiej na wschodzie Ukrainy (2014–2021), modlitwa żałobna odprawiona przez kapłanów oraz słowo Wasyla Pazjuka, który w swoim przemówieniu powiedział, że Niepodległość Ukrainy jest darem Bożym, wymodlonym i wywalczonym dla nas przez naszych bogobojnych i miłujących wolność przodków oraz współczesnych Bohaterów. „Świętując niepodległość, chylimy głowy przed ich pamięcią i prosimy Pana o dla nich Rajskie Mieszkania…”. O bohaterstwie swoich współtowarzyszy broni na wschodzie Ukrainy, o zwróceniu uwagi władz i społeczeństwa na tych, którzy wrócili z wojny, mówił przewodniczący Stowarzyszenia «Uczestników działań bojowych wojny rosyjsko-ukraińskiej» powiatu zastawniańskiego Ludwik Halaj. O żołnierzach wojny afgańskiej, którzy dziś bronią granic Ukrainy i wolontariuszą, opowiedział przewodniczący Stowarzyszenia żołnierzy-«afgańczyków» Wasyl Stećuk. Ze świętem Niepodległości zebranych przywitali również aktywni mieszkańcy miasta Zastawne Witalij Pociluiko i Julia Dżus, podkreślając, że nie mamy prawa być obojętni wobec wszystkich wydarzeń, które dzieją się wokół nas, musimy dołożyć starań w budowie państwa, rodzinnego miasta, aby ofiary poległych za Ukrainę nie poszły na marne.
dom prosvitianka Myrosława Kosariewa). Kateryna Syczyk wręczyła podziękowania organizacji pozarządowej „Riwneńskie miejskie zrzeszenie towarzystwa »Proświta«" przewodniczącym pierwotnych oddziałów Proświty, pedagogom, którzy aktywnie włączają się w ruch proświtiański w Równem. Na akademii zaprezentowano Kalendarz patrioty, stworzony z okazji 30-lecia Niepodległości przez Iryną Syczyk. Młoda proświtianka wydała już „30 biblijnych prawd” dla kobiet, mężczyzn i dzieci, a także oryginalne patriotyczne pocztówki. W kalendarzu patriotycznym znalazły się pamiętne daty dla Ukraińca, święta kościelne oraz ważne dla nas wydarzenia z różnych dziedzin życia społecznego Ukrainy – od powstania organizacji społecznych i zespołów muzycznych po sportowe zwycięstwa Ukraińców. Kalendarz patrioty jest jednym z „30 spraw” – oświatowo-proświtiańskiego projektu z okazji 30-lecia Niepodległości. Szczerą wdzięczność składamy tym, którzy artystycznie uświetnili uroczystą akademię: wzorcowemu zespołowi tańca „Kralečka” miejskiego Pałacu Kultury (kierowniczka Tetiana Wołkowa); wzorcowemu studiu wychowania muzyczno-estetycznego „Ładonky” miejskiego Pałacu Kultury (kierownicy Ludmyła Panaszczuk i Wiktoria Panaszczuk); solistce wzorcowego chóru estradowego „Darenbi” Janie Herasymczuk (kierownik muzyczny Iryna Pasicznik); wzorcowemu zespołowi tańca klasycznego „Flesz” (kierowniczka Daryna Hryceniuk); teatrowi recytatorskiemu „Edelweiss” (kierowniczka Walerja Supońkina-Łahniuk); ludowemu chórowi amatorskiemu „Horyń” (kierownik Mychajło Nazarenko, kierownik muzyczny Bohdan Turko, dyrygentka – Walentyna Własiuk). Życzenia szczęśliwego nowego roku – obfitych plonów, pokojowych dni, mądrych decyzji, jedności ukraińskich serc, Bożego wsparcia – składali na uroczystej akademii rówieńscy proświtianie naszej ojczyźnie Ukrainie! Niech Bóg da!
klas dla gości księgozbioru. Jury pod przewodnictwem Narodowego Artysty Ukrainy Charisa Szyryńskiego wyłoniło zwycięzców. W nominacji „Otwarcie festiwalu” zwyciężyła najmłodsza uczestniczka – 4-letnia Wiktoria Ludina; w nominacji „Dusza festiwalu” wygrał uczestnik festiwalu w trybie online, kijowianin Jarosław Harkusza. Jeszcze jeden uczestnik części online festiwalu – zespół rockowy „Spowiedź” (wieś Sołonci, Oleszkiwska wspólnota terytorialna) – otrzymał nagrodę w nominacji „Wezwanie festiwalu”. „Nadzieją festiwalu” został uznany młody śpiewak Maksym Zaryczny ze studia wokalnego Antoniny Potużnej, a „Flagowcem festiwalu” – zespół wokalny „Zabawlanoczka” (miasto Lwów), w skład którego wchodzą popularne śpiewaczki Iwanka Mudryk i Azubike Czidżokie. Nagrodę publiczności otrzymali Ludowy zespół pieśni ludowej „Zburiwczanka” (wieś Nowa Zburjiwka, rejon skadowski, obwód chersoński) oraz Ludowy chór „Dniprowski dzwony” Chersońskiego Obwodowego Pałacu Kultury. Serdecznie dziękujemy dyrekcji i pracownikom księgozbioru za gościnność oraz odpowiednie warunki dla uczestników festiwalu i widzów. Jestem przekonany, że w przyszłym roku w festiwalu weźmie udział jeszcze więcej twórczych osobowości, co poszerzy krąg patriotycznie nastawionych rodaków.
Tłumaczenie maszynowe
Oleg OLEKSIUK, przewodniczący zarządu Chersońskiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Pod takim hasłem Ogólnoukraiński Festiwal Twórczości Patriotycznej i Utworów Autorskich, poświęcony 30-leciu Niepodległości Ukrainy, zgromadził mieszkańców kraju w przytulnej sali Obwodowej Książnicy im. Olesia Honczara. Organizatorzy festiwalu: Chersońska Obwodowa Organizacja Społeczna „STARS SKIFF”; Agencja „KiT”; Organizacja Społeczna „Ukraińska chata – bogata w talenty”; Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki” oraz Organizacja Społeczna „Chersońskie Obwodowe Towarzystwo Bibliotekarskie”. Po raz pierwszy w Gonczarówce odbył się festiwal na dużą skalę, na którym mistrzowie sztuki zdobniczo-użytkowej i artyści zadziwiali magią barw i ludzkiej fantazji, zespoły ludowe i chóry – pięknem ukraińskiego brzmienia, muzycy – wirtuozerią gry na instrumentach muzycznych, a mistrzowie pięknego pisarstwa podzielili się z widzami swoimi twórczymi odkryciami. Ponad sto osiemdziesiąt osobowości twórczych z Chersońszczyzny, Mikołajowszczyzny, Odessczyzny i Dniepropetrowszczyzny, Lwowszczyzny i Kijowszczyzny swoim talentem uwielbiły rodzinny kraj, język, matkę Ukrainę i jej synów, którzy bronią niepodległości na wschodzie państwa. Każdy uczestnik festiwalu otrzymał dyplom za udział w wydarzeniu i miał możliwość zapoznania się z wystawami książek, ciekawymi strefami fotograficznymi, nowoczesnymi technologiami i ноу-хау głównej książnicy Taurydii podczas specjalnie zorganizowanych wycieczek i mistrz-
Tłumaczenie maszynowe
Swiatłana MASŁOWSKA, p.o. przewodniczącej Czerniowieckiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Historia każdego państwa jest inna. Historia Ukrainy jest szczególna, bo wielka jej część spływa krwią, jest udręczona, wypaczona, a nawet skradziona przez Moskali. Mimo to przez wieki garstka prawdziwych patriotów, którym nie była obojętna ojczyzna, prowadziła naród ku Niepodległości. Bo my, z rodu kozackiego, o Wolność i Swobodę walczyć będziemy do końca. Przez ciernie, próby i wyzwania! W czasach radzieckich, najokrutniejszych, zniszczono chyba najwięcej borców o wolność Ukrainy… W czasie 30-lecia Samostijnosti państwa to właśnie oni są głównymi Bohaterami Niepodległości, a także ci, którzy stali u jej początków w latach 1989–1991, ryzykując uwięzienie za wolne myśli lub zniszczenie przez radziecką machinę. Również ci, którzy dziś na rubieżach ukraińskich granic stoją na straży przed wiecznym wrogiem-agresorem, Moskwą, i których putinowski poddany zabija nawet w Dzień Ukraińskiej Flagi, w Dzień Niepodległości Ukrainy. Im – wieczna chwała, cześć, honor oraz wydarzenie zorganizowane przez Zastawniańskie, Bukowińskie „Proświta” im. Tarasa Szewczenki pod hasłem „Pamiętajmy o tych, którym jesteśmy wdzięczni za Niepodległość”. Uczestnicy działań bojowych wojny rosyjsko-ukraińskiej, żołnierze-„afgańczycy”, kapłani, wolontariusze, działacze Proświty regionu, w tym aktywiści, którzy stali u początków
Niepodległości oraz „Proświty” na Zastawniańszczyźnie (Bukowina) przeszli marszem pamięci ulicami miasta Zastawna, zatrzymując się, by pomodlić się, uczcić pamięć i postawić lampki – przy pomnikach upamiętniających Bohaterów Niebiańskiej Sotni, ofiary stalinowskich represji i więźniów politycznych oraz przy Krzyżu Pamięci poległych żołnierzy na wschodzie Ukrainy. Pierwszy przystanek – pamięć ofiar Rewolucji Godności. Zebranie otwiera przewodnicząca zastawniańskiej „Proświty”, p.o. przewodniczącej czerniowieckiej obwodowej „Proświty” Switłana Masłowska. Krótki ekskurs w historię zdobycia wolności przez Ukraińców, „Ojcze nasz” – od księży z PCU z Cerkwi św. Mikołaja w Zastawnie, ojca Wasyla Pazjuka, oraz z cerkwi Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy we wsi Tovtry, ojca Jurija Czekanowskiego, a słowo – do pierwszego przewodniczącego zastawniańskiej „Proświty” (wówczas Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki) w przededniu Niepodległości – Ilii Hajdeja. To on i jego współmyślący pod koniec lat 80. nieśli misję oświatową na Zastawniańszczyźnie: zbierali ludzi w rejonowym centrum, we wsiach, gdzie śpiewali zakazane pieśni, odradzali tradycje, wywieszali niebiesko-żółte flagi, poświęcali je, kształtowali myśl ukraińską, Cerkiew, ideę narodową. Za patriotyzm, aktywną postawę obywatelską, osobisty wkład w fundację Niepodległości Ukrainy na Zastawniańszczyźnie – pochwalne
Tłumaczenie maszynowe
Szanowny Panie Ministrze, Sergiuszu Mikołajowiczu!
Na Ukrainie przez wszystkie lata niepodległości prowadzona jest reforma sektora oświaty. Uchwalono nowe ustawy Ukrainy „O oświacie”, „O szkolnictwie wyższym” i „O pełnym ogólnym średnim kształceniu”. W tych ustawach zaproponowano nowe metodologiczne podejścia do prowadzenia edukacji na Ukrainie. Jednak, ku naszemu ogromnemu żalowi, zmiany wprowadzane w oświacie nie motywują uczniów do nauki. Na przykład uczniowie mają prawo i obowiązek przesiedzieć w szkole 11 lat, nie wkładając szczególnego wysiłku w naukę.
Zewnętrzne niezależne testowanie, wprowadzone w celu przezwyciężenia łapownictwa podczas przyjęć do wyższych zakładów edukacyjnych, było w tamtym czasie zjawiskiem pozytywnym i spełniło swoją misję. Obecnie jednak nie motywuje ono uczniów do systematycznej i uporządkowanej nauki. Należy zaznaczyć, że przezwyciężywszy łapownictwo podczas przyjęć na WZ, rozszerzyliśmy jego pole podczas sesji egzaminacyjnych, zwłaszcza w związku z tym, że na studia przyjmowani są absolwenci bez elementarnej wiedzy.
MON Ukrainy starało się wzmocnić motywację uczniów do nauki matematyki — fundamentu kierunków przyrodniczych i technicznych — wprowadzając obowiązkową DPA z matematyki. Ponad 31 procent uczniów nie przekroczyło progu według wyników obecnego ZNO z matematyki. Jednak sam próg nie wytrzymuje krytyki (10 punktów), ponieważ każdy uczeń o przeciętnym przygotowaniu matematycznym powinien zdobyć 20 punktów (zadania testu zamkniętego typu).
Trzeba wziąć pod uwagę, że nie wszyscy zarejestrowani absolwenci przystąpili do ZNO z matematyki i najpewniej są to ci absolwenci, którzy nie mają elementarnej wiedzy. Gdyby to uwzględnić, liczba absolwentów szkół, którzy nie przekroczyli progu z matematyki, byłaby znacznie większa. Odsetek absolwentów, którzy nie przekroczyli progu podczas ZNO z matematyki, byłby znacznie wyższy, gdyby:
— wyeliminować zgadywanie i ściąganie podczas ZNO;
— zobowiązać uczniów podczas wykonywania testów zamkniętej formy (1–20) z matematyki nie tylko do zaznaczania odpowiedzi, ale także do rozwiązywania odpowiednich zadań;
— ułożyć testy zamkniętej formy tak, aby sprawdzały poziom opanowania przez uczniów podstawowych umiejętności matematycznych (trafność testu).
Czy zatem wprowadzona obowiązkowa państwowa atestacja końcowa z matematyki w formie ZNO motywuje uczniów szkół średnich do systematycznej nauki? Jak pokazuje praktyka, nie. Blisko 40 procent absolwentów szkół średnich w obecnych warunkach nie jest w stanie opanować matematyki na poziomie elementarnym. Należy, wzorem rozwiniętych krajów europejskich, wprowadzać systemowe zróżnicowane podejście.
Czy obecne ZNO absolwentów szkół w takiej postaci jest potrzebne? Naszym zdaniem nie. Należy je najpierw udoskonalić, a następnie zaproponować inny system oceniania, który z jednej strony pobudzałby uczniów do systematycznej i uporządkowanej nauki, a z drugiej nie pozwalał uczniom, którzy nie mają elementarnej wiedzy, dostawać się do wyższych zakładów edukacyjnych.
ZNO dla uczniów należało najpierw wprowadzić dla absolwentów podstawowych szkół średnich, a tym samym część uczniów, którzy nie mogą i nie chcą uczyć się według pełnego programu szkoły średniej, skierować do nauki w szkołach zawodowych (obecnie katastrofalnie brakuje robotników), co pozwoliłoby znacznie podnieść jakość średniej edukacji, a w konsekwencji także wyższej.
W związku z wymienionymi przyczynami obecnie jakość wyższej edukacji jest krytycznie niska. W ostatnich dwóch latach sprzyjało temu nauczanie zdalne studentów z powodu COVID-19. Czy można przygotować wysoko wykwalifikowanego lekarza, nauczyciela, inżyniera itp., wykorzystując nauczanie zdalne? A priori nie. Niski poziom specjalistów wysokich kwalifikacji nie sprzyja ani dalszemu postępowi oświaty i nauki, ani rozwojowi społeczno-gospodarczemu kraju w ogóle. Dlatego nie należy bez szczególnej potrzeby wprowadzać ograniczeń kwarantannowych w sektorze oświaty, w tym znosić państwowej atestacji końcowej w klasach maturalnych w związku z COVID-19.
Obecnie MON Ukrainy podejmuje znaczne wysiłki, aby podnieść prestiż wyższych zakładów edukacyjnych w rankingach światowych uniwersytetów. W tym celu wymaga się od pracowników naukowych i naukowo-pedagogicznych publikowania wyników badań naukowych w czasopismach z bazami naukometrycznymi Scopus lub Web of Science. Wyższe zakłady edukacyjne, aby wypełnić ten wymóg, narzucają planowe wskaźniki obowiązkowej publikacji artykułów naukowych w tych czasopismach.
Nietrudno przewidzieć bieg dalszych wydarzeń: komercjalizacja publikacji naukowych (koszt publikacji w czasopiśmie z bazą Scopus wynosi 1–1,5 tys. dolarów USA), powstawanie specjalnych firm, które na zamówienie będą przygotowywać i publikować artykuły naukowe w tych czasopismach, organizowanie rywalizacji między wykładowcami, katedrami, wydziałami o większą liczbę artykułów naukowych opublikowanych w czasopismach z bazami Scopus lub Web of Science itp. O jakości badań naukowych nie będzie mowy, liczą się wyłącznie wskaźniki ilościowe. Czy w takich warunkach rozwinie się ukraińska nauka? Oczywiście nie. W pracy naukowej ważne są nie tyle wskaźniki ilościowe, co jakościowe, czyli wyniki badań naukowych. Nauki nie można tworzyć pod presją z góry; należy motywować utalentowaną młodzież do pracy naukowej wysokimi zarobkami.
MON Ukrainy powinno bardziej konsekwentnie bronić funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich zakładach edukacyjnych. Nie wolno milczeć, gdy siły prokremlowskie próbują na wszelkie sposoby wprowadzać zmiany do ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Należy wykorzystać wszystkie środki organizowania oporu, aż do strajków. Pedagogów i pracowników naukowo-pedagogicznych na Ukrainie jest wielka liczba, i jesteśmy w stanie domagać się od ukraińskich władz przyjęcia proukraińskiego wektora rozwoju, skierowanego na Unię Europejską i NATO.
Podsumowując, zaznaczmy: obecnie ukraińska oświata i nauka znajdują się w głębokim kryzysie. Niestety, nie wszystkie działania podejmowane przez MON Ukrainy pobudzają uczniów i studentów do systematycznej i uporządkowanej nauki, a utalentowaną młodzież studencką do pracy naukowej. Należy szybciej wprowadzać zmiany w procesie reformowania oświaty, które podniosłyby zarówno prestiż pracy pedagogicznej, jak i osiąganie przez młodzież wysokich szczytów w oświacie i nauce.
Biorąc pod uwagę powyższe, proponujemy MON Ukrainy:
1. Zająć twardą proukraińską pozycję, nie dopuszczać do nauczania przedmiotów szkolnych w języku rosyjskim we wszystkich zakładach edukacyjnych. Twardo bronić ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, organizować stanowczy opór wobec wszelkich prób piątej kolumny Moskwy, zmierzających do wprowadzenia zmian w tej ustawie.
2. Udoskonalić organizację kształcenia uczniów o szczególnych potrzebach, zróżnicować finansowanie, uwzględniając możliwości intelektualne dzieci.
3. Zatwierdzić Regulamin kształcenia uczniów o niskich zdolnościach umysłowych w grupach różnowiekowych.
4. Zorganizować przygotowanie, wydawanie i scentralizowane dostarczanie:
a) materiałów rozwojowych dla placówek przedszkolnych;
b) dodatkowych materiałów rozwojowych i dydaktycznych dla szkoły podstawowej;
c) zróżnicowanych poziomem podręczników szkolnych, programów i nowych dodatkowych pomocy naukowych dla uczniów klas 5–9, kursów specjalistycznych i fakultatywnych dla uczniów klas 10–12.
5. Zatwierdzić skuteczne działania na rzecz istotnej poprawy jakości edukacji średniej, a tym samym zniwelować rolę korepetycji w przygotowaniu absolwentów szkół do zewnętrznego niezależnego oceniania (optymalizacja sieci szkół średnich, obowiązkowe nauczanie profilowe, zatwierdzenie nowego Regulaminu nauczania profilowego, zatwierdzenie programów zewnętrznego niezależnego oceniania, wprowadzenie zewnętrznego niezależnego oceniania dla absolwentów podstawowych szkół średnich, przygotowanie podręczników do ZNO z wykazem podstawowych pytań i zadań itp.).
6. Dopracować plany nauczania szkół, zmniejszyć liczbę przedmiotów szkolnych w szkole podstawowej i starszej szkole średniej do 10–12, wykorzystując integrację dydaktyczną pokrewnych przedmiotów.
7. Przyjąć nową metodologię tworzenia Typowych planów nauczania:
— zwiększyć liczbę godzin części wariantowej planu nauczania (w klasach 5–9 — 30 procent ogólnej liczby godzin, a w klasach starszych — 50 procent);
— w celu jak najpełniejszej realizacji nauczania profilowego, liczbę godzin nauczania w klasach starszych dla celów finansowania wskazane jest ustalać w zależności od liczby uczniów w klasie.
8. Podzielić cykl przedmiotów profilowych na dwa składniki: niezmienniczy i wariantowy. Zatwierdzić część niezmienniczą w skład której wchodzą następujące przedmioty: język ukraiński, historia Ukrainy, informatyka, język obcy. Część wariantowa przedmiotów profilowych będzie zależeć od nazwy profilu, na przykład chemia i biologia dla profilu biologiczno-chemicznego.
9. Wprowadzić do części niezmiennicznej planu nauczania szkół przedmiot „Ukrainoznawstwo”, integrując przedmioty o niewielkim zakresie: „Edukacja obywatelska”, „Etyka chrześcijańska”, „Ekologia”, „Podstawy zdrowia”, „Podstawowe cechy osobowości” itp.
10. Zorganizować przygotowanie i wydanie podręczników do wychowania narodowego dla uczniów klas 1–12, przyjmując za podstawę podręczniki przygotowane przez członków stowarzyszenia Rodzima Szkoła dla klas 5–11.
11. Zainicjować wprowadzenie zmian do ustawy Ukrainy „O oświacie” w części dotyczącej przemianowania podstawowych szkół średnich na gimnazja, a starszych — na lycea (nazwę podstawowej szkoły średniej pozostawić bez zmian, a starsza szkoła średnia może funkcjonować jako liceum lub gimnazjum).
12. Zoptymalizować sieć szkół średnich, przyjmując za podstawę następującą optymalną liczbę uczniów umożliwiającą pełnowartościowe finansowanie przez państwo szkoły podstawowej, podstawowej średniej i pełnej średniej:
— szkoła podstawowa — 20 uczniów i więcej;
— podstawowa szkoła średnia — 90 uczniów i więcej;
— starsza szkoła średnia (klasy 10–11) — 150 uczniów i więcej.
Określić minimalną liczbę uczniów w każdej z klas 10–12 — nie mniej niż 75 uczniów, czyli po trzy równoległe klasy.
13. Zatwierdzić nowe Rozporządzenie o nauczaniu profilowym uczniów klas 10–12 średnich ogólnokształcących zakładów oświatowych. 14. Zatwierdzić Rozporządzenie o organizacji państwowej atestacji w formie zewnętrznego niezależnego oceniania absolwentów średnich zakładów oświatowych i przyjmowania ich do wyższych uczelni Ukrainy. 15. Zorganizować wydawanie utworów programowych ukraińskiej i zagranicznej literatury pięknej (seria „Biblioteka szkolna”) dla uczniów klas 10–12, a także do czytania pozaklasowego oraz scentralizowanie zaopatrzyć w nie szkolne biblioteki z rachunku 1 książka na 3 uczniów. 16. Udoskonalić: a) Typowe rozporządzenie o konkursie na stanowisko kierownika państwowego, komunalnego zakładu oświaty ogólnej; b) Rozporządzenie o konkursie podręczników szkolnych (przeprowadzanie wyprzedzającej aprobaty, określanie współczynnika jakości podręcznika itp.); c) Załącznik do świadectwa o pełnym średnim wykształceniu, przewidując podział przedmiotów na profilowe i nieprofilowe, średnią ogólnoatestacyjną ocenę oraz średnią ocenę z przedmiotów profilowych, nazwę profilu. 17. Zatwierdzić skuteczne działania na rzecz podniesienia prestiżu pracy pedagogicznej (odpowiednia orientacja zawodowa, wysokiej jakości przygotowanie nauczycieli — dominacja praktycznego przygotowania, zewnętrzne niezależne ocenianie z dyscyplin fachowych, obowiązkowa pięcioletnia praca po ukończeniu uniwersytetu itp.), wysokie stypendium i wynagrodzenie pracowników pedagogicznych i naukowo-pedagogicznych itp. 18. Zoptymalizować sieć wyższych uczelni, wykorzystując metody pedagogiczne (podnieść próg punktowy ZNO do 160 i więcej), a także integrację niewielkich pod względem wielkości uczelni (kolegiów, instytutów, prywatnych zakładów szkolnictwa wyższego) w potężne uniwersytety. Dwukrotnie zmniejszyć przyjęcie absolwentów szkół do wyższych zakładów oświatowych i tym samym zwiększyć liczbę uczniów w zawodowych zakładach kształcenia. 19. Przyjąć skuteczne działania na rzecz opanowania przez uczniów szkół i studentów uczelni wyższych języków obcych, zwłaszcza angielskiego (zwiększenie liczby godzin tygodniowo, specjalne wyprzedzające kursy przed rozpoczęciem nauki studentów na uniwersytetach, nauka języka obcego w uczelniach wyższych przez 5 lat, czytanie wybranych przedmiotów w języku angielskim itp.). 20. Udoskonalić przygotowanie wykwalifikowanych robotników (metodami pedagogicznymi skierować 60 procent absolwentów szkół na naukę w PTNZ, zorganizować przygotowanie wykładowców i mistrzów dla PTNZ, zwiększyć czas na praktyczne przygotowanie robotników, przypisać do każdego zakładu kształcenia zawodowego odpowiedni zakład przemysłowy itp.).
Petro SIKORSKYJ, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Rідна szkoła” (Rydna Szkoła), doktor nauk pedagogicznych, profesor, honorowy akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
obserwacji za nią, a w szczególności za ptakami. Wówczas książka ta nie przyciągnęła do siebie uwagi, za to stała się popularna kilka dekad później, ale bez użycia analizowanego terminu. Natomiast w 1901 roku ukazała się praca ornitologa Edmunda Selousa „Bird Watching”, czyli „Obserwacja ptaków” (a nie polowanie na nie) (2), co położyło fundamenty pod dziwaczne i niepotrzebne w języku ukraińskim użycie leksemu birdwatching, utworzonego za pomocą powszechnego sposobu składania słów bird + watch, a do tego w błędnej adaptacji fonetycznej: bird [bɜ:d] n 1. ptak; 2. lekkomyślna dziewczyna; 3. pot. chłopak, mężczyzna; 4. pot. aparat latający; samolot; rakieta sterowana; 5. amer. lotnik wojskowy; 6. pot. więzień, aresztant; 7. lotka (w badmintonie); bird [bɜ:d] v 1. łowić (strzelać) ptaki; 2. badać ptaki w warunkach naturalnych (AUS, s. 162). watch [wɒtʃ] v 1. obserwować, śledzić, nadzorować; 2. strzec, pilnować, wartować; 3. być na straży; 4. dyżurować (zwłaszcza w nocy); watch [wɒtʃ] n 1. obserwacja; nadzór; opieka (over); 2. mor. wachta; 3. hist. straż, warta, posterunek; 4. czuwanie; pilnowanie. Zatem birdwatching [bərdwɑtʃɪŋ] – to „praktyka obserwacji ptaków w ich naturalnym środowisku jako hobby” (6) w absolutnie błędnym brzmieniu fonetycznym birdłoczynh, o czym świadczy transkrypcja tego anglicyzmu [bərdwɑtʃɪŋ]. Jednak naszych bezkręgowych ugodowców to nie martwi, bo oni, jak zawsze, zapożyczają przez moskiewskie pośrednictwo. Jeśli być sługusem – to podwójnym. Czyż więc ukraiński kompozyt ptakobserwator lub obserwator ptaków nie oddaje tego znaczenia? Na szczęście w sieci natrafiłam już na ten, wydawałoby się, mój neologizm: „Życzymy wszystkim ptakobserwatorom „prawidłowego” zachowania od ptaków i udanych obserwacji!” (4). A nam wszystkim życzę zagłębienia się w genialne wersy poety-nacjonalisty Ołesia Babija (1897–1975): Naród rośnie, jak drzewo i kwiaty; Z gruntu swego, z rodzimej ziemi On ma czerpać siły, soki ukryte, Wrastać korzeniami w pokłady, w głąb roli, A my cudzej prawdy słuchać radzi, Jak osy, co z cudzych pól miód piją; My krzew tarniny, na którym skrzydlate Cudze ptaszki wygodne gniazda wiją („Orłyk”) (1). Literatura 1. Babij Ołes. Wybrane poezje. Wspomnienia. Materiały. Drohobycz: Widrodżennia, 1997. 206 s. 2. Kiwerecki Narodowy Park Przyrodniczy „Cumańska Puszcza”. „Czym jest birdwatching? (uwaga – longread!)”. 3. Orłowa M. L. BIRDWATCHING jako kierunek turystyki przyrodniczo-poznawczej i jego rozwój na Ukrainie. 4. Grupa ornitologiczna „Ptaki jednoczą świat”. 5. BirdWatching: Hobby i antystres dla wszystkich. 6. Birdwatching.
Tłumaczenie maszynowe
44. Harassment. W środkach masowego przekazu rozpowszechniono wiadomość o pewnych planach Ministerstwa Kultury, które sprowadzają się do słowa harasment: „W Minkulcie planują zorganizować anonimową zbiórkę informacji o przypadkach harasmentu w sferze artystycznej i wezwali kierownictwo uniwersytetu do wspierania weryfikacji historii absolwentek” (7). Jak wiadomo, samo słowo kultura pochodzi od łac. cultura „uprawa, oświata, rozwój” (SIS, s. 573), co rozszerzyło się na pojęcie kultury języka jako „świadomego i krytycznego użycia środków językowych, posiadania norm języka ustnego i pisanego w różnych sferach komunikacji społecznej zgodnie z celem i treścią wypowiedzi” (3, s. 81). Powstaje pytanie: co tak naprawdę kryje się za słowem harasment, które narzuca społeczeństwu anonimowy autor publikacji, powołując się na decyzję Ministerstwa Kultury? Czy nie jest to celowe lub wynikające z kompleksów wpisywanie nas w obcą rzeczywistość, przez której okulary teraz rzekomo bardziej postępowo i nowocześniej patrzy się na świat? W języku angielskim słowo harass używane jest jako rzeczownik i czasownik: harass [ˈhærɘs] n 1. niepokój, trwoga; troska; 2. rozdrażnienie, harass [ˈhærɘs] v 1. niepokoić, trapić; trwożyć; 2. wyczerpywać, osłabiać, męczyć (AUS, s. 616). Leksem harassment utworzony jest przez dodanie składnika -ment, co zdarza się w rzeczownikach utworzonych od czasowników (rzadziej – od przymiotników) i które oznaczają 1. działanie lub stan: management „zarządzanie”, movement „ruch”; 2. wynik działania equipment „wyposażenie” (AUS, s. 880). Zatem harassment [ˈhærɘsmɘnt] n – to 1. niepokój, trwoga; troska; 2. rozdrażnienie; 3. wojsk. działania wywołujące niepokój (AUS, s. 616). W proponowanym kontekście słowo to użyto jako nieprzetłumaczalną jednostkę z języka angielskiego z nabytym z czasem amerykańskim znaczeniem, czyli wbrew elementarnym normom kultury języka, a nawet przepisom (niestety deklaratywnym) obowiązującej ustawy „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego” (25 kwietnia 2019 r.): „g) używanie zamiast obcojęzycznych ukraińskich słów, zwrotów i terminów w przypadku, gdy w języku ukraińskim istnieją równoważne odpowiedniki, oraz podnoszenie poziomu świadomości obywateli o nich; ґ) zapobieganie wulgaryzacji języka ukraińskiego i mieszaniu go z innymi językami” (5). Co więcej, słowo to użyto w rosyjskiej adaptacji fonetycznej przez dźwięk/literę ch zamiast g, co jest sprzeczne z obowiązującą Ortografią: „Dźwięk [h] przeważnie oddajemy literą g”: hindi, hospis, Helsinki i in. (8, s. 150). Jak widzimy, słowo rozszerzyło swoje znaczenie leksykalne, nabywając semu terminu „molestowanie seksualne” („każda forma niepożądanego werbalnego, niewerbalnego lub fizycznego zachowania o charakterze seksualnym, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności osoby, w szczególności poprzez stworzenie zagrażającego, wrogiego, upokarzającego lub obraźliwego środowiska” – 9) w konkretnych okolicznościach językowo-społecznych (socjolekt), czyli odpowiedniego czasu, miejsca, osoby. Jak świadczy amerykańska doktor filozofii Mary Rowe, w swoim raporcie na tematy dyskryminacji „Pierścienie Saturna” użyła tego słowa w znaczeniu terminu „molestowanie seksualne”, zapożyczając go z praktyki użycia w grupach kobiecych stanu Massachusetts na początku lat 70. XX wieku. Raport ten przygotowano dla prezydenta i kanclerza Massachusetts Institute of Technology, który po raz pierwszy stał się platformą publicznej dyskusji o tym problemie i wypracowania odpowiednich definicji oraz przepisów (1). Ponadto stworzenie terminu przypisuje się także amerykańskiej feministce, profesorce Uniwersytetu Michigan, specjalistce od tak zwanych kwestii genderowych Catharine MacKinnon (ur. 1946), autorce książki „Molestowanie seksualne pracujących kobiet” („Sexual Harassment of Working Women: A Case of Sex Discrimination”) z 1979 roku, gdzie wyraźnie widzimy tę jednostkę leksykalną w nowo utworzonym znaczeniu terminologicznym (6). Według innej wersji termin wymyśliły aktywistki prywatnego Uniwersytetu Cornella (stan Nowy Jork), które stworzyły „Organizację Zjednoczonych Kobiet”, aby walczyć z molestowaniem we własnej uczelni. Czyli zjawisko molestowania seksualnego zyskało publiczną dyskusję przede wszystkim w środowiskach uniwersyteckich. W ukraińskim polu prawnym problem ten reguluje Ustawa Ukrainy „O zapewnieniu równych praw i możliwości kobiet i mężczyzn” z 2005 roku, gdzie oczywiście nie użyto amerykanizmu harasment, lecz podano definicję rzeczownikowego zwrotu z wyrazem nadrzędnym domahannia (˂ domahatyś – domagać się): „molestowanie seksualne – to działania o charakterze seksualnym, wyrażone słownie (groźby, zastraszanie, nieprzyzwoite uwagi) lub fizycznie (dotyk, klepanie), które upokarzają lub obrażają osoby przebywające w relacjach zawodowego, służbowego, materialnego lub innego podporządkowania” (4). Zgodnie z naszymi słownikami języka ukraińskiego, DOMAHATYSIA, aiusia, aiesia, niedok., DOMOHTYSIA, ozhusia, ozheshsia; cz. przeszły domihsia, domohlasia, losia; dok., kogo, choho, z bezokolicznikiem, ze spójnikiem i bez dopełnienia. Usilnie dobijać się kogoś, czegoś. Wiatr cichł, przejaśniało – słychać było, jak coś domagało się pod oknem (Was., I, 1959, 306); – Szanuję ludzi, którzy potrafią tak szybko domagać się swego (Szołk., Inżynierowie, 1956, 68); W stołówce jakaś nieznajoma kobieta.. z krzykiem i płaczem domagała się, żeby ją dopuszczono do księdza kanonika (Wilde, Siostry.., 1958, 157); Nieprzyzwyczajona siedzieć bezczynnie, ona i teraz domogła się od Marusi pracy dla siebie (Hołowko, II, 1957, 575); Baj namówił Uzenbajewa, żeby ten jakoś domógł się trafić w liczbę przedstawicieli (Doncz., I, 1956, 112) (SUM 11, t. 2, s. 361; SUM 20). Wśród synonimów tego słowa: wymahaty (wymagać), dobitysia (dobijać się), peresliduvaty (prześladować) (2, s. 155), pot. chipiatysia (czepiać się), distawaty (dostawać). Czy jest więc potrzeba zaganiać własne bogactwo słowne w genderowy amerykanizm harasment? Skróty i literatura: AUS – Angielsko-ukraiński słownik. Horot Je. I., Kociuk L. M., Malimon L. K., Pawluk A. B., pod red. Je. I. Horot. Winnica: Nowa Knyha, 2006. 1699 s. SIS – Słownik wyrazów obcych. K.: Dowira, 2000. 1017 s. SUM 11 – Słownik języka ukraińskiego: W 11 tomach. K.: Naukowa Dumka, 1970–1980. SUM 20 – Słownik języka ukraińskiego: W 20 t. / NAN Ukrainy, Ukr. fundusz językowo-informacyjny. K.: Naukowa Dumka, 2010–2020. 11 tomów z dwudziestu (A – OIASNIUWATY). Tryb dostępu: https://services.ulif.org.ua/expl/Entry/index?wordid=23726&page=800 (data dostępu 15.08.21). 1. Witer Kateryna. Co to jest molestowanie seksualne? 2. Wusyk O. S. Słownik synonimów języka ukraińskiego. Tarnopol: Bohdan, 2013. 575 s. 3. Jermolenko S. Ja., Bybyk S. P., Todor O. H. Język ukraiński. Krótki słownik terminów językoznawczych. K.: Łybid, 2001. 221 s. 4. Ustawa Ukrainy „O zapewnieniu równych praw i możliwości kobiet i mężczyzn”, 2005. 5. Ustawa Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” (nr 5670-d), 2019. 6. MacKinnon, Catharine Alice. / Wikipedia. 7. „Rozbierał i czepiał się”? Minkult bada molestowanie seksualne wykładowców Karpenki-Karego. 8. Ortografia ukraińska. Charków: Folio, 2019. 348 s. 9. Szewczenko Z. W. Słownik terminów genderowych. 45. Birdwatcher (birdwatcher). Birdwatching (birdwatching). Birding (birding)
Tłumaczenie maszynowe
Halina DACIUK, dziennikarka Anatolij ŁUKASZUK, historyk Zatrzymano Ulytę w święto Przemienienia Pańskiego, dokładnie 72 lata temu. Jej siostra Marfa z dwojgiem dzieci od dwóch lat odbywała zsyłkę na Syberii jako „członkowie rodziny bandytki OUN”. A „bandytka” Ulyta, staniczna Kordyszewa, wciąż pracowała w podziemiu, „na nielegałce”. Polowano na nią długo, a złapać udało się w niemal detektywistycznych okolicznościach. „Ja, operpełnomocnik Szumskiego Rejonowego Oddziału MGB młodszy porucznik Szyszyn przeprowadziłem zatrzymanie Babij Ulyty. Stwierdziłem, że podczas przeprowadzania czekistowsko-wojskowej operacji na chutorze Oderadiwka, 19 sierpnia o 2-ej godzinie w nocy niedaleko leśnictwa, na polu, zatrzymana Ulyta Babij, która wspólnie z bandytą „Madiarem” ładowali na wóz kołchozową pszenicę. Ten ostatni stawiał przy zatrzymaniu zbrojny opór. Korzystając z ciemności i kompleksu leśnego, „Madiar” zniknął z pola widzenia, a Babij Ulyta została dostarczona do Szumskiego RO MGB. Na podstawie powyższego, kierując się art. 98 KK USRR, postanowiłem: przetrzymywać ją do wyjaśnienia winy przy Szumskim KP”. A już 17 września 1949 roku (10-lecie „złotego” września 1939 roku, kiedy „nas wyzwolili i nie było na to rady”) w Szumsku sporządzono postanowienie o aresztowaniu Babij Ulyty („Śnieżynki”), oskarżonej z artykułów 54-I „a”, 54-II KK USRR i 4 Dekretu z 4.06.1947 r. I to nie była po prostu wina, a śmiertelny występek przed nową władzą. Ulycie – bodaj najważniejszej osobie w stanicznej kobiecej sieci, zarzucą nie tylko udział w OUN, ale i rozkradanie mienia w dopiero co utworzonym kołchozie, co łącznie kwalifikowało się na najwyższy wymiar kary. Operpełnomocnik Szumskiego RO MGB Szyszyn, „rozpatrzywszy materiały o przestępczej działalności Babij Ulyty, ur. w 1916 r., urodzonej we wsi Kordyszów, Ukrainki, zamieszkałej na nielegalnej pozycji od 1943 r., – stwierdził, że w 1943 roku dobrowolnie wstąpiła do bandy OUN-UPA, gdzie pełniła obowiązki stanicznej wsi Kordyszów, pod pseudonimem „Śnieżynka”. Jednocześnie była sanitariuszką Ukraińskiego Czerwonego Krzyża, udzielała bandyckiej pomocy UPA, zbierała produkty dla OUN do maja 1944 roku. Od maja 1944 roku była podrejonową UCK OUN, prowadziła prace gospodarcze w podziemiu do 1948 roku. Od 1948 roku do dnia zatrzymania była na nielegalnej pozycji razem ze swoim kochankiem, bandytą OUN – „Madiarem”. Powyższe potwierdza się zeznaniami świadków: Ryżuk Hanny (…) i osobistymi przyznaniami. Postanowił: Babij Ulytę poddać aresztowi i rewizji”. Ulyta była w istocie aresztowana jeszcze przed postanowieniem, i 22 sierpnia 1949 roku, w Szumskim RO MGB przesłuchana. W tamtym czasie niemal wszystkie dziewczęta kordyszowskiego podziemia OUN już odbywały karę więzienia. „– Proszę opowiedzieć swoją biografię. – Urodziłam się w 1916 r. w Kordyszowie, w rodzinie średniorolnego chłopa. Ojciec – Myroniuk Mykyta Tarasowycz, zmarł w 1920 r., a matka – Myroniuk Chymy Wasyliwna, zmarła w 1935 r. W 1937 roku wyszłam za mąż za Babija Fedora, przeżyliśmy z nim pół roku i rozstaliśmy się. W 1941 roku, przed początkiem wojny z Niemcami, 5 miesięcy uczyłam się na kursach wychowawców w Zbarażu. Podczas niemieckiej okupacji mieszkałam w Kordyszowie. Przed przyjściem Armii Czerwonej, pod koniec 1943 roku, wstąpiłam do OUN i do dnia zatrzymania, 20 sierpnia 1949 roku, przebywałam na nielegalnej pozycji. Moje ciotki Hawrysiuk Jakylina, 50 lat, Łukaszuk Halyna-Domka, 60 lat, Poliszczuk Tekla, 60 lat, wujek Szweć Karpo, 63 lata, – wszyscy mieszkają w Kordyszowie. – Proszę opowiedzieć o praktycznej pracy w OUN? – Z wstąpieniem do OUN otrzymałam pseudonim „Śnieżynka”, zostałam mianowana staniczną wsi Kordyszów i jednocześnie sanitariuszką. Do moich obowiązków należały: zbiór produktów, medykamentów i opatrywanie rannych bojowników. Na stanowisku stanicznej byłam do maja 1944 roku. Zebrane produkty przekazywałam „Lilii”. Zbierać pomagały mi Karpećka Wasylyna („Roza”) oraz Poliszczuk Wasylyna, pseudonimu nie pamiętam (obie aresztowane w 1946 roku). Z rannych bojowników leczyłam: „Buketa” – z Galicji, innych danych nie znam, „Żarynę” – rodem ze wsi Tyławka, z imienia Trochym (zabity w 1948 roku) oraz innych, kogo dokładnie, teraz nie przypominam sobie. Od maja 1944 roku zostałam mianowana krzewową UCK i jednocześnie zajmowałam się zbiorem produktów. Do krzewu wchodziły wsie Kordyszów, Kruholeć, Hołybisy i chutor Kotlariwka Boreckiej rady wiejskiej Dederkalskiego rejonu. Zebrane produkty przekazywałam podrejonowemu OUN Kondratiukowi Wołodymyrowi o pseudonimie „Kowal”. Pod koniec 1947 roku „Kowal” został zabity przez wojska MGB i na jego miejsce przyszedł „Bohun” ze wsi Antoniwci, nazwiska nie znam, zabity w 1948 roku. W okresie mojej pracy jako krzewowa podlegały mi staniczne: Szweć Hanna – „Kwiatka” – po wsi Kordyszów (aresztowana w 1947 roku), Łakej Nina – „Hala” – po wsi Kruholeć (aresztowana w 1947 roku), Babij Lida – „Pawłyna” – po wsi Hołybisy (aresztowana w 1947 roku), Bondarczuk Marija – „Wysznya” po – chutorze Kotlariwka (aresztowana w 1948 roku). Na początku 1948 roku „Bohun” powiedział mi: „Otrzymano rozkaz, że kobiety nie powinny przebywać w podziemiu OUN, i dlatego masz ukrywać się samodzielnie, a kiedy będzie potrzeba, wezwą cię”. Od tego momentu do sierpnia 1948 roku ukrywałam się sama. A od sierpnia 1948 do dnia złapania mnie przez organy MGB – ukrywaliśmy się we dwoje z „Madiarem” – Matwijiukiem Petrem. – Proszę wymienić swoje miejsca ukrywania się. – Od 1944 do 1945 roku ukrywałam się u swojej siostry – Kostiuk Marfy. W 1946 roku – u Uliany Ryżuk, w Kordyszowie. W 1947 roku ukrywałam się w Kruholcu, u Łakej Tekli. Od końca 1947 roku ukrywałam się we wsi Oderadiwka, przeważnie u Sawczuk Justyny, a także na chutorze u Kriuczkowskiej Nadiji. Schronu ja i „Madiar” nie mieliśmy, chociaż „Madiar” miał kryjówkę na polu leśnictwa na chutorze Oderadiwka, ale my w niej ani razu nie siedzieliśmy”. 1 września 1949 roku aresztowanej Babij Ulycie („Śnieżynce”) przedstawiono oskarżenie z artykułów 54-I „a” i 54-II KK USRR o to, że od końca 1943 roku była członkiem antyradzieckiej nacjonalistycznej OUN. Do przedstawionego oskarżenia przyznała się w pełni. Sprawę Ulyty przekazano do Krzemieńca, gdzie po drugim kręgu kontynuowano śledztwo z przesłuchaniami. Teraz już przy innych enkawudzistach opowiadano historię z zatrzymaniem. Jak w noc Przemienienia na oderadiwskim polu Ulyta z „Madiarem” brali kołchozową pszenicę, położyli na wóz 50-60 snopów, i w tym czasie niepostrzeżenie podeszli do nich żołnierze. „– „Madiar” nagle zeskoczył z wozu, chwycił mnie za rękę i pobiegł do lasu. Żołnierze zaczęli puszczać rakiety, i ja, przebiegłszy metrów 5-6, upadłam na ziemię. Podbiegł do mnie żołnierz, a inni pognali za „Madiarem”. Jemu udało się uciec, a mnie zatrzymali razem z wozem. Ja początkowo pokazałam, że mieszkam w Oderadiwce i podałam zmyślone nazwisko i imię. Ale kiedy”
Ulyta Babij (stoi druga od prawej) wśród rodziny mnie przywieźli do wsi, przyznałam się, kim jestem i skąd. – Co zmusiło panią do ukrywania się? – Do wstąpienia do OUN ukrywałam się przed władzami niemieckimi, ponieważ chciano mnie wysłać na roboty do Niemiec. A od lipca 1943 r., czyli od momentu wstąpienia do OUN, również mieszkałam nielegalnie. Z powodu tych okoliczności byłam w nielegalnej sytuacji aż do aresztowania w 1949 r. – Gdzie kończyła pani kursy OUN i z jakich zagadnień? – Na kursach byłam tylko raz, jesienią 1943 roku, w ciągu trzech dni, na chutorze w pobliżu wsi Ludwiszcze, gdzie uczyło się nas 16 dziewcząt. Kursy prowadziła dziewczyna z Uhorska, pseudonimu, nazwiska i imienia nie pamiętam. Ze mną były członkinie OUN, z których znam tylko Tetianę Wasyluk, zabitą jesienią 1946 roku, za co – nie wiem. – Gdzie była pani uczestniczką zebrań OUN? W okresie pracy jako podrejonowa gospodarcza brałam udział w zebraniach podrejonowych gospodarczych w Kordyszowie, w domu podrejonowego OUN – Wołodymyra Kondratiuka – „Kowal” (zabity w 1947 roku przez żołnierzy we wsi Kordyszów). Zebrania prowadziła Lidia Szafaruk – „Jaryna”, w sprawie zaopatrzenia w produkty, odzież, zioła lecznicze i bandaże. Oprócz tego, wspólnie z Tetianą Wasyluk, prowadziłam zebrania stanicznych gospodarczych we wsi Kordyszów – w sprawie zaopatrzenia w produkty, odzież, bandaże i zioła lecznicze. W okresie mojej pracy jako podrejonowa UCK i sanitariuszka, dwa razy byłam na zebraniach podrejonowych UCK i sanitariuszek. Jedne były we wsi Hołybisy, a drugie w Bołożówce, prowadziły je rejonowa OUN i rejonowa UCK „Jaryna” – Lidia Szafaruk (aresztowana przez ORW) oraz „Wysznia” – nazwiska nie znam, aresztowana w 1947 roku. Na zebraniach omawiano kwestie zaopatrzenia w zioła lecznicze, bandaże, watę i medykamenty. Innych zebrań nie pamiętam. – Proszę wymienić terytorium podrejonu OUN. – W okresie pracy jako podrejonowa gospodarcza i podrejonowa OUN, w obsługę wchodziły wsie: Kordyszów, Hołybisy, Kruholec, Rochmanów, Kotlariwka, Sosniwka, Ludwiszcze i Tylawka z Oderadiwką. W okresie pracy jako podrejonowa UCK i sanitariuszka wchodziły wsie Kordyszów, Hołybisy, Kruholec, Kotlariwka, Sosniwka. – Proszę wymienić członkinie OUN organizacji stanicznej we wsi Kordyszów. – W momencie, kiedy byłam staniczną-gospodarczą OUN we wsi Kordyszów, członkiniami stanicznej OUN były: Jewdokija Parchomiuk, aresztowana przez ORW w 1947 r.; Hanna Szweć, aresztowana przez ORW w 1947 r.; Ludmyła Puhacz, aresztowana w 1947 r.; Wasylyna Karpećka, aresztowana w 1947 r.; Wasylyna Poliszczuk, aresztowana w 1947 r.; Tetiana Daciuk, aresztowana w 1947 r.; Hałyna Kljasztorna, podrejonowa OUN ds. łączności, przebywa w nielegalnej sytuacji; Olha Łypka, staniczna sanitariuszka OUN, obecnie zamężna; Jaryna Szerhej, staniczna ds. łączności OUN, obecnie zamężna; Tetiana Melnyczuk, członkini stanicznej OUN. – Kto był stanicznymi sanitariuszkami pani podrejonu OUN? – W okresie mojej pracy jako podrejonowa OUN-UCK i sanitariuszka, miałam w każdej stanicy po jednej sanitariuszce. We wsi Kordyszów – Olha Łypka, mieszka w domu. We wsi Kruholec – Nina Łakej, aresztowana w latach 1946-1947. We wsi Hołybisy – Paraska Synycia, aresztowana w 1948 r. We wsi Kotlariwka – Marija Hradećka, aresztowana w latach 1946-1947. – Proszę wymienić podrejonowe UCK i gospodarcze? Ile było podrejonów? – W rejonowym prowidzie OUN w rejonie szumskim były cztery podrejony, wymienić ich nie mogę, jako że były dla mnie nieznane, a ich pseudonimów nie pamiętam, ponieważ mam teraz bardzo słabą pamięć. (…). 14 października 1949 roku w mieście Krzemieniec została przesłuchana oskarżona Ulyta Babij. „ – Kogo z rannych bandytów pani leczyła? – W okresie przebywania w OUN-UPA leczyłam 6-7 osób. „Buket”, 20 lat, przebywał w UPA, leczyłam go na kwaterze i w schronie Paraski Synyci w Hołybisach. Zabity w 1947 roku w Żołobkach. Innych osób nie pamiętam, były dla mnie wszystkie nieznane. – Jakie są znane pani miejsca bandyckich schronów-magazynów? – Znana mi jest kryjówka w domu członka OUN Tymofija Finniczuka we wsi Hołybisy, zajmował stanowisko stanicznego we wsi Kruholec. Kryjówka znajduje się pod komorą. Utrzymywała ją żona, która została wysiedlona w 1947 roku do odległych obwodów ZSRR. Inne kryjówki zostały odkryte przez żołnierzy jeszcze przed moim zatrzymaniem, a także wykryte magazyny z produktami i odzieżą jeszcze przed moim aresztowaniem przez ORW. – Ile zgromadziła pani dla OUN-UPA bandaży, ziół leczniczych, płótna, odzieży i produktów żywnościowych? – Nie pamiętam i podać ilości nie mogę, jako że zaopatrzenie trwało w ciągu dwóch-trzech lat”. (…) 17 października 1949 roku w Krzemieńcu, Ulycie przedstawiono oskarżenie na podstawie artykułów 54-Ia, 54-II KK USRR oraz artykułu 4 Dekretu Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 4 czerwca 1947 roku o odpowiedzialności karnej za rozkradanie mienia państwowego i społecznego. „Słowo Proświty” kontynuuje publikację historii uczestniczek OUN ze wsi Kordyszów na Tarnopolszczyźnie, stworzonych na podstawie spraw archiwalnych i wspomnień. Oczywistym staje się fakt działalności potężnej organizacji, która w otoczeniu podwójnego wroga walczyła o ideały Niepodległej Ukrainy. Zrozumiałym staje się też to, że właśnie dzięki sieci OUN i UPA, działającym w całej Ukrainie, został wykonany ważny ofiarny krok ku naszej Niepodległości. W tym miejscu stała chata siostry Ulyty, Marfy. Zdjęcie z lat 60.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
– W przedstawionym mi oskarżeniu z artykułów 54-1 a, 54-11 KK USRR winną się przyznaję… Winną się nie przyznaję w obrabowaniu członkini kołchozu Nadiji Kriuczkowskiej, która wiozła jęczmień do siewu na pole kołchozowe. Obrabował ją jeden „Madziar”, zabierając 200 kg jęczmienia w polu. Moja wina tylko w tym, że z obrabowanego jęczmienia „Madziar” zmielił w młynie mąkę, a z tej mąki ja przygotowywałam produkty i wspólnie z „Madziarem” jadłam. – Gdzie pani wzięła buty i chustkę, które ma pani na sobie? – Buty i chustka zostały mi kupione przez „Madziara”, jako że współżyłam z nim od jesieni 1948 roku. – Skąd bandyta „Madziar” brał pieniądze na zakup pani odzieży i obuwia? – Pieniądze na zakup mi chustki i butów „Madziar” wziął ze sprzedaży przeze mnie ziemniaków i chleba na bazarze w mieście Krzemieniec. Chleb i ziemniaki, które sprzedawałam, należały do „Madziara”. Opowiadał mi, że wziął je od swojej żony, o czym ona nie wie. Czytając dzisiaj archiwalne dokumenty spraw kordyszowskiego kobiecego podziemia, odczuwa się niewymowny żal za zniszczone dziewczęce losy; nienawiść do katów, którzy z rozkoszą deptali młode życia; podziw dla poświęcenia młodych dziewcząt, które w otoczeniu wroga walczyły o samodzielną Ukrainę, pokonując strach i ból. Jednocześnie poruszają ludzkie historie, które miały własne uczucia, imiona, koloryt, zdumiewające szczegóły. Bo przecież stanicę OUN tworzyli całkiem młodzi chłopcy i dziewczęta, między którymi wybuchała miłość, czułość i namiętność. I dzisiaj buty i chustka Ułyty, kupione przez „Madziara”, są tak samo ciekawymi dokumentami życia, jak grypsy włożone w dziuplę starej lipy koło cerkwi... Nie mniej ciekawa jest historia o tym, jak przewodniczący kołchozu w Oderadowie dał powstańcom przed Przemienieniem Pańskim wiadro miodu, ryzykując, oczywiście, życiem. Podczas śledztwa Ułyty w 1949 roku wyciągnięto protokoły przesłuchań dziewcząt aresztowanych jeszcze w 1946 roku. Wszystkie one już trzy lata odbywały wyroki w GUŁAG-u. Ale żeby mocno skleić sprawę Ułyty Babij-Myroniuk, najważniejszej osoby w kobiecej stanicy OUN, i zakończyć ją najwyższym wymiarem kary, zbierano najdrobniejsze informacje. Aktywnie pracował na wyrok Ułyty informator „Orieł”, który regularnie donosił do rejonowego oddziału MGB. 31 sierpnia 1949 roku w Szumsku pełnomocnik operacyjny Szumskiego rejonowego oddziału MGB młodszy porucznik Szyszyn przesłuchał świadka Hannę Ryżuk ze wsi Kordyszów.
– Co Pani wiadomo o praktycznej działalności na rzecz OUN Babij U. M.? – Babij Ulyta o pseudonimie „Śnieżynka” wysyłała mnie z grypsem do Hołybis w rejonie szumskim do Wolaniuk Stepanidy, której osobiście przekazałam gryps, otrzymałam odpowiedź i zaniosłam z powrotem do wsi Kordyszów do Babij Ulyty. Treść grypsów była mi nieznana, ponieważ były one zalakowane. Na początku 1946 roku „Śnieżynka” przychodziła do naszego domu wspólnie z bandytami OUN, prowadzili rozmowę z moim ojcem Ryżukiem Fyłymonem. Babij Ulyta była uzbrojona w pistolet. Oprócz tego dobrze wiem, że cały czas działała w bandzie OUN i przebywała w nielegalnej sytuacji”. „Wyrok. W imieniu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich z dnia 12 listopada 1949 roku. Wojskowy Trybunał Wojsk MSW obwodu tarnopolskiego w składzie przewodniczącego majora sprawiedliwości Kotenki, młodszych poruczników Heraszczenkowa i Mytrofanowa przy sekretarzu poruczniku Wasyliewie w Krzemieńcu na zamkniętym posiedzeniu sądowym bez udziału prokuratora i obrony. Rozpatrzywszy sprawę z oskarżenia Babij Ulyty, mieszkanki wsi Kordyszów, Ukrainki, na podstawie artykułów 54 I „a” i 54 II KK USRR – ustalił. Podsądna Babij w 1943 roku wstąpiła w szeregi członków OUN i otrzymała pseudonim „Śnieżynka” (…). Na podstawie powyższego trybunał uznał Babij winną popełnienia zbrodni przewidzianych artykułami 54 I „a” i 54 II KK USRR. Kierując się artykułami 296 i 297 KPK ZSRR, skazał: Babij Ulytę Mykytiwnę na podstawie artykułu 54 I „a” KK USRR i Dekretu Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 26 maja 1947 roku „O zniesieniu kary śmierci” na karę pozbawienia wolności w poprawczych obozach pracy na okres 25 (dwudziestu pięciu) lat, z pozbawieniem praw na okres 5 (pięciu) lat bez konfiskaty mienia w związku z brakiem takowego u skazanej. Odbywanie kary liczyć od 19 sierpnia 1949 roku”. Napisała ona skargę kasacyjną do Wojskowego Trybunału wojsk MSW okręgu lwowskiego. Wojskowy Trybunał wyrok utrzymał w mocy. Zgodnie z zaświadczeniem zarządu Workuckiego Obozu Poprawczo-Pracy dowiadujemy się, że „Babij Ulyta Mykytiwna w placówce przebywa od 13.XII.50. Kar za naruszenie regulaminu obozowego nie posiada”. Z uwięzienia pisała podania do Prokuratora Generalnego ZSRR Rudenki. „Od Ulyty Mykytiwny Babij, Komi ASRR, Workuta 3, skrytka pocztowa „Ż” 175/22-1. „Proszę o Pańskie zarządzenie w sprawie przejrzenia mojej sprawy i obniżenia terminu uwięzienia. 25 stycznia 1955”. Listy do prokuratora pisała siostra Ulyty Marfa Kostiuk, wysłana na specjalne osiedlenie do obwodu kemerowskiego jako „członek rodziny aktywnej bandytki OUN”. „Proszę o skierowanie do mnie na utrzymanie mojej siostry Babij Ulyty, ponieważ fizycznie pracować nie może, cały czas przebywa w szpitalu z powodu chorób: wada serca, gruźlica płuc i bóle głowy. 5 kwietnia 1955 roku”. Po śmierci Stalina niektóre wyroki zaczęto „łagodzić”, a komisja ds. przeglądu spraw karnych osób skazanych za zbrodnie kontrrewolucyjne w obwodzie tarnopolskim z dnia 13 czerwca 1955 roku „postanowiła oprotestować wyrok WT z dnia 12 listopada 1949 roku w przedmiocie zmniejszenia wymiaru kary Babij U.M. do 10 lat obozów poprawczo-pracy”. Rok później, postanowieniem komisji Prezydium Rady Najwyższej ZSRR ds. rozpatrywania spraw osób odbywających karę za przestępstwa polityczne, urzędnicze i gospodarcze w Workuckim Obozie Poprawczo-Pracy MSW ZSRR z dnia 12 maja 1956 roku, Babij Ulycie w związku z nałożeniem na nią nieproporcjonalnie wysokiej kary, obniżono termin pozbawienia wolności do wymiaru odbytego, zwolniono ją z aresztu z zatarciem skazania. Odbywać specjalne osiedlenie Ulyta pojedzie do swojej siostry Kostiuk Marfy, do obwodu kemerowskiego, która mieszkała tam jako specjalna przesiedlenka wraz z dziećmi od 1947 roku. W 1962 roku rodzinę Marfy Kostiuk, po 15 latach przebywania na specjalnym osiedleniu, zwolnią. I z czasem wszyscy oni – „bandytka” Ulyta i członkowie „rodziny bandytki OUN” – będą lecieć sercem na Tarnopolszczyznę. Odmówią im zameldowania w Krzemieńcu, chociaż po wyczerpujących, ciężkich, upokarzających staraniach w końcu ich zameldują. O 15 latach specjalnego osiedlenia na Syberii Kostiukom przypominać będą przy najmniejszej okazji, a pod koniec lat 80. poruszą kwestię rehabilitacji. „My, Kostiukowie, przeprowadziliśmy się na Ukrainę, gdzie mieszkamy do dnia dzisiejszego, prosimy, aby nas zrehabilitowano, zdjęto piętno „osiedlenia”, które stworzył stalinizm. Wszyscy ludzie w naszej wsi nas szanują i radzą, żebyśmy pisali o niewinności. Prosimy rozpatrzyć nasze podanie o rehabilitację, żeby na starość umrzeć jako uczciwi obywatele. 1 lutego 1989 roku”. W marcu 1989 roku Zarząd KGB w obwodzie tarnopolskim rozpoczął dochodzenie w sprawie możliwej rehabilitacji i zwrócił się do mieszkańców wsi Kordyszów, którzy znali rodzinę Ulyty („Śnieżynki”). Współmieszkańcy Martochy i Ulyty różnie odnieśli się do ich prośby „o niewinność”… Uczestniczki OUN, z którymi pracowała Ulyta w latach 1944–46, po odbyciu wyroków i powrocie do domu, „niczego nie pamiętały”… 4 kwietnia 1989 roku starszy śledczy ds. szczególnie ważnych spraw wydziału śledczego Zarządu KGB USRR w obwodzie tarnopolskim podpułkownik Pszenycznyj otrzymał. Torebka na produkty i butelka po lekarstwach, odnalezione w 2019 r.
miała wyjaśnienia od obywatelki Poliszczuk (z domu Baran) Hanny Iwaniwny, ur. w 1919 r. „Babij Ułytę znałam dość powierzchownie, a dlatego nic o niej opowiedzieć nie mogę, a w szczególności, czy należała do OUN i czy była w działającej bandzie OUN. W 1948 roku zostałam aresztowana, na śledztwie mnie bito, a dlatego byłam zmuszona obmawiać siebie i przyznawać to, czego nie było naprawdę. WT skazał mnie na 25 lat pozbawienia wolności”. 5 kwietnia 1989 roku we wsi Hołubysy operacyjny pełnomocnik oddziału UKGB USRR w obwodzie tarnopolskim major Leszczenko otrzymał wyjaśnienia od obywatelki Hraniuk (z domu Babij) Lidii Mykołajiwny, ur. w 1924 r. „Osobiście wstąpiłam do OUN podczas niemiecko-faszystowskiej okupacji. Pod pseudonimem „Ola” wykonywałam obowiązki łączniczki. Po wyzwoleniu rejonu od faszystów, ja kontaktów z OUN nie utrzymywałam, jednak w 1946 r. zostałam skazana jako członkini OUN. Z Babij Ułytą nie jestem zaznajomiona i nigdy o niej nic nie słyszałam”. 18 kwietnia 1989 roku we wsi Kordyszów major Leszczenko A. M. otrzymał wyjaśnienia od Szafaruk Lidii Mykołajiwny, ur. w 1928 r., wieś Hołubysy. „Byłam aresztowana na początku 1946 roku i mnie wielokrotnie przesłuchiwali różni śledczy. Jednak nie przypominam sobie, abym składała jakieś zeznania o Ułycie pod pseudonimem „Śnieżynka”. Kobiety o imieniu Ułyta rodem ze wsi Kordyszów nie znałam. Podczas pobytu w OUN uczyła mnie podstaw medycyny kobieta niepochodząca z rejonu szumskiego, a jej pseudonim to „Sikorka””. Innego rodzaju wyjaśnienia starszemu śledczemu do spraw szczególnie ważnych podpułkownikowi Pszenicznemu złożyła Łypka Olha Kuzmiwna, ur. w 1929 r., Ukrainka, obywatelka ZSRR. (Nie aresztowana w liczbie trzech wiejskich dziewcząt…). „Babij Ułyta mieszkała razem ze swoją siostrą Marfą. W okresie niemiecko-faszystowskiej okupacji, w naszej wsi usypano symboliczną mogiłę na cześć poległych bojowników o tzw. Samodzielną Ukrainę. U mnie na działce przyzagrodowej wyrwano kwiaty, które położono na tej mogile. Dowiedziawszy się o tym, ja w obecności innych osób, powiedziałam brutalne słowo odnośnie tej mogiły. Dowiedziałam się, że ounowcy za to orzekli ukarać mnie 25 uderzeniami szompolem. Ktoś poradził, abym poszła do Wasyluk Tetiany, która miała kontakty z OUN, prosić o wybaczenie za powiedziane przeze mnie brutalne słowo. Tetiana, wysłuchawszy mnie, zrobiła uwagę, że postąpiłam niegodnie i dała zadanie – pójść do Babij Ułyty. Pod strachem, żeby mnie nie pobili, poszłam do Ułyty, która dała mi wełnę, z której razem z moją matką (już zmarła) uprzędłyśmy nici, które oddałam Ułycie. Te nici, jak się domyśliłam, przeznaczały się do wykonania odzieży dla bandytów OUN...” Wszczynając sprawę o rehabilitację w 1989 roku, siostry Ułyta i Marfa złożą zeznania, że stosunków ze sobą nie utrzymują, chociaż naprawdę obie mieszkały w Krzemieńcu, obok siebie. Ta historia otwiera jeszcze jedną ludzką tragedię. Tysiące rodzin, wysłanych na Sybir za to, że ktoś z członków rodziny był uczestnikiem OUN czy UPA, zmuszone były unikać spotkań, kontaktów, aby nie zaszkodzić sobie nawzajem, formalnie obmawiając siebie i bliskich podczas przesłuchań… Zasianie wrogości między bliskimi, zmuszenie do wyrzeczenia się siebie nawzajem, napuszczenie lub pod strachem śmierci zmuszenie do dokonania piekielnego wyboru – były ulubionymi metodami czekistów. I te rodzinne traumy nie są zagojone... „Oprócz rodziców miałam jeszcze siostrę Ułytę. Czy miała ona kontakt z OUN, ja nie wiem. Ułyta do mojego domu nie przychodziła i ja jej nigdy nie widziałam – wyjaśnia 3 kwietnia 1989 roku starszemu operacyjnemu pełnomocnikowi Leszczence Kostiuk-Myroniuk Marfa, zamieszkała w Krzemieńcu. – Ona nie mogła odwiedzać mojego domu, dlatego że po wojnie w nim była rada wiejska. Jednak w 1947 roku ja razem z rodziną zostałam wysiedlona w obwód kemerowski. Po powrocie ze specjalnego osiedla dowiedziałam się, że siostra moja Ułyta odbyła karę i mieszka w Krzemieńcu. Żadnych stosunków z nią nie utrzymuję”. „Od 1943 roku ja faktycznie z siostrą Marfą nie mieszkałam, a ukrywałam się u różnych ludzi, w szczególności u miejscowego księdza, który już dawno zmarł. Oprócz tego, nie mogłam mieszkać z siostrą, bo jej mąż wrogo odnosił się do mnie. Na tej podstawie nasze stosunki z Marfą zaostrzyły się i praktycznie u nas zerwały się wszelkie rodzinne więzi, których nie utrzymujemy po dzień dzisiejszy”, – zeznawała operacyjnemu pełnomocnikowi Leszczence Ułyta Myroniuk („Śnieżynka”). Po 40 latach sprawa nr 13232, założona na Babij Ułytę w 1949 r., została znowu starannie przeczytana. „… skazana na 25 lat pozbawienia wolności w łagrach, z pozbawieniem praw na 5 lat... odbywa karę za polityczne… zbrodnie w Workuckim łagrze MSW ZSRR… przynależność Babij do OUN i jej praktyczna działalność na korzyść tej organizacji udowodniona w pełni. UKGB uważa, że Babij Ułyta Mykytiwna została skazana zasadnie, a dlatego podstaw do przeglądu jej sprawy i rehabilitacji nie ma”. Notatka. Babij Ułyta została aresztowana 19 sierpnia 1949 r. Skazana na 25 lat. Zwolniona 18 maja 1956 r. na mocy Dekretu Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 24.III.1956 r. Zwolniona 22. I. 64 r. ze specjalnego osiedla obwodu kemerowskiego zgodnie z Dekretem z 6.XII.63 r. Na początku niepodległości Ukrainy, 28 września 1993 r., zrehabilitowana. P. S. Siostry Marfa i Ułyta naprawdę nigdy nie zrywały między sobą więzi i całe życie wspierały się nawzajem – i na Sybirze, i po powrocie na Tarnopolszczyznę. I dzisiaj są razem – w Kordyszowie, gdzie krzew kaliny nabrzmiewa w tym czasie święta Przemienienia czerwoną jagodą siostrzanej krwi i miłości. W publikacji wykorzystano materiały spraw archiwalnych: Archiwum USBU w obwodzie tarnopolskim. – F. 7(R). T. 1. – Spr. 11416-P. – 260 kart. Archiwum UMWS Ukrainy w obwodzie tarnopolskim. – F. 47. – Spr. 1327-R. – 297 kart. Strona z książki o ziołach leczniczych. Z powstańczej kryjówki, 2019 r.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w technice akwaforty na oddzielnych arkuszach białego, kolorowego i tonowanego papieru różnych rozmiarów. A przecież są jeszcze informacje o ponad 278 utraconych i do tej pory nieodnalezionych pracach! I wreszcie, to właśnie talent artysty podarował mu wolność i wykup z poddaństwa. Główna kustosz Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki Julia Szyłenko, która aktywnie pomagała w tworzeniu wystawy i specjalnie przyjechała z Kijowa na otwarcie, zaprasza odesian i gości miasta do przychodzenia do 12 września 2021 roku do Art-centrum im. Wiery Chołodnej i samodzielnego szukania odpowiedzi na pytania o osobowość Szewczenki. Wspiera ją również dyrektor Odeskiej Studii Filmowej Andrij Osipow, podkreślając, że „otworzyła się ta unikalna wystawa w bardzo symbolicznym miejscu – właśnie tutaj w 1926 roku, w 1. fabryce filmowej Wszechukraińskiego Zarządu Fotokinematograficznego (WUFKU) w Odessie został nakręcony jeden z pierwszych filmów o Tarasie Szewczence z ludowym artystą ZSRR Amwrosijem Buczmą w roli głównej. Czyli w tym roku film kończy 95 lat”. Bez wątpienia wystawa emocjonalnie wpływa na widza, zmusza do zastanowienia, aktualizuje zapomnianą informację, formuje nowe sensy i sprzyja odnowieniu koncepcji współczesnego odczytania Szewczenki. Wreszcie, jak każdy potężny i jakościowy produkt kulturalny, poświęcony wybitnemu Ukraińcowi, odpowiada ona na apel Iwana Dracza, wygłoszony przez niego w 1995 roku: „Zdejmijcie z Szewczenki czapkę i tego głupiego kożucha. Odkryjcie w nim akademika…”.
Tłumaczenie maszynowe
Jarosława RIZNYKOWA, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, laureatka nagród literackich im. H. Skoworody oraz im. I. Franki. Jakie powinno być współczesne odczytanie klasyków ukraińskiej kultury? Jakie są recepty na skuteczną promocję kultury narodowej? Jakie przesłania powinno otrzymywać młode pokolenie, aby angażować się w proces kulturalny? Na te pytania próbowali odpowiedzieć autorzy projektu stworzenia wystawy multimedialnej „Immersyjny świat Tarasa Szewczenki”. Wykorzystali oni technologie immersyjne – dość nowe i złożone zjawisko początku XXI wieku, będące wynikiem rozwoju gospodarki kreatywnej, która opiera się na angażowaniu konsumentów poprzez emocje i rozrywkę. Immersyjne widowiska w teatrach, efekt pełnego zanurzenia i 360° w kinach, galerie pop-up oraz wystawy sztuki cyfrowej – wszystko to pomaga zagranicznym instytucjom kultury zainteresować zwiedzających, a tym samym stać się konkurencyjnymi w walce o czas i uwagę widzów. Dla Ukrainy taki format jest dość nowy, ale niezwykle perspektywiczny. Można było się o tym przekonać, odwiedzając 20 sierpnia otwarcie wspomnianej wystawy w Centrum Sztuki im. Wiery Chołodnej Odeskiej Studia Filmowego. ...Wizualnie atrakcyjne obrazy, które, podsycane muzyką, wyrywają się z płócien malarskich, ożywają, wypełniają przestrzeń wystawową, zacierają granice między widzem a światem sztuki, dają możliwość postrzegania informacji nie tylko od strony poznawczej, ale i emocjonalnej – taką właśnie zobaczyli wystawę jej zwiedzający. Switłana MASŁOWSKA, p.o. przewodniczącej Czerniowieckiej organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. „...Wszyscy szczerzy Rusini-Bukowińczycy, stańcie w szeregi pracowników Ruskiej Besidy, uprawiajmy pilnie narodową niwę w jedności i zgodzie...”. To ostatnie zdanie przeczytanej właśnie książki „Ilustrowana Historia Ruskiej Besidy” (z lat 1869–1909) Jewhena Dmytriwa. Wznowiła ją całkiem niedawno Czerniowiecka organizacja obwodowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki jako następczyni prawna „Ruskiej Besidy”. Nad wznowieniem pracowali proświcianie: Ostap Sawczuk, Marija Pełech, Nadija Babycz (już nieżyjąca), Bohdan Melnyczuk, Serhij Dobrzanśkyj. Wydanie jest unikatowe, ponieważ pierwowzór ujrzał światło dzienne jeszcze w dalekim 1909 roku. Zatem to rarytas, który wymagał odnowienia, bo „...z tej opowieści można zaczerpnąć wiele nauki dla nas i znaleźć wskazówki, co nam robić, a co ominąć...”. Autor książki napisał to zdanie na początku lat 1900., ale jest ono aktualne do dziś. Dlatego proponujemy czytelnikom nastawienie się na zdumiewającą podróż w przeszłość Bukowińskiej „Proświty”, która narodziła się na Zastawniwszczyźnie, we wsi Towtry, za błogosławieństwem pierwszego Metropolity Bukowiny i Dalmacji, naszego ziomka ze wsi Wasłowiwci, Jewhena Hakmana. Wirtualną podróż przez historię 40 lat działalności ówczesnej Proświty postaramy się przedstawić w języku oryginału. Przedmowa książki „Ziarno, które obficie wydało plon” inspiruje. 20 sierpnia 2021 roku uroczyście otwarto wystawę multimedialną „Immersyjny świat Tarasa Szewczenki” w Centrum Sztuki im. Wiery Chołodnej Odeskiej Studia Filmowego. Szczere oklaski, zainteresowane twarze, ożywiona dyskusja, zachwycone opinie, fascynacja możliwością zanurzenia się w emocjonalny świat artysty i przewrócenia stron historii jego pełnego trudu życia – to rezultat obejrzenia treści zaproponowanych przez twórców projektu. To kreatywne i inspirujące doświadczenie widza stało się możliwe dzięki wspólnej twórczości ludzi z Ukrainy i Kanady. Opowiadając o swoim zespole, producentka projektu Natalja Delijewa zaznaczyła, że „wiodącym kuratorem i inspiratorem w zakresie artystycznej części wystawy, twórcą wizualnej i tekstowej treści jest sam Taras Szewczenko”. A pomagali: producent Wałerij Kostjuk (Kanada); kreatywna reżyserka Taisija Poda; kurator-konsultant, dyrektor generalny Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki Dmytro Stus; menedżerka ds. marketingu, PR i komunikacji Sofija Ławriw; brand-designer Wład Artym (Kanada); konsultant techniczny ds. organizacji wystaw immersyjnych Andrij Mazuruk (Kanada), a także Tymur Polanśkyj – kurator części audialnej wystawy, kompozytor. Do stworzenia wystawy dołączyła duża liczba pracowników Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki oraz Odeskiej Studia Filmowego, uczestników Narodowego Akademickiego Chóru Ludowego imienia Hryhorija Werowky. A ponadto, jak zaznaczył Wałerij Kostjuk, współautorami było też tych 140 osób, które pomogły w krótkim czasie zebrać na platformie „Spilnokoszt” ponad 200 tys. hrywien, niezbędnych do uruchomienia projektu. Tej megadrużynie udało się połączyć ukraińskie tradycje i najnowocześniejsze innowacje, aby widz miał możliwość przemyślenia twórczości Tarasa Hryhorowycza Szewczenki i samodzielnego zdecydowania, kim on jest – genialnym poetą czy genialnym, wszechstronnym artystą. Jeśli komuś to pytanie wydaje się dziwne i niepoprawne, to niech weźmie pod uwagę, że za życia Kobziarza ceniono go zarówno jako artystę, jak i poetę. Był ulubionym uczniem Karla Briułłowa, a w 1860 roku został uhonorowany tytułem Akademika grawerstwa przez Cesarską Akademię Sztuk Pięknych za rycinę według obrazu Rembrandta „Przypowieść o robotnikach w winnicy”. Jeśli pierwsze próby literackie przypadają na lata 1836–1837, to najwcześniejszy rysunek, który do nas dotarł i jest znany pod nazwą „Popiersie kobiety” (lub „Główka kobieca”), został datowany przez samego autora jeszcze na 1830 rok. Szewczenko pozostawił po sobie także prawie 250 utworów literackich i ponad 800 dzieł plastycznych – portretów, kompozycji o tematyce mitologicznej, historycznej i rodzajowej, pejzaży architektonicznych, wykonanych w technice malarstwa olejnego na płótnie, a także akwarelą, sepią, tuszem, ołówkiem ołowiowym oraz w
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
i przyciąga magią duchowości: “przypowieść w Ewangelii opowiada, jak pewien gospodarz obsiewał niwę. Kiedy siał, jedno ziarno padło na drogę i ptaszek je zabrał; drugie padło między krzewy, które je zagłuszyły; trzecie na kamień, gdzie uschło. Czwarte zaś – na ziemię płodną, wykiełkowało i przyniosło stokrotny plon. Tak zasiewał i ojciec Wasyl Prodan (pierwszy kierownik Ruskiej Besidy) nasienie prawdy i jedno ziarno padło na płodną ziemię i przyniosło bogaty urodzaj. A ziarnem tym jest towarzystwo Ruska Besida… Czterdzieści lat temu jak ono powstało, małe, niewidoczne, wydawało się, że zmarnieje, zamrze pośród obojętności i wrogości. Jednak ono nie zamarło, a utrzymało się i wzrosło dzięki przypływowi nowych sił, które je wspierały, wspomagały…” Posłowie do książki napisał historyk Serhij Dobrzanśkyj – docent katedry historii Ukrainy Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza. “Ukraińcy w XIX wieku przeżywali trudne czasy upadku własnej tożsamości… Dlatego aktywni, świadomi Ukraińcy rozpoczęli odrodzenie tradycji i języka dzięki różnym kółkom i organizacjom. Bukowina pod tym względem pozostawała w tyle. Taki stan rzeczy zapewne trwałby jeszcze długo, gdyby nie interwencja biskupa Jewhena Hakmana. To właśnie on nadał impuls i pewność idei stworzenia pierwszej organizacji społecznej na Bukowinie”… Warto dodać, że biskup był nieustępliwy w tworzeniu Ruskiej Besidy w kontrze do Rumunów, którzy coraz bardziej uciskali Bukowinę, wypierając nasz język, edukację, pieśń, zwyczaje. W książce jest 28 rozdziałów, z których każdy wyraźnie odpowiada nagłówkom i jest obramowany ilustracjami. Pomimo niemal całkowitego pozytywu ówczesnej Proświty, wyłożonego na stronach książki, autor nie ukrywa prawdziwego faktu historycznego o moskalofilskim kierunku, obranym przez organizację z powodu trudności finansowych. Lecz aktywnie przeciwstawiała mu się postępowa proukraińska bukowińska młodzież, zwłaszcza gdy Ruską Besidę kierowali Jewhustyn Pihulak, Omelan Popowycz, a gazetą “Bukowyna” kierował Jurij Fedkowycz. Pojawiają się popularne wydawnictwa “Biblioteka dla młodzieży”, “Łastiwka”, tworzone są czytelnie. Właśnie wtedy “Bukowińska Proświta” staje się towarzystwem, które reprezentuje Ukraińców przed władzami austriackimi kraju i ostatecznie utwierdza język ukraiński obok niemieckiego i rumuńskiego. “…Panowie gromado! – pisze autor Jewhenij Dmytriw. – Porzućmy obojętność, a bierzmy się do pracy. Ruska Besida skończyła 40 lat swojego istnienia i wkracza w piątą ich dziesiątkę. Oddajmy wszystkie nasze siły na korzyść towarzystwa i bukowińskiego ludu, aby na 50. rocznicę założenia Ruskiej Besidy z dumą móc obejrzeć bogate jej osiągnięcia dla naszego narodu…” Podobne apele i w istocie wielka praca oświatowa trwały do początku I wojny światowej… W okresie przedwojennym stworzono 6 filii, 150 czytelni z 13 tysiącami aktywnych prośwician. Pojawiają się setki tytułów książek. Niestety, I wojna światowa i okupacja rumuńska zadały silny cios ruchowi ukraińskiemu, a co za tym idzie Ruskiej Besidzie, której działalność falowo to wznosiła się, to opadała… I w końcu, jak twierdzi historyk O. Dobrzanśkyj, wraz z ustanowieniem w 1938 roku dyktatury w Rumunii na towarzystwo nałożono jedynie funkcje reprezentacyjne. A z przyjściem na Bukowinę władzy radzieckiej cały ukraiński ruch społeczny i Ruska Besida zostały zakazane. Na długie 40 lat ukraińskie słowo i myśl trafiły pod ścisłą kontrolę systemu radzieckiego. Dopiero w 1989 roku, wraz z osłabieniem reżimu radzieckiego, udało się wznowić działalność “Bukowińskiej Proświty”. I praca ta była znacząca i skuteczna. Ogromny entuzjazm, odwaga aktywistów-prośwician, śmiałość, popularyzacja ukraińskich tradycji, wyszywanek, wcześniej zakazanych pieśni strzeleckich i powstańczych, ukraińskiego Kościoła itp. odegrały kluczową rolę w narodzinach ducha i fundamencie niepodległości Ukrainy, której 30-lecie obchodzimy w tym roku. Kronikę Proświty (Ruskiej Besidy) za 40 lat ze 153 musimy kontynuować my, współcześni proświcianie. “…Waszym (naszym) obowiązkiem jest przystępować (dołączać) do niej (Proświty, Ruskiej Besidy) nie dziesiątkami, a tysiącami, trudzić się wraz z nią na niwie Proświty, wykonywać i realizować w kraju wszystko to, co ona zaplanuje i postanowi dla dobra narodu. Czyż nie zlekceważymy chlubnie rozpoczętego dzieła dźwigania narodu z kajdan ciemnoty, czyż czterdziestoletni nieustanny trud nie jest marnizną, którą można by zmarnować, a trzeba go żwawo kontynuować i powiększyć nowymi siłami! Stańmy w szeregach Proświty i uprawiajmy niwę jedności i zgody!” P.S. W książce podano biografie kierowników “Proświty” kraju z lat 1989–2021: Mykoły Hawaleszka, Tarasa Kyjaka, Wiktora Kosiaczenki, Heorhija Kożolanka, Tamary Minczenko, Ostapa Sawczuka.
Tłumaczenie maszynowe
Switłana PRUHO, służba informacyjna NMZUH w Opisznem
“Przez miesiąc na terenie Muzeum-Rezerwatu będzie tworzyć się unikalne, fenomenalne zjawisko. Siedmiu wybitnych ukraińskich artystów-ceramików będzie tworzyć niezwykle wielkie rzeczy, które będą uosabiać wielkość naszego państwa” – zaznaczył dyrektor generalny Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa w Opisznem i koordynator projektu Ołeś Poszywajło.
Według warunków uczestnictwa, w ciągu 30 dni artyści mają wykonać i zainstalować monumentalną rzeźbę nie mniejszą niż 5 m wysokości i nie mniejszą niż 1 m szerokości.
“W swoich dziełach artyści-ceramicy powinni odzwierciedlić historyczne tradycje i artystyczne osiągnięcia naszego narodu. Ale jednocześnie stworzyć dzieła współczesnej ukraińskiej ceramiki, które zaistnieją w kręgu światowego towarzystwa ceramicznego. To, co zrobią – będzie rzeczywiście fenomenalnym zjawiskiem ukraińskiej kultury. W istocie – będzie to prezent od siedmiu artystów dla niepodległej Ukrainy” – kontynuuje Ołeś Poszywajło.
Śmiałkowie-gigantomani, którzy pojęli wielkość garncarskich rzeźb: Inna Hurżij (Połtawa), Andrij Iljiński (Kijów), Iryna Noreć (Kijów), Tetiana Pawłyszyn-Swiatun (Lwów), Łesia Padun (Połonne, obwód chmielnicki), Ołeksandr Serdiuk (Charków), Iwan Fizer (Czerkasy). Wszyscy siedmioro artystów to dawni, dobrzy przyjaciele Muzeum Garncarstwa.
“Ci artyści-ceramicy powiedzieli sobie – my możemy! Jeśli wielu powiedziało – nie mam czasu, nie dam rady lub to dla mnie zbyt wielka praca, to oni powiedzieli – my damy radę! A my w nich wierzymy! Miną wieki, tysiąclecia, a te wspaniałe dzieła będą stały u nas na terenie Muzeum-Rezerwatu” – zaznaczył dyrektor generalny.
Tradycyjnie “Warsztaty” twórców rozlokowały się pod błękitnym niebem na malowniczym wzgórzu. Pomyślano także o czasie wolnym dla artystów – ciekawych wycieczkach do wszystkich jednostek strukturalnych Muzeum-Rezerwatu w Opisznem.
W Opisznem na bazie Muzeum Garncarstwa przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury wystartowało Narodowe Sympozjum Ceramiki Monumentalnej “Giganci Niepodległej Ukrainy”. Jest to polifunkcyjna akcja artystyczna, powołana, by wywyższyć za pomocą ceramiki artystycznej przełomową datę w budowaniu Sobornej Ukrainy.
Wiktor BEZPALCZENKO, pracownik Czerniowieckiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej imienia Mychajła Iwasiuka
W Czerniowcach w wydawnictwie “Rodowid” ukazał się komplet pocztówek “Atlant ukraińskiego języka”, poświęconych pamięci wybitnego ukraińskiego pisarza, klasyka ukraińskiej literatury, artysty i myśliciela Tarasa Hryhorowycza Szewczenki oraz przyуроczonych do 30-lecia Niepodległości Ukrainy i Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy.
W komplecie pocztówek znajdują się wiersze-dedykacje dla Tarasa Hryhorowycza Szewczenki.
Dwudziestu poetów, dwadzieścia ukraińskich postaci poświęciło swoje wiersze wybitnemu Kobzarowi: Borys Bunczuk, dziekan wydziału filologicznego CzNU, poeta, członek NZPU; Wasyl Waskan, ukraiński poeta, członek NZPU, zasłużony pracownik kultury Ukrainy; Anatol Viere, pisarz i rumuński tłumacz; Witalij Demczenko, ukraiński poeta, tłumacz, publicysta, członek NZPU; Wasyl Dżuran, przewodniczący Czerniowieckiej organizacji obwodowej NZPU; Oksana Dowhań, ukraińska poetka, tłumaczka; Mychajło Iwasiuk, ukraiński pisarz, literaturoznawca, folklorysta, pedagog; Wira Kytajhorodśka, ukraińska pisarka, dziennikarka, działaczka społeczno-kulturalna, zasłużona pracownica kultury; Lina Kostenko, ukraińska pisarka, poetka-szestdziesiątnica,
Tłumaczenie maszynowe
Z okazji 30. rocznicy odnowienia państwowej Niepodległości Ukrainy komitet wykonawczy Rady Miejskiej w Zińkowie, biuro połtawskie Północno-Wschodniego międzyregionalnego wydziału Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) oraz placówka komunalna „Zińkowski Muzeum Historyczne” otworzyły dla miejscowych mieszkańców i gości miasta wystawę „Symbol twojej wolności. 100 lat Godła Państwowego Ukrainy”. Wystawa została stworzona przez Instytut Pamięci Narodowej jako centralny organ władzy wykonawczej we współpracy z wydawnictwem „Rodowid” w 2018 roku z okazji stulecia przełomowych wydarzeń Ukraińskiej Rewolucji 1917–1921 – pierwszych walk wyzwoleńczych Ukraińców o niepodległość w XX wieku. Wtedy, w 1918 roku, znak własnościowy z monet z czasów księcia Włodzimierza Wielkiego przyjęto za podstawę rysunków godła i pieczęci Ukraińskiej Republiki Ludowej. „...To ozdoba rodzima, nie zapożyczona, związana z naszą tysiącletnią państwową polityczną i kulturową historią” – pisał Mychajło Hruszewski sto lat temu, kiedy Tryzub zatwierdzono jako godło URL. „W ciągu trzech ostatnich lat wystawa była eksponowana w centrum Kijowa na Chreszczatyku oraz w regionach, w szczególności w Połtawie i największych miastach obwodu. Teraz tę wystawę będziemy prezentować w wspólnotach terytorialnych obwodu. Wystartowaliśmy w Zińkowie” – poinformowano w połtawskim biurze UIPN. Uroczysta ceremonia otwarcia wystawy „Symbol twojej wolności. 100 lat Godła Państwowego Ukrainy” rozpoczęła się od słowa wstępnego kierownika placówki komunalnej „Zińkowski Muzeum Historyczne” Rady Miejskiej w Zińkowie Wiktora Lytusa. Zauważył on, że w ciągu XX wieku Tryzub inspirował artystów do tworzenia jego artystycznych interpretacji. Wystawa UIPN oferuje uwadze zwiedzających wizerunki Tryzuba w interpretacji Wasyla Kryczewskiego, Heorhija Narbuta, Pawła Kowżuna, Roberta Lisowskiego, Mykoły Bytyńskiego, Nila Chasewycza, Swiatosława Hordynskiego, Andrija Hrechyły, Iwana Tureckiego, Ołeksija Kochana i innych. Mer Zińkowa Serhij Maksymenko mówił o ewolucji symbolu państwowego od czasów dawnego państwa kijowskiego Rusi do współczesności, co można prześledzić na wystawie. Jak zaznaczali organizatorzy ceremonii, Tryzub faktycznie legitymizował historyczny związek nowoczesnej Ukrainy z Rusią – jako jej głównej spadkobierczyni. Stał się on jednym z głównych atrybutów niepodległego państwa ukraińskiego, a także ważnym markerem ukraińskiej tożsamości narodowej. Według słów Wiktora Lytusa, mieszkańcy zińkowskiej wspólnoty terytorialnej będą mogli szczegółowiej zapoznać się z materiałami wystawy w ekspozycji muzeum w ciągu miesiąca. Biuro prasowe Rady Miejskiej w Zińkowie
Tłumaczenie maszynowe
ATLANT JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO: ser. pocztówek / aut. pomysłu, oprac. W. T. Dżuran. – Czerniowce: Rodowid, 2021. – 21 poczt. – Projekt Czerniowieckiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; na 30-lecie Niepodległości Ukrainy i Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. laureatka Nagrody im. Szewczenki; Omelan Łupuł, ukraiński poeta-liryk, bajkopisarz; Ołena Riepina, działaczka Proświty, kierowniczka działu przechowywania i konserwacji księgozbioru Czerniowieckiej Obwodowej Biblioteki Naukowej im. M. Iwasiuka; Tamara Sewerniuk, ukraińska poetka, tłumaczka, publicystka, dziennikarka; Hałyna Tarasiuk, ukraińska poetka i prozaiczka, członkini NZPU; Mychajło Tkacz, ukraiński poeta, scenarzysta filmowy, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy; Bohdan Melnyczuk, ukraiński uczony-filolog, poeta, publicysta, dziennikarz, pedagog, tłumacz, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, a także bukowińscy pisarze: Hałyna Melnyk, Ołeksandr Dowbusz, Serhij Paraszczuk, Manolij Popadiuk. Do kompletu pocztówek-dedykacji wszedł fragment poematu z dorobku twórczego „Tarasowi Szewczence na wieczną pamięć” od bukowińskiego słowika, poety-romantyka, zwiastuna ukraińskiego odrodzenia narodowego Bukowiny Jurija Fedkowycza. Autor pomysłu i opracowania, przewodniczący związku bukowińskich pisarzy Wasyl Dżuran.
Tłumaczenie maszynowe
Serhij PRYS UCHIN, doktor filozofii, wykładowca Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej. W ramach naturalistyczno-pozytywistycznych i socjalistycznych idei ukształtował oryginalną koncepcję społeczno-filozoficzną ukraiński myśliciel, krytyk poszczególnych idei marksizmu i społeczeństwa anarchistycznego, zwłaszcza ideologii M. Drahomanowa, Iwan Franko. Iwan Franko (1856–1916) – unikalna postać w ukraińskiej kulturze, poeta, dramaturg, uczony, filozof, polityk (przedstawiciel socjaldemokratycznego wolnomyślicielstwa). Urodził się we wsi Nahujowice w obwodzie lwowskim (Galicja). Naukę rozpoczynał na Uniwersytecie Lwowskim (w 1875 r.), a ukończył na Uniwersytecie Czerniowieckim w 1891 r. W 1893 r. obronił pracę doktorską i uzyskał tytuł doktora filozofii na Uniwersytecie Wiedeńskim, a później otrzymał również honorowy stopień doktora filologii. U podstaw refleksji filozoficznych I. Franki leżały naturalistyczno-pozytywistyczne idee, charakterystyczne dla austriackiej (wiedeńskiej) szkoły filozoficznej końca XIX – początku XX w. Jednym z głównych problemów filozoficznych, którymi zajmował się Franko, był problem istoty człowieka, jego miejsca i roli w postępie społecznym. Franko wyraził myśl, że największą wartością na Ziemi, godną uwagi filozofa, jest człowiek, ale nie człowiek w ogóle, lecz konkretna osoba, „prawdziwy żywy człowiek”, który poprzez przemyślenie swojego tragicznego bytu wyrasta do konieczności duchowego przełomu w przestrzeni i czasie. Zdaniem I. Franki, „prawdziwy żywy człowiek” – to osoba, która dzięki swojej aktywności staje się nośnikiem nowego ducha („duch, co ciało rwie do boju”). Nowy duch – to przezwyciężenie w człowieku niewolniczego posłuszeństwa, konieczność rozwoju naturalnej potrzeby życia w miłości i sprawiedliwości wobec innych ludzi, realizacja w życiu społecznym zasad poświęcenia w celu przyspieszenia nadejścia szczęśliwej przyszłości. Nośnik nowego ducha – to rewolucjonista, „kamieniarz”, który buduje społeczeństwo socjalistyczne. Za wyższy ideał ludzkiej egzystencji I. Franko uważał rewolucyjną walkę o ludzkie szczęście i wolność. Wolność jednego człowieka wypływa z wolności innych ludzi, jest ona sztuką współdziałania z innymi ludźmi, stąd też niezwykle wielkie znaczenie problematyki etycznej, która znajdowała się w centrum społeczno-filozoficznej refleksji Franki. Jego zdaniem, jedną z najważniejszych nauk jest filozofia moralności, ponieważ ona, mimo całej złożoności i dramatyzmu ludzkiej egzystencji, uczy osobę, jak żyć godnie, aby w końcu stać się szczęśliwą w braterskiej miłości do sobie podobnych. Wolność, humanizm, solidarność wśród ludzi pracy, według I. Franki, są wskaźnikami moralno-politycznego postępu cywilizacji ludzkiej w ogóle. Zainteresowanie polityką doprowadziło Frankę do studiowania marksizmu, ale z czasem, krytycznie go przewartościowawszy (zwłaszcza w kwestiach konieczności dyktatury proletariatu oraz drugorzędności walki narodowowyzwoleńczej), filozof zaczął szukać własnej drogi w polityce w ramach ideologii socjaldemokratycznej, która dawała możliwość nadziei na wykorzystanie etyczno-moralnych czynników (zasad) w budowaniu sprawiedliwych relacji społecznych. Iwan Franko był gorącym zwolennikiem edukacji i nauki, z nauką i techniką wiązał postęp społeczno-ekonomiczny, a jednocześnie zmiany na lepsze we wszystkich sferach życia społecznego ówczesnej Galicji. Franko uzasadniał nieuchronność samounicestwienia chłopstwa i przekształcenia go w proletariuszy; jego zdaniem wieś może ułatwić swój los, korzystając z zalet gospodarki spółdzielczej. Szczególnym przedmiotem refleksji filozoficznych I. Franki stała się filozofia religii (naukowe religioznawstwo). Myśliciel postrzegał religię jako ważny czynnik rozwoju kultury duchowej i ludowej Ukraińców. Swego czasu w kręgach naukowych Galicji I. Franko był postrzegany niemal jako najsłynniejszy specjalista od literatury apokryficznej (niekanonizowanych przez cerkiew starożytnych tekstów religijnych). Pozostawał jednak nieprzejednanym krytykiem działalności klerykałów w Zachodniej Ukrainie, choć ogólnie uważał religię za niezastąpioną i pożyteczną zarówno w warunkach wojny, nieszczęść społecznych, jak i w czasie pokoju. Iwan Franko zmarł 28 maja 1916 r. bez przedśmiertnej spowiedzi, chociaż takie życzenie wyraził wcześniej. Śmierć Franki potwierdziła konflikt z wyższym duchowieństwem, którego przedstawiciele przypomnieli, że Franko od dawna był wrogiem cerkwi. Jednak decyzja wyższego duchowieństwa nie została wykonana i pogrzeb Franki odbył się mimo wszystko zgodnie z obrzędem cerkiewnym (z udziałem ks. Wołodymyra Huruła). Pochowano Kamieniarza na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.
Tłumaczenie maszynowe
Ołena ALISOWA, dyrektorka KZ „Lubotyńska BP” 27 sierpnia 1856 roku urodził się wybitny pisarz, poeta, dramaturg, wszechstronny naukowiec i filozof, profesjonalny wydawca i redaktor, aktywny działacz społeczno-polityczny Iwan Jakowycz Franko. Wszechstronnie uzdolniony, encyklopedycznie wykształcony, niezwykle pracowity, Franko wykazał się na wielu polach ukraińskiej kultury. Tematy do swoich utworów czerpał z życia i walki rodzimego narodu, z pierwowzorów ludzkiej kultury. Był „złotym mostem” między literaturą ukraińską a światowymi. Jego dorobek twórczy, pisany w języku ukraińskim (większość tekstów), polskim, niemieckim, rosyjskim, bułgarskim, czeskim, według przybliżonych szacunków liczy kilka tysięcy utworów o łącznej objętości ponad 100 tomów. Franko jest autorem licznych prac naukowych z zakresu historii i teorii literatury, krytyki literackiej, folklorystyki, etnologii, językoznawstwa, translatoryki, historii sztuki, religioznawstwa, historii, ekonomii, socjologii, filozofii. I. Ja. Franko był jednym z pierwszych profesjonalnych ukraińskich pisarzy, to znaczy zarabiał na życie pracą literacką, a także przez czterdzieści lat działalności wydawniczej zdołał zorganizować i wydać wiele publikacji periodycznych i nieperiodycznych. Działalność translatorska Franki obejmuje twórczość różnych narodów i epok, twórczość literacką wielu zagranicznych pisarzy. Nierzadko Iwana Frankę nazywa się tytanem pracy. Pomniki i muzea poświęcone Iwanowi France znajdują się w różnych miastach Ukrainy oraz za granicą. A jeden z obwodów Ukrainy – obwód iwanofrankiwski – został nazwany na jego cześć.
Tłumaczenie maszynowe
27 sierpnia, w 165. rocznicę urodzin ukraińskiego geniusza Iwana Franki, podczas uroczystej ceremonii w Drohobyczu ogłoszono nazwisko laureata. W tym roku najwyższe wyróżnienie w dziedzinie humanistyki zdobył profesor Drohobyckiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Iwana Franki Leonid Tymoszenko – za monografię „Ruska kultura religijna Wilna. Kontekst epoki. Ośrodki. Literatura i piśmiennictwo (XVI – pierwsza trzecia XVII w.)”. Dyrektor Międzynarodowej Fundacji Iwana Franki Ihor Kurus zaznaczył: „Międzynarodowa Nagroda im. Iwana Franki jest niezwykle udanym narzędziem promocji postaci Iwana Franki oraz integracji ukraińskiej humanistyki ze światową nauką. Ten nieuczyniony ręką ludzką pomnik ukraińskiemu geniuszowi stworzył Roland Franko w 2015 roku”. Na ceremonii wręczenia nagród obecni byli członkowie Zarządu Fundacji, członkowie międzynarodowego jury, nominowani, naukowcy z Austrii, Polski, Ukrainy, badacze twórczości Franki, przedstawiciele władz, goście z Kanady, społeczeństwo oraz rodzina Iwana Franki. Wydarzenie poświęcono pamięci Rolanda Franki. VI uroczysta ceremonia wręczenia nagrody laureatowi Międzynarodowej Nagrody im. Iwana Franki odbyła się przy wsparciu Unii Europejskiej oraz Międzynarodowej Fundacji „Odrodzenie” w ramach komponentu grantowego projektu EU4USociety, w partnerstwie z Radą Miejską Drohobycza, Lwowską Obwodową Administracją Państwową, Drohobyckim Państwowym Uniwersytetem Pedagogicznym im. Iwana Franki, Państwowym Rezerwatem Historyczno-Kulturalnym „Nahujowice” oraz Lwowskim Towarzystwem w Kijowie. W poprzednich latach nagrodą zostali uhonorowani: kardynał Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Lubomyr Huzar, profesor Uniwersytetu Wiedeńskiego Michael Moser oraz akademik Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki Ołeh Szablij, profesor Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego Jarosława Melnyk i docent katedry historii Europy Wschodniej Uniwersytetu Helsińskiego Johannes Remy, profesor Uniwersytetu w Mediolanie Maria Grazia Bartolini, profesor katedry historii Ukrainy Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. G. Korolenki Ihor Serdiuk.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
takiej ważnej nauki jak nauka o człowieku i ludzkim życiu. Tylko ona może określić prawdziwe miejsce człowieka w przyrodzie i wśród innych ludzi; tysiącami przykładów uzasadnia swoje rozważania o tym, jak należy żyć i kierować własnym rozwojem; wskazuje początek ludzkiego postępu. I chociaż nauka o człowieku nie może wskazać jego ostatecznego końca, to przynajmniej wyraźnie wskazuje najbliższy cel — równość i szczęście wszystkich ludzi…
…Każdy człowiek, a tym bardziej człowiek, który żyje w społeczeństwie i na każdym kroku jest z nim ściśle związany, musi wypracować w sobie pewne pojęcia dotyczące życia z innymi ludźmi i obcowania z nimi; są to pojęcia prawdziwości, sprawiedliwości, prawdy, przyjaźni i dobra. Te pojęcia stanowią podstawę moralności, która jest przedmiotem ostatniej, najwyższej nauki — etyki. Etyka uczy człowieka żyć po ludzku — kieruje zawsze i wszędzie jego krokami; zmienia naturę człowieka i ją uszlachetnia, a w ten sposób czyni go zdolnym do szczęścia, zarówno jako wewnętrznego zadowolenia z siebie, jak i społecznego, opartego na zgodnej pracy wszystkich ludzi i na braterskiej, wzajemnej miłości…”.
Tłumaczenie maszynowe
Nadia HAWRYLUK Łatwo ulec pokusie zapomnienia: człowiek to nie wyspa, a kontynent. Jest on połączony z żywymi i z umarłymi, z otaczającym światem. Tracąc poczucie ogólnoludzkiej jedności, każdy będzie mógł powtórzyć za lirycznym bohaterem poematu P. Mowczana „Potop”: „Mój horyzont stanie się kręgiem samotności” (s. 6). Pierwsze skojarzenie ze słowem „potop” – wzmianka o biblijnym Noem, który ocalał w czasie potopu. Ale Noe z poematu pod tym samym tytułem P. Mowczana chce nie tylko zachować cząstkę zatopionego świata („jakie to zuchwalstwo myśleć o potem”, s. 5), ale wziąć w rejestr wszystkie straty. Liryczny bohater ma odwagę zapytać siebie: „Czyżby do utraty świata już przywykłem?” (s. 6). Przyglądając się, ze smutkiem konstatuję: niektórzy już przywykli patrzeć na utratę świata w sposób zdystansowany. Wcale nie dlatego, by „nie stracić rozumu od żalu i smutku”, a dlatego, że myślą, iż to nie ich świat został utracony, i żyją pod hasłem: „Krainę umarłych przepłynąć – zapomnieć” (s. 5). I wcale nie chcą myśleć, że z Noego, który zostawił za burtą topielców, kiedyś stanie się tym, do którego powiek „przylgnęły kopiejki” (s. 8) – zapłata dla Charona za przeprawę do Krainy umarłych. Oprócz tego, najwyraźniej uważa się za Adama czy Ewę i nie pamięta znaczenia słowa „ród”. Dlatego też katastrofa postrzegana jest jako nowomodna martwa teoria, a nie żywy ból. Dlatego powstaje taki fantom jak postpamięć… Czymże to jest, jeśli nie niepamięcią? Zapobiec niepamięci pragnie liryczny bohater poematu „Potop”, któremu wiadomo: „Niepamięć nie ma brzegów” (s. 7), wszak nie jest ona rzeką, a piaskami – bezżywnymi, lecz zdolnymi stawać się gruntem dla nowych strat / egzekucji: „Wszędzie wbijają pale w piaski, które radośnie w niepamięci bieleją” (s. 9). Niepamięć jest radosna – pamięć gorzka. „I wszystkie straty osiadły w czarnej księdze” (s. 6). Czarna księga – zbiór poezji P. Mowczana „Kontynent”, który ukazał się w czarnej oprawie w wydawnictwie „Jarosławiw Wał” w 2014 roku. Czarna księga – swoiste martyrologium wszystkiego, co martwe, i wszystkich umarłych. Czarna księga – metafora ziemi, która pochłania wszystko, co przeżyte. Jakie więc jest imię kontynentu? Ukraińska Atlantyda, która znika w falach czasu, ale do której zniknięcia wielu odnosi się obojętnie. Wierzchołek jej znajdziemy w słowniku zapomnianych rzeczy, środek – w słowniku utraconych słów, a korzeń – w zapomnieniu ludzi, którzy tych rzeczy używali, w zapomnieniu przodków własnych: Płynę i dziwię się, zachowałem słownik Rzeczy zapomnianych w podwodnym świecie: „kołyska”, „kołowrotek”, „niecki”, „łojówka”, które ani z dźwięków utkane, ani z liter. Natrafiłem w słowniku na słowo „ród”, i przypomniałem sobie Mychajła oraz Ustyma, i jak żarzące się węgle schowałem na dno duszy swojej – w mętności dymu… (s. 7-8) Kiedy „granice czasu wodami rozmyto” (s. 6), liryczny bohater jeszcze ściślej widzi swoją więź z ojcem i dziadkiem. Co więcej: tworzy on epos, w którym splata się w jedyny ziemski kontynent mitologia różnych narodów. Jest tu wzmianka i o sumeryjskiej bogini o imieniu Inanna, która odpowiada za zbiory, życie rodzinne i sprawiedliwość, i o słowiańskiej bogini wód – Danie. A jeszcze w tekście poematu Pawła Mowczana można znaleźć klucz do jej odczytania – „Epos o Gilgameszu”: wzmianki o bogini Isztar i mieście Uruk, a także o przewoźniku Urszanabi. Czytelnik obeznany rozumie, że to poemat „O tym, który widział wszystko”: narodziny i śmierć, wojnę i miłość. Poemat o poszukiwaniach nieśmiertelności. Jak przystało, podróż po nieśmiertelność zaczyna się od narodzin. I od zbliżenia przez lirycznego bohatera poematu sumeryjskiej bogini-matki o imieniu Nammu ze swoją matką. Co ważne: to, na pozór radosne wydarzenie, już niesie pierwszą – nie wyrażoną słowami, ale wykrzyczaną tęsknotę: I popłynąłem – chwała bogini Nammu! Ujrzawszy dwie bramy twoich oczu, – o matko! Stoją wieki za nami, przede mną widzę szereg stuleci. Głos wyrwał się na wolność – krzyczałem czemu, – że, z ciemności wyłaniając się, brnę w ciemność? O orędowniczko Dano, mnie ratuj, Powróć do łona matki, zwróć niemożność mówienia! Twoimi oczami kołowrotek widzę, tkam palcami twoimi płótno, każdego wieczora łzami twoimi płaczę, ścierając z kołyski kurz. (s. 14-15) Celowo przytoczyłem tak obszerny cytat, aby pokazać, jak sąsiaduje świat materialny i świat duchowych rozważań oraz poszukiwań lirycznego bohatera. Świat materialny u P. Mowczana występuje bez upiększeń i dosłownie odczuwasz duszą jego ciężar. Ten ciężar poecie (bohater poematu – P. Mowczan, jego autor) przypada przekazać. Bo przecież: Nie kamień ty, nie babka lancetowata ty, ty – nadawca imion i od kamienia starszy, kto ocalił cały świat od niemoty, słowami białą przestrzeń jednocząc… (s. 24) Wielowarstwowość sensu łączy się z naprzemiennością fragmentów napisanych różnymi metrami. Tak, w obszernym cytacie ze stron 14. i 15. sąsiadują jamb pięciostopowy i anapest czterostopowy. Zmiana metrum nie zawsze jest motywowana tematycznym ruchem poematu, ale czasem ledwo zauważalnie akcentuje ważny obraz, na przykład – pęknięcia w czasie: Czas się zaczął, kręciły się zardzewiałe tryby, I zarysowała się pęknięcie w nim… (s. 17) To ledwo zarysowane pęknięcie wyróżnia się dzięki skróceniu wersu anapestu czterostopowego o jedną stopę – do trzystopowego. I dopiero po dziesięciu stronach czytelnik zrozumie w pełni, że to pęknięcie czasu – śmierć, która przerywa (skraca!) życie, kradnie radość nieśmiertelności. I dlatego, wspominając odejście dziadka, poeta pisze: On pęknięcie na piersiach mocno ścisnął, aby dla innych szerszym się nie stało. (s. 27) Pęknięcie czasu – jak rozłam jedynego kontynentu na pięć części świata. I ta tragedia rozłączenia – duszy i ciała, żywych i umarłych – nie omija także języka: Lecz ja nie wiedziałem jeszcze, że w pęknięcia mowy czas wpływa, oddzielając byt. Ja zaś wszystko jednoczę głosem znowu, „świecie!” wołając coraz mocniej i mocniej… (s. 30) Liryczny bohater, jak wiemy, płynie w łodzi („Wiążą ręce, i nogi, i wolę mi! – / niczym kokon leżę w głębokiej łodzi…”, s. 16). Od pęknięcia czasu w tej łodzi powstaje wyrwa, przez którą do Pawła trafia woda smutku i żalu. Jest ona słona od spodu, nie da się jej przepłynąć, chociaż myślał początkowo, że jest możliwość wspięcia się po nitce pępowiny, niczym pajączek, i uratowania się od nocnej kąpieli – śmierci i łez… Oto jedna z przyczyn nocnej kąpieli, jak ją przedstawia autor, wykorzystując symbolikę baśni do tragicznych wydarzeń wojny, które przeżył we wczesnym dzieciństwie: „Jak mi słońce wykopać z popiołu, / a igłę gdzie znaleźć na śmierć Koszczeja? / Chaty, niczym jaja w ogniu popękały, / a dno w łodzi mojej rozszczepione… / Wtykam palce, aby zszyć pęknięcie, / w chacie drzwi, które niczym płot, chwieją się… / – Heil Hitler – wściekle wrzeszczy aryjskość / i martwą wodą zachłystuje się” (s. 33). A oto Hołodomor, wymownie przekazany: Jaki stojący dzień, jakby zaciągnęła rzęsa całe lustro wody i schowała w zielonej głębi pszeniczne kołacze – został sznur od wiązki, który pętlą chwiał się na glinianej ścianie. (s. 35) Znamiennie: wzmianka o wiązce pszenicznych kołaczy przypomina każdemu finałową frazę wielu baśni („Oto wam baśń, a mnie – obwarzanków wiązka”). Ale baśń się skończyła, a sznur zamienił się w pętlę… I kolor nadziei i życia – życia młodego („Trawy nie przewyższam, żyję na poziomie serca”, s. 34) – zamienia się w śmierć…
Zebrać ten świat, rozbity i roztrzaskany, pomaga wzrok autora, który zatrzymuje czas. Fragmenty zszyto na poziomie semantyki i za pośrednictwem rymu. Oprócz pięciostopowego jambu oraz czterostopowego i trzystopowego anapestu, spotyka się wersy sześciostopowego jambu („Wszystko, co istnieje, wciąga ten promień, niczym źrenicę, / na dnie zostają same tylko łupiny”, s. 28). Jest także strofa, gdzie rytm zmienia się z dolnika czterotaktowego w pierwszych dwóch wersach na czterostopowy daktyl: Wypełniła się światłem łódź moja dziurawa, słuch przepełnił się chlupotem morza… Już dopłynąłem: oto próg drewniany – Cicho świeciło ciało przezroczyste. (s. 29) Przezroczyste – niewidzialne, ale takie, przez które widać wszystko. Oto i P. Mowczan poprzez swoją biografię pokazuje nie tylko swój czas, a czas w ogóle („życie takie krótkie, a horyzonty bezkresne…”, s. 34). Te horyzonty budzą w duszy marzenie, by wyrwać się z kokonu („niczym kokon leżę w głębokiej łodzi…”, s. 16), aby wzlecieć, niby motyl, w błękit nieba. Czy chociaż – ponad siebie („jeszcze wyżej – ponad siebie – wzniosę się…”, s. 24). Ów wzniosę się przypomina o Zmartwychwstaniu i o Ukrzyżowaniu. Z jednym z momentów Ukrzyżowania współbrzmi życie. I życie w poemacie P. Mowczana „Potop”, niczym środek przeciwbólowy, którym była zwilżona gąbka, podawana na trzcinie ukrzyżowanym – ocet: Życie we mnie otworzyło się, niczym świątynia, w której wygłaszają proroctwa. Przybiłem tutaj i zapomniałem o tam, powietrzem usta zwilżono, jak octem... (s. 18) W życiu przychodzi przejść cierpienie (przepłynąć morze), dopóki zdołasz (jeśli, oczywiście, zdołasz…) wznieść się. Kiedy czytałam poemat P. Mowczana, nie opuszczało mnie uczucie, że to ukraińska „Ziemia jałowa”. Utwór T. S. Eliota rzeczywiście napisany jest na współbrzmiący temat – związek czasów. I chociaż obrazy u każdego z autorów są indywidualne, to tonacja obu jest podobna. Piaski niepamięci, przez które liryczny bohater poematu „Potop” przedostaje się, niczym przez rzekę zapomnienia (podobnie jak Gilgamesz z przewoźnikiem Urszanabi, orientując się według żerdzi), nie mijają bez śladu: to, co zaczynało się radością niepamięci – stało się „piaszczystym głosem” poety, który wiąże węzłem rozcięty czas: Wszędzie wbijają pale w piaski, które radośnie w niepamięci bieleją. (s. 9) Piaszczysty głos nicią się sukał, Jakby cienko wyprzędzał się z kądzieli, wiązał się węzłem rozcięty czas, odnawiały się linie domostwa. (s. 38) Autor odnawia świat. Staje się głosem, który „niby piasek w klepsydrze” „z powrotem przepływa” (s. 41). Wiąże węzły na pamiątkę. Węzły morskie (sposób mocowania? jednostka miary szybkości życia?). Poruszając się życiowym morzem, liryczny bohater przeżywa osobiste przejrzenie: rwę dawną zieleń, która niczym maska, przylgnęła i do twarzy… rwę opaskę… i przejrzewam – wzrok mnie boli, bo w oczy nalewa się błękit… (s. 41) I te kolorystyczne dominanty – błękitne oraz zielone – w poemacie sąsiadują. A zielony kolor obdarzono różnymi znaczeniami: to trawa („Trawami trawy były, i to nie tylko, bo jednocześnie były i tobą…”, s. 29), to człowiek, to rzęsa wodna. Człowiek zaś może kwitnąć jak trawa (Psalm 72:16) i mijać jak trawa (Psalm 90:5). Będąc obdarzona semantyką życia i śmierci, trawa-człowiek nie wie, co w której chwili w jej losie przeważy. A kolor morza, kolor dni przeżytych, i dni przyszłych, tego dnia, który jest; zielone tkanie z głębi błękitu, życie czy śmierć – nie wiem – kto snuje? (s. 42) Na mojry – greckie boginie losu – nadziei nie ma. „I zielenieje spiżowa Medea / z wściekłości, która zakuta w metal” (s. 40). A poeta atestuje swój czas jako wiek spiżowy, który przechodzi w kamienny – ruch od złego do gorszego: „Jest spiżowy, bo spiżowe popiersia, / choć patyna zielona je trawi… / Dwudziesty wiek – kurortny tłum, / zionie tranzystor – mewa kwili… / Wiek kamienny – pokryty brzeg żwirem… / I te zatory ropy plamami na nim… / I sosna w niebo wgłębia się korzeniami, / krzewi się korona w głębi ziemskiej… ” (s. 40). Nic dziwnego, że ten regres wywołuje u lirycznego bohatera nastroje współbrzmiące z Księgą Koheleta: I wyrzucona z głębi moneta z herbem zatartym, obliczem bez cech pokazuje: bezsensowne wszystko na tyle, jak starty i bezwartościowy piątak… I ja nie chcę znać, w jakim wieku szukali runa, i kto mnie szuka… Krzakami z gór biegną zielone owce, I nóż zielony ziemię przebija… (s. 42) Z jednej strony – teza o marności nad marnościami. Z drugiej strony – teza o wiecznym powtarzaniu tego, co było, jako o wiecznym poszukiwaniu złotego runa. Dla P. Mowczana to runo – człowiek. On szuka człowieka, podobnie jak Diogenes. Dookoła siebie i w sobie – wydobywając z arki pamięci: Z arki wyjdzie cały miniony świat, i ty poznasz Ewę oraz Adama, i wejdziesz ty, jak w zaświaty, w swoje życie, wszedłszy, niczym do świątyni. (s. 22) W momencie owego wchodzenia naprzeciw popłynie zielony kolor. Najpierw ogarnie cię witalność dzieciństwa, uchwycona cudownym pejzażowym obrazem („Krzakami z gór biegną zielone owce”), w którym wyczuwalny jest oddźwięk poetyki B. I. Antonycza. Z czasem zieleń będzie symbolizować śmierć („Na głębi majowej świecę zielonym ciałem, / murując chatynę zieloną z piasku; niczym liście, dłonie moje zazieleniały, i świeci kropla słona na piasku”, s. 34-35), jak w finałowym wersie poematu („I nóż zielony ziemię przebija…”, s. 42). Czy to marna ofiara, czy rytualne składanie ofiary w imię ratunku? Odpowiedź zapewne będzie zależeć od tego, co wybierzesz – piaski niepamięci czy ciężar pamięci… Ciężar, który przygniata, ale i oparcie, które trzyma – stały ląd w piaskach niepamięci.
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro CZEREDNYCZENKO Taki unikalny talent poety – urodzić się w Dniu Niepodległości Ojczyzny siedemdziesiąt lat przed spełnieniem wyczekiwanych marzeń. Przewidział nawet, że ogłoszenie Niepodległości nastąpi w bliskim czasie, osiągalnym dla jego rówieśników, dla jego krewnych i towarzyszy broni. Przewidział i siłą tęsknej miłości, mocą natchnionego słowa wychował, wypielęgnował, utwierdził na triumf prawdziwych dążeń. Widział zaś swoją Ojczyznę poeta tylko do 21. roku życia, pozostałe 48 lat był daleko od niej i rad był ujrzeć choć we śnie tę ziemię, gdzie pozostali rodzice, siostra, dziadek i babcia, wujowie, ciotki, niemało kuzynów i kuzynek oraz – przyjaciele jego i towarzysze drogi... Wszystkiego nie mógł on sobie wyobrazić, co tam dzieje się w domu. Powiedzmy, w 1961 roku Leonid Połtawa pisze „Listy do ojca na Sybir”, spowiedzią bolesny poemat, a on nawet nie wie, że los ojca urwał się jeszcze wtedy, gdy on, Leonid, dopiero wstąpił do Nieżyńskiego Instytutu Nauczycielskiego. Na Sybir ojciec nawet nie dotarł. Mnie poszczęściło się rozmawiać z wieloma rodakami i mieszkańcami wsi rodziny Parchomowyczów (takie jest prawdziwe nazwisko poety) – i wszyscy mówili o jego ojcu Eduardzie Adamowyczu jako o wspaniałym lekarzu, szczerym i dobrym człowieku, inteligentnej osobie; o jego matce Lubow Uljaniwnie z Solanyków (ludzie mówią – Olejaniwnie) – jako o dobrej nauczycielce, mądrej i pełnej woli kobiecie, dzielnej i mądrej opiekunce. Wszyscy najlepszymi słowami wspominali sumiennego i zdolnego chłopca Lonię oraz jego miłą siostrę, piękność Walę. Koledzy i koleżanki z klasy wierzyli, że ich towarzysz Leonid Parchomowycz zostanie znanym pisarzem, oni do dziś mają nadzieję na spotkanie z nim. On gdzieś jest, on żyje, on musi długo żyć, bo on nie tylko jest ich ulubieńcem, on – jest wyrazicielem ich myśli, uczuć i nadziei ich. Rzeczywiście, Leonid Parchomowycz (albo jeszcze Jensen, jak przybrał sobie on „nierozpoznane” nazwisko dla bezpiecznego życia na obczyźnie) stał się wybitnym pisarzem. Literackie imię jego – Leonid Połtawa. Urodził się 24 sierpnia 1921 roku we wsi Wowkiwci w rejonie romeńskim obwodu połtawskiego (od 1939 roku – sumskiego). Matka – nauczycielka, ojciec – lekarz. Miał Leonid dobrych nauczycieli (Mykoła Chrystowyj, Serhij Szczerbań, Lubow Olejaniwna) i dobrych przyjaciół (Josyp Dudka, Wasyl Łaszczenko, Mykoła Stenka). W Romnach żyli dziadek Adam i babcia Kateryna, w Wowkiwcach – dziadek Olejan i babcia Marija. Leonid z Josypkiem (później znanym Josypem Dudką) chodzili do dziadka Prywoja po książki na Fabrycczyne. Próbowali też sami pisać. I malować. Kąpali się w Suli, pływali łodzią. Nauczycielka Jewdokija Iwaniwna Piwtorak, koleżanka Leonida z klasy, zachowała cenną grupową fotografię, na której są – uczniowie siódmej klasy Szkoły Średniej w Wowkiwcach. Wśród nich i Leonid, i jego matka, Lubow Olejaniwna, jako wychowawczyni klasy, i Jewdokija. W ósmej klasie koledzy z klasy już go nie pamiętają. Kończył on Szkołę Średnią w Lubeczu na Czernihowszczyźnie (1938). Mówią, że w związku z mianowaniem Eduarda Adamowycza do pracy w Lubeczu. Może i tak. Ale w noweli „W wiśniowym kraju” dziewięcioklasistka Agłaja (portret jej autor pisał z siostry Wali) mówi tak: „Wiesz, dlaczego przeprowadziliśmy się tutaj? NKWD zaczęło interesować się ojcem, oto i wyjechaliśmy”. Lecz przed wszechwidzącym okiem chować się – daremny trud... W 1938 roku Leonid wstępuje do Nieżyńskiego Instytutu Nauczycielskiego. Gdzieś po tygodniu zabierają jego ojca – Eduarda Adamowycza. Dopiero niedawno wyjaśniło się, że 21 września sądziła go trójka, a 24-go wyrok został wykonany. Skasowano wyrok dopiero w 1959 roku. Ale nic o tym Leonid nie wiedział. Zresztą nie było kogo pytać. Ale jakże Leonidowi poszczęściło się jednak ukończyć instytut? Istnieje opinia, że wstawił się za nim Maksym Rylski, który nawet udzielał Leonidowi pomocy, kiedy ten opowiedział smutną „biografię”. Leonid bywał u Maksyma Tadejowycza w domu i na daczy, korespondował z nim i całe życie pamiętał jego przyjacielskie lekcje i rady. Dedykował mu szereg wierszy, a także na śmierć swojego nauczyciela napisał „Balladę o piątym łabędziu”. Jak wspominał, „16 listów M. Rylskiego... spłonęło w baraku gdzieś koło Jungfernheide, w Berlinie, gdzie, prawdopodobnie, bezpośrednio trafiła lotnicza bomba (siedzieliśmy w rowie)”. Oczywiście, pomagał Leonidowi i profesor Mykoła Sajko, jego wykładowca, pisarz. Instytut ukończył w 1940 roku. A teraz zwróćmy uwagę na przypis w książce Iwana Łewadnego „Leonid Połtawa – mistrz różnorodnych gatunków” (str. 26): „L. Połtawa przebywał pewien czas przed wojną w m. Lustdorf (teraz Czornomorka) koło Odessy. Dało mu to okazję dokładniej opanować język niemiecki (w Lustdorfie mieszkali Niemcy koloniści, zlikwidowani lub wysiedleni po wojnie) oraz obserwować życie czarnomorskich rybaków”. Pewnie, że tę informację autor otrzymał z ust poety. Może właśnie tutaj pracował Leonid w roku szkolnym 1940/41? Przecież żeby „dokładniej opanować język niemiecki”, potrzebny był czas. Jasne jest jedno: Morze Czarne i Odessa tak spodobały się pisarzowi, że przez całe życie twórcze były w centrum uwagi i artystycznego przemyślenia. W roku szkolnym 1941/42 (obrazowo mówiąc) Leonid Parchomowycz pracował w Romnach w gazecie „Widrodżennia”. Jak dla mnie, właśnie o tym jest jego nowela „Piękny pogrom”, gdzie w postaci Wasyla poznajemy Leonida, a Ostap – może i prawdziwe imię, bo pisarz wspomina go i w tej noweli, i w „Listach do ojca na Sybir” (choć w poemacie wydarzenia przeniósł do Łubni): I ciebie, mój Ostapie, przyjacielu, Co ze Lwowa przybyłeś do Łubni, Co przyniosłeś w niezasiane dusze Niebiesko-żółtego kwiatu ognie, – Przypomnij, jak zbieraliśmy broń, Jak wyprowadzaliśmy: „Nie czas”, Jak powiedział: „My niemieckie rozboje Ochłodzimy wodą Dniepru!”... Przypomnij, przypomnij, Ostapie: Wronami zlatywało gestapo, Lecz zdołaliśmy ich ślad Na Suli puścić pod lód Jeszcze i zostawić napis na drzwiach, Głośny, jak strzał: Bandera! To członek Grupy Pochodnej Rewolucyjnej OUN, towarzysz broni Leonida. Swoją drogą, w notce biograficznej Leonida, pisanej ręką samego Połtawy („Kijów”. Antologia, Nowy Jork, 1984) czytamy: „Współpracownik Grupy Pochodnej OUNr na Sumszczyźnie i Połtawszczyźnie podczas drugiej wojny światowej”. Z noweli „Piękny pogrom” wyłapujemy jeszcze takie szczegóły: „Młodzieniec, który dopiero co uczył się rzemiosła redakcyjnego” (o gazecie – „kawałki z niemieckimi rozkazami w ukraińskim tłumaczeniu”), „ukraiński młodzieniec,
absolwent instytutu i poeta”. I oto słowa Ostapa skierowane do Wasyla (czyli Leonida): “Ono (wasze imię – D. Cz.) jest już dość znane. A poza tym byłem kilka razy na waszych występach w teatrze, wasze poezje nie raz mnie wzruszyły”. Tak, w Romnach działał Ukraiński Teatr Muzyczno-Dramatyczny imienia M. Łeontowycza. Według oficjalnych statystyk w ewidencji władz znajdowały się wtedy wszystkie kulturalno-twórcze siły artystyczne – muzycy-profesjonaliści, dyrygenci, aktorzy, poeci, malarze, rzeźbiarze i inni. A według słów współczesnego badacza Wałerija Hajdabury “W istocie, sztuką globalnej aluzji była cała przestrzeń ukraińskiego teatru w okupacji, który inspirował się ideą godności narodowej” (Teatr, zachowany w archiwach. Kijów, Mystectwo, 1998). Leonid Parchomowycz działa w ukraińskim podziemiu. I oto nadeszła godzina, gdy Ostap mówi do Wasyla (czyli Leonida): “– Ty naprawdę jesteś poetą, Wasylu, może i wielki poeta z ciebie będzie. Musisz natychmiast stąd odejść, nie siebie ratować, a talent. Talent nie jest twój. Prawdziwy talent – to dobro narodowe”. I bierze Ostap na siebie zaszczytną misję: ratować to “dobro narodowe”. Po starciu z gestapowcami odprowadza go do pociągu, który wiezie robotników do Niemiec: “Powoli, na wzgórze, jechał pociąg, i Ostap rozkazał młodzieńcowi: – Wsiadaj, przedzieraj się na zachód”. Taka jest artystyczna wersja noweli. Łewadnyj pisze tak: “Wywieziony przymusowo do pracy w Berlinie, w Niemczech, poeta przebywał w obozach niewolniczej pracy na Bessemerstraße, Tempelhof. Z czasem, w związku z listem-wezwaniem od Swiatosława Hordynskiego – za próbę ucieczki z obozu, jak i za organizowanie wieczorów literackich w obozach oraz za pomoc rodakom-jeńcom wojennym – pod koniec 1943 roku został uwięziony w Poczdamie, skąd po trzech i pół miesiąca wyszedł do pracy w redakcji czasopisma “Dozwilla”, które redagował Swyryd Dowhal dla ukraińskich robotników w Niemczech. Jednakże on wkrótce Leonid Połtawa z żoną Hałyną Waker, 1986 rok porzucił tę pracę i wrócił do obozu OST-Arbeiterów, gdzie przez red. Bohdana Krawciwa otrzymywał literaturę dla siebie i swoich pokrzywdzonych rodaków, w szczególności utwory Jewhena Małaniuka, “Marię” Ułasa Samczuka i inne”. Przebywał on w wielu różnych obozach i za każdym razem pod innym nazwiskiem. O jednym z nich wspomina: “...OST-obóz na Bessemerstraße, ogrodzony drutem kolczastym, taki, gdzie nawet noga obcego psa nie mogła postąpić (początkowo, bo potem nauczyliśmy się wychodzić i z jeszcze gorszych obozów w nocy na zbombardowane dworce czy do sklepów)”. W obozach przesiedleńczych w Niemczech byli też Ołeksandr Weretenczenko, Leonid Łyman, Mychajło Sytnyk, Iwan Manyło, Hanna Czeriń, Olha Łubska, Petro Karpenko-Krynycia, Jar Sławutycz, Ołeksandr Zaporiżski... Tutaj Leonid Połtawa odnajduje swojego przyjaciela Josypa Dudkę i drukuje go w czasopiśmie “Dozwilla”. Petro Rotacz z Połtawy pisze do mnie: “Dla mnie Leonid Połtawa jawi się w jednym szeregu poetów naszych obozów niewolniczych, zwanych ostarbajterskimi, w którym stali Heras Sokolenko, Hanna Czeriń, Wasyl Onufrijenko, Josyp Dudka... Ich głosy z tych nielicznych gazet i czasopism, które wychodziły w Berlinie, docierały do naszych obozów i wzmacniały nas duchem miłości do Ukrainy, zapalały wiarą w jej lepszy los, wzywały do walki o niepodległość Ojczyzny. A ich imiona ryły się w sercu na całe życie, stawały się drogowskazami na przyszłość”. Tymczasem, pamiętając przyjacielskie rady Maksyma Rylskiego i Wołodymyra Sosiury, Leonid Połtawa pisze poezje, zamieszcza je w czasopismach “Naszi dni”, “Mali druzi”, “Doroha”, “Dozwilla” oraz w ukraińskich gazetach. W 1946 roku w Ratyzbonie tworzy sztukę dla dzieci “Mysia wojna” i wierszowaną bajkę “Małpi król”. Teatr “Leleka” pod kierownictwem Teodozija Wereszczynskiego objeżdża obozy dla osób przemieszczonych, gdzie pokazuje te dwa przedstawienia zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych. Wkrótce potem, świadczy Iwan Łewadnyj, Mychajło Sytnyk i Leonid Połtawa w obozach urządzali wieczory literackie, na których Sytnyk czytał swój poemat “Kolejarz”, a Połtawa – wiersze o UPA. Występował Leonid także z Masiejem Siadniowem, białoruskim poetą, którego tłumaczył. Jeszcze ucząc się w Lubeczu, często bywał na białoruskim brzegu Dniepru, przyjaźnił się z białoruskimi rówieśnikami i przyswoił od nich ich język. I oto w Augsburgu wychodzi pierwszy tomik poetycki Leonida Połtawy “Za murami Berlina” (1946). “Taką harmonijną całość między formą i treścią rzadko zdarza się czytać wśród naszych obecnych poezji emigracyjnych, – pisał Leonid Mosendz w czasopiśmie “Zweno”. – To jest rzeczywiście zbiór, a nie poetycka sałatka. Zbiór, prowadzony jedną myślą przewodnią, wykonany niemal bezbłędnie pod względem literacko-artystycznej formy. Rymy świeże i dźwięczne..., rozmiar zgrabnie utrzymany, wyraz oszczędnie-skupiony, epitety dopasowane, obrazy jasne i wyraziste”. A jeśli chodzi o nasycenie tematyczne, to jeszcze bardziej zachwycające: “Treść ideologiczna? Gorący protest przeciwko eksperymentowi “Nowej Europy” nad ciałem i duszą człowieka. I taka sama gorąca wiara w prawo, wolność i przyszłość tego człowieka. Najlepiej określa ją wiersz “Kim jesteśmy” – zamiast przedmowy – swoisty program zbioru. Chce się wierzyć, że autorskie “my” – to nie tylko językowo-umowna kurtuazja, a rzeczywiście nasza “ukraińska Ukraina”, w języku której pisane są utalentowane wersy autorskich poezji”. A Jurij Klen jeszcze z publikacji w zbiorze MUR-u zauważył jego poemat “Pani Herta” i zaznaczył, że “stanowi on dla nas wzór subtelnej doskonałości, której spodziewać się można od w pełni dojrzałego talentu. Takiego pod względem formy i treści doskonałego wiersza nie znajdziemy u nikogo z młodych poetów”. Wspominając swoje spotkania z Leonidem Połtawą w powojennych Niemczech, Iwan Łewadnyj pisze, że “L. Połtawa wtedy zaczytywał się J. Klenem, O. Stefanowyczem, R. M. Rilkem; uważnie wsłuchiwał się w myśli wybitnego poety-wisnykiwca Jewhena Małaniuka, z którym zaprzyjaźnił się w Ratyzbonie, i ta poetycka przyjaźń oraz współpraca trwała także w Ameryce niemal do ostatnich lat życia tego poety, który słusznie nazywał siebie “imperatorem żelaznych strof”. W 1948 roku wychodzi zbiór “Żółte karuzele”, 1952 – “Ukraińskie ballady”, 1958 – “Rzymskie sonety”. Znamienne, że nawet w książce z włoskich wrażeń na czołowym miejscu – myśli o Ojczyźnie. Przede wszystkim on w tym południowym kraju “spotyka się” z Mychajłem Kociubynskim, który “stał na capryjskim szczycie, jak na wierzchołku światowej sławy”. I choć gdzie przebywa poeta, a widzi święte obrazy rodzinnego kraju: “O ziemio przodków! Ty znów prze-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...ze mną pojawiasz się i tu jako jasna ikona”. W latach 1951–1952 w dwutygodniku „Сучасна Україна” [Suczasna Ukraina] drukuje się, a w 1952 roku w Monachium ukazuje się osobnym wydaniem zbiór nowel Leonida Połtawy „W wiśniowym kraju”. Posłowie do niego napisał rodak z Instytutu Niżyńskiego Iwan Koszelewec. „Coraz częściej, – czytamy w nim, – Połtawa zaczyna wracać do prozy. Sam uważa się za ucznia Chwylowego, Janowskiego i Włocha Malaparte. Zjawiska, według naszego poglądu, prawie niezgodne i pod względem nauki bardzo różnej wartości: tak niebezpieczne jest dla ukraińskiego pisarza uważanie za swoich mistrzów dwóch pierwszych, jak równie pożyteczne jest uczenie się od ostatniego. Ale tym bardziej interesujące będzie czekanie na skutki. A tymczasem możemy stwierdzić, że Połtawa jest ciekawym narratorem, który rozumie słowo i potrafi z nim zręcznie eksperymentować. Z czym zapewne zgodzi się także czytelnik, przeczytawszy te nowele”. (Większość nowel z książki została wydrukowana w ostatnich numerach z 1999 roku gazety „Żywa woda”). Dziesięć lat później w Nowym Jorku ukazuje się jego powieść historyczna z czasów hetmana Iwana Mazepy „1709”, która stała się jednym z zauważalnych dzieł literatury ukraińskiej. Materiałem do napisania powieści posłużyła pisarzowi praca w paryskich archiwach. Po Niemczech Leonid przez kilka lat mieszka w Paryżu, następnie w Madrycie kieruje ukraińskim wydziałem Hiszpańskiego Radia Narodowego, po czym przez kilka lat pracuje w Radiu „Wolna Europa” w Monachium (RFN). W 1958 roku przeprowadza się do USA, gdzie pracuje w ukraińskiej redakcji Radia „Głos Ameryki”, redaguje ukraiński dziennik „Swoboda”, ukraiński magazyn „Wisnyk” i in. Tam, za oceanem, ukazują się jeszcze cztery jego zbiory poetyckie – „Biała trawa” (1963), „Waltornia” (1972), „Z hiszpańskiego zeszytu” (1978), „Smak Słońca” (1981) – jako spojrzenie na Ukrainę z różnych punktów kuli ziemskiej (Ameryki, Hiszpanii, Alaski). Zakochany nostalgiczny wzrok... Gęstym metaforycznym pisaniem, wysokim, wręcz symbolicznym napięciem naznaczony jest zbiór „Biała trawa”. To jakby wybuch niepokojących przeczuć, przewidywań płomiennego poety, jego próba zajrzenia w przyszłość ojczystej ziemi i świata. Poeta nawet wtedy, gdy ziemia pokryła się białą trawą, widzi nadzieję. A ta nadzieja – to Matka. Ale ty aż w pamięć stuleci, W pamięć wieczności, wieczna, sięgniesz: Bez uwagi, miłości i spotkań – Białotrawie to przeminiesz...
Wyjątkowym mistrzem Leonid Połtawa był także w gatunku poematu. Zwracają uwagę jego szerokie poetyckie płótna „Eneida modernа” (1955), „Niekończąca się bitwa” (1959), poświęcona Iwanowi Mazepie, „Tęcza” (1963, 1985), „Słowo o Ukrainie” (1970) oraz zbiory „Poematy” (1983) i „Profile” (1989). Dobrego słowa zasługuje epicki poemat „Nestor”, choć być może pozostał on do końca niedokończony. Ale to – zjawisko. Sądzę na podstawie fragmentów, które miałem okazję czytać, oraz z opinii jego przyjaciół. A przecież należy też godnie ocenić jego prozę, dramaturgię i libretta do oper i operetek, utwory dla dzieci i młodzieży (ukazało się ponad dwadzieścia wydań), publicystykę, teatralne i kinoznawcze prace. W Ukrainie już ukazały się: „Leśna księga” (oprac. rodziny Czerednyczenków, il. Oljana Ruta; Kijów, „Wesełka”, 1995), znakomita „Abecadło z historii Ukrainy” (il. Jarosław Paladij; Kijów, „Lass Company LTD”, 1994), „Mały dzwonnik z Konotopu. Opowiadania historyczne. Kijów, Globus, 1995), „Abecadło z historii Ukrainy” w wydaniu „Ukraińskie abecadło” (Kijów, „Wesełka”, 1996), powieść historyczna „1709” (cz. „Berezil”, nr 1-2, 1998), pierwszy tom utworów Leonida Połtawy „Żniwa” (Kijów, „Zadruha”, 2000) oraz niektóre wydania reprintowe. Na scenie Opery Narodowej od 1995 roku wystawiane jest przedstawienie „Anna Jarosławna, królowa Francji” (Antin Rudnyckyj, Leonid Połtawa). Ale pracy jeszcze wiele, by sprowadzić Leonida Połtawę na ojczyznę, jak tego pragnął. Leonid Połtawa często mówił: „Lubię pracować dla dzieci”. Im zaś, dzieciom, teraz cieszyć się pięknem języka jednego z najlepszych twórców dla najmłodszych czytelników („Łabędzie”, „Kociy chór”, „Abecadło wesołe dla dorosłych i maluchów”, wiersze, bajki, poematy, opowiadania, libretta operetek „Lis Mykyta”, „Leśna królewna”, „Małpi król”, „Lisi bazar”, a także powieści „Czy jutro wzejdzie słońce?” i „Nad błękitnym Morzem Czarnym”, poetycka „Abecadło z historii Ukrainy”). A ile sił i zapału poświęcił Połtawa pracy społecznej. Jeszcze w Niemczech wraz z Leonidem Lymanem redaguje czasopismo „Szkolarik”. Zostaje współzałożycielem Związku Pisarzy MUR (Artystyczny Ruch Ukraiński). Później „Leonid Połtawa – jak świadczy inż. M. Szpontak – wraz z Bohdanem Hoszowskim był współzałożycielem organizacji Ukraińskich Pracowników Literatury Dziecięcej, a wspólnie z Bohdanem Steblśkim (jeszcze w Europie) – współzałożycielem Stowarzyszenia Działaczy Kultury Ukraińskiej. Przez jedną kadencję był przewodniczącym ADUK, a następnie został wybrany Honorowym Członkiem tego zasłużonego związku działaczy kultury ukraińskiej”. Pracował jako redaktor gazet „Swoboda”, „Narodowa trybuna”, Biuletynu UKKA, „Naszego świata”, Wisnyka OOCZSU, w redakcji „Wyzwolonej drogi”. Redagował czasopismo dla młodzieży „Skrzydlaci”. I czasopismo to nie zaginęło do dziś, obecnie redaguje je Lesia Mowczun. Większość swojego życia Leonid Parchomowicz przeżył pod „prawdziwym nazwiskiem” Jensen – nazwiskiem-amuletem przed drapieżnymi łowcami niepokornych dusz, nazwiskiem-legendą. Miłą i piękną wersję zbudował o swoim szwedzkim rodowodzie w sławnej powieści „1709”. Natchnęły go na to „Szwedzkie mogiły” nad Sulą, na które jako uczeń biegał z Josypem Dudką, a być może zbierał się na nie także z dziadkiem Prywojem (Jakowem Fedorowyczem Bohosławskim), w którego bibliotece się rozkoszowali. Leonid wspomina te mogiły także w noweli „W wiśniowym kraju”, malując portret swojej siostry w postaci Aglai: „Jest wysoka i smukła, kiedyś, wcześniej, byłaby z niej ciemnooka dziewczyna, która strzeże nocą szwedzkich mogił pod Romnami – miastem historii i rumianków...”. I oto niedawno udało się zdobyć też dokumenty prawdziwego Leonida (zachowała je jego kuzynka po ojcu – Gaik Eleonora Aleksandrowna). Kopię świadectwa dojrzałości o ukończeniu Liubeckiej szkoły średniej, wystawionego na imię Parchomowicza Leonida Edwardowicza. Wypis z księgi metrykalnej Parafialnego Rzymskokatolickiego Kościoła w Gross-Werder z 1898 roku, który poświadcza, że ojciec Leonida, Parchomowicz Edward Adamowicz, urodził się 28 lipca 1898 roku w mieście Romnach w guberni połtawskiej. Zaświadczenie z 28 maja 1949 roku – nauczycielce Wowkowieckiej szkoły średniej w rejonie romeńskim obwodu sumskiego Parchomowicz (Solanyk) Ljubow Ul. Zaświadczenie z 31/XII-1934 r. lekarzowi Parchomowiczowi Edwardowi Adamowiczowi o tym, że rzeczywiście ukończył 16 grudnia 1934 roku Kijowski Państwowy Instytut Medyczny. Różne prośby Parchomowicz Jadwigi Adamówny do różnych dawnych instytucji o los brata Edwarda Adamowicza. Zaświadczenie o śmierci siostry Leonida Parchomowicz Walentyny Edwardówny (zmarła 14 czerwca 1945 roku, o czym Leonid także nie wiedział). I wreszcie zawiadomienie SBU o tragicznym losie ojca Leonida – Parchomowicza Edwarda Adamowicza, ur. 1898 roku. Najwyraźniej przyjęte nazwisko-legenda Jensen zobowiązywało go do służenia wiernie i szczerze ideii państwowej sławnego hetmana Ukrainy Iwana Mazepy, a zarazem chroniło go przed fatalnym końcem. A pamięć o swojej rodzinie przeniósł przez wszystkie lihodziejstwa i wstrząsy. Jak już wspomniano, z woli Bożej Leonid Połtawa urodził się w dniu, o którym marzył całe życie – w Dniu Niepodległości Ukrainy (którego nie dożył nieco ponad rok). Przeczuwał, już widział zwycięskie salwy na cześć największego święta swojego narodu:
Niech będą drogi, nie ścieżynki,
Niech miliony – na jedną drogę!
Ukraino, sprawisz ty obżynki,
Te, które Państwem nazwą.
Tłumaczenie maszynowe
Niewypowiedziana i nieodwracalna strata: w 86. roku życia odszedł od nas wielki pracownik, wybitny pisarz i szlachetny Ukrainiec, wychowawca całej plejady mistrzów słowa Dmytro CZEREDNYCZENKO.
Dmytro Semenowycz Czerednyczenko (30.11.1935, wieś Mieżyricz w rejonie kaniowskim, obecnie obwód czerkaski – 20.08.2021, Kijów) – ukraiński poeta, prozaik, tłumacz, pedagog, folklorysta, znawca sztuki, działacz społeczny. Po ukończeniu Mieżyrickiej szkoły średniej (1953) studiował w Kijowskim Instytucie Pedagogicznym (1953–1957). Uczestniczył w ekspedycji dialektologicznej na Czernihowszczyźnie (1955), a także w pierwszej ukraińskiej ekspedycji antropologicznej (Ukraina, Mołdawia, Białoruś, Rosja; 1956). Nauczał na Kijowszczyźnie i Wasylkowszczyźnie (1957–1963), pracował w dziennikarstwie i wydawnictwach (1963–1982). W latach 1991–2002 wydawał czasopismo ludoznawcze dla ukraińskiego szkolnictwa „Żywa Woda”. W 1987 r. wspólnie z pedagogami na bazie ośmioklasowej szkoły w Hnidyni w rejonie boryspolskim założył Małą Akademię Sztuk Ludowych (MASL) im. P. Czubynskiego, gdzie po raz pierwszy na Ukrainie wprowadzono naukę tradycyjnych rzemiosł, prowadzenie lekcji ludoznawstwa, zapisywanie i rekonstruowanie przez uczniów ludowych świąt i obrzędów, miejscowego folkloru, utworzono muzeum etnograficzne. Upowszechnianiu idei pedagogiki ludoznawstwa i MASL sprzyjały liczne publikacje D. Czerednyczenki w fachowych wydawnictwach (czasopismach „Ukraińska mowa i literatura w szkole”, „Radziecka szkoła”, „Ukraina”, „Barwinek”, gazecie „Radziecka oświata” itp.). Od 1992 r. kierował związkiem literackim „Radosyń” przy Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy. Autor licznych zbiorów poetyckich dla dorosłych oraz książek poetyckich i prozatorskich dla dzieci, ukraińskiego elementarza „Materynka” (1992), szkolnych czytanek „Jaskółka”, „Biała chata”, „Pisanka” (1992), „Zielona niedziela” (1993), kilkutomowej antologii poezji ukraińskiej diaspory „Listek z wyraju” (2001, kn. 1, 2002, kn. 2), „Żurawiki” (2011, kn. 3), przekładów słowackich baśni ludowych „Słowackie baśnie ludowe” (1982, 1990), litewskich baśni ludowych „Czarodziejski pierścień” (2006), a także wierszy, poematów, powieści i opowiadań z języków czeskiego, słowackiego, rosyjskiego, białoruskiego, litewskiego i łotewskiego. Autor badań o P. Czubynskim, S. Wasylczenku, W. Suchomlinskim, K. Stecenku, o rodzie Symyrenków i in., rozpraw o ukraińskich i litewskich pisarzach, artystach i pedagogach. Wielki wkład Czerednyczenki w przywrócenie pamięci o folklorystce, etnografie i działaczu społecznym P. Czubynskim na jego ojcowiźnie i w ogóle na Ukrainie. Odnowił grób P. Czubynskiego w mieście Borysplu, napisał scenariusz filmu dokumentalnego „Ród” z okazji 150. rocznicy jego jubileuszu (1990). Przez blisko 30 lat pracował nad popularnonaukowym szkicem „Pawło Czubynski” (Kijów, 2005), w którym odsłonił okoliczności kształtowania się i rozwoju dramatycznej postaci poety i tłumacza, działacza społecznego, autora ukraińskiego hymnu,
naukowca o światowym imieniu P. Czubyńskiego. Dmytro Czerednyczenko odznaczony Dyplomem Honorowym Rady Najwyższej Litewskiej SRR, honorowym odznaczeniem UPC KP „Jerzy Zwycięzca” II stopnia, laureat nagród im. Pawła Czubyńskiego (1992), im. Maksyma Rylskiego (1994, za przekład poematu K. Donelaitisa „Pory roku” oraz opracowanie antologii poezji litewskiej w języku ukraińskim), im. Łesi Ukrainki (za powieść-bajkę „Chłopiec Orzeszkowe Ziarno i Leśnica”, 2009), im. Oleny Pczilki (2015), im. Iwana Ohijenki (1996), nagród Litewsko-Ukraińskiego Funduszu Kulturalnego im. Tarasa Szewczenki (1999), im. Świętego Hieronima (2015), „Błagowist” (za książkę „Dotyki”, 2019). Kawaler Orderu Wielkiego Księcia Litewskiego Giedymina III stopnia (1996) oraz Orderu „Krzyż Rycerski” – „Za zasługi dla Litwy” (2003). Zasłużony nauczyciel Ukrainy (1988). Odznaczony medalem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. Hryhorija Waszczenki (2006). Szczery i szlachetny człowiek, głęboko przyzwoita osobowość, Dmytro Semenowycz pozostawia swojemu narodowi wybitne dziedzictwo jako utalentowany poeta i tłumacz, a także wzruszający przykład tego, jak skromnie, bez hałasu służyć ukochanej Ojczyźnie. Będzie na zawsze z tymi, których ogrzał swoim Słowem i Czynem, z tymi, których natchnął na dobrą drogę – jego prawdziwa i czysta miłość, jego nieodmienne życzenie „Dobrego ranka!”... Indyjscy mędrcy mówią, że po przekroczeniu granicy 83 lat dusze stają się stróżami Ziemi... Tak bardzo chce się w to wierzyć – w końcu Dmytro Semenowycz i tutaj strzegł, mnożył światło „po pas – w chabrach, po serce – w zbożu”, a światło wyryte jest na wiecznych tablicach – i odradza się po pozornym zgaśnięciu, jak zapowiedział mądry patron Czerednyczenki – Święty Hieronim, jak zapowiada go Chłopiec Orzeszkowe Ziarno, jego Czurlionis, jego bliskie dusze, przyjaciele i nauczyciele, jego Słowo i Twórczość... Bez takich ludzi nasz świat płycieje... Spoczywaj w pokoju, drogi Przyjacielu! Zasłużyłeś na szacunek i wdzięczność swoich współobywateli. Nasze kondolencje rodzinie, w szczególności żonie Halinie Kyrpie, córce Olianie Czerednyczenko.
Anna Bahriana, Ołeksander Bożko, Serhij Borszczewski, Wasyl Wasylaszko, Anatolij Hatnenko, Iryna Hnatiuk, Lubow Hołota, Alla Dyba, Roman Didula, Petro Zasenko, Ludmyla Iwannikowa, Mykoła Ilnycki, Wasyl Kliczak, Jurij Kowal, Mychajło Lytwynec, Ludmyla Łukjanczenko, Pawło Mowczan, Lesia Mowczun, Maria Morozenko, Mychajło Najenko, Olena O'Lir, Oleś Łupij, Dmytro Pawłyczko, Jarosława Pawłyczko, Dmytro Pylypczuk, Natalka Pokład, Jurij Popsujenko, Mychajło Sydorżewski, Andrij Sodomora, Anatolij Czerdakli, Dmytro Czystiak, Raul Czilaczawa, Oksana Szałak, Wasyl Szkliar 22.08.2021 r.
Redakcja tygodnika „Słowo Proświty” głęboko smuci się z powodu wiecznego rozstania z wybitnym i life-giving pisarzem Dmytrem Semenowiczem Czerednyczenką, stałym naszym autorem i doradcą, uważnym czytelnikiem. D. Czerednyczenko na kilka dni przed odejściem przesłał do redakcji artykuł z okazji 100-lecia urodzin Leonida Połtawy, który publikujemy. Pomyślmy o Dmytrze Semenowiczu szczerym słowem i życzmy sobie, aby jego bogata spuścizna twórcza dotarła do czytelnika ukraińskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Kijowski niezależny teatr „Maskam Rad” świętował dziesięć lat od dnia powstania. Razem z aktorami wydarzenie uczciło wielu dawnych wielbicieli tego zespołu, a także ci, którzy dowiedzieli się o teatrze nie tak dawno. Teatr został stworzony w maju 2011 r. Jednak za swoje urodziny uważają tu 2 lipca – właśnie tego dnia odbyła się premiera w ramach sceny teatralnej Międzynarodowego festiwalu etnokulturowego „Trypilskie koło”. Od tamtej pory teatr bardzo lubi festiwale i nie tylko bierze w nich udział, ale i sam je organizuje. Przez te lata w repertuarze pojawiło się ponad czterdzieści spektakli, a do zespołu teatru dołączyło ponad 35 aktorów. – Dziesięć lat dla niezależnego zespołu teatralnego – to dużo – zaznaczyła kierowniczka Teatru „Maskam Rad” Inna Honczarowa. – Pracujemy bez wsparcia ze strony państwa i miasta Kijowa. Jedyne stałe źródło dochodu – środki za bilety, które widz kupuje na nasze spektakle, czyli dobrowolne datki obywateli na działalność niezależnego teatru. Nasz teatr stał się fundamentem dla prowadzenia i organizacji różnorodnych wydarzeń kulturalnych. Stopniowo staliśmy się jednym z najpotężniejszych organizatorów festiwali na Ukrainie. Razem z Narodowym historyczno-architektonicznym muzeum „Kijowska Twierdza” stworzyliśmy pierwszą na Ukrainie cross-sektorową multidyscyplinarną platformę kulturalną „Kreatywna twierdza”. Początkowo dawaliśmy spektakle tylko w dni wolne. Dziś już pracujemy także w dni powszednie. Od jesieni 2013 roku główną sceną teatru jest Kijowska Twierdza. A w 2014 roku razem z muzeum zapoczątkowaliśmy Międzynarodowy festiwal kina historycznego „Poza czasem”. W tym roku w maju przeprowadziliśmy go już po raz ósmy. To unikalny festiwal, odpowiedników którego nie ma na Ukrainie, nie tak wiele podobnych festiwali jest na świecie. Prezentujemy ciekawe filmy, których nie znajdziesz w internecie, z historii Ukrainy i innych państw. Także teatr jest stałym partnerem i współorganizatorem międzynarodowych festiwali teatralnych. Jesienią 2013 roku odbył się Pierwszy międzynarodowy festiwal „Joy-Fest”. Chociaż to festiwal teatralny, ale w jego ramach prowadzimy także wystawy i koncerty. Łącznie odbyło się 7 takich festiwali. W 2015 roku zapoczątkowaliśmy festiwal teatrów dziecięcych „Joy-Fest-dzieci”, który przeprowadziliśmy 5 razy, ostatni raz w 2020 r. online. Pierwsze dwa festiwale dziecięce odbywały się w Muzeum „Kijowska Twierdza”, ale ponieważ znacznie wzrosła liczba jego uczestników, kolejne odbywały się w innych lokalizacjach. Jeszcze jeden festiwal – Ukraińskiej muzyki klasycznej „Smalta”, który pierwszy raz odbywał się w murach Narodowego rezerwatu „Sofia Kijowska”, a potem – w „Kijowskiej Twierdzy”. Także, zaczynając od 2019 roku, dwukrotnie przeprowadziliśmy międzynarodowy festiwal monodramów „Solo Plays Fest”. W sumie w naszym dorobku twórczym jest 20 festiwali w różnych gatunkach sztuki. Ale to właśnie teatr wystąpił jako fundament naszej działalności kulturalnej. Moi koledzy – to nie po prostu aktorzy teatru, oni są naszymi współmyślicielami, sojusznikami. Razem pracujemy dla jednej wielkiej sprawy. To nawet nie praca, to – nasze życie. Zawsze tworzymy dla widza, aby było mu komfortowo i ciekawie. Aby zastanowił się nad tymi sensami, które chcemy przekazać. Pozycjonujemy się jako teatr formatu intelektualnego, jednak takie pozycjonowanie wymyśliliśmy nie my, a nasi widzowie. Nawet w elementarnej komedii staramy się zawrzeć pewien sens i przekazać go publiczności. – Także mamy projekt „Kreatywna Ukraina” – kontynuował współzałożyciel Teatru „Maskam Rad” Wiktor Kożewnikow. – To platforma kulturalna wzorca europejskiego. Obecnie naszym głównym partnerem jest Kijowska Twierdza. Mamy nadzieję, że z czasem dołączą do nas inni uczestnicy: wyższe uczelnie, warsztaty rzemiosł ludowych, fundacje międzynarodowe, galerie sztuki – aby te starodawne budynki napełniły się życiem i wydarzeniami kulturalnymi. Dziś w Kijowie odbywa się wiele wydarzeń kulturalno-artystycznych, jednak nasze miasto pod względem ich liczby i różnorodności wciąż jeszcze znacznie odstaje od innych europejskich stolic. Ale mamy perspektywy w tym kierunku. Jak już wspominano, 2 lipca 2011 roku wystąpiliśmy z naszym pierwszym spektaklem na festiwalu „Trypilskie koło”. Odbywał się on na otwartym powietrzu, w deszczu. Ale nie zważając na niesprzyjającą pogodę, widzowie nie tylko nie rozchodzili się, pod koniec spektaklu stało się ich jeszcze więcej. Zrozumieliśmy, że ludziom jest to potrzebne i trzeba tę sprawę kontynuować. Drugim naszym spektaklem stało się arcydzieło światowej dramaturgii „Bezimienna gwiazda”, który wystawiła nasza córka Ksenia Honczarowa i zagrała w nim główną rolę. Ten spektakl wznowiono w 2020 roku i do dziś jest w repertuarze teatru. Potem były „Ten sam Munchausen”, „Noc przed Bożym Narodzeniem”, wiele innych spektakli. W ostatnich latach obok dramatycznych prezentujemy także spektakle muzyczne i koncerty teatralizowane. Niedawno odbyły się premiery opery buffo „Niedźwiedź”, koncertu „W Neapolu – mieście jasnego światła”. Następna opera – „Miłość na trzy” według G. Donizettiego. Dwa lata temu aktor i reżyser Petro Myronow pokazał na Solo Plays Fest spektakl „Maestro Aznavour” według sztuki Tamary Aliochiny i z czasem dołączył do działalności naszego teatru ze swoimi innymi monospektaklami. Jednak on nie zatrzymuje się na osiągniętym. W 2020 roku wystawił „Trzech w łodzi, nie licząc psa”, „Pokusa” według powieści Maughama „Teatr”, bierze udział w innych projektach. Dyrektor Narodowego historyczno-kulturalnego muzeum „Kijowska Twierdza” Oksana Nowikowa-Wyrhan wspomniała o tematycznych wycieczkach „Tajemnice skośnego kaponiera” oraz „Baron Munchausen w „Kijowskiej Twierdzy”, które muzeum stworzyło razem z Teatrem „Maskam Rad”. A także o dwóch wspólnych filmach. Pierwszy opowiada o pobycie Munchausena w Kijowie w 1739 roku, a drugi – to pierwsza część cyklu „Mity i legendy „Kijowskiej Twierdzy”, w której mowa jest o zabójstwie Stołypina. Zamykającym akordem obchodów stał się pokaz „firmowego” spektaklu teatru „Lotnik i róża” według sztuki Inny Honczarowej, w którym opowiada się o romantycznych relacjach Antoine’a de Saint-Exupéry’ego. Spektakl wyreżyserował Petro Myronow. Zagrał on także rolę głównego bohatera. Postacie kobiet, które były w życiu pisarza i lotnika, odtworzyła na scenie Inna Honczarowa. Oksana Nowikowa-Wyrhan, Inna Honczarowa oraz Wiktor Kożewnikow
Tłumaczenie maszynowe
W Muzeum Ukraińskiej Diaspory eksponowana jest jubileuszowa wystawa „Kateryna Kryczewska-Rosandić. Drogi i ludzie”, zorganizowana z okazji 95. rocznicy urodzin znanej ukraińskiej i amerykańskiej artystki. Ekspozycja zapoznaje z laboratorium twórczym malarki w kontekście jej rozwoju zawodowego, wpływów artystycznych i przełomowych spotkań. Po raz pierwszy udostępniono wczesne ukraińskie akwarele Katusi Kryczewskiej z lat 1941–1943 oraz prace graficzne jej bliskiego przyjaciela Heorhija Małakowa, które odsłaniają mało znane karty życia w okupowanym Kijowie. Seria aktów, europejskie pejzaże i amerykańskie krajobrazy urbanistyczne z lat 1950–1960 prezentowane są obok akwareli Mykoły Kryczewskiego – znanego francuskiego akwarelisty, wuja i nauczyciela artystki. Drzeworyty i linoryty Jakiwa Hnizdowskiego pomagają zbadać kontekst kulturowy, w którym kształtowała się malarka, a także otwierają ciekawą kartę jej biografii – współpracę ze światowej sławy grafikiem. W centralnej sali przestrzeni muzealnej przedstawiono najjaśniejsze krajobrazy artystki, namalowane na emigracji oraz po wizycie na Ukrainie w 1993 roku. Na wystawie eksponowane są również dzieła Wasyla Kryczewskiego (młodszego), Petra Chołodnego (młodszego) oraz Ludmyły Morozowej. – Z życiowych dróg Kateryna Kryczewska-Rosandić wyszła jako obywatelka świata i oryginalna artystka – opowiada kuratorka wystawy, historyczka sztuki Oksana Pidsucha. – Europa ukształtowała gust artystyczny i styl malarki. Ameryka stała się dla niej drugą ojczyzną, gdzie Kryczewska mogła swobodnie oddychać i pracować. Ukraina zaś pozostaje dla artystki duchową kotwicą i świadomym wyborem. Odziedziczone poczucie odpowiedzialności przed Ojczyzną, a także egzystencjalna miłość do rodzinnej ziemi nieustannie poruszają myślami jej duszy… Do ekspozycji weszło około 70 prac z kolekcji Muzeum Ukraińskiej Diaspory, Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy, zbiorów rodziny Małakowów oraz innych kolekcji prywatnych. Wystawa realizowana jest w ramach projektu „Kateryna Kryczewska-Rosandić. Drogi. StraBen. Roads” wspólnie z Międzynarodową Fundacją Charytatywną światowych Ukraińców „Diaspora” przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Ekspozycja opowiada, że życiorys Kateryny Kryczewskiej-Rosandić rozgrywał się na wielkiej scenie historycznej – w dwóch stuleciach i na dwóch kontynentach. Jej formowanie artystyczne odbywało się ukraińskimi, europejskimi i amerykańskimi drogami: hartowały ją, poszerzały światopogląd, inspirowały do twórczości. Ścieżki i ulice, miejskie bulwary i malownicze krajobrazy, które spotykała artystka na swojej drodze twórczej, stały się również jej ulubionymi „postaciami”, które zmieniały się, dorastały i reagowały na transformację osobowości oraz życiowe zakręty. Osobowość i twórczość artystki ukształtowało także błyskotliwe grono ukraińskiej elity narodowej, do którego należała od urodzenia. Za plecami artystki stały dwa pokolenia artystycznej dynastii Kryczewskich, które położyły fundament pod niepodległe państwo ukraińskie i wzbogaciły kulturę narodową na emigracji. Od małego Katusię otaczali twórczy dziadkowie i babcie, ich koledzy i przyjaciele, których później uznano za klasyków, twórców ukraińskiej sztuki nowoczesnej. Szlakami emigracji Kryczewska poszerzała swoje kręgi towarzyskie, do których weszli znani ukraińscy artyści na emigracji: Mykoła Kryczewski, Jakiw Hnizdowski, Petro Chołodny (młodszy), Ludmyła Morozowa. W swojej twórczości renesansowo jasna natura artystki naśladowała i nieustannie szukała harmonii w przyrodzie oraz w działalności człowieka, a najczęściej – w zrównoważonym połączeniu jednego i drugiego. Te wysepki piękna inspirowały Katerynę Wasyliwnę do twórczości. Krajobrazy morskie, górskie czy miejskie, malowane przez nią z natury, zawsze są przepełnione uczuciem miłości do Wszechświata i zachwytem nad jego wysokim pięknem i tajemnicą. Wielką nadzieją w życiu i twórczości artystki stała się podróż na Ukrainę w 1993 roku. Rozpoznawanie, duchowy ból, nowe odkrycia, zachwyty, rozczarowania, smutek strat, nadzieje – cała ta gama wybuchła na płótnie dojrzałym twórczym wzlotem. A największym uniwersytetem artystycznym dla Kateryny Kryczewskiej stały się drogi emigracji. W latach 1943–1944 uczyła się w Praskiej Szkole Artystyczno-Przemysłowej, w latach 1947–1948 uczęszczała na Uniwersytet w Heidelbergu, malowała z natury krajobrazy powojennej Europy. Jednak w tych dramatycznych latach nauka była przerywana, więc artystka nie miała możliwości usystematyzowania swoich umiejętności zawodowych i konsekwentnego doskonalenia własnej techniki. Taka możliwość pojawiła się u niej w latach 50., już na emigracji w USA. W 1954 roku artystka przyjechała do Nowego Jorku. Tam poznała swojego wuja, znanego już wówczas akwarelistę Mykołę Kryczewskiego z Paryża. Artystka opanowała technikę wuja i z radością przystała na jego propozycję odwiedzenia Europy i kontynuowania nauki. W 1959 roku przybyła do Francji. W Paryżu i Wenecji Kateryna uczestniczyła w plenerach z Mykołą Kryczewskim, które stały się dla niej bezcenną szkołą. „Mój wujek Mykoła dał mi bardzo wiele. Jako nauczyciel – surowy i bezkompromisowy, jako wujek – hojny i uważny” – wspominała artystka. Pod jego wpływem wypełniała swoje pejzaże powietrzem i stawała się coraz bardziej wolna w swojej twórczości. Przedstawione w ekspozycji krajobrazy Mykoły i Kateryny Kryczewskich dają możliwość prześledzenia wpływu mistrza na uczennicę. Jednocześnie dzieła z lat 50. demonstrują także formowanie się twórczej indywidualności artystki, jej młody, energiczny temperament, który przejawia się w fascynacji tematyką industrialną, tworzeniu szeregu jasnych, urbanistycznych pejzaży. W publikacji wykorzystano materiały Muzeum Ukraińskiej Diaspory. Stronę przygotował Eduard Owczarenko. Zdjęcia autora.
Tłumaczenie maszynowe
Poezja Anatolija Kaczana uczy dzieci jasno widzieć świat i kochać życie. Myślenie obrazowe pisarza jest świeże, żywe, wyraziste, dzięki czemu budzi w dzieciach bezpośrednie, samodzielne, jasne postrzeganie świata oraz subtelny, przenikliwy odbiór życia. A żartobliwo-ironiczne spojrzenie autora na technozależność współczesnych dzieci skłania je do samoironii i odzyskania naturalnego odczuwania świata.
*** Słoneczniki łapią liśćmi Promienie słoneczne I chowają w złociste Kwiaty-nasiona.
Jesienią z tych nasion Popłynie do baniaka Cała rozświetlona promieniami Słoneczna oliwa.
Słońce w gronach winogron, W arbuzach i melonach, W gruszkach, jabłkach z sadu, W astrach i daliach.
Miodem słonecznym pszczele Ule napełnione… Oto takie to zmiany Stały się przez lato.
Odleciała przedwczoraj Kluczniczka kukułka I do wyryju nad morzem Drzwi odemknęła.
Już zbiera się na wiec Ptactwo stogłose. Wkrótce już i nas zawoła Dzwonek – z lata w jesień.
Poranne pociągi Jeszcze morze ciepłe, jeszcze sady Nie ubrały się w czerwień, A już poranne pociągi Przywożą szron na wagonach. W przydworcowych kwietnikach Żar aksamitek dogasa, I Lato z astrami w rękach Piękną Jesień wita.
Znajoma mewa Nad morzem słońce i błękit, Z wiatrem igrają żagle. A tam do chłopca leci Z morza mewa białoskrzydła.
Oto na ramieniu już ona Siedzi, jak u siebie w domu. Pewnie, mewa ta oswojona Dawno z chłopcem znajoma.
Białe noce w Odessie Co roku po Odessie W świątecznym stroju Akacje-księżniczki Spacerują wiosną.
W maju całą Odessę Biorą one w niewolę: Łuzaniwkę, Peresyp, Fontan i Lanżeron.
Pod śpiew ptaków wieczorem Do miejskiego wchodzą ogrodu, Narzuciwszy na ramiona Południowy aromat.
Idziemy do Diuka miastem – Akacje już tutaj, Po schodach uroczyście Do morza nas prowadzą.
Oto my już na przystani, Gdzie z synem na rękach Marynarzowa wita Z rejsu marynarza.
Tam przy horyzoncie Pojawił się, jak miraż, W towarzystwie mew Morski drobnicowiec.
Jak piloci doświadczeni, Te mewy za każdym razem Prowadzą aż do przystani To jacht, to barkas.
A tam na wzgórzu, Na stokach, jak salut Wiośnie, Odessie, morzu, – Akacje kwitną!
Z Bulwaru Nadmorskiego, Jak siwy kapitan, W zielonych okularach Wita je platan.
A z przystani Neptuna, Jak dziewczynie marynarz, Akacjom-pięknościom Puszcza oko latarnia.
Kiedy w białej ciszy Akacje kwitną, Staje się w nocy jaśniej W mieście i w porcie.
Szepta fala fali: “Na brzeg spójrz,– To znowu noce białe W Odessie się zaczęły”.
Latający talerz, albo Szkoła nad morzem
1 W Odessie nad morzem “talerz” krążył I usiadł na brzegu przy przystani.
Zeszli z talerza Kosmici I milcząc przepadli w porannej mgle.
Na pamiątkę o tej tajemniczej podróży Na brzegu morza został talerz.
Widzieli to chłopcy z naszej klasy, Latarnia w porcie i rybacy z barkasu.
Spodobał się ludziom talerz przestronny, W nim pomieściła się szkoła nad morzem.
Teraz w tej szkole uczą się dzieci Swoją Ukrainę i morze kochać.
A jeszcze – chronić, niczym żyły-naczynia, Małe i duże rzeki Ukrainy:
Dniepr i Dniestr, Czyczykliję i Synuchę – Kwieciste siostry Południowego Bugu…
Ołeksandr Szokało
W zielonych dłoniach, od kraju do kraju Niosą one wody i w morze wpadają.
2 Za oknami szkoły – z boją nad wodą – Kołyszą się mewy na falach przypływu.
Z brzegu morza te mewy, bywało, Do naszej klasy nie raz zalatywały.
I szkoła, i morze, i mewy skrzydlate Nas uczą na nowo świat odkrywać.
Pod szum przypływu my piszemy wypracowania, Czytamy wiersze o mieście nad morzem.
A ja akwarelą maluję obraz, Gdzie z żaglem białym spacerują delfiny.
Nad nimi krąży w niebieskim błękicie Talerz przybyszów z innego świata…
Z otwartych okien ja widzę co rano Odeski latarnik w lekkim oparze.
A tam, jak straż na dalekiej placówce, Na redzie stoją statki majestatyczne.
Patrzę ja na morze i marzę-zgaduję: A może, to na nas statki te czekają?
Czekają i wabią w bezkresne przestrzenie Nowych Magellanów ze szkoły nad morzem.
O g n i s k o W Igraszka słowna Leci do gaju nocować Sroka białoboka, Leci i rodzimą łąkę Nie poznaje sroka.
Tam, gdzie t r a - w a kwitła kiedyś, Stoją stogi, jak namioty, A tam, gdzie wierzby objęły się, Dymi-płonie o - g n i s k o .
Na próżno sroka skrzeczy: “Gdzież podziało się o g n i s k o ? ” Wokół o g n i s k a w a r t a śpi, Czego ta w a r t a w a r t a ?
Komu potrzebna, ja bym powiedział, Taka marna O g n i s k o W .
Kubeczki-bliźniaczki – Skąd wy wzięłyście się, kubeczki-bliźniaczki? – Z koła garncarskiego zeszłyśmy na początku.
Kwiecistym wzorem nas pędzel pokrył I żarem gorącym ogień wypalił.
– A ktoż was, kubeczki, z gliny lepił, Na kole garncarskim, jak bąka, kręcił?
– Lepili z gliny nas przyjaciele starzy – Dziewczynki-bliźniaczki, mali garncarze.
Nocny skrzypek Bezkończyk Całą noc świerszcz na skrzypcach grał, Na skrzypcach grał, na skrzypcach grał I tylko nad ranem zdrzemnął się, – Na skrzypcach grał i zdrzemnął się.
I śni się świerszczowi sen, Sen bez końca, bez brzegu, Że niby on na weselu sów Całą noc na skrzypcach gra.
Tańczą sowy i puszczyki, W oczach ogień płonie, Tańczy płomień świecy, A on na skrzypcach gra.
Lecz nagle kogut zaśpiewał! Świerszcz otworzył oczy, Smyczek i skrzypeczki schował I znów zasnął do nocy.
I śni się świerszczowi sen, Sen bez końca, bez brzegu, Że niby on na weselu sów Całą noc na skrzypcach gra.
Tańczą sowy i puszczyki, W oczach ogień płonie, Tańczy płomień świecy, A on na skrzypcach gra.
Lecz oto za rzeką wzeszła Jasna półksiężyc-skibka. Świerszcz obudził się i znów Wyjął smyczek i skrzypce.
I znów świerszcz na skrzypcach grał, Na skrzypcach grał, na skrzypcach grał I tylko nad ranem zdrzemnął się, – Na skrzypcach grał i zdrzemnął się… I tak dalej, póki nie minie lato.
Droga Mleczna Chumackie tabory solne Przy świetle księżyca nad stepem Poszły w legendy i pieśni, A Wielki Wóz – aż na niebo.
Gwiazda wieczorna w niebiosach Rozkwitła makiem przy drodze I świeci się Droga Mleczna, Jak sól, rozsypana z Wozu...
Tam na ogniu kipi kulesz Przy gwiazdozbiorze Koziorożca, A przy gwiezdnych kołach Woły pasą się krętorogie.
Żeby Wóz Chumacki i chumak Nie zabłądzili przypadkiem, Pośrodku nieba jest latarnia – Gwiazda Polarna jasnoooka.
Jaskółcze igraszki Jaskółki nad rzeką igrają codziennie: Jaskółczęta jaskółkę uczą się doganiać.
W niebie, gdzie rozlana niebieska akwarela, Jaskółczęta z wrzaskiem kręcą karuzelę.
Kręcą martwe pętle i na zakręcie Ledwo wody dotykają przy szuwarach.
Oto one pod chmurą, oto one już tutaj, W locie niskim wodę z rzeki piją.
Te wesołe igraszki z piskiem na pół Przydadzą się młodym jaskółkom.
Przydadzą się w rodzinnej stronie, Ponad morzem Czarnym i na obczyźnie.
Od teraz igraszkowych, zwinnych jaskółcząt Już nie chwyci w szpony jastrząb-pirat.
Może i nasze igraszki, pierwsze odkrycia Przydadzą się na ścieżkach życia.
Jak minie się lato, krzyknijmy jaskółkom: Jutro wam do wyryju, a do szkoły – nam!
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Anny OWCHARENKO Wszystkie ważne kamienie milowe swojej twórczej biografii Ihor Borko wita w projektach koncertowych razem z „Ridnymi naspiwamy”. „Z głosu ziemi mojej” – taką nazwę miał program nowego koncertu. A stworzyć świąteczny nastrój pomogła prowadząca koncert – zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Switłana Korećka, która odkryła wiele tajemnic z warsztatu twórczego śpiewaka. Rozpoczęli wieczór „Huculską fantazją” Anatolija Dubyny w wykonaniu laureata ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów, zdobywcy grand prix międzynarodowego festiwalu „Świat muzyki” we Włoszech Zespołu instrumentów ludowych „Ridni naspiwy” (kierownik artystyczny – zasłużony pracownik kultury Ukrainy Jurij Karnauch). Ihor Borko na wysokim poziomie reprezentuje w świecie rodzimą kulturę pieśniarską. Przez pryzmat swojego serca przepuszcza operową klasykę, utwory współczesnych kompozytorów i przede wszystkim ukraińską pieśń ludową, z którą kroczy swoją daną przez Boga drogą. A tego wieczoru swój występ rozpoczął historyczną pieśnią kozacką „Zełenyj duboczku”. Kontynuowała koncert pieśń „Tam, de Jatran kruło w’jetśja”, którą długo uważano za ludową, ale z biegiem czasu badacze ustalili, że ta pieśń należy do pióra współczesnego Tarasowi Szewczence Antina Szaszkewycza. Koncert solowy – jak teatr jednego aktora. Przecież utwory kameralno-wokalne są niezwykle wymagające, trudne do wykonania. A słuchanie ich – wielka rozkosz. Jednym z takich utworów, który zabrzmiał tego wieczoru, jest piękny nokturn, melodia, którą większość zna od dzieciństwa, lśniąca w świetle gwiazd Drogi Mlecznej – „Nicz jaka misiaczna” do słów Mychajła Staryckiego. Pieśń ludowa ma bezdenną głębię, ogromny różnorodny świat. A na koncercie do głębi piękna ukraińskiej pieśni ludowej dodało się bujne kwiecie barw instrumentów ludowych zespołu „Ridni naspiwy”, które podarowały „Wino czok na temy ukrainśkych melodij” kompozytora Illi Suchowerchoho. Narodowa Filharmonia Ukrainy kontynuuje cykl koncertów, zapoczątkowanych wspólnie z Narodową Biblioteką Ukrainy imienia Jarosława Mądrego. Jednym z najjaśniejszych wydarzeń tego cyklu stał się koncert solowy narodowego artysty Ukrainy Ihora Borki. Przeglądając strony biografii Ihora Borki, obserwujemy ciekawą cechę jego stylu: za każdym razem pragnie brać do repertuaru nowe utwory. Właśnie z jego głosu w muzyczne niebiosa poleciało wiele pieśni strzeleckich, pieśni folkloru łemkowskiego, pieśni Ukraińskiej Powstańczej Armii. Pieśń „Niczka cikawaja” stała się bardzo popularna, wykonują ją liczne zespoły chóralne, grupy folklorystyczne, trio bandurzystów. A po raz pierwszy ta pieśń pojawiła się właśnie w wykonaniu Ihora Borki. I dziennikarze ukraińskiego radia dołożyli wiele starań, aby znaleźć materiał o tej pieśni. Autorka muzyki i słów – Odarka Romanowa, która urodziła się na Czernihowszczyźnie. Przyjaźniła się z aktorką Mariją Zańkowećką, korespondowała z Iwanem Franką, przyjaźniła się z rodzinami Łysenków, Kosaczów i Staryckich. Mówią, że melodię tej pieśni Odarka zanuciła Mykole Witalijowyczowi Łysence. On zapisał ją i opracował. I w końcu do pięknego wiersza Odarki Romanowej narodziło się małe arcydzieło, perła lirycznej ukraińskiej pieśni „Niczka cikawaja”, która poleciała w świat z głosem Ihora Borki. Każda ukraińska pieśń ludowa – jak mała symfonia, ucieleśnia głęboką myśl, szczególną ludową mądrość. Historyczna pieśń kozacka „Oj u poli krynyczeńka”, która kontynuowała wieczór, przypomina o pierwszych koncertach Ihora Borki z zespołem „Ridni naspiwy”, nastraja na tonację rozmyślań o przemijalności życia i niepowtarzalności każdej chwili. W ukraińskich pieśniach solowych wyśpiewano wiele kobiecych imion, wśród nich – Hanna. Tylko na Zakarpaciu jest do 70 wariantów tego imienia. Podczas nowego koncertu brzmiała wesoła, życiodajna pieśń o pięknej młodej kobiecie o imieniu Hanzdia. Niedawno Ihor Borko obchodził swój jubileuszowy dzień urodzin. Z tej okazji na wieczorze twórczym zabrzmiało muzyczne powitanie od znanego bajanisty, narodowego artysty Ukrainy Serhija Hrinczenki, z którym razem występowali w największych salach koncertowych Ukrainy. (Nawiasem mówiąc, Ihor Borko zaczynał swoją drogę twórczą jako bajanista, w tym gatunku wykonawczym posiada wyższe wykształcenie). Sporo wyróżnień muzycznych Ihor Borko zdobył we Włoszech, Hiszpanii i Francji. Na Sycylii został laureatem międzynarodowego konkursu operowego imienia V. Belliniego, przywiózł stamtąd pieśni sycylijskie, których dotąd na Ukrainie nikt nie wykonywał. Te kompozycje wyróżniają się niepowtarzalnym kolorytem. Jedna z takich pieśni „Hto tobi skazaw”, jej bohater mówi do ukochanej: „No kto ci powiedział, że cię zostawię? Lepiej umrę, niż cię porzucę. Jesteś miłością całego mojego życia”. A neapolitańska „Mama” nie wymaga tłumaczenia, przecież jest dedykowana najdroższej osobie w życiu każdego. Prowadząca koncert przypomniała, że Ihor Borko brał udział w wielu prestiżowych konkursach, w szczególności w Polsce, gdzie najlepsi tenorzy świata wykonywali arie operowe. A zamiast jury na sali byli widzowie, każdy z których oddawał swój głos różą temu śpiewakowi, którego uważał za najlepszego. W ten sposób ukraiński wykonawca otrzymał prawie tysiąc róż i uznanie pierwszego tenora. Miejscowa prasa pisała wtedy, że aksamitny głos Borki wzruszył słuchaczy. Wspomnieniem o tamtym konkursie stała się pieśń E. di Capua i G. Capurro „O, sole mio”, która otrzymała burzliwe oklaski wdzięcznej publiczności i była dwukrotnie wykonana na bis. Śpiewak zawsze pozostaje wdzięcznym uczniem swojego niezapomnianego nauczyciela Kostiantyna Ohniewoho, stale wspomina o pedagogu w wywiadach. A podczas koncertów wykonuje z repertuaru operowego K. Ohniewoho serenadę Smitta z opery Georges'a Bizeta „Piękna z Perth”. Już ósmy rok z rzędu Ihor Borko łączy swoją działalność wykonawczą z pracą pedagogiczną – naucza studentów w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy imienia Piotra Czajkowskiego. Na zakończenie koncertu razem z pedagogiem wystąpili jego uczniowie – studenci z Chińskiej Republiki Ludowej, laureaci międzynarodowych konkursów Zhan Xi i Cao Hongwen. W ich wykonaniu zabrzmiała pieśń Petra z opery Mykoły Łysenki „Natalka Połtawka”. – Złożyło się tak, że przez dwa lata nie występowałem – przyznał Ihor Borko. – Dla mnie było ważne poczuć, w jakim stanie jest mój głos, jak przyjmie mnie publiczność. Jedna sprawa to zajmować się działalnością wykładową, a zupełnie inna – twórczość. Co więcej, po raz pierwszy występowałem w Narodowej Bibliotece imienia Jarosława Mądrego, której sala bardzo różni się od Sali Kolumnowej imienia Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy, gdzie zazwyczaj odbywają się moje koncerty. Był prawie komplet, poczułem, że ludziom mój występ się spodobał. Na koncercie było wiele drogich mi osób, wśród nich radiodziennikarki Guzel Sabitowa, Ludmyła Ruban oraz Wałentyna Dawydenko, a także pani Ludmyła Kuźmuk ze swoim synem Iwanem. We wrześniu wezmę udział w koncercie poświęconym pamięci Ołeksandra Biłasza. Ten rok jest jubileuszowy nie tylko dla mnie, ale i dla zespołu „Ridni naspiwy”, przygotowujemy kilka ciekawych wspólnych programów. Zaplanowane są również moje programy solowe na przyszły rok: w maju – duży program na dzień Kijowa w Sali Kolumnowej imienia Mykoły Łysenki, jeszcze jeden koncert chcę zrobić w Wielkiej Sali imienia Wasyla Slipaka Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy.
Bądźmy razem! PRENUMERATA—2021 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA “PROŚWITA”
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe