Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №43 за 2021 рік

16 s. · 37 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 43 (1147), 28 października — 3 listopada 2021 IRYNA FARION

Na prezentację przybyli uczniowie Zespołu Szkół im. Gogola w Dykance oraz Szkoły Ogólnokształcącej I–III stopnia, społeczność, weterani wojny rosyjsko-ukraińskiej oraz goście z Połtawy – radny rady obwodowej, szef Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Mykoła Kulczynski oraz przedstawiciel regionalny Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar. Jako inicjator i organizator postawienia w Połtawie pomnika Iwana Mazepy Mykoła Kulczynski opowiedział młodzieży o długotrwałej walce o upamiętnienie w Połtawie wybitnego hetmana-męża stanu oraz przeszkodach na tej drodze. Opowiedział o osobowości hetmana, który próbował wyrwać Ukrainę ze szponów Carstwa Moskiewskiego, o wojskowo-politycznym wystąpieniu Mazepy przeciwko moskiewskiemu carowi Piotrowi I. Wyraził opinię, że żołnierze współczesnej wojny rosyjsko-ukraińskiej kontynuują dzieło Iwana Mazepy, stawiając opór rosyjskiej agresji na wschodzie Ukrainy. Radny rady obwodowej wręczył również muzeum i placówkom oświatowym w Dykance książki Towarzystwa „Proświta”, wśród nich także te o Mazepie. Szef prośwician Połtawszczyzny pogratulował obecnym z okazji święta państwowego Obrońców Ukrainy i podkreślił wagę wystawy dla patriotycznego wychowania młodzieży, gdyż w świadomości wielu osób rosyjskie mity imperialne wciąż panują jako niepodważalna prawda. „Ale prawda historyczna jest taka, że hetman Mazepa dążył do zjednoczenia Ukrainy obu brzegów Dniepru, rozbudował gospodarkę Hetmanatu i wzmacniał jej zdolności obronne. Przez 22 lata swojego hetmanowania z powodzeniem wspierał rozwój edukacji i sztuki, znaczne środki przeznaczał na budowę, IHOR ZOC SERHIJ PRYS UCHIN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

W Dykance zaprezentowano wystawę o Mazepie

Przy wsparciu wydziału kultury komitetu wykonawczego Rady Osiedlowej w Dykance, Rady Obwodowej w Połtawie, a w szczególności jej przewodniczącego Ołeksandra Biłeńkiego, Państwowego Muzeum-Rezerwatu „Pole Bitwy Połtawskiej” oraz połtawskiego biura Północno-Wschodniego Międzyregionalnego Oddziału Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, w Muzeum Krajoznawczym w Dykance zaprezentowano projekt wystawowy Instytutu Pamięci Narodowej „Mazepa. Karol XII. Piotr I. Top 10 mitów ru.propagandy”. Wydarzenie poświęcono Dniom Obrońców i Obrończyń Ukrainy oraz Ukraińskiego Kozactwa. przebudowę i zdobienie świątyń. Dał szansę na zachowanie Hetmanatu z jego wolnościami i przywilejami” – podkreślił Mykoła Kulczynski. Ołeh Pustowhar zwrócił uwagę: wystawa obala rosyjsko-imperialny mit, jakoby sojusz Ukrainy ze Szwecją nie istniał. W rzeczywistości sojusz ten opierał się na dawnej tradycji z czasów państwa kijowskiego – Rusi. Owocna była ukraińsko-szwedzka współpraca hetmana Bohdana Chmielnickiego z królową Krystyną (1644–1654) i królem Karolem X Gustawem. Wojskowo-polityczny sojusz między Szwecją a Ukrainą zawarto 6 października 1657 roku w Korsuniu po śmierci Chmielnickiego przez hetmana Iwana Wyhowskiego i króla Karola X Gustawa. Zatem hetman Iwan Mazepa i król Karol XII kontynuowali dzieło poprzedników. „Naszym celem jest pokazanie tej wystawy w placówkach oświatowych i większości gmin obwodu połtawskiego. Ale pierwszą gminą, w której ją prezentujemy, jest Dykanka. Przecież właśnie tutaj, na ziemi dykańskiej, wydarzyło się historyczne wydarzenie. W marcu 1709 roku do ukraińsko-szwedzkiego sojuszu dołączyli zaporoscy kozacy; wtedy we wsi Wełyki Budyszcza niedaleko Dykanki zawarto ukraińsko-szwedzką umowę między hetmanem Iwanem Mazepą i koszowym atamanem Siczy Zaporoskiej K. Hordijenką z jednej strony, a królem Karolem XII z drugiej. W dokumencie król szwedzki zobowiązał się nie zawierać układu pokojowego z carem moskiewskim, dopóki nie wyzwoli Ukrainy spod władzy moskiewskiej” – opowiedział Ołeh Pustowhar. Podarował on zbiorom muzeum rzadkie wydanie – sztukę historyczną ministra Ukraińskiej Republiki Ludowej ds. oświaty Iwana Ohijenki (metropolity Iłariona) „Ukrzyżowany Mazepa” oraz zestaw plakatów wystawowych UIPN o żołnierzach Armii URL, podkreślając, że bojowników o niepodległość okresu URL nazywano mazepińcami, gdyż „nasz sławny hetman stał się przykładem do naśladowania dla następnych pokoleń bojowników o niepodległość Ukrainy już w XX wieku”. Wystawa Instytutu Pamięci Narodowej będzie eksponowana do końca listopada. Połtawskie biuro Północno-Wschodniego Oddziału UIPN HAŁYNA DACIUK 10-11 HEORHIJ FILIPCZUK 12-13

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na społeczeństwo jest całkowitym niwelowaniem państwowego statusu języka ukraińskiego; po dziewiąte, komisja ingeruje w sferę naukową, która, naszym zdaniem, w ustawie jest skrajnie niedoskonała, ponieważ od 16 lipca 2020 roku nakazuje publikację wszystkich prac naukowych w języku państwowym, angielskim i/lub innym języku urzędowym UE; natomiast komisja uważa, że badania naukowe należy prowadzić nie tylko w językach UE, co z kolei zabija rozwój rodzimej terminologii i blokuje postęp ukraińskojęzycznego stylu naukowego jako głównego aparatu myślowego narodu; po dziesiąte, komisja uważa, że prywatne wydarzenia naukowe nie mogą mieć żadnych ograniczeń w języku państwowym, tak jakby te prywatne instytucje znajdowały się poza granicami państwa Ukraina; po jedenaste, komisja zaleca zezwolenie na zapisywanie nazw geograficznych w innych językach, wprowadzając w ten sposób całkowitą anarchię w przestrzeń onomastyczną, która jest wizytówką każdego narodu i państwa oraz jego wyjątkową, nieprzetłumaczalną cechą. Te „rekomendacje” komisji o pretensjonalnej nazwie „Demokracja przez Prawo” są w rzeczywistości niszczeniem państwowego statusu języka ukraińskiego, dobrze znanym nam od najdawniejszych czasów wojny z językiem ukraińskim, czy to ze strony Warszawy, Budapesztu, Bukaresztu, czy konsekwentnie aż do dziś Moskwy. Tyle że władze tych krajów nie ukrywały niszczenia języka ukraińskiego jako głównego symbolu niepodległości Ukrainy, a po prostu działały otwartymi, totalitarnymi metodami. Natomiast Komisja Wenecka, w której rekomendacjach D. Razumkow dostrzegł ratunek, kryje się za demoliberalnymi hasłami, aby unieszkodliwić narodziny silnego państwa narodowego w centrum Europy, którego niezaprzeczalnym symbolem jest państwowy status języka narodowego. Zatem językowe przesłania od Razumkowa sprowadzamy do następujących ideologemów: państwowy status języka ukraińskiego dzieli społeczeństwo – należy go ograniczyć poprzez podniesienie statusu języka rosyjskiego; język – to nie jest ważne, ale nie dotyczy to języka rosyjskiego, gdzie ważność kwestii staje się podstawowa; język rosyjski – to instrument porozumienia z separatystami, a język ukraiński – przyczyna wojny… W ten sposób nakreślono pożądany neokolonialny model językowy na Ukrainie jako zmodyfikowany rewers do podległego statusu języka ukraińskiego w czasach USRR. Wśród antyjęzykowych inicjatyw D. Razumkowa jest zorganizowane przez niego 1 czerwca 2021 roku głosowanie za włączeniem do porządku obrad sesji Rady Najwyższej projektu ustawy „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw dotyczących wsparcia krajowych producentów produkcji telewizyjnej i filmowej w okresie ustanowienia kwarantanny w związku z rozprzestrzenianiem się na terytorium Ukrainy ostrej choroby układu oddechowego COVID-19, wywołanej koronawirusem SARS-CoV-2” (nr 5554) autorstwa zastępcy przewodniczącego komitetu ds. polityki humanitarnej i informacyjnej M. Poturajewa oraz J. Krawczuk (partia „Sługa Narodu”). Istota projektu ustawy, który do włączenia do porządku obrad poparło jedynie 203 deputowanych (potrzeba 226), polega na odroczeniu normy ustawy językowej dotyczącej pokazywania filmów i seriali w języku ukraińskim. Zgodnie z przyjętą

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Lustro dla Razumkowa: język jako lakmus światopoglądu

Iryna FARION, doktor nauk filologicznych, profesor katedry języka ukraińskiego Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” W kontekście samopożerania się pająków w słoiku, czyli dymisji przewodniczącego Rady Najwyższej Dmytra Razumkowa, warto przypomnieć o jego stosunku do języka ukraińskiego i choć trochę otrzeźwić jego obecnych naiwnych adoratorów. W drużynie Ze był głównym konsultantem politycznym podczas wyborów, mając wymowne doświadczenie przebywania w antyukraińskiej Partii Regionów w latach 2006–2010: „Miałem wtedy 22 lata. Moje przyjście do Partii Regionów było świadome po 2004 roku. Nie popierałem Wiktora Juszczenki. I tak trafiłem do Partii Regionów. Nigdy nie byłem w Młodych Regionach. To – fake. Przyszedłem tam, ponieważ nie akceptowałem sytuacji w państwie w 2004, 2005 i 2006 latach” (ZIK, 2 kwietnia 2019 r.) [Serhij Rudenko. 10 faktów z życia lidera partii „Sługa Narodu” Dmytra Razumkowa]. To nieakceptowanie ukraińskiego wektora rozwoju Ukrainy odziedziczył po swoim ojcu, popleczniku Ł. Kuczmy: „Mój ojciec nigdy nie ukrywał, że bardziej ciąży ku Rosji, a nie ku Zachodowi. Mogę z pewnością powiedzieć, że jestem synem prorosyjskiego ojca – deklarował Dmytro, który także popierał nadanie językowi rosyjskiemu statusu drugiego państwowego” [Władimira Zełenskiego prowadzą na wybory technolodzy Partii Regionów? 22.01.2019]. Następnie pracował z ideologicznie antyukraińskim Serhijem Tihipką, którego ideologiczną kopią jest sam dzisiaj, zważywszy na podobny układ polityczny w kraju po rewanżu sił antymajdanowych (mam na myśli wybranie na prezydenta ministra rządu Azarowa P. Poroszenkę, gdzie dzisiaj prezydent Zełenski – to jedynie skutek pasożytniczej i obłudnej działalności Poroszenki). Razumkow też, jak i Ze, publicznie z zasady mówił w języku rosyjskim z absurdalną motywacją. Czego to nie wymyślisz, by ukryć swój irracjonalnie niewolniczy wektor na Rosję: „Dopóki nie zajmuję stanowisk państwowych, dopóki trwa u nas rosyjska agresja i dopóki istnieje pragnienie rosyjskiego państwa, by bronić rosyjskojęzycznej ludności, to podczas audycji używam wyłącznie języka rosyjskiego. Dlatego że uważam, iż nie trzeba przyjeżdżać na czołgach, przychodzić z karabinami maszynowymi, automatami oraz „zielonymi ludzikami” i bronić mnie jako rosyjskojęzycznej ludności” (ZIK, 2 kwietnia 2019 r.). Jednocześnie ten człowiek z nastoletnią logiką „będę mówił po rosyjsku na złość” podkreśla, że kwestie języka politycy „podnoszą” przed wyborami, i proponuje wynieść je poza nawias, dopóki nie zakończy się wojna: „W rzeczywistości wszystko, co może dzielić Ukraińców – wiara, język, terytorium, jacyś historyczni liderzy – trzeba wynieść poza nawias, przynajmniej dopóki nie zakończymy wojny ˂…˃ Tak za 5–10 lat całkowicie odejdziemy od tego problemu. Globalnie, jej i dzisiaj nie ma. Chłopcy na froncie, na wschodzie rozmawiają różnymi językami. Nie tylko ukraińskim i rosyjskim. Ktoś po gruzińsku, a ktoś po angielsku. Patriotyzmu nie mierzy się językiem”…. [„Trzeba wynieść poza nawias” – w drużynie Zełenskiego opowiedzieli, jak odnoszą się do projektu ustawy o języku ukraińskim. 02.04.2019]. Rzeczywiście, za 5–10 lat rządów takich całkowicie moskiewskich polityków z kolonialnym typem myślenia z Ukrainy nic nie zostanie – ją jednak wyniosą poza nawias, ponieważ rdzeniem każdego państwa jest właśnie jego kultura, historia, język oraz bohaterowie jako główne duchowe oparcia każdego narodu. A patriotami państwa są ci, którzy żyją swoim językiem, kulturą i historią. Słowem, Razumkow – ten godny pionier Partii Regionów – chyba nadto potwierdził, co mogło wyrodzić się na Ukrainie w czasie jej długotrwałej okupacji od lat 20. XX wieku. Odnośnie wersji o różnojęzycznych wojownikach na Wschodzie, to przypomnę, że zgodnie z Ustawą „O Siłach Zbrojnych Ukrainy” w jej art. 13 zaznaczono: „Językiem Sił Zbrojnych Ukrainy jest język państwowy. Językiem statutów, dokumentacji, kancelarii, komend, szkolenia, działań wychowawczych, innego statutowego komunikowania się oraz działalności służbowej w Siłach Zbrojnych Ukrainy jest język państwowy” [Ustawa „O Siłach Zbrojnych Ukrainy”]. Wymowne, że metaforę o „wyniesieniu poza nawias języka, historii, bohaterów” w 2014 roku po raz pierwszy w języku rosyjskim wypowiedział piosenkarz S. Wakarczuk jako posłaniec od tych samych antyukraińskich sił liberalnego chowu ze znanego plemienia, by gasić nacjonalistyczny płomień Majdanu: „Zapomnieć, wynieść poza nawias pojęcia „język”, „bohaterowie”, „historia”. To nie te rzeczy, z którymi mamy iść dalej ˂…˃ Rosyjskojęzyczny Ukrainiec – to taka sama duma, jak i ukraińskojęzyczny Ukrainiec. To dwaj równowartościowi obywatele swojego kraju, z których każdy powinien pracować na dobro swojego kraju, bronić go, szczycić się nim, być gotowym bronić interesów tego kraju w razie czego ˂…˃ Mieszkańcy Ukrainy mogą mieć przyjaciół w różnych krajach. I ja ich mam w Rosji. Musimy się przyjaźnić, u nas nie powinno być wrogów” [„Trzeba zapomnieć o języku, bohaterach, historii… To nie te rzeczy, z którymi mamy iść dalej”. 26.05.20]. Ciekawe, w jaką przyszłość wejdzie Wakarczuk, kiedy tam nie będzie języka ukraińskiego, historii i naszych bohaterów? Jego samowolna (już po raz drugi) rezygnacja z mandatu deputowanego 11 czerwca 2020 roku po raz kolejny dowodzi absolutnej marionetkowości tej lepkiej postaci i odrabiania przez niego antyukraińskich pieniędzy oligarchów-cudzoziemców oraz fundacji Sorosa i całkowity krach ich wspólnego bezradnego projektu politycznego „Głos”. Razumkow lubi tę metaforę „wyniesienia poza nawias (cudzysłów)”, prawda, w innym kontekście: separatystów z językiem okupanta nie ma zamiaru „wynosić poza nawias”, a wręcz przeciwnie, jak gangrenę, wszczepiać całemu organizmowi kraju: „Kwestie polityki humanitarnej – one są związane z powrotem tymczasowo okupowanych terytoriów? Czy my je wyniesiemy poza cudzysłów? Nie! Jeśli mówicie o tym, jak powinna wyglądać ta czy inna ustawa – ona powinna zadowalać obywateli Ukrainy, nie zważając na to, gdzie oni mieszkają, w jakim języku rozmawiają, ale wszyscy oni są obywatelami naszego państwa” [Olha Komarowa. Kwoty językowe: ukraiński znów pod zagrożeniem? 05.06.2020]. Wojna nie zakończyła się, jednak D. Razumkow, wbrew obietnicy, właśnie rok po wypowiedzianych słowach poruszył kwestię językową, oświadczając 27 maja 2020 roku, że trzeba zmieniać ustawę językową w części kwot językowych w telewizji i radiu, powtarzając motywację Ze o tym, „że na Ukrainie wielu ludzi mówi różnymi językami i muszą być uwzględnione interesy wszystkich” [Ustawę o języku trzeba zmieniać, w „Słudze Narodu” nie ma jednolitego stanowiska w tej kwestii, – Razumkow. 27.05.20]. Alogiczność wypowiedzi D. Razumkowa na temat języka jest porażająca. Jeśli w maju 2019 roku deklaruje on, że kwestia językowa dzieli Ukrainę, to 13 czerwca 2020 roku całkiem słusznie zauważa, że „kwestie humanitarne powinny jednoczyć społeczeństwo. Nigdy nie zjednoczycie go kwestiami gospodarki czy podatków”, a następnie werbalizuje putinowskie żądanie wyjątkowego statusu dla języka rosyjskiego na okupowanych przez Rosję terytoriach, uważając go za „mechanizm komunikacji” z separatystami, a nie za główną przyczynę wojny w Donbasie i niezgody na Ukrainie: „Jeśli mówimy o powrocie tymczasowo okupowanych terytoriów i ludzi, którzy tam mieszkają, to jest to również jeden z mechanizmów komunikacji z nimi. I jeśli będziemy zajmować w tych czy innych kwestiach, w tym historii, radykalne stanowiska, to nie doda nam to niczego w negocjacjach” [Razumkow wyjaśnił, po co Ukrainie język rosyjski. 13.06.2020]. Radykalne stanowiska w ocenie historii nie istnieją. Są fakty historyczne, które są w zasięgu lub poza zasięgiem zrozumienia potomnych. Wspomina D. Razumkow także o zaleceniach Komisji Weneckiej [tamże] jako o kole ratunkowym dla dalszej denacjonalizacji Ukrainy, nad którymi pochylimy się bardziej szczegółowo, aby uwypuklić światopogląd językowy D. Razumkowa. Komisja Wenecka, analizując ustawę „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, która stała się punktem skupienia nowo tworzonej i legitymizowanej hybrydowo-liberalnej polityki językowej wbrew nagłej potrzebie tworzenia polityki narodowej w polu językowo-społecznym, zaleca absolutne rozmycie państwowego statusu języka ukraińskiego. Dotyczy to następujących głównych punktów [Komisja Wenecka skrytykowała ustawę językową: jakie zmiany zalecają Ukrainie. 09.12.2019]: po pierwsze, rzekomo ustawa dyskryminuje język rosyjski jako język mniejszości, ponieważ, jakoby, otrzymuje on najmniej praw w porównaniu z innymi językami, jako że od września 2020 roku szkoły rosyjskojęzyczne mają przejść na 80% nauczania w języku ukraińskim, podczas gdy w szkołach dla mniejszości narodowych z językami UE – do 2023 roku na 60% w języku ukraińskim; po drugie, ustawa rzekomo dyskryminuje język rosyjski, ponieważ nauczanie na uczelniach wyższych przewidziane jest w języku państwowym, a na życzenie uczelni, możliwe w języku angielskim oraz językach UE; po trzecie, komisja zaleca odroczenie wejścia w życie ustawy do czasu uchwalenia ustawy o mniejszościach narodowych, która, oczywiście, ma na celu nie tyle zapewnienie praw mniejszościom narodowym, co ograniczenie prawa językowego narodu tytularnego i sprowadzenie do minimum obowiązku mniejszości narodowych posługiwania się językiem państwowym; po czwarte, komisja „zaleca ustawodawcy rozważenie możliwości zniesienia mechanizmu składania skarg i sankcji ustanowionego przez ustawę, lub przynajmniej ograniczenie go”, co w tej ustawie jest niemal największym osiągnięciem, bo bez kary – to nie ustawa, a goła deklaracja; po piąte, zalecono przyznanie służbom państwowym prawa do komunikowania się w języku nieukraińskim, „w szczególności wszystkim służbom pracującym w sytuacjach nadzwyczajnych, które stanowią zagrożenie dla życia, dla fizycznego lub psychicznego stanu ludzi, na przykład służbom ratunkowym, strażakom itp.”, a także tutaj „należy zaliczyć placówki dla osób starszych, które niekoniecznie są placówkami medycznymi, ponieważ takie osoby często należą do mniejszości i mogą nie posiadać wystarczającego poziomu znajomości języka ukraińskiego”, co sprowadza język państwowy do absolutnie wtórnego środka, a nie czynnika bezpieczeństwa narodowego, w szczególności w sytuacjach kryzysowych; po szóste, komisja ta sięgnęła nawet możliwości komunikowania się w języku nieukraińskim w armii i z funkcjonariuszami organów ścigania, choć z tymi ostatnimi komunikacja w tej ustawie jest regulowana skrajnie zgubnym liberalnym terminem „język akceptowalny dla stron” (podobnie jak w sferze usług, art. 26; w transporcie, art. 32, ochronie zdrowia, art. 29) [Faryjon I. Pole ustawodawcze języka ukraińskiego: kolonialne, liberalno-hybrydowe i narodowe modele językowe (1989–2019) / Ukraińska rzeczywistość przez pryzmat terminu. Lwów: Wydawnictwo Politechniki Lwowskiej, 2019. s. 47–93. s. 76]; po siódme, prawo dla partii politycznych i stowarzyszeń społecznych do używania języka niepaństwowego w swojej działalności: „Ten obowiązek jest ograniczeniem wolności zrzeszania się, co prowadzi do prawa do samoorganizacji. Takie ograniczenie służy legalnemu celowi porządku publicznego, ponieważ umożliwia nadzór organów państwowych nad działalnością partii, stowarzyszeń i innych osób prawnych… Jednak termin „dokumenty założycielskie i decyzje” nie jest zrozumiały… Ten wymóg powinien ograniczać się tylko do tych dokumentów i decyzji, które dotyczą funkcji publicznych”, co absolutnie rozchwiewa samą istotę państwa w jego relacjach z decydującymi podmiotami tworzenia prawa w państwie parlamentarno-prezydenckim – partiami politycznymi; po ósme, komisja jest przejęta ograniczeniem języka mediów masowych i drukowanych środków masowego przekazu, dla których całkiem słusznie przewidziano wersję ukraińskojęzyczną, co przy obecnym gwałtownym zmoskwiczeniu przestrzeni informacyjnej i jej decydującej roli w wywieraniu wpływu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ustawy językowej z 25 kwietnia 2019 roku, od 16 lipca 2021 roku wszystkie filmy i seriale wyprodukowane na Ukrainie muszą być wyświetlane w języku ukraińskim. Mianowicie M. Poturajew jako były szef holdingu medialnego „Star Light Media” i jemu podobni próbowali bronić swojego interesu biznesowego w tworzeniu i sprzedaży produktów telewizyjnych w języku okupanta do Federacji Rosyjskiej oraz zatruwaniu tym produktem Ukraińców we własnym państwie. Świadczy o tym wymowne poparcie tej antypaństwowej inicjatywy ze strony znanych holdingów medialnych należących do znanych oligarchów: „1+1 media”, którego właścicielem jest I. Kołomojski, Star Light Media (były szef to właśnie M. Poturajew), do którego należą m.in. kanały telewizyjne STB, ICTV, „Nowyj” W. Pinczuka, „Media Grupa Ukraina”, która należy do R. Achmetowa, oraz Inter Media Group D. Firtasza i S. Lowoczkina [Kino i seriale po ukraińsku. Jak Rada zerwała zmiany ustawy językowej i o co toczą się spory. https://www.bbc.com/ukrainian/features-57314256 (data dostępu 3.06.2021)]. Na szczęście tym likwidatorom języka ukraińskiego nie udało się tego przegłosować. Najbardziej cyniczną i jednocześnie bezsensowną jest motywacja ze strony nieszczęsnych deputowanych-biznesmenów, według której tłumaczenia filmów na język ukraiński w czasach infekcji koronawirusa są przyczyną strat finansowych dla przemysłu filmowego: „Negatywnym zmianom uległ także rynek telewizyjny. Tak, w znacznym stopniu skurczyły się wolumeny reklamy, dzięki którym istnieją większość mediów, a w szczególności audiowizualne. Jednocześnie, z powodu permanentnych środków ograniczających oraz wysokiego poziomu zachorowalności ludzi, producenci telewizyjni i filmowi, organizacje radiowo-telewizyjne, byli zmuszeni przejść na pracę zdalną, co w znacznym stopniu spowolniło ich pracę, a także doprowadziło do wstrzymania głównych procesów produkcyjnych na już ponad rok. Wskazane czynniki prowadzą do niemożności stworzenia jakościowego ukraińskiego kina, które odpowiada na zapotrzebowanie społeczne. Dzisiaj, niestety, główne zasoby producentów telewizyjnych i filmowych skierowane są na własne przetrwanie, zapewnienie zachowania miejsc pracy i wynagrodzeń, organizację bezpiecznych warunków pracy ludzi itp., a zastosowanie normy, która uniemożliwia wykorzystanie już stworzonego kontentu i jednocześnie wymaga znacznych inwestycji w opracowanie i stworzenie nowego, doprowadzi do zniszczenia branży kinematograficznej i telewizyjnej, przez co największe straty poniesie ukraiński widz” (pisownię dokumentu, który jest zarejestrowany na oficjalnej stronie Rady Najwyższej z podkreślonymi licznymi błędami leksykalnymi, ortograficznymi i interpunkcyjnymi, zachowujemy) [Data dostępu 03.06.21]. Dziwne, według logiki „sług” „język nie ma znaczenia”, a w sytuacji z koronawirusem na rynku filmowym i telewizyjnym cały problem z jakiegoś powodu polega właśnie na języku ukraińskim. Zatem zastąpienie Razumkowa Stefanczukiem to tasowanie zużytej talii kart, co świadczy o permanentnym kryzysie ukraińskiej polityki jako ogólnym kryzysie narodowej samoświadomości i upadku moralnym. Nieświadomość doprowadza do władzy obcych-ukrainofobów, którzy w mgnieniu oka palą się na kwestii językowej jako granicy etnonarodu – podstawy samodzielnego sobornego państwa. Głosowanie Europejskiej Solidarności wspólnie z Opozycyjną Platformą – Za Życie przeciwko dymisji Razumkowa to wspaniały test na wspólnotę tych samych pająków w tym samym politycznym słoiku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Nie dopuścić do przekształcenia wyspy Chortyca w ośrodek handlowo-rozrywkowy i zachować jej sakralne oraz przyrodniczo-ekologiczne znaczenie

Prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu Szanowny Panie Wołodymyrze Ołeksandrowyczu! My, przedstawiciele szerokich kręgów opinii publicznej, witamy publiczną dyskusję nad projektami zagospodarowania wyspy Chortyca (Narodowego Rezerwatu „Chortyca”), zainicjowaną przez Zaporoską Obwodową Administrację Państwową w odpowiedzi na realizację inicjatywy Prezydenta Ukrainy „Wielka restauracja”, która jest częścią składową globalnego programu „Wielka budowa”. Budujące jest to, że tak znacząca i poważna uwaga skupiona jest na Narodowym Rezerwacie „Chortyca” być może po raz pierwszy od wszystkich lat jego istnienia. Jednocześnie, uważnie słuchając wystąpień w publicznej dyskusji platformy dyskusyjnej „Chortyca: wybitna historia – wielka przyszłość”, zapoznając się z odpowiednimi materiałami w mediach, a zwłaszcza obserwując przebieg prac budowlanych w północnej części Chortycy, z niepokojem dostrzegamy, że poza uwagą pozostaje to, co najważniejsze: zrozumienie unikalnej istoty Wyspy jako przestrzeni. W wystąpieniach wszystkich, którzy mają styczność z realizacją programu, jak dotąd nie mówi się o głównym: w jaki sposób w trakcie prac zostanie zachowany niepowtarzalny krajobraz Chortycy, zwłaszcza jego najcenniejsza część – pławnie. Ani słowa nie powiedziano o organicznej muzealizacji obiektów archeologicznych, o wzmocnieniu służby ochrony rezerwatu, wszak w ostatnim czasie Wyspa niesamowicie cierpi od rozpasania setek prywatnych koni, od „kajakarzy”, którzy bezprawnie wałęsają się po jeziorach pławniowych, odnogach i zatokach. Rozbrzmiewają głosy inicjatorów projektu, inwestorów i wykonawców, a zupełnie nie słychać profesjonalnych botaników, zoologów, ekologów, historyków, wreszcie – projektantów krajobrazu. Można odnieść wrażenie, że uczestnicy dyskusji albo nie mają pojęcia o unikalności wyspy Chortycy, która opiera się na dwóch czynnikach – przyrodniczym i historycznym, albo świadomie to przemilczają, mając zamiar „zdisneylandyzować” święte terytorium, przekształcić je w utylitarny mechanizm do zarabiania pieniędzy. Dlatego jesteśmy zmuszeni przypomnieć: niepowtarzalny czynnik przyrodniczy Chortycy polega na tym, że na stosunkowo maleńkim terytorium (nieco mniej niż 2,5 tysiąca hektarów) w ścisłej, organicznej wspólnocie skoncentrowały się przykłady wszystkich stref krajobrazowych Ukrainy: góry, las, lasostep, las pławniowy, step, nawet ogniska półpustyń. Tutaj znalazło schronienie 1092 gatunki roślin, 670 z których to dzikie (dla porównania – w Askanii Nowej 451 gatunków dzikich roślin). 145 gatunków z nich to rzadkie, 104 – endemity (nigdzie indziej, poza Chortycą, nie występują). Na Wyspie żyje 250 gatunków zwierząt, z których 200 gatunków to ptaki (łącznie na Ukrainie jest 433 gatunki ptaków). Drugi czynnik – Chortyca jest skupiskiem znacznej liczby obiektów archeologicznych, dzięki którym można badać całą historię cywilizacji wschodnioeuropejskiej od XII tysiąclecia przed naszą erą aż do dziś. Wszystko to zostało udowodnione setkami badań naukowych na przestrzeni niemal półtora wieku, co dało podstawy w 1958 roku do ogłoszenia Chortycy pomnikiem przyrody o znaczeniu lokalnym, w 1963 roku status ten podniesiono do republikańskiego, od września roku 1965 unikalna wyspa zaczęła funkcjonować jako Państwowy Rezerwat Historyczno-Kulturowy, a od kwietnia 1993 roku – Narodowy Rezerwat „Chortyca”. W tym czasie wiele zrobiono dla odrodzenia niepowtarzalnego Dnieprowego lądu: wyprowadzono z jego terytorium oborę, kaczarnię, chlewnię, przesiedlono na ląd stały mieszkańców z osad i chutorów Wynohradnyk, Staryj Dnipro, Rybalśke, Hwardijśkyj. Lecz przede wszystkim na wyspie zakończyło swoją działalność gospodarstwo doświadczalne Centralnego Naukowo-Badawczego Instytutu Projektowo-Technologicznego Mechanizacji i Elektryfikacji Hodowli Zwierząt, w istocie takie sobie przeciętne przedsiębiorstwo rolne, które od 1930 roku i przez 70 lat gwałciło świętą ziemię Chortycy. W styczniu 2006 roku rezerwat otrzymał Akt Państwowy na prawo stałego użytkowania całej ziemi Chortycy i przyległych wysp, a także 16-hektarowej działki w uroczysku Wyrwa. Jednym słowem, dotąd wszystko na Wyspie rozwijało się wyłącznie w nurcie jej organicznego odrodzenia, stopniowo, postępowo i nieubłaganie, aż nagle, i to w przededniu 30-lecia Ukraińskiej Niepodległości (!) na wyspie rozpoczęły się prace, których kierunek otwarcie sprzeciwia się nie tylko istocie rezerwatu, ale istocie samej Chortycy. Słyszymy o „tożsamości”, o „drajwach”, „ekstremach”, „rekonstrukcjach”, z czego widać: unikalnemu terytorium przygotowano rolę banalnego obiektu rozrywkowego. Ale czyż mało takiego „dobra” na lądzie stałym? W samym Zaporożu jest ponad tuzin samych centrów handlowo-rozrywkowych. Zresztą i na Chortycy wystarcza miejsc na rozrywkę, w szczególności – „Teatr Konny”, kompleks historyczno-kulturalny „Zaporożska Sicz” i restauracja o tej samej nazwie. Rozrywki, rozrywki, rozrywki… A kto zajmie się wychowaniem ludzi w duchu głębokiego poczucia ojczystej ziemi, co jest potężnym fundamentem kształtowania pełnowartościowej osobowości, a w rezultacie – wzmocnienia Ukraińskiego Narodu? Czyż można zapominać, że wyspa Chortyca położona jest w centrum jednego z największych miast Ukrainy, w strefie klęski ekologicznej! Chortyca – to amulet, ojczysta świętość, miejsce mocy i głębokiej komunikacji, unikalne terytorium chronione, jeden z niewielu skrawków lądu na planecie, który pamięta czas narodzin Ziemi. Właśnie wspomniane zasady konceptualne i światopoglądowe muszą zostać utrwalone i położone u podstaw wszelkich dalszych zmian i przekształceń na Chortycy. Wszystkie prace budowlane w Narodowym Rezerwacie należy prowadzić, opierając się na obowiązującym ukraińskim ustawodawstwie, nie tylko przestrzegając, ale i konsekwentnie wzmacniając status rezerwatu, orientując się na najlepsze światowe wzorce ochrony przyrody z uwzględnieniem składników archeologicznych, historyczno-kulturalnych, religijnych, przyrodniczo-geologicznych i innych. Występujemy kategorycznie przeciwko przekształceniu wyspy Chortyca i przyległych terytoriów w rozrywkowy, utylitarny, konsumpcyjny kompleks z niekontrolowanym i nadmiernym obciążeniem antropogenicznym. Naszymi punktami odniesienia muszą pozostać Stonehenge, Wzgórze Świątynne, Externsteine, a także wyspy Mijajima (Icukuszima), Olchon, Rugia, Île de la Cité. Wśród priorytetowych i strategicznych kierunków w działalności Narodowego Rezerwatu „Chortyca” musi być niezachwiana jego integracja w kontekst europejski i światowy, przekształcenie w potężne centrum naukowo-badawcze. Fenomen wyspy Chortyca może otworzyć się w pełnej objętości tylko wtedy, gdy człowiek i społeczeństwo będą postrzegać ją jako świętość, a w żadnym wypadku jako miejsce rozrywki. Liczymy na wyważone, przemyślane i świadome stanowisko wszystkich tych, od których decyzji będą zależeć najbliższe zmiany na terytorium Narodowego Rezerwatu „Chortyca”, a także na Pańskie wsparcie, szanowny Panie Prezydencie. Z szacunkiem i nadzieją na bycie wysłuchanymi przez wszystkich, którym nie jest obojętny los Chortycy: Alejnikow Ołeksij, menedżer ryzyka, MBA (Kijów), Bakurowa Anna, matematyk, doktor nauk ekonomicznych (Zaporoże), Hordijenko Dmytro, historyk, kandydat nauk historycznych (Kijów), Zawhorodnij Jurij, historyk filozofii, doktor nauk filozoficznych (Kijów), Kozłowśkyj Ihor, religioznawca, obrońca praw człowieka, kandydat nauk filozoficznych (Kijów), Ławrow Serhij, fotokunstysta (Zaporoże), Metiłka Dmytro, specjalista ds. technicznych marketingu cyfrowego, kandydat nauk filozoficznych (Lizbona), Rodna Wałentyna, inżynier geolog (Wierchniodniprowsk), Pasznyk Switowyt, krajoznawca, Najwyższy wołchw Ruskiego Koła Prawosławnego (Zaporoże), Samojłenko Anatolij, pisarz (Kijów), Suszko Kostiantyn, dyrektor generalny Narodowego Rezerwatu „Chortyca” 2005–2007, pisarz, laureat nagrody imienia Iwana Franki (Zaporoże), Szokarew Wiktor, inżynier budownictwa, kandydat nauk technicznych (Zaporoże), Organizacja Pozarządowa „Badania Systemowe” (Zaporoże), a także Wilinow Jurij (Zaporoże), Własow Ołeh (Zaporoże), Daszewska Iryna (Zaporoże), Kaluch Jurij (Kijów), Kapranow Serhij (Kijów), Kyryczok Ołeksandr (Kijów), Kłykawka Ołeksandr (Browary), Krawczuk Pawło (Zaporoże), Ławrow Ihor (Zaporoże), Małachow Ihor (Zaporoże), Maniuk Wadym (Dniepr), Mieszkow Wiktor (Wasyliwka), Myrosznyk Denys (Melitopol), Romanenko Ołeksandr (Fastów), Samojłenko Anatolij (Kijów), Sirenko Wiktor (Nazariwka, obwód doniecki), Smorżewska Oksana (Kijów), Tereszczenko Elina (Zaporoże), Tkaczenko Ołeh (Worzel), Tołmaczow Ołeksyj (Zaporoże), Fiłonenko Serhij (Krywopilla), Chanow Ołeh (Mikołajów), Charłan Ołeksandr (Dniepr), Czubenko Ludmyła (Zaporoże), Szyrokorad Dmytro (Zaporoże). 17 października 2021 roku. Petycja elektroniczna pod takim tytułem została zarejestrowana w Biurze Prezydenta Ukrainy i od 19 października jest dostępna dla wszystkich, którzy potrafią korzystać z komputera. Aby Prezydent Ukrainy rozpatrzył tę kwestię, trzeba w ciągu trzech miesięcy (do 17 stycznia 2022 roku) zebrać 25 tysięcy podpisów. Chrońmy Narodową Świętość: nazwisko każdego świadomego obywatela Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

i zostali sprowadzeni Moskale. Moskale są bardzo agresywni, a Ukraińcy dostosowywali się do nich. Musimy zwracać na to uwagę i pracować. Jako wojskowy chcę powiedzieć o problemie Krymu. Dlaczego zagarnięto Krym? Jeszcze 3 stycznia 1992 roku dowódca Floty Czarnomorskiej, admirał Ihor Kasatonow, przyjechał do Kijowa. A wcześniej wydał rozkaz Flocie Czarnomorskiej, by wyłączyła się spod podporządkowania Rosji i przeszła pod podporządkowanie Ministerstwa Obrony Ukrainy. Od 3 do 9 stycznia 1992 roku cała Flota Czarnomorska na Ukrainie, w Gruzji i na Morzu Śródziemnym była ukraińska. A gdyby w Sewastopolu stacjonowała ukraińska flota, to czy byłyby tam rosyjskie partie i organizacje społeczne? Nie! Wcześniej chłopcy z Krymu służyli we Lwowie, a chłopcy ze Lwowa – na Krymie. Trwała ukrainizacja jednych i drugich. Dziwimy się, dlaczego oddano Krym bez walki. A dlatego, że od 1996 roku była tam krymska, a nie ukraińska armia. Komu miała służyć? Formalnie składała przysięgę na wierność Ukrainie, a w istocie byli to krymscy żołnierze. Niewielka część ukraińskich chłopców wtedy opuściła półwysep, a krymska armia oczywiście została. Zasady terytorialnej nie zniesiono do dziś. Na wschodzie formuje się armie doniecką, ługańską, chersońską, odeską. Na to trzeba zwrócić uwagę. Jestem przeciwny hasłu: „Za Ukrainę trzeba umierać”. Bo jeśli będą umierać najlepsi, to będzie nas coraz mniej i mniej. A wrogów – coraz więcej i więcej. O Ukrainę trzeba walczyć, zabijać wrogów i zwyciężać! Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: – Pokrowa to święto nie tylko naszych bohaterów, ale i naszych bohaterek. I możemy być dumni z tego, że bohaterki walczyły o naszą wolność i w latach 1917–1920, i w UPA, gdzie obok chłopców walczyły nasze dziewczęta. I dzisiaj one również, broniąc Ukrainy, wykazują niesamowity heroizm. W 2014 r. zmuszony byłem przeprowadzić się do Kijowa. Tutaj miejscowi urzędnicy proponowali mi: „Nie opowiadajcie o tych horrorach, które tam były. Będziecie tym traumatyzować naszych ludzi”. To po prostu niewiarygodne! Ponad 400 razy byłem w strefie przyfrontowej. Byłem poruszony tym, że nasi wojskowi – etniczni Azerowie, Gruzini, Chorwaci i inni – rozmawiali tam czystym językiem ukraińskim,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Być patriotami – to umieć bronić Ojczyzny

Zakończenie. Początek w numerze 42 z 2021 roku. Wira KYTAJHORODSKA, przewodnicząca Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”: – Niedawno w Chocimiu odbyły się obchody 400-lecia bitwy pod Chocimiem, zwycięstwa naszego kozactwa. Władze włączyły się do tego wydarzenia jedynie symbolicznie. Przeprowadzono koncert, zorganizowano konferencję naukowo-praktyczną. Ale tak, żeby świat tego nie słyszał i nie widział, żeby wydarzenie zamieniło się w zwykły festiwal. Na terenie twierdzy chocimskiej znajduje się piękna świątynia, zbudowana w XVII wieku. Nadano jej imię Aleksandra Newskiego. Rozumiecie, jak zadziałała rosyjska nawała, kremlowska ideologia, żeby na tej ziemi, gdzie poległy setki ukraińskich kozaków, gdzie zostały założone perspektywy naszego państwa, stała świątynia imienia człowieka kanonizowanego przez Rosyjską Cerkiew Prawosławną. Bardzo proszę naszych kolegów-prośwician z całej Ukrainy i spoza jej granic o dołożenie wszelkich starań, aby tę świątynię przemianować. Zaproponowałabym nadanie jej nazwy Święto-Pokrowskiej, ponieważ Pokrowa jest opiekunką naszego kozactwa. Jeśli chodzi o naszą pracę, to uważam, że każdy nauczyciel, każdy medialnik, naukowiec, wszyscy, którzy uważają się za Ukraińców, powinni stanąć w szeregach wielkiej proświciańskiej armii. Każdy na swoim miejscu powinien opowiadać prawdę historyczną, prawdę teraźniejszości dla tych, którzy jej nie znają. Petro CZERNEHA, doktor nauk historycznych, profesor: – Naród ukraiński prowadzi dziś wojnę, on jak nikt inny zna cenę tej wojny. Większych ofiar z powodu wojen i głodomorów nie poniósł żaden naród Europy. Mogłoby nas dziś być 85 milionów, gdybyśmy nie stracili 40 milionów w XX wieku z powodu wojen, głodomorów, deportacji, emigracji. Ale dlaczego ponosimy straty dzisiaj? I straty nie tylko na wojnie, ale we wszystkich sferach naszego życia. Jesteśmy mononacją. W około 80% jesteśmy Ukraińcami. Jednak cały czas z ekranów telewizorów słyszymy, że jesteśmy narodem wielonarodowym. Żadnym nie jesteśmy wielonarodowym. Jak w innych krajach, u nas żyją przedstawiciele innych nacji, jest kilka mniejszości narodowych. Problem polityki narodowej polega na tym, że u władzy nie mamy ukraińskiego czynnika etnicznego i tak się złożyło historycznie. W ciągu lat 20. i 30. na Ukrainę sprowadzono setki tysięcy Rosjan i Żydów, którzy rządzili – od najwyższych organów władzy po organy karne. A po wyzwoleniu Zachodniej Ukrainy od nazistów w latach 1944–1945 przywieziono tam milion Rosjan, którzy zajęli stanowiska kierownicze. Dziś większość deputowanych ludowych to potomkowie tamtych kadr etnicznych, pozbawieni ducha narodowego, charakteru narodowego. Dlatego też ich polityka nie ma treści narodowej. Mija 100 lat od strasznego Hołodomoru lat 1921–1923. W wydanej niedawno przez Instytut Historii „Historii ukraińskiego chłopstwa” nie napisano, przez kogo został zorganizowany, kto kierował tymi procesami, jaki był wtedy skład narodowy organów władzy. Dlaczego? Trwa wojna, mamy straszne straty. A co słyszymy ze środków masowego przekazu? Liczbę naruszeń i liczbę strat. A dlaczego nie ma programów o heroizmie, o dramacie życia? A wychować patriotów można tylko na propagandzie męstwa, heroizmu. Trzeba także pokazywać całą tragedię wojny. Ludzie tego nie uświadamiają sobie. Podczas II wojny światowej około miliona Ukraińców zostało kalekami, 100 tysięcy zostało bez nóg. Jest to i dzisiaj. I takie przykłady trzeba przytaczać, żeby pokazać oblicze wroga. Według danych sondażu socjologicznego 47% Ukraińców przychylnie odnosi się do Rosji. Więc jakie może być zwycięstwo, jak je zdobędziemy? Czym? Wroga trzeba demaskować. Nie widzimy dziś działań organizacyjnych władzy nie tylko w polityce narodowej, ale i w pracy ideowo-patriotycznej. Jedźcie na wojnę, pokazujcie rannych, dzieci-sieroty, ludzkie cierpienia. To zjednoczy nasz naród, zmusi go do spojrzenia na Rosję w inny sposób. Wałerij FRANCZUK, artysta ludowy Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej: – Pokrowa i obrońcy Ojczyzny to jedna całość. Pokrowa osłaniała swoim omoforionem naszych wojowników od nieszczęść, od porażek. Dobrze wymyślono to połączenie w jednym święcie. Myślę, że to Boże zrządzenie. Święta Matka Boża i święci są ci ludzie, którzy oddali swoje życie za Ukrainę, którzy ryzykują nim dla Ukrainy dzisiaj. Słuchamy, że znowu zmarł lub zginął nasz wojownik. Ale nie wiemy, co było po stronie wroga. Kiedy już będziemy wiedzieć, ilu naszych wrogów tam poległo? Każdego dnia serce pęka, cierpimy z tego powodu. Ale moje serce artysty chce poczuć, że oni też cierpią. Na każdy ich strzał – setki naszych strzałów. Żeby na długo zapamiętali, że nie warto tak postępować z Ukraińcami. Nasza historia jest niezwykle wycierpiana przez naród ukraiński. 100 lat temu wysłano nas w niebyt. Traktat wersalski nakazał wykluczyć Ukrainę z Ligi Narodów i oddano nas na pastwę Moskalom i Polakom. Kiedy to wreszcie się skończy? Cierpimy nie tylko my. Przypomnijmy Gruzję, Naddniestrze. Trzeba zebrać się razem i powiedzieć swoje słowo, że czas wrogom wynosić się z naszej ziemi. Wszystkim razem stanąć i pokazać swoją siłę. Nie słuchać tych, którzy mówią, że nie można strzelać, że trzeba się dogadywać. Musimy wziąć się w garść jako naród i powiedzieć im stanowcze „nie!”. Mykoła SZKURKO, przewodniczący Niżyńskiego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: – Chciałbym zatrzymać się na tych aspektach, które zależą od nas. Dużo mówiono o tym, że nasza władza robi coś nie tak. A co możemy robić my? Nazwa naszego państwa to Ruś i nie trzeba z niej rezygnować. Myślę, że w naszej Konstytucji powinno być zapisane, że jesteśmy spadkobiercami dawnego państwa Ruś. A państwo Moskiewskie, jak zawsze, ukradło i przywłaszczyło sobie nazwę. Ale to nie powód, żebyśmy rezygnowali z naszej dawnej nazwy. Co do alfabetu łacińskiego. Jest on używany nawet teraz w toponimach. Myślę, że nazwy takich słów jak „Ukraina” i „Kijów” trzeba podawać w alfabecie łacińskim z naszą literą „ї” z dwiema kropkami. Tak samo możemy używać alfabetu łacińskiego do nauki języka ukraińskiego przez obcokrajowców. Żeby ułatwić im percepcję na początkowych etapach opanowywania ukraińskiego. I o tak zwanej odwróconej fladze. Mowa o żółto-błękitnej i niebiesko-żółtej fladze. Wszystko to nasze dziedzictwo historyczne. To dwie różne flagi. I podczas Rewolucji Ukraińskiej w 1917 roku na Ukrainie podrosyjskiej używano właśnie żółto-błękitnej flagi. W swojej poezji Ołeksandr Ołeś opiewał ten słoneczno-błękitny sztandar. Nie musimy wypierać się naszego dawnego symbolu. Jego również trzeba używać. Teraz po Ukrainie odbywa tournée rosyjska historyczka Tetiana Tairowa ze swoją nowelą o Mazepie. Będzie jeszcze nakręcony film fabularny – rosyjskie spojrzenie na naszą historię. Byłem na prezentacji w Baturynie, potem w Niżynie, Kijowie. Przeczytałem tę książkę. Radzę uważnie przeczytać ją wszystkim, a zobaczycie, jakie tam zostały położone akcenty. Kost Hordijenko i Petro Doroszenko są tam negatywnymi postaciami. Tak zwani prawosławni są tam pozytywni, a nieprawosławni, którzy pomagali nam bić Moskali, pokazani są jako wrogowie. Jewhen LUPAKOW, honorowy przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy: – Mówiliśmy o języku. Jednoznacznie – to jest najważniejsze. Swego czasu prezydent Łeonid Krawczuk powiedział: „Na Ukrainie – język ukraiński”. W Sewastopolu zaczęto uczyć się języka ukraińskiego. A za następnego prezydenta zniesiono to. Wszystko zależy od władzy. Mówimy, że władza jest zła. A czyż przyleciała ona z kosmosu? Jeśli naród wybiera taką władzę, to trzeba pracować przede wszystkim z narodem. Trzeba wychowywać tych ludzi, aby podczas wyborów nie sprzedawali się, zachowywali się jak Ukraińcy. Jeszcze mówimy, że źli są Ukraińcy. Dzisiaj już mówiono, że podczas hołodomorów Ukraińców umyślnie wymorzono. Kontynuujemy publikację wystąpień uczestników „okrągłego stołu”: „Odrodzenie patriotycznej świadomości narodu i wychowanie ukraińskich bohaterów”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

a charkowscy Ukraińcy – po rosyjsku. Na pytanie, dlaczego walczą o Ukrainę, a sami mówią językiem okupanta, odpowiedź brzmiała: „Jeśli o tym mówicie, to jesteście naszym wrogiem”. Pytam: „A kto wam o tym mówi?” Oni: „nasi dowódcy”. Cóż zatem zmieniło się od 2014 roku w Sztabie Generalnym i w Ministerstwie Obrony Ukrainy? Myślę, że niewiele, bo, jak tu słusznie powiedziano, wszystko zaczyna się od języka i prawdziwej historii. Jesteśmy państwem socjalnym, jesteśmy państwem ukraińskim. A kto nami rządzi? Niedawno uchwalono ustawę o zapobieganiu i przeciwdziałaniu antysemityzmowi, którego na Ukrainie nie ma, co jest poniżeniem narodu tytularnego. Pojawia się pytanie: czy nie lepiej byłoby uchwalić ustawę o zapobieganiu ukrainofobii? Prawdopodobnie obecnie to pilniejsza kwestia. Myślę, że tematy niewoli i wolności, patriotycznego wychowania są dziś niezwykle aktualne. Kto ponosi odpowiedzialność za tych chłopców i dziewczęta, którzy mogą zrzucić ukraińską flagę, znieważyć groby wojowników-atowców? Ministerstwo Edukacji czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych? Nie. Wszystko kończy się tym, że ich nieco upomną, a na rodziców być może nałożą niewielką grzywnę. Jak więc nie miałby się rozprzestrzeniać separatyzm i inne negatywne zjawiska w naszym państwie? Jakimi metodami działa nasz wróg? Na przykład okupowany Ługańszczyzna. Byłego Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki przekształcono w zwykłą uczelnię pedagogiczną, gdzie podnoszą kwalifikacje moskiewscy popi (można uzyskać dyplom z religioznawstwa). A placówki ogólnokształcące przekształcono w ośrodki ich działalności. Podkreślam, że z Ługańszczyzny wywożono i nadal wywozi się naszych dzieci do Moskiewszczyzny. W ciągu jesieni zaplanowano trzy wyjazdy po 130 dzieci, które przywiozą na Podmoskowie, aby rzekomo odpoczywały i poprawiały swoje zdrowie. Ale nie zapominajmy, że wychowywane są one na rosyjskiej historii, według rosyjskich standardów, a z nich przygotowuje się mankurtów i janczarów, którzy będą walczyć przeciwko naszemu państwu. Nie sposób wychować patrioty-obywatela, nie wspominając o wielkim kijowskim księciu Światosławie. Swego czasu jasno oświadczył: „Umarli wstydu nie mają”. A wandalizm, który dziś dzieje się na Alei Bohaterów Niebiańskiej Sotni, na mogiłach naszych wojowników, którzy polegli broniąc Ukrainy, to wielka plama na wychowawczej pracy, którą prowadzą ministerstwa oświaty i kultury. Szkoda, że od procesu wychowawczego odsunięto dziś Narodową Akademię Nauk Ukrainy i jej instytucje. Nasuwa się pytanie: co można zrobić? Popieram pogląd, że jesteśmy państwem mononarodowym Ukraińców. Trzeba, by nasi przywódcy zrozumieli: „Dość!” Trzeba, by władza była prawdziwie ukraińska. Niech o tym wiedzą i pamiętają. Świętosław WASYLCZUK, przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta”: – Bezsprzecznie musimy wywierać wpływ na władzę. Ciągle mówi się nam, że jesteśmy państwem wielonarodowym. Ja zawsze tę pozycję obalam. Wielu wciąż twierdzi, że na Żytomierszczyźnie mieszka ponad 100 narodów. Ja im mówię: „Nie oszukujcie ludzi”. W naszym obwodzie 96% to Ukraińcy, a 4% – wszystkie inne narodowości. O jakiej więc wielonarodowości można mówić? Jesteśmy państwem mononarodowym, które ma prawo do narodowej władzy. Izrael przyjął ustawę, że jest państwem Żydów. I to jest odbierane jako coś normalnego. Tak samo jak Niemcy są państwem Niemców, a Francja – Francuzów. Ukraina powinna być państwem Ukraińców. Doszło do tego, że wstydzimy się mówić, że jesteśmy narodem tytularnym. Dzieje się tak dlatego, że ze strony władzy praktycznie nie prowadzi się żadnej propagandy proukraińskiej. To, o czym dziś mówimy, powinno codziennie brzmieć w naszych kanałach telewizyjnych i radiowych. Przypomnę słowa Goethego: „O prawdzie musimy mówić co godzinę, bo o złu i kłamstwie diabeł mówi co minutę”. Jeśli będziemy tego się trzymać, to osiągniemy sukces. Musimy wziąć za broń słowa Iwana Franki: „Łupajcie tę skałę”. Powinniśmy domagać się od władzy, by działała właśnie w kierunkach ukraińskich. Ołeksij SZEWCZENKO, przewodniczący Sumskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: – Główny problem naszego społeczeństwa to niski poziom świadomości narodowej. Nawet u kierowników wielu organizacji patriotycznych interesy ich organizacji są wyższe niż interesy Ukrainy. Stawiam pytanie: co kształtuje świadomość? Ukraińska informacja kształtuje ukraińską świadomość, rosyjska – rosyjską, komunistyczna – komunistyczną itd. Istnieje informacja siły, informacja kierunku, a razem tworzą one informację ruchu. Ile informacji widzimy wokół siebie, tyle rodzi się kierunków. Widzimy, jakie mamy problemy z młodzieżą przez tę informację, którą ona otrzymuje ze swoich smartfonów. Dlatego powinniśmy skupić się na kwestiach ukraińskiej informacji, która płynie z samych głębin. Proponuję „Proświcie” swój projekt – cotygodniowe 15-minutowe lekcje patriotyczne. Opierają się one na pozytywnej informacji o Ukrainie i Ukraińcach. Jeśli będziemy to robić systematycznie, osiągniemy dobry rezultat. Do tego projektu można byłoby włączyć wielu ludzi, którzy wiedzą coś ciekawego o Ukrainie, jej bohaterach, wynalazcach itd. Stworzyliśmy Sumski Portal Historyczny – wszystko o historii Sumszczyzny. Na ten portal będzie napływać informacja, która później pomoże nauczycielom i uczniom w przygotowaniu tych lekcji. Utworzymy także radę ekspertów, która będzie opracowywać ten materiał. Pawło Mowczan: – Chciałbym przypomnieć formułę, od której zacząłem naszą dzisiejszą rozmowę – „nie ma bez woli władzy” (Leśja Ukrainka). Wola narodowa to także pojęcie Ojczyzny. To pojęcie soborowości, jedności. Nie ma patriotyzmu bez Ojczyzny, a Ojczyzna wymaga ofiarności i sumienia. Ojczyzna to nie odrębność i nie klasowość. To ogólnonarodowy organizm, który potrzebuje obrony, samoobrony. A samoobrona z kolei wymaga władzy. A kto dziś jest u władzy? Ludzie niekwalifikowani, dalecy od ogólnonarodowych zasad i zrozumienia problemów, w jakim świecie znajduje się Ukraina. Nikt nas nie obroni, tak jak nie obronił 100 lat temu. Nikt nie obniży cen gazu, nikt nie będzie ogrzewał naszych domów. Nikt nie będzie bronił naszych granic, jeśli sami nie potrafimy się zorganizować. Kiedy znikała Ukraina, w państwach europejskich pojawiały się problemy. Pojawiały się reżimy totalitarne. Znikała Francja, znikała Polska, która wcześniej razem z Rosją dzieliła Ukrainę. Jeszcze zupełnie niedawno oni znowu to robili. Dobrze, że obecni przywódcy Polski przyswoili sobie lekcje historii. Myślę, że w końcu przyswoją je Niemcy i Francuzi. Jeśli nasze granice będą chronione, chroniona będzie także Europa. Czynnik ukraiński staje się światowy. Od niego zaczynają się wszystkie burzliwe wiry w światowych dziejach i światowych wątkach, które przeżywali nie tylko Ukraińcy, ale także Europejczycy. Nasze dzisiejsze przestrogi są bardzo na czasie nie tylko dla nas, ale także dla świata zewnętrznego. Własn. inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

«Zrodziliśmy się w wielkiej godzinie...»

Na taki temat odbył się okrągły stół w Domu Ludowym „Proświta” w Iwano-Frankiwsku, z udziałem kierowników i przedstawicieli obwodowych oraz miejskich organizacji społecznych, struktur weteranów, wolontariuszy, mieszkańców miasta i działaczy Proświty z regionu. Bohdan WIVCZAR, m. Iwano-Frankiwsk – Czy cieszylibyśmy się niepodległą Ukrainą, gdyby nie ofiarność Ukraińców na przestrzeni wieków walki o wolność, heroizm i poświęcenie żołnierzy UPA pod dowództwem OUN, odwaga i męstwo obecnych obrońców i obrończyń naszej Ojczyzny w wojnie rosyjsko-ukraińskiej? – zwróciła się do obecnych organizatorka wydarzenia Mychajłyna Bodnar. – Uczcijmy naszych wielkich poprzedników i obecnych obrońców ojczystej ziemi... Uczestnicy wydarzenia z natchnieniem zaśpiewali Hymn Ukraińskich Nacjonalistów. A zaprezentowane wideo przeniosło obecnych w uroczyste wydarzenie – upamiętnienie UPA siedem lat temu. Byli wtedy z nami jeszcze Mychajło Mułyk, członkini OUN Iryna Strocka, dyrektorka Centrum patriotycznego wychowania młodzieży uczniowskiej Hałyna Sawczenko i inni kombatanci. Lecz czas jest bezlitosny... Ze świętem Pokrowy, Dniem Obrońców i Obrończyń Ukrainy, rocznicą UPA i Dniem Ukraińskiego Kozactwa przywitał przewodniczący Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Stepan Wołkowećkyj. – Święta Pokrowa otulała swoim omoforionem wszystkich, którzy wywalczyli państwo ukraińskie i bronią go obecnie na wschodnim froncie wojny moskiewsko-ukraińskiej – podkreśliła w swoim wystąpieniu przewodnicząca Iwano-Frankiwskiej Miejskiej „Proświty” Marija Huczoł. – Właśnie jej przewodnictwo prowadzi nas z przeszłości w przyszłość... – Działacze Proświty z Pokucia kontynuują heroiczny czyn OUN–UPA w swojej obecnej pracy na duchowe dobro Ukrainy – podkreśliła szefowa Horodeńkowskiej „Proświty” Oksana Osadczuk. A przewodniczący stanicy Bractwa OUN–UPA tego rejonowo-miejskiego zjednoczenia Orest Iwanyszyn podkreślił wagę więzi bojowych pokoleń bojowników o wolność lat 40.–50. i obecnych obrońców. Właśnie ta ciągłość ducha bojowego przyniesie zwycięstwo... – Historia powstania i walki UPA świadczy zarówno o bezgranicznej ofiarności, jak i wielkości ducha oraz przekonań jej żołnierzy – powiedział przewodniczący obwodowej organizacji Związku Oficerów Ukrainy Iwan Łazor. – Niestety, obecnie ten duch jest częściowo utracony, nie nauczyliśmy się odróżniać prawdy od krzywdy i nieprawdy, głosować rozumem, a nie sercem... Dlatego wybieramy polityków, którzy zawracają nas w przeszłość, jak w sprawie „wagnergate”... Obecnie potrzebne jest działanie na rzecz Ukrainy, a nie słowa. O wschodnim froncie i wojnie z Moskowią o Niepodległość Ukrainy, heroizmie i duchowej sile naszych żołnierzy mówili zastępca przewodniczącego Związku Uczestników ATO (wojsk desantowo-szturmowych) „Wolnym wolność” Nazar Rola, przewodniczący OO inwalidów i uczestników ATO Wasyl Marko, kapelan UKGK, uczestnik ATO ks. Roman Kostrabij. – Obecne święto powstało pod naciskiem sił nacjonalistycznych i demokratycznych. Pod opiekę Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy poświęcono Iwano-Frankiwsk, który staje się niemal najlepszym miastem do życia na Ukrainie – podkreślił mer miasta Rusłan Marcinkiw i obiecał nadać przewodniczącemu Ogólnoukraińskiego Bractwa OUN–UPA Kraju Karpackiego Bohdanowi Borowyczowi status honorowego obywatela. Członkini Rady obwodowej „Proświty” Olha Babij podziękowała za duchową patriotyczną atmosferę w „Proświcie”, która zawsze panuje w tym miejscu. Zastępczyni przewodniczącego obwodowej „Proświty”, przewodnicząca „Młodej Proświty” Jewhenija Bardiak opowiedziała o medycznym wolontariacie na wojnie oraz książce „Miasto, od którego zaczęła się wojna”. Działaczka Proświty Natalija Diaczenko przedstawiła opracowaną przez siebie książkę „Bohaterowie. Pamięć. Poezje”. O swoim dorobku – zbiorze pieśni „Zdobędziesz państwo, albo zginiesz w walce” poinformowała opracowująca go Mychajłyna Bodnar. A zastępca przewodniczącego obwodowej „Proświty” Jarema Petriw podarował weteranom ATO/OOS książkę „Bojownicy o Niepodległość Ukrainy. 1914–1952 r. 2014–2021 r.”. Rozmyślając o ciągłości pokoleń, nauczyciel-wychowawca przedmiotu „Obrona Ojczyzny” pułkownik Ihor Huk podkreślił, że głównym postulatem, który przekazuje swoim uczniom, jest teza: „Nie znać języka ukraińskiego – wstyd, nie znać matematyki – dziwnie, nie być patriotą – zbrodnia!”. O historii powstania UPA i więzi heroizmu pokoleń lat 1940–1950 i obecnych rozmyślali także przewodniczący OO Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia Weteranów Wasyl Sawjuk, członek Zarządu OO OT „Proświta” Wasyl Żurakiwśkyj, członek miejskiego Dowództwa Bractwa OUN–UPA Wasyl Tełepczuk, a w trybie online witał towarzystwo członek Zarządu obwodowej „Proświty” Myrosław Janychiwśkyj. Kandydat nauk ekonomicznych, członek Rady obwodowego zjednoczenia Weteranów Wyzwoleniowych Stepan Wolar opowiedział swoją osobistą historię. Kiedy do jego wsi na Drohobyczczyźnie przyszło dwóch pięknych młodzieńców z Wołynia agitować do UPA, odmówiono mu, bo miał wtedy tylko czternaście lat. A kiedy w 2014 roku przyszedł zapisać się na Majdan – odmówiono, mówiąc, że jest zbyt zaawansowany wiek. – Wyobraźmy sobie siebie choć jedną dobę w kryjówce, pośród zimy, w niepewności co do sytuacji na powierzchni i sytuacji w enkawudowskim wrogim otoczeniu... Jaką siłę ducha i ciała trzeba było mieć, aby to wytrzymać, nie wpaść w panikę i nie ustąpić – podsumował rozmowę przewodniczący OO OT „Proświta” im. T. Szewczenki Stepan Wołkowećkyj. – Heroiczno-tragicznym był los i rola żołnierzy UPA. Ale bez niej, bez jej walki i tego legendarnego szlaku patriotyzmu i poświęcenia, który otulił drugą połowę XX wieku, nie doszłoby do ogłoszenia Niepodległości Ukrainy, walka o którą trwa do dziś... UPA – armia bez państwa – za Państwo, przeciwko okupantom wszystkich maści – takim był ogólny lejtmotyw okrągłego stołu. Na jego początku wybrzmiały imiona 22 poległych iwanofrankiwczan w wojnie moskiewsko-ukraińskiej, których uczczono minutą ciszy. Uroczyste wydarzenie kontynuował występ amatorskiego zespołu wokalno-chóralnego „Pisenne perewesło” Horodeńkowskiego miejskiego towarzystwa „Proświta” pod dyrekcją Wasyla Hultaja. W kompozycjach strzeleckich i powstańczych artyści amatorzy przekazali licznym widzom heroizm walki o wolność pokoleń Ukraińców.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Czyje słowo zwycięża na burzliwym Wschodzie

Z wielkim zainteresowaniem przeczytałem raport z zorganizowanej przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” konferencji online na temat „Wojna ukraińsko-rosyjska. Polityka informacyjna i zagrożenia dla bezpieczeństwa informacyjnego Ukrainy” i popieram konsekwentne stanowisko przewodniczącego Towarzystwa Pawła Mowczana oraz kolegów-prośwician w kwestii istotnego wzmocnienia przeciwdziałania zagrożeniom, które szczególnie ostro przejawiają się na Wschodzie kraju. O tym z niepokojem mówili także przedstawiciele Ługańszczyzny, zgadzam się z nimi, bo sytuacja na Doniecczyźnie jest równie niepokojąca. Chciałbym dołączyć do ogólnego obrazu także własne spojrzenie na problemy w przestrzeni informacyjnej na terytorium przyfrontowym. Ihor ZOC, obwód doniecki. Wróg wchodzi bez zaproszenia. Po pierwsze, obwód doniecki, tak jak był siedem lat temu, tak i teraz pozostaje niechroniony przed wrogą propagandą informacyjną. Praktycznie we wszystkich miastach przyfrontowych nie tylko na antenę satelitarną, ale nawet na zwykłą antenę łatwo odbiera się rosyjskie kanały telewizyjne. Tak samo radio. Warto przypomnieć, że arsenał sieci telewizyjnej i radiowej tak zwanej „DRL” składa się z 9 centrów nadawczych, które zapewniają transmisję 30 stacji radiowych, 14 analogowych i 48 cyfrowych telewizyjnych „republikańskich” i rosyjskich kanałów telewizyjnych. A przecież okupanci na bazie ukraińskiej prasy drukowanej oraz przy udziale kolaborantów stworzyli własne i rozwinęli propagandowe zasoby internetowe. Z kolei do Doniecka ukraińska telewizja się nie przebija, bo ją „zagłuszają”. Właścicieli środków satelitarnych to nie dotyczy, ale jak opowiadają rodacy z terytoriów okupowanych, ukraińskie oglądają za zasłoniętymi oknami. Po drugie, dostępności rosyjskiej propagandy z jakiegoś powodu nie przeszkadza nasza władza, wszak za oglądanie ukraińskich kanałów telewizyjnych od niedawna trzeba płacić, a wrogie wchodzi do domów mieszkańców bez zaproszenia i bezpłatnie. Według słów przewodniczącego wojskowo-cywilnej administracji Awdijiwki Witalija Barabasza, w obwodach donieckim i ługańskim przedwcześnie wyłączono telewizję analogową i teraz jest to bardzo poważny problem, ponieważ odbiór ukraińskiej telewizji w formacie cyfrowym dostępny jest nie dla wszystkich, a wpływ informacyjny telewizji analogowej „DRL” odczuwa się bardzo silnie. „Między Donieckiem a Awdijiwką jest siedem kilometrów. Na przykład we wschodniej części miasta mieszka prawie dziesięć tysięcy mieszkańców. Nie każdy może postawić antenę satelitarną czy „cyfrowy” dekoder T2. Dlatego że 500-600 hrywien kosztuje ten dekoder. A po co go kupować, jeśli można oglądać kanały z Doniecka bez opłaty” – opowiedział Witalij Barabasz dziennikarzom. Po trzecie, w sferze mediów nie ma jednolitej polityki dotyczącej przeciwdziałania wrogiej propagandzie, na przykład w operatywnym prostowaniu fake newsów itp. Jak to nie dziwne, ale kilkadziesiąt kilometrów od linii starcia spokojnie pracują media, które na temat wojny nie piszą wcale, nie mówią i rzadko pokazują. Bez Niemiec nie byłoby gazety dla Doniecczyzny. Jak to nie dziwne, ale gdyby nie rząd Niemiec, na Doniecczyźnie nie byłoby jedynej obwodowej gazety ukraińskojęzycznej! A tak nasi zachodni partnerzy trzeci rok przeznaczają środki na wydawanie gazety „HROMADA Wschód” dwa razy w miesiącu w nakładzie 60 tysięcy egzemplarzy w celu przełamania izolacji informacyjnej mieszkańców wsi wzdłuż linii rozgraniczenia. Redakcja mieści się w Mariupolu i stamtąd czasopismo bezpłatnie rozprowadzane jest od razu na dwa obwody przyfrontowe. A oto w największym mieście Przyazowia, Mariupolu, który Ministerstwo Kultury i Polityki Informacyjnej ogłosiło jedną ze stolic kulturalnych Ukrainy, gazety po ukraińsku nie ma. Jeszcze do niedawna proświcianie miasta na czele z Anatolijem Morozem własnymi siłami wydawali amatorskie czasopismo „Domacha” jak w czasach radzieckiego samizdatu, ale już kilka lat, jak ten proces się zatrzymał. Tak jak w poprzednie 30 lat w Kramatorsku, Bachmucie, Konstantynówce, Drużkiwce gazety wychodzą po rosyjsku. W szczególności także te sprywatyzowane. Uczestnicy konferencji online już mówili o nieefektywności kanału telewizyjnego „DOM”, ale mnie chciałoby się zaznaczyć, że rozwija się on kosztem podatników na tle ograniczania na Doniecczyźnie i Ługańszczyźnie nadawania przez Telewizję Publiczną. Obecnie ukraiński państwowy kanał informacyjno-rozrywkowy, który nadaje po rosyjsku, mieści się w Kramatorsku. Grupą docelową są mieszkańcy niekontrolowanych terytoriów Ukrainy, ale rzecz w tym, że właśnie przez to w samym Kramatorsku „DOM-u” nie ma możliwości zobaczyć, bo taki jest zamysł założycieli, a do Doniecka słabo się przebija, bo go „zagłuszają”. I chociaż programy kanału telewizyjnego, gdzie ukraińscy urzędnicy przechodzą na rosyjski, można obejrzeć na stronie online, nie do końca jest jasne, dlaczego trzeba to robić po rosyjsku. Na terytoriach okupowanych wszystko od dawna jest w języku agresora, w szczególności cały arsenał medialny, i dlatego mało prawdopodobne, by jeszcze jeden kanał telewizyjny po rosyjsku, ale z naszym prorządowym kontentem, zdobył uwagę widzów. Ktoś z moich dobrych znajomych zauważył: „Przed wojną Donbas rusyfikowały Moskwa i piąta kolumna, a teraz już i Kijów się podłączył!”. Walczyć o ukraińskie. Dyskusja o tym, czy ukraińskie słowo walczy w obronie Donbasu i jak skutecznie przeciwstawić się wrogiej propagandzie, nie ustaje w środowisku eksperckim jeszcze od 2014 roku. W tym czasie, na przykład, jeszcze za poprzedniej władzy odbudowano zniszczoną wieżę telewizyjną w Słowiańsku w 2016 roku, zbudowano nową w Hirnyku w 2018 roku, a pod koniec ubiegłego lata uruchomiono w trybie testowym wieżę telewizyjną w Kamyszusze na Ługańszczyźnie. Ale to nie zmieniło przewagi agresora: technicznie ukraiński sygnał do swoich widzów na terytoriach okupowanych nie dociera. Bywają wyjątki, kiedy okupanci przeprowadzają konserwację swoich systemów nadawczych i na jakieś liczone godziny eter w Doniecku staje się ukraiński. Ale to nie więcej niż dobry powód informacyjny dla dziennikarzy, specjalistów, blogerów i po prostu nieobojętnych ludzi, by przemyśleć ważny temat, bo realnych zmian nie ma. Oto co napisał wojskowy Ołeksandr First na Facebooku: „Przyfrontowe Perwomajśke w pobliżu Piasków na Doniecczyźnie. Miejscowi klikają na pilocie rosyjskie kanały. Dlaczego rosyjskie? Nie, nie dlatego, że nie są patriotami, a dlatego, że nie mają wyboru… Szanowni władcy, wyjaśnijcie mi, wojskowemu, który broni” Donbas od Rosji, dlaczego na ukraińskim terytorium nie ma ukraińskiej telewizji, ukraińskiego słowa. Kiedy nie ma tego tutaj, na Donbasie, to dajemy wrogowi carte blanche na dalsze zombifikowanie ludności. O ukraińskie słowo na ukraińskiej ziemi trzeba walczyć nie tylko z automatem w rękach, ale i w miękkich fotelach i gabinetach”. Ten wpis zebrał niemało wyświetleń w sieciach społecznościowych, ale odpowiedzi od władz wojskowy póki co się nie doczekał. Niestety, praktyka unikania ostrej rozmowy z obywatelami stała się dla władzy systemem. Widocznie dlatego, że nie ma nic do powiedzenia. Na przykład, jeszcze 2 kwietnia w Radzie Najwyższej odbyły się wspólne przesłuchania komitetowe deputowanych i członków rządu na temat „Zapewnienia stabilnego ukraińskiego nadawania na tymczasowo okupowane i przygraniczne terytoria Ukrainy”, gdzie przeanalizowano sytuację z ukraińskim nadawaniem na wschodzie państwa oraz legislacyjne uregulowanie nakreślonych problemów. Według informacji ze strony parlamentarnej, w wyniku dyskusji ma zostać wypracowana „mapa drogowa” pilnych działań prawnych, organizacyjnych, finansowych i infrastrukturalnych na rzecz przywrócenia suwerenności informacyjnej Ukrainy na tymczasowo okupowanych terytoriach oraz zapewnienia obywatelom gwarantowanego przez państwo stabilnego, bezpłatnego dostępu do programów krajowej radiofonii i telewizji na tymczasowo niekontrolowanych terytoriach. Przez pół roku, które upłynęło od tego czasu, „mapy drogowej” nikt tak i nie zobaczył. Zamiast tego 15 września Gabinet Ministrów zatwierdził Strategię bezpieczeństwa informacyjnego Ukrainy do 2025 roku, a 15 października ten dokument zatwierdziła Rada Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy. Mówiąc o tej decyzji, Sekretarz RBNiO Ołeksij Daniłow zaznaczył, że Strategia jest skrajnie aktualnym dokumentem, biorąc pod uwagę wzrost liczby specjalnych operacji informacyjnych ze strony Federacji Rosyjskiej. Teraz oczekujemy na dekret głowy państwa. Projekt tego ważnego dokumentu jest w otwartym dostępie i każdy może wyciągnąć wnioski co do jego pozytywnych kierunków i wad. Ale przecież projekt to wcale nie dekret i co tam będzie ostatecznie, nie wiemy. Przy okazji trzeba zaznaczyć, że Doniecka Obwodowa Administracja Państwowa wcześniej niż RBNiO przyjęła na swoim kolegium strategię bezpieczeństwa informacyjnego obwodu, ale szerokiemu ogółowi ten dokument nie został zaprezentowany. Obalają mity Póki co na Donbasie całkiem niewiele mediów pokazuje przykłady jakościowego, profesjonalnego i merytorycznie ukraińskiego dziennikarstwa w wojnie informacyjnej. Moim zdaniem, to agencja informacyjna „Wczasno” z Pokrowska, która jako pierwsza w obwodzie przeniosła swoją stronę na język ukraiński jeszcze wiosną 2019 roku. Według słów dyrektor Marii Dawydenko, redakcja w jeden dzień zdecydowała o tym jednogłośnie w celu wsparcia ustawy językowej. „Uważamy, że było to konieczne, zwłaszcza na przyfrontowym Donbasie. Według analityki naszej strony, nawet część audytorium z okupowanych terytoriów pozostała z nami” – zauważa Maria Dawydenko. Nawiasem mówiąc, oprócz „Wczasno” w obwodzie tylko jedna strona ma wersje w dwóch językach, ukraińskim i rosyjskim – „Wilne radio” w Bachmucie, które obecnie działa jako nadawca i wydanie internetowe. Inne media w sieci używają głównie rosyjskiego, przecież karać za brak ukraińskiej wersji będą dopiero od lipca 2022 roku i to tylko pod pewnymi warunkami. Wypełnia się ukraińskojęzycznym kontentem także kanał telewizyjny „Doneczczyna TV” w Kramatorsku – jedyne i największe lokalne medium, które jest finansowane z budżetu przez przedsiębiorstwo komunalne. Strona jest nasycona różnorodnymi informacjami z życia obwodu i, na szczęście, jak i sam kanał telewizyjny, nie stał się tubą władzy. Bardzo ważne jest, że strona „Doneczczyna TV” ma dział „Kronika OOS”, który jest stale aktualizowany operacyjnymi meldunkami z linii starcia. Nie mogę nie wspomnieć także o wolontariackim radiu „Tryzub FM”, które znajduje się w osadzie Karliwka, kilkanaście kilometrów w linii prostej od Doniecka i tak samo obala mit, że ukraińskie media są niepopularne. Jednocześnie w samej osadzie Karliwka rosyjskie i separatystyczne kanały telewizyjne czują się jak w domu… Doczekamy się krajowych grantów? I na koniec żądanie, które wielokrotnie już brzmiało w różnych audytoriach: uczestników oporu informacyjnego na Wschodzie państwo musi wspierać finansowo. Za wytwarzanie produktów informacyjnych trzeba po prostu płacić, jakkolwiek patetycznie by to nie brzmiało. Obecnie większość mediów na Donbasie ledwo wiąże koniec z końcem, są wydania, które balansują na granicy zamknięcia, są bezrobotni dziennikarze, w tym także wśród przesiedleńców. Czy zobaczyliśmy w ciągu ostatnich dwóch lat chęć władzy do pomagania, przecież zwracały się do organów centralnych nie tylko pojedyncze osoby, ale i społeczności dziennikarskie. I co? Zero reakcji. Nie będzie zbędne zauważyć: separatystyczne media nie biegają po Doniecku z wyciągniętą ręką, problemów z finansowaniem nie mają. Widocznie naszym wrogom trudno nawet sobie wyobrazić, że ukraińskie media, jak na przykład „Słowo Proświty”, zmuszone są ogłaszać zbiórki darowizn na swoje istnienie i przeżywają dzięki dobroczynności Ukraińców. Tymczasem, na przykład, czyż nasza władza nie jest w stanie zapoczątkować programu grantowego dla mediów Wschodu, jak to od dawna praktykują europejscy partnerzy? Czyż wydawanie największej pod względem nakładu ukraińskojęzycznej gazety w Donbasie kosztem podatników Niemiec nie uwiera sumienia urzędników w Kijowie? I jeszcze jedno. Brak reakcji władzy na wystąpienia uczestników konferencji online WUT „Proświta” wcale nie oznacza, że społeczeństwo, które odczuwa zagrożenia dla bezpieczeństwa informacyjnego, opuści ręce. Nie! W społeczeństwie, a w szczególności w ukraińskim dziennikarstwie, jest aktywna mniejszość, która nie tylko mówi, ale i robi. Nie tylko na burzliwym Wschodzie, rzecz jasna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„Ktokolwiek przekraczałby twoją granicę – strzelaj!”

Spotkanie z Refatem Czubarowem, przewodniczącym Medżlisu Tatarów krymskich, było głównym wydarzeniem praktycznego laboratorium medialnego dla dziennikarzy z południa i wschodu Ukrainy we wrześniu. Bywają tak treściwe rozmowy, z których teraźniejszość wyłania się jako zrozumiały skutek składowych przeszłości. Aby się porozumieć, „trzeba widzieć siebie nawzajem także w ten sposób, fizycznie” – powiedział na początku rozmowy Refat Abdurachmanowycz. I ta możliwość, jeszcze nie utracona pod nową falą pandemii, pozwoliła poczuć niemal tektoniczne oddziaływanie rdzennych narodów – kontynentalnej Ukrainy i wielostronnie doświadczonego Krymu. Dlaczego Krym? „Rok 2014. Inwazja Rosji na ukraińskie ziemie rozpoczyna się od Krymu. Było to słabe ogniwo dla Ukrainy, ponieważ na Półwyspie Krymskim znajdowała się Flota Czarnomorska Federacji Rosyjskiej. Baza Floty Czarnomorskiej to nie tylko przystanie w Sewastopolu, to wiele garnizonów rozrzuconych po całym Krymie, które niczym ośmiornica oplatały półwysep – rozpoczęcie inwazji z Krymu było najłatwiejsze. To pierwszy powód, dlaczego Krym. Drugi – skład ludności Krymu, z którego jeszcze w 1944 roku deportowano cały naród krymskotatarski, a także po 11-12 tysięcy Ormian, Bułgarów, Greków, Niemców... Dlatego po wojnie Krym zasiedlano, w istniejących domach i na ziemiach, które były uprawiane, ludźmi z Rosji – i w przededniu inwazji 58 procent populacji stanowili etniczni Rosjanie” – analizuje Refat Czubarow. „Wszystkich Tatarów wysiedlić z terytorium Krymu i osiedlić ich na stałe w charakterze specosadników w rejonach Uzbeckiej SRR. Wysiedlenie powierzyć NKWD ZSRR... Pozostające na miejscu mienie, budynki, zabudowania gospodarcze, meble i ziemie przyzagrodowe przejmują lokalne organy władzy...” – to cytat z wymownego Postanowienia nr GKO-5859ss „O Tatarach krymskich”. I – osobiste wspomnienie z ostatniej krymskiej podróży jesienią 2010 roku: pamiętam ciotkę w Morskim (pradawny Kapsichor), która oferowała wczasowiczom dojrzałe figi pod płotem swojego obejścia, mówiąc gwarą „środkoworosyjskiego pasa”. – Skąd pani jest, ciociu? – Mąż wojskowy, przywiózł mnie tutaj na emeryturę dożywać, umarł, a ja zostałam... Stary dom, stary płot, stare figi... „Większa część ludzi, którzy osiedlili się po wojnie na Krymie, mieszkała w domach Tatarów krymskich, które w znacznej części się zachowały. Tęsknili za swoją ojczyzną, za Rosją. Oni tak i nie przesiąkli po 1991 roku poczuciem, że żyją w niepodległym państwie ukraińskim. I znaczna część z nich chciała do domu. Ale chciała z naszą ziemią. To drugi powód, dlaczego Moskwa poszła na wojnę przeciwko Ukrainie z krymskiej ziemi – mówi Refat Czubarow. – A trzeci – to lokalna władza. Która, być może, niczym nie różniła się od charkowskiej czy zaporoskiej, ale była szczególna, bo status autonomii Krymu miał i dawał pewne preferencje: jakoby ona do wszystkiego ma prawo, nawet jeśli jej życzenia są nielegalne. I to wszystko zadziałało”. Przypomniałam sobie, jak bezczelnie pędzili do Sewastopola krymskimi leśnymi ścieżkami putinowskie „Nocne Wilki”. Pierwsze bajkershow latem 2009 roku miało kontynuację co roku i z czasem zostało nazwane „unikalnym przykładem dyplomacji ludowej”, „zwiastunem Rosyjskiej Wiosny w Sewastopolu i na Krymie”. Ale kto wtedy myślał, czym to odbije się w 2014 roku? Teraz, nawiasem mówiąc, „Nocne Wilki” zbierają się na tymczasowo okupowanych terytoriach obwodów donieckiego i ługańskiego. Czego ma nas uczyć krymska tragedia? „Często mnie pytają, czy można było nie pozwolić Rosjanom okupować Krym? Do końca nie znam odpowiedzi na to pytanie... Zajęcie Krymu nie było otwartą konfrontacją wojskową. Kiedy zaś rosyjskie służby specjalne ruszyły na inne obwody Ukrainy, ukraińskie społeczeństwo zdołało w bardzo krótkim czasie się zjednoczyć – Ukraińcy zaczęli bronić swojej ziemi. W tym także z bronią w ręku. Jestem pewien, że Niepodległość musi być broniona przez obywateli Ukrainy w każdy sposób. Państwo musi przygotowywać swoich obywateli z bronią w ręku do obrony swojej suwerenności. W 2014 roku ci, którzy byli zobowiązani to robić zgodnie ze swoimi kompetencjami – prawie wszyscy tego nie zrobili. Jeden z wojskowych, uczestnik tamtych wydarzeń, powiedział: nie byliśmy gotowi strzelać do Rosjan. Mówi prawdę. Ale druga część prawdy jest taka, że gdyby zamiast Rosjan byli tam inni najeźdźcy – nieważne, nie chcę nikogo nazywać – myślę, że ukraińscy wojskowi strzelaliby. Bo były pewne stereotypy, mitologemy w głowach ludzi – ten brat, a tamten nie brat! Ale ktokolwiek przekraczałby twoją granicę – strzelaj. Tutaj nie ma braci. Tutaj nie ma innych zamiarów poza atakiem. Musisz strzelać. To pierwszy wniosek i pierwsza lekcja, które wszyscy musimy przyjąć”... Lubomirowna spod Antracytu. Już nie mogę dokładnie przypomnieć sobie, kiedy zadzwoniła do mnie Ludmiła ze wsi Kostiantyniwka w rejonie melitopolskim. To była pierwsza zima wojny na wschodzie Ukrainy, już pół roku na froncie przebywali nasi koledzy-ochotnicy, a my w każdy weekend zbieraliśmy podarki do Zaporoskiego Szpitala Wojskowego i robiliśmy na drutach ciepłe skarpetki dla chłopaków – w sześć par rąk. I Ludmiła K., uchodźczyni spod Antracytu, chciała przekazać wojskowym i ochotnikom ciepłe skarpetki oraz dywaniki. Wysyłała mi pocztą. Szybko ciągnęłam ciężkie paczki do sztabu wolontariackiego, Marija Chabrowa i Hałyna Tkaczenko woziły zebrany skarb na linię frontu. Myślę, że setkę par skarpetek i tyle samo dywaników zrobiła Ludmiła. „Włączę Radio Szanson, robię na drutach i myślę o chłopakach, oni przecież tam marzną...” – ze łzami powiedziała. Tak, po rosyjsku. Język zapomniała. Ale dowiedziawszy się jej pełnego imienia odojcowskiego, zapytałam: skądże ona taka, Lubomirowna? – Tata z obwodu iwanofrankiwskiego... W powojennych czasach, kiedy przesiedlano na Donbas Ukraińców z obwodów zachodnich, trafiła tam jej rodzina. Tam Luda się urodziła. Tata pracował w kopalni. Chorował. Zmarł w przededniu rosyjskiej inwazji. I nie zobaczył tego, co wstrząsnęło świadomością jego córki. Pod Antracytem, bezczelnie przekroczywszy granicę, rosyjskie czołgi wiosną 2014 roku niszczyły ukraińskich wojskowych. Nasi nie odważyli się strzelać. Dla nich, a także dla mieszkańców terenów przygranicznych, zachowanie rosyjskich najeźdźców stało się szokiem. „Tutaj nie ma braci. Ktokolwiek przekraczałby twoją granicę – strzelaj” – powiedziałby Refat Czubarow. Ludmiła zaś wysyłała mi paczkę za paczką, a pewnego razu przysłała starannie zapisane swoje myśli-wiersze. Połowa – po rosyjsku, ale przez nie przebijały się ukraińskie. „Śpi żołnierz w stepie donieckim, Wiecznym snem śpi, nie obudzisz. Nie wróci, nie przyjedzie, Nie usiądzie, nie westchnie. Nie przyciśnie do swojej piersi Matki, ojca, żony, dzieci. Nie ma żołnierza! Śpi w stepie!” „Ochotnik ma uczciwe serce, Ochotnik ma dobrą wolę. Ochotnikowi nie siedzi się w domu – Na wojnę idzie on dobrowolnie... Ale nie mogę ja spokojnie spać, Ale nie mogę ja spokojnie jeść, Jeśli Ukraińców wrogowie zabijają, Jeśli wrogowie moją Ukrainę depczą...” „Poszedł żołnierz – czeka matka, Żołnierz w boju – czeka matka, Przepadł żołnierz – czeka matka! Zabito syna – czeka matka! Jego zawsze czeka matka, Cóż to za los macierzyństwa – Czekanie, wieczne czekanie!” Los Ludmiły – pięknej kobiety, kwiatka z urwanymi korzeniami, dręczy mnie do dziś. Wróciła na okupowaną Ługańszczyznę – tam został dom, było gdzie mieszkać, a tutaj, w państwie ukraińskim – nie było gdzie. Zadzwoniła do mnie: „Ja nie mogę słyszeć, co tutaj mówią w telewizji, czyste kłamstwo!” – „Milcz, Ludo, chroń siebie”. – I nie wiem, czy się uchroniła. Jej prawda była tam niebezpieczna. Tak jak los krymskich Tatarów – obecnie na Krymie. Czego chce Rosja? „Nie będę mówił oczywistych rzeczy – mówi Refat Czubarow. – Rosja chce, żeby Ukraina była pod jej pełną kontrolą. Na początek – z formalnym zachowaniem jakiegoś ukraińskiego państwa. Ale lepiej, żeby to było właśnie odnowienie w formie jednolitego państwa. Politycy, którzy dzisiaj rządzą państwem rosyjskim, wychodzą z założenia, że zachowanie państwa rosyjskiego jest niemożliwe bez Ukrainy. Rozumieją, że Ukraina to nie tylko ogromna przestrzeń zasobów, ale przede wszystkim – ich rozwój i samozachowanie. W ich wyobrażeniu dla Rosji na tym świecie musi być wyznaczone szczególne miejsce, niemożliwe bez podległych terytoriów i narodów. To ukształtowane imperialne odczucie i cel ostateczny Moskwy. „Sokrowiennaja mieczta” – po rosyjsku. Są gotowi iść krokami. A Krym – to pierwszy krok. W naszej historii tak się stało, że wszystkie nasze nieszczęścia, począwszy od 1783 roku, przychodziły na krymską ziemię z Moskwy. I teraz Moskwa znów wtargnęła na nasze ziemie. I znów jesteśmy dla niej takimi, których lepiej się pozbyć”. Jak odzyskać Krym? Istnieje taka iluzja, że wysoki poziom materialny Ukrainy zobaczą Krymczanie i znów zapragną wrócić. „Cóż, to traktowanie Krymczan jak chorągiewki – mówi Refat Abdurachmanowycz. – Ja w taką teorię nie wierzę. Rozumiem, że to czynnik. Ale to nie może być instrumentem, a tym bardziej głównym. Gdyby ten mechanizm działał, to Koreańczycy z Północy zjednoczyliby się z Koreańczykami z Południa, bo tam poziom życia jest nieporównywalnie wyższy. Tutaj musi być kilka mechanizmów – jednym z nich jest presja międzynarodowa i wola międzynarodowa... To po to, aby nie pozwolić dalej rozpowszechniać na świecie zasady „Prawo siły jest większe niż siła prawa”. A do tego to zmierza. Widzimy to. Inne państwa też widzą. Rosja sama przed sobą nie odważa się przyznać, że z Krymu obowiązkowo odejdzie. Głęboko intuicyjnie – rozumie. I dlatego robi to, co robi – żeby zostawić tam miliony przesiedlonych ludzi. I dlatego...” Wszyscy, którzy wjechali po okupacji, muszą opuścić półwysep „Gdybym był prezydentem, aktem prawnym mówiłbym jasno: każda osoba, która osiedliła się na Krymie od momentu utraty kontroli przez Ukrainę (27 lutego 2014 roku Rosja faktycznie przejęła kontrolę nad sytuacją w ARK i mieście Sewastopolu), musi stąd wyjechać – mówi Refat Czubarow. – Tak, Rosja buduje i przesiedla – to samo działo się w Związku Radzieckim. Krym był pompą migracyjną: tysiące ludzi przyjeżdżało, kogoś wyrzucało, nowych nabierali, jakaś część zostawała. I cały czas populacja odnawiała się niby z całego kraju, ale krymskim Tatarom wjazd zabraniano, a tych, którzy przyjeżdżali – wyrzucano. I Tatarzy osiedlali się obok – w rejonie heniczeskim obwodu chersońskiego, na tamtym brzegu morza w Kraju Krasnodarskim. Nie dlatego, że chcieli tam żyć – innego wyjścia nie było. 300 tysięcy nas przyjechało na Krym. Kiedy wracaliśmy, straszono nami, że wracamy do swoich domów. Ale przez wszystkie lata nie było ani jednego wybuchu, ani jednej przemocy przeciwko tym, którym państwo dało nasze domy... Ponieważ nasze domy oni sformalizowali, sprywatyzowali – i teraz to są ich domy. Ci ludzie są niewinni – mówiliśmy. Ale właśnie ci niewinni ludzie sprzyjali okupacji Krymu. Musimy wyciągnąć wnioski. To będzie jeden z najbardziej bolesnych tematów. Ale milion ludzi musi wyjechać, bo przyjechali na Krym nielegalnie. Jaki hałas się podniesie? Prawa człowieka, miliona ludzi! Ale poczekajcie. To jest zbrodnia ze strony miliona ludzi. Dlaczego zbrodnia jednej osoby ma być ukarana, a ze strony setek tysięcy czy miliona – nie ma być ukarana? Tak, uważamy każdego Rosjanina, który korzystając z tego, że władza rosyjska zajęła Krym, przyjechał kolonizować naszą ziemię – za winnego. Jeśli ci ludzie wyjadą, powoli zacznie się przejaśniać, potem ludzie wytrzeźwieją. Ale, oczywiście, jeśli nie będzie potężnej ukraińskiej armii i światowego wsparcia politycznego, żadne mechanizmy nie zadziałają”. Inesa ATAMANCZUK, Kijów – Zaporoże Spotkanie zorganizowane przez Ukraińskie Centrum Kryzysowe wspólnie z Estońskim Centrum Rozwoju Międzynarodowego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w ludzkim współżyciu, przezwyciężyć brak zrównoważonego rozwoju cywilizacji. Realizacji funkcji integracji sprzyjają wspólnota i jedność w ludzkim rozwoju, transformacja środków łączności i wymiana informacji, odkrycie nowych źródeł energii, swoboda poszukiwań naukowych, podniesienie materialnego poziomu życia, równość ludzi wszystkich ras i religii, zaprzestanie wojen jako sposobu rozwiązywania konfliktów. Wskaźnikiem rozwijania potencjału myślenia noosferycznego jest przekształcenie go w praktycznie celową działalność (co zmienia działalność noosferyczną w geologiczny czynnik rozwoju ludzkości). W przyszłości noosfera powinna stać się główną formą i warunkiem istnienia ludzkiego życia na planecie Ziemia, a także gwarantowanym sposobem przemieszczania się człowieka w Kosmos i Wszechświat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Ukraińska filozofia pierwszej połowy XX wieku: Wołodymyr Wernadski „Ludzkość, jako żywa materia, jest nierozerwalnie związana z procesami materialno-energetycznymi określonej powłoki geologicznej Ziemi — z jej biosferą. Nie może ona fizycznie być od niej niezależna ani przez chwilę” (Z pracy „Kilka słów o noosferze”)1,2. „W naszym stuleciu biosfera nabiera zupełnie nowego rozumienia. Okazuje się ona zjawiskiem planetarnym o charakterze kosmicznym” (Z pracy „Kilka słów o noosferze”)3. „Po raz pierwszy w historii ludzkości interesy mas ludowych – wszystkich i każdego – i

wolnej myśli jednostki określają życie ludzkości, są miarą jej wyobrażeń o sprawiedliwości. Ludzkość, wzięta w całości, staje się potężną siłą geologiczną. I przed nią, przed jej myślą i pracą, staje pytanie o przebudowę biosfery w interesie wolno myślącej ludzkości jako jedynej całości” (Z pracy „Kilka słów o noosferze”)4. Serhij PRYS UCHIN, doktor filozofii, wykładowca Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej. Wybitnym osiągnięciem ukraińskiej filozofii XX w. stała się nauka o biosferze i noosferze oraz oryginalny wariant antropokosmizmu, zaprezentowane przez genialnego myśliciela i uczonego Wołodymyra Wernadskiego (1863–1945). Wiadomo, że dziecięce lata Wernadskiego minęły na ukraińskiej ziemi (w Kijowie, Połtawie i Charkowie). Kształtowanie się zaś jako uczonego przyrodnika odbyło się już poza granicami Ukrainy: początkowo ukończył wydział fizyczno-matematyczny Uniwersytetu Petersburskiego, a następnie zdobywał nową wiedzę w placówkach edukacyjnych i naukowych Niemiec, Francji, Anglii i in. Na początku XX w. (w 1909 r.) W. Wernadski został wybrany akademikiem Rosyjskiej Akademii Nauk, a w 1917 r. powraca na Ukrainę (mieszka w Połtawie, a następnie w Kijowie). W 1918 r. został wybrany prezesem Ukraińskiej Akademii Nauk, pozostając jednocześnie członkiem Paryskiej Akademii Nauk oraz Czeskiej Akademii Nauk. Z inicjatywy Wernadskiego zaczęła działać Narodowa Biblioteka Ukrainy, zapoczątkowano różnorodne instytuty naukowe, laboratoria itp. Wernadski był znany jako wybitny intelektualista, który biegle władał językiem angielskim, francuskim i niemieckim, a ogółem czytał w piętnastu językach. Głównymi pracami, w których wyłożone są jego filozoficzne (pozytywistyczne) idee, stały się „Początek i wieczność życia”, „Biosfera”, „Myśl naukowa jako zjawisko planetarne”, „Chemiczna budowa biosfery Ziemi i jej otoczenia” i in. We wspomnianych pracach W. I. Wernadski stawia i rozwiązuje jeden z najtrudniejszych problemów przyrodoznawstwa i współczesnej filozofii: badanie przyczyn powstania żywej materii, jej roli i znaczenia dla rozwoju form żywej materii na Ziemi i w przestrzeni kosmicznej. Postawione zadanie było nadzwyczaj trudne i musiało uwzględniać dynamikę rozwoju także człowieka jako osoby, a również postęp ludzkiej wspólnoty ogółem, biorąc pod uwagę ten fakt, że każdy poszczególny człowiek jest konglomeratem żywej i nieożywionej przyrody (mostkiem między żywym a nieożywionym w przyrodzie). Analizę płaszczyzny, która łączy w swoich granicach żywą i nieożywioną przyrodę, zdaniem przyrodnika, należy rozpoczynać od namysłu i badania takiego składnika planety Ziemia, jak jej gleba. W glebie zachodzą procesy chemiczne (przede wszystkim migracje atomowe), które z konieczności powodują pojawienie się minerałów, poprzedzających powstanie i rozwój poszczególnych form życia na Ziemi. Dlatego kluczową nauką, która dostarcza argumentów dla adekwatnego rozumienia pierwszych przyczyn życia, musi stać się mineralogia obok takich nauk, jak geochemia i biochemia. Badania naukowe dały podstawy uczonemu do wyciągnięcia wniosku: pojawienie się żywej materii jest skutkiem aktywnej interakcji atomów i izotopów w przyrodzie, oto dlaczego życie w przestrzeni kosmicznej nie jest przypadkowe, a ma obiektywne przyczynowo-skutkowe przesłanki. Od początku żywa materia na Ziemi istniała w postaci cienkiej błony i, podobnie do akumulatora, gromadziła strumień kosmicznej energii, ale jednocześnie transformowała ją w różnorodne formy żywego. Poprzez samoodtwarzanie i samoorganizację żywa materia narastała na powierzchni ziemi i stawała się czynnikiem porządkowania chaosu na korzyść harmonijnej interakcji między poziomami i formami żywego. W taki sposób żywa materia pełniła funkcję przyspieszacza procesów ewolucyjnych na Ziemi i to nie tylko kosztem wewnętrznej, ale przede wszystkim kosztem zewnętrznej, uprzednio zakumulowanej energii z kosmosu. Zatem, powstanie i rozwój wszystkich form życia na Ziemi, bez wątpienia, jest skutkiem obiektywnego wpływu Kosmosu i Wszechświata na ten proces. Podobne genialne domysły istniały jeszcze w filozoficznej tradycji Starożytnej Grecji, na przykład idea żywego Kosmosu i jego wpływu na ludzkie życie w filozofii Anaksagorasa. Nauka o interakcji między atomami, Kosmosem i żywą materią, jako pierwszą przyczyną istnienia ludzkiego Bytu, miała miejsce również w religijno-filozoficznych systemach Starożytnych Indii. W Nowych i Najnowszych czasach nauka przyrodnicza postawiła intuicyjne domysły przeszłości na poziom teoretycznego namysłu oraz eksperymentu, potwierdzając ten fakt, że Kosmos i Wszechświat nieprzerwanie wpływają na rozwój żywego na planecie Ziemia, a także na procesy biologicznej ewolucji i formowanie planetarnej powłoki Ziemi — biosfery, w granicach której rodzi się i odtwarza ludzkie życie, które progresuje w przestrzeni i czasie. A ponieważ kosmiczna energia jest umownie wiecznym zjawiskiem, to powstają podstawy myśleć o tym, że i ludzkie życie na Ziemi może także trwać umownie wiecznie. Rozmyślając nad problemem zależności postępu ludzkiej cywilizacji od otrzymanej kosmicznej energii, Wernadski kładł nacisk na trzy rodzaje takiego wpływu: po pierwsze, na bezpośrednim wpływie na rzeczywistość, który może zarejestrować ludzkie oko; po drugie, wpływie na poziomie mikroskopijnej rzeczywistości, który nie może być zarejestrowany wizualnie; po trzecie, na poziomie kosmicznych skal, co wymaga specjalnych metod i środków badania. Oprócz tego, uczony uważał, że z pojawieniem się człowieka powstaje jeszcze jeden czynnik wpływu na biosferę – ludzki rozum. Osiągnięcia nauki, zaaprobowane wartości duchowej kultury powodują przejście cywilizacji na wyższy, jakościowo nowy szczebel – noosferę. Noosfera — to sfera (poziom) specyficznej działalności człowieka, która jest zorganizowana i realizuje swoją działalność na podstawie rozumu w celu jak najefektywniejszego i praktycznie celowego przekształcenia przyrody odpowiednio do potrzeb progresującej cywilizacji. Koncepcja noosfery Wernadskiego stała się jedną z najciekawszych i najbardziej rozpowszechnionych w wyjaśnianiu istoty pojawienia się i rozwoju form żywej materii na planecie Ziemia. Wiadomo, że pojęciem „noosfera” filozofowie i poszczególni naukowcy posługiwali się jeszcze przed filozoficznymi uogólnieniami Wołodymyra Wernadskiego5, ale on skonkretyzował jego treść własnym systemem argumentów, akcentując to, że fenomen noosfery charakteryzuje się pojawieniem na Ziemi wcześniej nieznanego i jakościowo nowego typu energii w postaci konglomeratu energii (biologicznej, biochemicznej i rozumowej) przy decydującym znaczeniu energii duchowej obok osiągnięć naukowego poznania. Uczony konstatował, że energia noosfery ze swej istoty jest fenomenem biologicznym, a z treści – energią ludzkiego rozumu i duchowości. Pierwszą z funkcji noosfery nazywał realizację jej integracyjnych możliwości. Korzystając z integracyjnych możliwości noosferycznego myślenia, można zlikwidować większość sprzeczności w Rozważając problematykę sprzecznej interakcji między noosferą a biosferą, Wernadski podkreślał znaczenie jednego z najważniejszych i najbardziej aktualnych problemów – pojawienia się negatywnych skutków niekontrolowanego rozwoju kultury materialno-technicznej, które zagrażają ludzkiemu życiu (pojawienie się globalnych problemów współczesnej cywilizacji). W tym znaczeniu można mówić o dwóch perspektywach (modelach) rozwoju noosfery: 1) apokaliptycznej, kiedy rozum może sam siebie zniszczyć; 2) konwergencyjnej – harmonijne połączenie wszystkich typów energii, które docierają na planetę Ziemia (koewolucyjny, progresywny rozwój). Zagrożenie scenariuszem apokaliptycznym skłania do pracy nad planem przeciwdziałania globalnym zagrożeniom współczesnej cywilizacji, wykorzystując do tego uniwersalne imperatywy ekologiczne (zasadę koewolucji), które, jego zdaniem, ograniczyłyby niebezpieczną działalność socjokulturową ludzkości w skali planetarnej. W drugiej połowie XX – na początku XXI wieku pojawiło się jeszcze jedno zadanie – napełnić działalność noosferyczną wartościami filozofii humanizmu, które również „Noosfera jest nowym zjawiskiem geologicznym na naszej planecie. W niej po raz pierwszy człowiek staje się potężną siłą geologiczną. Może i musi przebudować swoją pracą i myślą sferę swojego życia, przebudować gruntownie w porównaniu z tym, co było wcześniej…” (Z pracy „Kilka słów o noosferze”)6. „Noosfera – ostatni z wielu stanów ewolucji biosfery w historii geologicznej – stan naszych dni” (Z pracy „Kilka słów o noosferze”)7. „Wchodzimy w noosferę. Wstępujemy w nią – w nowy żywiołowy proces geologiczny – w groźnym czasie, w dobie niszczycielskiej wojny światowej. Ale ważnym dla nas faktem jest to, że ideały naszej demokracji idą w parze z żywiołowym procesem geologicznym, z prawami natury, odpowiadają noosferze. Można zatem patrzeć na naszą przyszłość z ufnością. Jest ona w naszych rękach. Nie wypuścimy jej” (Z pracy „Kilka słów o noosferze”)8.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

powołane, by motywować ludzkość do odpowiedzialnego brania pod uwagę szczególnie niebezpiecznych skutków niekontrolowanej działalności naukowo-technicznej. Wiadomo, że idea pozytywnego wpływu noosfery na rozwój wszystkich procesów materialnych i duchowych na Ziemi ma swój początek i nie ogranicza się do granic zachodniej tradycji historyczno-filozoficznej. Uczeni pamiętają powiedzenie twórcy filozofii angielskiego materializmu Francisa Bacona (1561–1626) „Wiedza to potęga”, a także dorobek prawosławnego filozofa-teologa Pawła Florenskiego (1882–1937), z którym Wernadski utrzymywał przyjacielskie stosunki i prowadził długotrwałą korespondencję. Dzisiaj istnieją wszelkie podstawy, by mówić o tym, że koncepcja Wernadskiego dotycząca istotnych cech noosfery w pewnym stopniu stała się następstwem jego fascynacji filozofią w ogóle, a przede wszystkim wschodnimi systemami religijno-filozoficznymi. Zdaniem części historyków filozofii, jego refleksja antropokosmiczna ma wiele wspólnego z mistyczną nauką Agni-jogi (nauką rodziny Roerichów). Antropokosmizm W. I. Wernadskiego ma wiele wspólnych cech z akademią. Po śmierci żony Natalii Jegorowny Wernadskiej (03.02.1943), z którą przeżył 56 lat, szukał możliwości opuszczenia ZSRR i przeniesienia się do dzieci do Ameryki, ale plany te nigdy nie zostały zrealizowane. Wołodymyr Wernadski zmarł 6 stycznia 1945 r. w wyniku następstw rozległego udaru i został pochowany na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie. Możemy wywnioskować, że rewolucyjne osiągnięcia w działalności naukowej Wernadskiego były nieodłączne od jego filozoficzno-pozytywistycznych refleksji, które stały się trampoliną początku i genialnych wniosków teoretycznych w badaniu biosfery i noosfery, ich sprzecznej interakcji oraz praktycznej celowości wykorzystania zasady koewolucji w roz-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

“Ми сьогодні переживаємо дуже

ale jednocześnie istnieje jeszcze wiedza prawdopodobna, która motywuje naukowca do uzyskania pełniejszej i prawdziwszej wiedzy. Na poziomie teoretycznego uogólnienia wiedza naukowa wymaga nieustannego samooczyszczenia, “sterylizacji” od wpływu pseudonaukowych ideologii, metafizyki, upolitycznionych systemów filozoficznych itp. Takie podejście Wernadskiego do logiki i metodologii poznania naukowego dawało mu argumenty, by nazwać siebie “filozoficznym sceptykiem”, który pragnie pozbyć się sztywnego dyktatu nienaukowych ideologii, polityki, a przede wszystkim marksizmu. konstytucyjno-demokratycznej partii), interesował się i przejmował rozumieniem procesów budowy ustroju państwowego na Ukrainie13. Mimo zaangażowania w działalność partii kadetów, uczony zaraz po wybraniu go w 1919 r. na prezesa Ukraińskiej Akademii Nauk wystąpił z szeregów tej partii z przekonania, że naukowiec nie ma prawa w swojej działalności kierować się wąsko partyjnymi sympatiami czy antypatiami. Odrzucając każdą formę przemocy społecznej, pozostawał sympatykiem demokracji, występował w obronie swobód obywatelskich, wolności słowa i myślenia itp. Znana była jego teza o niemoralności prowadzenia walki politycznej dla samej walki, co jest przejawem samobójstwa w ludzkiej wspólnocie. Społecznej zemście, grabieży, żądzy zysku należy przeciwstawić algorytmy działań i czynów myślenia noosferycznego (wcielenie zasady koewolucji) i jednocześnie zapewnić prawdziwe interpersonalne porozumienie jako wyraz wolności osobistej na rzecz kosmicznej jedności i miłości. Ostatnie lata życia akademik W. I. Wernadski spędził w Moskwie. Podczas II wojny światowej w latach 1941–1943 przebywał z rodziną w ewakuacji (sanatorium AN ZSRR w Kazachstanie), skąd powrócił do Moskwy w sierpniu 1943 r. Na swoje 80-lecie otrzymał Nagrodę Stalinowską “za wieloletnie wybitne osiągnięcia w dziedzinie nauki i techniki”, której ekwiwalent pieniężny Wernadski przekazał na Fundusz Obrony oraz na potrzeby członków rodzin represjonowanych i poległych współpracowników. Literatura 1. Tutaj i dalej prace W. Wernadskiego cytowane są za: Chronika 2000. Ukraiński almanach kulturologiczny. Wydanie 57–58. Wołodymyr Wernadski. – K.: Fundusz wspierania rozwoju sztuki, 2004. – 824 s. 2. Tamże. – S. 487. 3. Tamże. – S. 487. 4. Tamże. – S. 492. 5. Termin “noosfera” (od greckiego “noos” – rozum, “sphaira” – kula/warstwa) w nowszej filozofii zyskuje popularność pod koniec lat 20. XX w. dzięki pracom francuskich uczonych P. Teilharda de Chardin oraz E. Le Roya. Istnieją wszelkie podstawy, by twierdzić, że pojęcie noosfery uformowało się u nich pod wpływem kontaktów z Wernadskim, który w tamtym czasie wykładał na Sorbonie. 6. Tamże. – S. 492. 7. Tamże. – S. 493. 8. Tamże. – S. 494. odpowiedzialny przełom w światopoglądzie naukowym. Po raz pierwszy do światopoglądu naukowego mają wejść zjawiska życia i m[ożliwe], że zbliżamy się do osłabienia tej sprzeczności, którą obserwuje się między naukowym wyobrażeniem o kosmosie a filozoficznym lub religijnym jego pojmowaniem. Przecież obecnie wszystko, co drogie dla ludzkości, nie znajduje w nim – w naukowym obrazie kosmosu – miejsca” (Z listu W. I. Wernadskiego do P. O. Florenskiego, 13 października 1929 r.)10.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

„Oczywiście, nauka nie jest polityką i nie jest z nią związane

życie – ale w tragiczne chwile nie ma nic większego, na co można by się oprzeć, poza osobistym „ja”. Ci, którzy mogą, mogą opierać się na sobornej świadomości, na wzór Cerkwi – ale dla mnie jest ona obca i, nadając jej ogromne znaczenie, uważam ją za równorzędną – lecz nie wyższą – prawdziwej i twórczej świadomości osobistej” (Z listu do I. I. Petrunkiewicza, 08 stycznia 1925 r.)14. „Niedaleki jest ten czas, kiedy człowiek otrzyma

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

“Jesteśmy postawieni w ciężkiej sytuacji, mamy

zawiązane usta, zatkane uszy, prawie nie mamy możliwości wpływania na czyny tego państwa, którego jesteśmy obywatelami, nie możemy wyznawać wiary, która jest nam droga, itd., itd.; ale jest też dobra strona w naszym życiu — to, że szczególnie drogi, szczególnie bliski i piękny jest dla nas ten ideał wolności, który dla naszych zachodnich sąsiadów nie jest przedmiotem pożądania, a przedmiotem posiadania” (Z notatek, sierpień 1892 r.)15. w rozwiązywaniu najostrzejszych konfliktów współczesnej cywilizacji. Wyniki jego badań wpłynęły na treść współczesnej filozofii przyrody, filozofii kosmizmu, filozofii życia, filozofii nauki, filozofii polityki itd., co więcej, doprowadziły do uformowania rewolucyjnie nowego filozoficzno-naukowego obrazu świata XX wieku – “wieku naukowego atomizmu”. 9. Tamże. – S. 436. 10. W. I. Wernadski – P. A. Florenskiemu. – S. 662. 11. Tamże. – S. 451. 12. Tamże. – S. 452. 13. Przebywając w swojej posiadłości Szyszaki na chutorze Kowyl-hora na Połtawszczyźnie, W. Wernadski pisze artykuł “Kwestia ukraińska i rosyjska opinia publiczna” (1915 r., po raz pierwszy wydany drukiem w ukraińskim tłumaczeniu w 1988 r.), w którym analizuje historię stosunków ukraińsko-rosyjskich, począwszy od XVII w., i poddaje ostrej krytyce przejawy rosyjskiego szowinizmu, zwłaszcza politykę carskiego rządu i stanowisko rosyjskiej inteligencji, skierowane na całkowite zlanie się Ukraińców z “panującą narodowością rosyjską”, niwelując osobliwości kultury narodu ukraińskiego itd. Uczony podkreślał skazanie na niepowodzenie rosyjskiego szowinizmu w krytyce perspektyw ruchu ukraińskiego, “o ile ruch ludowy jest organiczny i żywi się korzeniami życia ludowego, o tyle nigdy nie zgaśnie” (Cyt. za: Wernadski W. Kwestia ukraińska i rosyjska opinia publiczna // Kasjan L. H., Semeniuczenko O. W. Praktykum z ukrainoznawstwa. – Kijów: NDIU, 2008. – S. 49–52). 14. Tamże. – S. 736. 15. Tamże. – S. 445.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

w swoje ręce – takie źródło energii, które da jej możliwość budowania życia tak, jak zechce. Czy zdoła człowiek wykorzystać tę siłę i skierować ją ku dobru, a nie ku samozagładzie? Czy dorósł do umiejętności użycia tej siły, którą nieuchronnie da mu nauka? Uczeni nie powinni zamykać oczu na możliwe skutki swojej pracy naukowej, na postęp nauki. Muszą czuć się odpowiedzialni za wszystkie skutki swoich odkryć. Muszą powiązać swoją pracę z lepszą organizacją całej ludzkości” [O odpowiedzialności uczonych]9

koncepcją rozumnego i żywego kosmosu biofizyka i filozofa O. L. Czyżewskiego (1897–1964), a także z nauką „filozofii kosmosu” K. E. Ciołkowskiego (1857–1935), zwłaszcza w części dotyczącej charakterystyki „promiennych i ludzkich cywilizacji”. Lecz w odróżnieniu od innych ujęć filozoficzny antropokosmizm Wernadskiego był wypełniony praktycznie istotnymi wytycznymi, które miały stać się nie tylko podstawą nowego systemu kultury duchowej ludzkości, lecz także praktycznie celowymi wartościami, wpływającymi na treść wychowania człowieka jako podmiotu i przedmiotu kosmogenezy poprzez osiągnięcie myślenia noosferycznego (nauki, filozofii i sztuki). Niezwykle ważnym tematem filozoficznych rozważań Wernadskiego były perspektywy rozwoju nauki (filozofia nauki). Uczony uważał, że nauka w swych podstawach powinna opierać się na jasnej logice dowodzenia prawdziwości uzyskanej wiedzy, Krytyczne nastawienie Wernadskiego do upolitycznionej filozofii nie daje jeszcze podstaw, by uważać go za apolitycznego; wiadomo, że w swoim czasie był zaangażowany w aktywne życie społeczno-polityczne (był członkiem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

„...Patrzę na znaczenie filozofii w rozwoju wiedzy zupełnie inaczej,

niż większość naturalistów i przypisuję jej ogromne znaczenie produktywne. … Filozofia zawsze zawiera zarodki, czasem nawet przewiduje całe dziedziny przyszłego rozwoju nauki, i jedynie dzięki równoczesnej pracy ludzkiego umysłu w tej dziedzinie powstaje słuszna krytyka nieuchronnie schematycznych konstrukcji nauki. W historii rozwoju myśli naukowej można wyraźnie i dokładnie prześledzić takie znaczenie filozofii jako korzeni i życiowej atmosfery poszukiwania naukowego” (Z listu W. I. Wernadskiego do żony N. J. Wernadskiej, 24 lipca 1902 r.)11. „W historii filozofii szuka się zazwyczaj pojawienia się myśli filozoficznej w dziełach, które formą są bliższe współczesnym pracom z filozofii, albo w pracach osób ściśle związanych z zagadnieniami filozoficznymi. Ale istnienie tej samej myśli filozoficznej — niekiedy niezależnej — zawsze było żywe i silne w pracach uczonych, w dziełach artystów” (Notatki z historii filozofii)12.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

«Kobieca sprawa» Anastasija Pyłypczuk: „Proszę o pomoc w wyjeździe do moich rodzinnych stron, do moich dzieci”

Hałyna DACIUK, dziennikarka Anatolij ŁUKASZCZUK, historyk 19 września 1945 r. naczelnik Szumskiego Rejonowego Oddziału NKWD Tresko, rozpatrzywszy materiały dotyczące Pyłypczuka T. D., który przebywa w nielegalnej sytuacji, stwierdził, że zdradził on radziecką ojczyznę i przeszedł na drogę zbrojnej walki przeciwko władzy radzieckiej. Rodzina Pyłypczuka T. D. składa się z matki – Pyłypczuk A. Ł., Ukrainki, i brata Hryhorija, Ukraińca. Ponieważ Pyłypczuk T. D. jest aktywnym uczestnikiem bandy UPA, uważałby za zasadne wyżej wymienionych członków rodziny AUB „wysiedlić do wschodnich obwodów ZSRR”. I wysłał sprawę wyżej. W Czortkowie zastępca naczelnika WBB Zarządu NKWD na obwód tarnopolski Szaganow, rozpatrzywszy wniosek kapitana Treska w sprawie ob. Pyłypczuka T. D., ur. w 1920 r., mieszkańca wsi Kordyszów, Ukraińca, przebywającego w działającej bandzie UPA, stwierdził, że po wyzwoleniu wsi od faszystów, w 1944 r., dobrowolnie wstąpił on do bandy przywódcy o pseudonimie „Borysow”. Anastasija na zesłaniu w Komi ASRR Będąc aktywnym powstańcem, brał udział w ścinaniu słupów telegraficzno-telefonicznych, a także podpalaniu mostów. W październiku 1944 r. brał udział w zbrojnym oporze przeciwko wojskom NKWD. W chwili obecnej przebywa w bandzie pod pseudonimem „Batko” – postanowił: na podstawie wytycznych NKWD Berii (z 31 marca 1945 r. nr 7129) – członków rodziny aktywnego uczestnika bandy UPA: matkę Pyłypczuk A. Ł. (ur. 1895 r.) i brata Pyłypczuka H. D. (ur. 1930 r.) – wysiedlić do wschodnich obwodów ZSRR”. Przedtem, 17 września, w Szumskim Rejonowym Oddziale NKWD oficer operacyjny Jakowlew przesłuchał jako świadka Palamarczuka Heorhija, ur. w 1889 r., mieszkańca wsi Kordyszów, który zeznał, że Pyłypczuk T. D. rzeczywiście jest aktywnym uczestnikiem bandy UPA od 1943 r.; że osobiście wielokrotnie widział go uzbrojonego w rosyjski karabin SWT, że przebywa on razem w bandzie przywódcy o pseudonimie „Batko”; że banda przed przybyciem garnizonu wojsk NKWD stacjonowała w Kordyszowie, a od początku sierpnia 1945 r. nikogo nie widział; że wiadomo mu od uczestnika bandy UPA Poliszczuka P. S. („Sławicz”), iż banda przecięła słupy telegraficzne zimą 1944 r. na drodze Szumsk – Krzemieniec i spaliła most (śluzę) przy młynie. Zeznania na rodzinę Pyłypczuka Tymofija zbierano na długo przed aresztowaniem matki Anastasiji. 30 grudnia 1944 r. przesłuchano aresztowanego Charytona Skybickiego, którego wydał czekistom miejscowy mieszkaniec Stepan. W kryjówce razem z Charytonem był wtedy staniczny Daciuk Fedir, który zastrzelił się, aby nie wpaść w ręce enkawudzistów. Teraz Charyton zeznał, że dobrze zna Pyłypczuka T. D. jako aktywnego uczestnika bandy UPA od marca 1944 r., że w październiku 1944 r. przywódcę bandy „Borysowa” zabito, a Tymofij przeszedł do sotni „Bystroho”, gdzie w październiku 1944 r. brał udział w walce z wojskami NKWD pod wsią Bykowce. „Wszystkiemu temu jestem naocznym świadkiem, jako że razem z nim przebywałem w UPA”. 13 września 1945 r. oficer operacyjny Szmakow i sierżant „garnizonki” Pieszkow opisali mienie „w domu uczestnika bandy UPA Pyłypczuka Tymofija: chata, stodoła, szafa dębowa na bieliznę, łóżko drewniane, stół pisarski, krowa czerwonej maści, świnia, trzy owce”. Tego samego dnia owce i krowę czekiści oddali do Szumskiego punktu skupu, o czym zapisali w akcie: „Szmakow zdaje inwentarz, który pochodzi od Pyłypczuka Tymofija z Kordyszowa”. Matka z małoletnim synem Hryhorijem została w pustej chacie, bez środków do życia. Następne zaświadczenie potwierdza, że 23 grudnia 1945 r. „z członków rodziny aktywnego uczestnika bandy UPA Pyłypczuka Tymofija na stację Kniaź-Pogost Północno-Peczorskiej kolei wysłano ze wsi Kordyszów jego matkę, Pyłypczuk Anastasiję. Nie wysłano brata Hryhorija – przed wysiedleniem zniknął”. 15 lutego 1946 r. w Zarządzie NKWD obwodu tarnopolskiego rozpatrywano sprawę Pyłypczuk A. Ł. i postanowiono ją, „jako członka rodziny uczestnika bandy UPA, wysłać do Komi ASRR na okres pięciu lat”. „Ounówkę” osiedlono w Siziabsku w rejonie iżemskim, bez prawa wyjazdu do poprzedniego miejsca zamieszkania. Podczas gdy matka jechała na wieczne zesłanie, 3 marca 1946 r., „w poprzednim miejscu zamieszkania”, enkawudziści zabili jej syna Tymofija. Po 9 latach czekiści zażądają zaświadczenia o potwierdzeniu jego śmierci. „10 lutego 1955 r., pełnomocnikowi KGB w rejonie szumskim Kajmakanowi. Zarząd MSW obwodu tarnopolskiego rozpatruje wniosek specjalnej osadniczki Pyłypczuk A. Ł., która ubiega się o zniesienie jej specjalnego osiedlenia. Według ewidencji Zarządu KGB i Zarządu MSW obwodu tarnopolskiego jej syn nie figuruje w liczbie zlikwidowanych. Proszę o przesłanie zaświadczenia o likwidacji bandyty OUN Pyłypczuka T. D.”. 23 lutego 1955 r. pełnomocnik operacyjny I wydziału specjalnego Zarządu MSW na obwód tarnopolski Zamotajew dodatkową weryfikacją ustalił, że 19 września 1952 r., podczas likwidacji rejonowego przywódcy OUN w rejonie szumskim „Jastrzębia”, skonfiskowano dokumenty i „listy zlikwidowanych bandytów przez wojska NKWD, gdzie figuruje jako zabity 3 marca 1946 r. bandyta OUN Pyłypczuk Tymofij o pseudonimie „Czyżyk”. W ten sposób jego matka Pyłypczuk A. Ł. została wysiedlona słusznie, ale biorąc pod uwagę, że jest w podeszłym wieku, inwalidką II grupy, przebywa w domu inwalidów na pełnym państwowym utrzymaniu, a także biorąc pod uwagę wniosek MSW Komi ASRR o zniesienie jej specjalnego osiedlenia oraz pragnienie córki Melnyk Lidii, mieszkanki wsi Kordyszów, wzięcia matki pod swoją opiekę, uważałby za zasadne: wystąpić z wnioskiem do Prokuratora Generalnego ZSRR o zwolnienie ze specjalnego osiedlenia Pyłypczuk A. Ł. i przekazanie jej pod opiekę córki Melnyk L. D.”. Ale to będzie znacznie później, wcześniej matka przeżyje ucieczkę, nowe aresztowanie i nowe osiedlenie na Północy. „10 sierpnia 1947 r. W wiosce Ajkino dzielnicowy pełnomocnik Isa- Zaświadczenie o zwolnieniu ze specjalnego osiedlenia, 1956 r. kow, zatrzymał Pyłypczuk A. Ł., urodzoną w obwodzie tarnopolskim, Ukrainkę, która przybyła do Komi ASRR w ramach specjalnego przesiedlenia w 1944 r. O godz. 8 rano, na przejściu, została zatrzymana, ponieważ samowolnie wyjechała z miejsca przesiedlenia, z Syktywkaru, a zatem na podstawie powyższego postanowił: przetrzymywać ją w Rejonowym Oddziale MSW pod strażą w areszcie tymczasowym z późniejszym etapowaniem do miejsca specjalnego przesiedlenia”. Wtedy też sporządzono „atestat żywnościowy” o tym, że etapowana w liczbie jednej osoby została zaopatrzona w chleb do 23 sierpnia 1947 r. Tak zakończyła się jej próba ucieczki do ojczyzny. A droga krzyżowa z Komi ASRR do Kordyszewa zaczęła się jeszcze w styczniu 1946 r. Wyjaśnienie Pyłypczuka P. D., urodzonego we wsi Kordyszew. „Po przyjeździe do Jakuniela umieszczono nas w dużym baraku z górnym piętrem, w pok. nr 10. 6 stycznia 1946 r. przyjechało pięć osób: czterech mężczyzn i piąta obywatelka – Pyłypczuk A. Ł. Przebywała 3-4 dni i nie wiadomo, dokąd poszła. Przy sobie nie miała rzeczy ani produktów. Kiedy nas w rejonie szumskim zatrzymano, to razem z Pyłypczuk A. Ł. był syn Hryhorij, 13-14 lat, który również uciekł i przy sobie nic nie miał. Obuta w znoszone buty, ubrana w czarną sukienną kurtkę. Na produkty miała torbę, którą zabrała ze sobą. W domu Pyłypczuk A. Ł. z krewnych nikogo nie ma. 12 lutego 1946 r.”. Wyjaśnienie Łopuszynskiego Je. I., ur. w 1890 r. „Jestem żonaty, mam troje dzieci, Ukrainiec, urodzony we wsi Pidhajczyky w obwodzie tarnopolskim, zameldowany w Jakunielskim punkcie przesiedleńczym, w dwupiętrowym pok. nr 24. Przyjechaliśmy do Jakuniela 10 stycznia br. i mianowano mnie starszym baraku. Zlecono mi sporządzenie listy zdolnych do pracy robotników, a po 2-3 dniach kazano sporządzić listę wszystkich, razem z utrzymankami. I okazało się, że dwóch kobiet z naszego baraku nie ma: Pyłypczuk A. P. i Sływjuk K. F. Ja zaraz, 15-16 stycznia, zameldowałem komisarzowi punktu przesiedleńczego o tym, że obywatelki uciekły, nie wiem, czy przekazał dalej. Kobiety nie są z naszego rejonu i ja ich osobiście nie znam, ale trzeba powiedzieć, że uciekinierka Sływjuk K. F. miała razem ewakuowaną córkę, która zmarła w Muraszach i ona ją pochowała. Więcej dodać nic nie mogę”. 1 lutego 1946 r. pełnomocnik operacyjny Letskiego Rejonowego Oddziału NKWD Komi ASRR przesłuchał świadka Potapowa W. S., brygadzistę artelu „Motor”. „24 stycznia 1946 r. do wsi Bułatowka przybyły trzy miejscowe kobiety i zostały zatrzymane przez agenta finansowego Kosmiriewa H. F. 25 stycznia zlecono mi konwojowanie ich do rady wiejskiej w Prokopiewsku. 26 stycznia przewodniczący rady wiejskiej Wołożanin polecił konwojować je dalej, do rady wiejskiej w Słucku, ale one chciały iść bez konwoju do odcinka Jakunielskiego i przeze mnie zostały puszczone. Rano pokazałem trasę i wróciłem do wsi Bułatowka”. 1 lutego 1946 r. agent finansowy Kosmiriew H. F. składał zeznania pełnomocnikowi operacyjnemu Rubcowowi. „24 stycznia 1946 r. zmierzałem do Bułatowki, dokąd w tym samym kierunku zmierzały trzy nieznane kobiety. Po drodze je wyprzedziłem, a kiedy przybyły do Bułatowki, zatrzymałem je, żądałem dokumentów, ale dokumentów przy nich nie było. Powiadomiłem radę wiejską, zażądałem wykonawcy i wysłałem je do Prokopiewki z Kosmiriewem Wasylem. Dwie kobiety były w butach, a jedna w starych walonkach. Ubiór: krótkie żakiety. Miały przy sobie płótno, zawinięte w dzianinowe chusty. Wiek 25–29 lat”. „Ściśle tajne. Do naczelników: Muraszyńskiego RO NKWD, Werchowenskiego RO NKWD, Pestakowskiego RO NKWD, Nagorskiego RO NKWD. Proszę podjąć aktywne działania w poszukiwaniu i zatrzymaniu specjalnej przesiedlenki, członka rodziny aktywnego bandyty UPA Pyłypczuk A. Ł. Przy sobie żadnych dokumentów nie ma, ubrana w buty, czarną spódnicę. W razie wykrycia proszę zatrzymać i powiadomić telegraficznie, sankcja na areszt jest w posiadaniu. Naczelnik Letskiego RO NKWD Zacharow”. Analogiczne listy z klauzulą „tajne” zostały wysłane do naczelnika Wydziału do Walki z Bandytyzmem Zarządu NKWD w obwodzie tarnopolskim. „Proszę sprawdzić i powiadomić, czy nie przebywają jako zatrzymane lub aresztowane uciekinierki-specjalne przesiedlenki z rejonu Letskiego w Komi ASRR: Sływjuk Ksenia, ur. 1888 r., urodzona we wsi Tylawka; Pyłypczuk Anastazja, ur. 1895 r., mieszkanka wsi Kordyszew; Stelmach Kateryna, ur. 1921 r., I matka postanowiła uciekać. Nie wiedziała, ile kilometrów jest do jej Kordyszewa. Nie myślała, jak będzie się przedzierać w lichym ubraniu i obuwiu, w czterdziestostopniowe mrozy, co będzie jadła. Nie przerażały jej zwierzęta – dzikie i w ludzkiej postaci. Wszystkie strachy zalało pragnienie ucieczki stąd do ojczyzny. Gdzie żyje córka, gdzie zabity syn Tymofij, za którego ją rzucono na tę zmarzniętą ziemię, nazywając „matką bandyty”. Jej życie enkawudziści opleli siecią, a Nastia czuła się jak złowiona ryba. Pyłypczuk Anastazja (w centrum) wśród specjalnych przesiedleńców, lata 50. XX w.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

urodzona we wsi Horodnycia; Kokotko Natalia, ur. 1925 r., urodzona we wsi Ozerna – przebywały na osiedlu specjalnym w Komi ASRR, skąd dokonały ucieczki i ukrywają się nie wiadomo gdzie. W razie wykrycia prosimy o zatrzymanie i konwojowanie do Syktywkaru, do więzienia nr 1. Sankcje na areszt i konwojowanie są w posiadaniu. Porucznik Zacharow, sierżant Iczetkin”. 20 marca 1946 r. pełnomocnik Letskiego Rejonowego Oddziału NKWD Komi ASRR sierżant Iczetkin, „rozpatrzywszy otrzymane materiały dotyczące Pyłypczuk A. Ł., członka rodziny uczestnika bandy UPA, która mieszkała na osiedlu specjalnym Jakunel i 16 stycznia 1946 r. uciekła nie wiadomo dokąd, czyli dokonała przestępstwa przewidzianego w art. 82 cz. II KK RFSRR, postanowił: jako środek zapobiegawczy przed uchylaniem się od śledztwa i sądu wobec Pyłypczuk A. Ł. wybrać areszt i konwojować do więzienia nr 1 NKWD Komi ASRR, m. Syktywkar. Poszukiwania matki trwały. Odpowiednie listy z klauzulą „tajne” naczelnik Letskiego Rejonowego Oddziału NKWD Zacharow wysłał do naczelników kolejowego, I i II oddziału milicji NKWD m. Kirow. „Proszę podjąć aktywne środki poszukiwawcze i zatrzymania osadzonej specjalnej, członka rodziny uczestnika bandy UPA Pyłypczuk A. Ł.”. 25 marca 1946 r., do naczelnika Letskiego Rejonowego Oddziału NKGB Kolegowa. „Ze stacji Letka uciekły osadzone specjalne, „ounówki”: Sływjuk K. F., Pyłypczuk A. Ł., Stelmach K. Z., Kokotko N. P. z obwodu tarnopolskiego i ukrywają się nie wiadomo gdzie. Wiadomo, że zbiegłe mają zamiar dostać się w rodzinne strony, dlatego prosimy o objęcie kontrolą korespondencji kierowanej na nazwisko wyżej wymienionych osadzonych specjalnych i przejmowanie jej, przekazując nam. St. porucznik Zacharow”. 25 marca 1946 r. Syktywkar, do naczelnika I oddziału specjalnego NKWD Komi ASRR, st. porucznika Wienowej. „Proszę sprawdzić, czy nie przebywają jako zatrzymane lub aresztowane zbiegłe z osiedla specjalnego rejonu Letka: Sływjuk, Pyłypczuk, Stelmach, Kokotko – uciekły i ukrywają się nie wiadomo gdzie”. Odpowiedzi świadczyły, że „niestety, podjętymi środkami poszukiwawczymi i zatrzymania zbiegła osadzona specjalna Pyłypczuk A. Ł. nie została zatrzymana”. 15 lutego 1947 r. przez OSK MSW Komi ASRR Pyłypczuk A. Ł. została ogłoszona jako poszukiwana w całym Związku Radzieckim. Mimo wszystko dotarła do domu, pokonawszy tysiące kilometrów, warto by zapytać, jak… 1 marca 1947 r. naczelnika Letskiego Rejonowego Oddziału MSW Komi ASRR Zacharowa powiadomiono, że poszukiwana zbiegła Pyłypczuk A. Ł. została zatrzymana 20.10.46 r. i wraz z postanowieniem z 20.03.46 r. konwojem skierowana do więzienia nr 1 MSW Komi ASRR, m. Syktywkar. Naczelnik Szumskiego Rejonowego Oddziału MSW kapitan Tresko. (Ten sam, który aresztował matkę w 1945 r.). Anastazję Łukasiwnę ponownie wysłano do Komi ASRR. 6 lutego 1949 r., do naczelnika Iżemskiego Rejonowego Oddziału MSW. „Prosimy sprawdzić w waszych ewidencjach i powiadomić nas, czy w miejscach rozlokowania wysiedleńców waszego rejonu mieszka „ounówka” Pyłypczuk A. Ł., która według naszych danych przebywa w Sizjabskim domu inwalidów. Z odpowiedzią nie zwlekać. Naczelnik Letskiego Rejonowego Oddziału MSW Izjurow”. 18 marca 1949 r. „Na wasze zapytanie informuję, że osadzona specjalna „ounówka” Pyłypczuk A. Ł. przebywa w Sizjabskim domu inwalidów. Prosimy o przysłanie akt osobowych Pyłypczuk A. Ł. Naczelnik Iżemskiego Rejonowego Oddziału MSW”. 4 kwietnia 1949 r. dla osadzonej specjalnej Pyłypczuk A. Ł. założono akta osobowe nr 1448. Ogłoszono jej, że zgodnie z postanowieniem MSW ZSRR nie ma prawa bez zezwolenia organów MSW wyjeżdżać (nawet tymczasowo) z wyznaczonego miejsca osiedlenia i jest zobowiązana okresowo osobiście zgłaszać się do rejestracji w miejscu i terminach, które będą wskazywać organy MSW. Ostrzeżono ją, że w przypadku samowolnego wyjazdu z miejsca osiedlenia zostanie pociągnięta do odpowiedzialności karnej na okres do 10 lat pozbawienia wolności. „Do naczelnika wydziału poszukiwań przestępców Zarządu MSW w obwodzie tarnopolskim Chrustaliowowi. Pokwitowanie. Ja, niżej podpisana, obywatelka Pyłypczuk A. Ł., składam niniejsze pokwitowanie w specjalnej komendanturze MSW nr 6, że ogłoszono mi, iż decyzją Rady Ministrów ZSRR zostałam pozostawiona na osiedlu specjalnym dożywotnio i jeśli podejmę próbę ucieczki, to zostanę pociągnięta do odpowiedzialności karnej za to przestępstwo do 20 lat ciężkich robót”. Rodzina Melników: Lidia Dmytriwna (córka Anastazji), zięć Iwan Markowycz i wnuczka Hala. Sprawa matki „bandyty” UPA, 1949 r. 4 listopada 1950 r. kapitan osiedla specjalnego Kozłow uściślił rok urodzenia Anastazji Łukasiwny, która twierdziła, że urodziła się w 1883 r. Na zapytanie Kozłowa Szumskie rejonowe biuro USC wydało zaświadczenie, że ob. Tywoniuk (Pyłypczuk) A. Ł. urodziła się 21 marca 1895 r., o czym dokonano odpowiedniego wpisu nr 3 za 1895 r. (Oczywiście organy MSW posługiwały się informacjami kościelnymi, chociaż oficjalnie o tym nie informowały. – Aut.). „Ja, komendant Iżemskiego Rejonowego Oddziału MGB Komi ASRR Filipow, rozpatrzywszy materiały ewidencyjne dotyczące osadzonej specjalnej „ounówki” Pyłypczuk A. Ł., na podstawie zawiadomienia USC z miejsca jej urodzenia, postanowiłem: wprowadzić poprawkę w karcie jej ewidencji osobowej i w aktach osobowych”. 20.01.1951 r. Pyłypczuk A. Ł. wydano zaświadczenie o tym, że „przebywa w Sizjabskim domu inwalidów jako inwalidka i jako osadzonej specjalnej wolno jej mieszkać tylko w granicach wsi Sizjabsk w Komi ASRR. Ważne do 1 stycznia 1952 r.”. Matka ściśle w wyznaczonym czasie meldowała się w specjalnej komendanturze i składała podpis. Tymczasem jej córka Lidia Dmytriwna Melnyk pisała prośby. „Jestem rodzoną córką osadzonej specjalnej Pyłypczuk A. Ł. i obiecuję wziąć swoją rodzoną matkę pod swoją opiekę do końca jej życia. Moja rodzina składa się z męża Melnyka I. M., ur. 1925 r., i córki Melnyk H. I., ur. 1953 r.”. Sprawdzano dokumenty, pisano charakterystyki. „Pyłypczuk A. Ł. dała się poznać jako uczciwa, sumienna, pracowita kobieta. Pracując jako dojarka, obowiązki wykonuje dobrze. Przydzielone jej krowy w ubiegłym roku gospodarczym dały średnio po 1600 litrów mleka. Cieszy się autorytetem wśród robotników i personelu obsługującego. 17.II.54 r.”. Jednak zwalniać Anastazji nie spieszono się. Komendant Filipow w kółko po raz kolejny wypytywał matkę, gdzie przebywają jej synowie i mąż. „Syn Hryhorij mieszka w Magadanie. W 1945 r. został wysiedlony razem ze mną do Komi ASRR i w styczniu 1946 r. razem ze mną uciekł z osiedla specjalnego do domu. W 1948 r. został zatrzymany i skazany za ucieczkę. Karę odbywał w Magadanie. Czy jest w obozie, czy na osiedlu specjalnym, powiedzieć nie mogę. Drugi syn – Tymofij, w 1946 r. zabity, ale gdzie, nie wiem. Mąż – Dmytro, zmarł w 1944 r. we wsi Kordysziw”. (Drugi syn Anastazji, Hryhorij, w latach 1944–1945 był aktywnym uczestnikiem kordyszowskiego podziemia OUN. Pracowali razem z bratem Tymofijem. Uciekłszy ze specjalnego osiedla, w 1948 r. zaczął współpracować z Petrem Łypką („Don”) i „Bujnym”. Od Mefodija Szwecia przekazywał przez Kalistrata Pyłypczuka powstańcom pocztę, zebrane produkty, bieliznę. Został skazany na 25 lat, odbywał karę w łagrze w Magadanie — Aut.). A matka leciała sercem do domu i pisała do komendanta Filipowa: „Przekonująco proszę o pozwolenie, a także wydanie mi należnych dokumentów na wyjazd do mojej rodzonej córki Lidii Melnyk, która bierze mnie na utrzymanie we wsi Kordyszów w obwodzie tarnopolskim. 25.10.54 r.”. Filipow zwlekał. 4 stycznia 1955 r., m. Syktywkar. „Ja, operacyjny pełnomocnik IV wydziału specjalnego MSW Komi ASRR porucznik Cymbał, rozpatrzywszy materiały sprawy osobistej nr 14481 dotyczącej specjalnej osadniczki, »ounówki« A. Ł. Pyłypczuk, stwierdziłem, że jako członek rodziny uczestnika bandy UPA na mocy decyzji specjalnej narady przy NKWD ZSRR została ona wysiedlona z obwodu tarnopolskiego na specjalne osiedle w Komi ASRR. Biorąc pod uwagę to, że jest w podeszłym wieku, samodzielnie zapewnić sobie środków do życia nie może i przebywa na państwowym utrzymaniu w domu inwalidów, a jej córka Lidia Melnyk wyraziła chęć wzięcia matki pod swoją opiekę – uważałbym: Anastazję Łukasiwnę ze specjalnego osiedla zwolnić i przekazać pod opiekę córki”. Minęło jeszcze półtora roku. 3 sierpnia 1956 r. kolegium sądowe do spraw karnych Sądu Najwyższego Ukraińskiej SRR rozpatrzyło sprawę karną na skutek protestu prokuratora Ukraińskiej SRR od postanowienia specjalnej narady przy NKWD ZSRR z 15 lutego 1946 r., na mocy którego „A. Ł. Pyłypczuk, nieoświecona, wdowa, wysłana na specjalne osiedle na okres 5 lat, a następnie na specjalnym osiedlu pozostawiona bezterminowo”. Przeprowadzoną dodatkową weryfikacją w sprawie ustalono, że na specjalnym osiedlu przebywa sama, jest inwalidką II grupy, w związku z czym nie pracuje. Córka L. D. Pyłypczuk-Melnyk, która na specjalne osiedle nie była wysiedlana, wyraziła zgodę na wzięcie matki na swoje utrzymanie. Kolegium sądowe orzekło: postanowienie specjalnej narady przy NKWD ZSRR zmienić, A. Ł. Pyłypczuk od dalszego przebywania na specjalnym osiedlu zwolnić”. 24 sierpnia 1956 r. do komendanta specjalnej komendantury Filipowa została wysłana kopia Uchwały Kolegium Sądowego Sądu Najwyższego Ukraińskiej SRR z 3 sierpnia 1956 r. o zwolnieniu ze specjalnego osiedla A. Ł. Pyłypczuk do natychmiastowego wykonania. I Filipow, który ze wszystkich sił trzymał w czekistowskiej sieci specjalną osadniczkę, „ounówkę” Nastię, zmuszony był się poddać i 22 września 1956 r. odpowiedzieć zastępcy przewodniczącego SN Ukraińskiej SRR Jarosławskiemu oraz naczelnikowi 4 wydziału specjalnego MSW Komi ASRR Kryłowowi, że zgodnie z uchwałą SN Ukraińskiej SRR z 3 sierpnia 1956 r., „A. Ł. Pyłypczuk 11 września 1956 r. została przez nas zwolniona ze specjalnego osiedla”. Na Północy Anastazja Pyłypczuk przebywała ponad 10 lat. Jeszcze 27 lipca 1956 r. pisała do Chruszczowa: „Ja od 1945 roku przebywam na zesłaniu w Komi ASRR, w obcej stronie. Proszę was o pomoc w wyjeździe w mój rodzinny kraj, do moich dzieci”. 10 lutego 1997 r. pracownik Zarządu Spraw Wewnętrznych obwodu tarnopolskiego Melnyk, rozpatrzywszy na podstawie wniosku H. D. Pyłypczuka materiały sprawy archiwalnej nr 4027 dotyczącej rodziny Pyłypczuków, ustalił, że postanowieniem organów pozasądowych 23 grudnia 1945 r. z miejsca zamieszkania została wysiedlona na specjalne osiedle A. Ł. Pyłypczuk, ur. w 1895 r., z konfiskatą mienia. Na specjalnym osiedlu w Komi ASRR pod nadzorem specjalnej komendantury przebywała do 11.09.1956 roku. „Biorąc pod uwagę, że miało miejsce jej administracyjne wysiedlenie, przeprowadzone przez organy pozasądowe, których działania ustawą Ukrainy z 17 kwietnia 1991 roku »O rehabilitacji ofiar represji politycznych na Ukrainie« uznano za nielegalne, uważam: wysiedlenie w 1945 r. A. Ł. Pyłypczuk oraz konfiskatę mienia za nielegalne, a ją za zrehabilitowaną; wniosek skierować do komisji do spraw przywrócenia praw osób zrehabilitowanych Rady Narodowych Deputowanych rejonu szumskiego w celu rozwiązania kwestii przywrócenia jej praw obywatelskich. Wiadomości o odebranym i skonfiskowanym mieniu w sprawie archiwalnej nie ma. Podstawa: sprawa archiwalna nr 4027”. Od 1956 r. A. Ł. Pyłypczuk, matka dwóch synów-powstańców – Hryhorija i Tymofija – mieszkała w Kordyszowie, w rodzinie córki L. D. Melnyk. Wychowała wnuczkę Halę, doczekała się jej zamążpójścia, wnuków i prawnuków. Zmarła w wieku 88 lat. Niestety, na starość straciła wzrok. Widocznie dały o sobie znać specjalne osiedle, ucieczka i ponowne zesłanie. W publikacji wykorzystano materiały sprawy archiwalnej: Archiwum Zarządu MSW Ukrainy w obwodzie tarnopolskim. – F. 47. – Spr. 4047. – 133 ark.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Obrońca rodzinnych ostoi

Omelianowi Popowyczowi – 165! Znacząca postać w historii ukraińskiego odrodzenia narodowego. Życiorys bogaty w wyraziste karty na niwie spraw ukraińskich, które tworzył na terenach zniewolonych wówczas ziem Ukrainy. Konferencja naukowa na Czerniowieckim Uniwersytecie Narodowym im. Jurija Fedkowycza, poświęcona temu wybitnemu działaczowi oświatowemu, pedagogowi, działaczowi politycznemu, jest kontynuacją symbolicznego „powrotu” O. Popowycza na Bukowinę, do Ukrainy. Choć w rzeczywistości zawsze był blisko, znajdując swoje wieczne schronienie niedaleko swojej „małej” ojczyzny, po drugiej stronie Dniestru, w Zaleszczykach, obok towarzysza broni O. Makoweja. Ale droga „do siebie” była (jak zawsze) skomplikowana i długa. Heorhij FYLIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Sławne imię, które utożsamiano z walką Ukraińców o własną państwowość i suwerenność, nigdy nie cieszyło się szacunkiem reżimów kolonizacyjnych, w tym także w czasach „sowiecczyzny”. Sądzę, że główną przyczyną takiego „niepamiętania” było to, że przez całe życie nie udało się go „zaszczepić” jakimkolwiek moskalofilstwem. Początek odrodzenia narodowego drugiej połowy lat 80. sprzyjał przywróceniu prawdy o O. Popowyczu – pierwszym przywódcy ukraińskiej Bukowiny, wybitnym pedagogu, inicjatorze zwołania 3 listopada 1918 roku Wiecu Bukowińskiego, który ogłosił wiekopomne – „Chcemy do Ukrainy!”. Pojawiło się niemało opracowań, publikacji, badań, przeprowadzonych przez naukowców uniwersytetu, pisarzy, pedagogów, muzealników. Wspomina się dyskusje (jeszcze przed ogłoszeniem Niepodległości) z S. Daławurakiem – docentem uniwersyteckiej katedry pedagogiki, który był wielkim znawcą i zwolennikiem Popowycza; O. Masanem – profesorem, historykiem, który wydrukował w „Buko-wynśkomu żurnali” nr 1, 2, 3 (1991–1992) jego pracę „Odrodzenie Bukowiny”. Etyka zobowiązywała inteligencję do powracania do tego, co niesłusznie zapomniane. Pamiętam także wywiad prasowy z B. Zahajśkym po referendum 1 grudnia 1991 roku, w którym ogłoszono ustanowienie dla najlepszych pedagogów obwodu nagród imienia O. Popowycza, J. Fedkowycza... Jeszcze u zarania XX wieku znany pedagog i pisarz I. Karbułyćkyj w swojej pracy „Rozwój szkolnictwa ludowego na Bukowinie” (1905) napisze: „Wśród Rusinów zajmuje pierwsze miejsce bezsprzecznie były nauczyciel ludowy, a teraz krajowy inspektor szkół Omelan Popowycz, którego śmiało możemy nazwać ojcem ruskiego szkolnictwa ludowego na Bukowinie”. Był on aktywną, nieokiełznaną osobowością nie tylko na niwie oświatowej. Wyrazistą oceną jego czynu jest działalność społeczna w „Ruśkij Besidzie”, założonej w 1869 roku w Czerniowcach jako ukraińskie towarzystwo kulturalno-oświatowe. Wśród inicjatorów powstania był władyka J. Hakman (jeden z założycieli, twórców Uniwersytetu), któremu udało się zjednoczyć część narodowej inteligencji. Jednak platforma światopoglądowa „Ruśkoji Besidy” była rozmyta, ponieważ przez prawie 15 lat pozostawała pod wpływem moskalofilstwa. Przechodząc później na ideologiczne zasady narodowców, zaczęła prowadzić działalność społeczno-kulturalno-oświatową tożsamą z celem i zadaniami „Proświty”. Towarzystwo, w którym znaczącą rolę odgrywał Popowycz, nowo powstałe filie, ponad 150 czytelni rozpowszechniały gazetę „Bukowyna”, popularną literaturę ukraińską, kalendarze, podręczniki. „Bukowyna” w 1892 roku (nr 2 z 10 stycznia) wydrukowała wystąpienie na zebraniu „Ruśkoji Besidy” profesora S. Smal-Stoćkiego, który „podniósł jego (Popowycza) ogromne zasługi przed towarzystwem „Ruśka Besida”, do którego przystąpił w 1877 r., a w 1878 r. został wybrany do wydziału, potem sekretarzem, bibliotekarzem, redaktorem i administratorem wydawnictw „Ruśka Besida” – „Biblioteki dla młodzieży”, „Kalendarza”, zaznaczając, że „jako przewodniczący pracował gorliwie, niestrudzenie, sumiennie, nieustannie, bezinteresownie”. Taka postawa społeczna była dość pożądana, jeśli wziąć pod uwagę te niesprzyjające warunki denacjonalizacji, duchowego i kulturowego zniewolenia Ukraińców Bukowiny. J. Semaka na początku XX wieku w artykule „Dwóch bukowińskich poetów ludowych” tak opisywał społeczny i narodowo-kulturowy poziom życia tamtejszych Ukraińców: „..Język ruski (ukraiński), jako przedmiot nauczania, został wprowadzony dopiero w 1869 r. w gimnazjum w Czerniowcach. Do 1869 roku na Bukowinie nie było ani jednej ruskiej gazety, ani jednego towarzystwa kulturalnego, w ogóle żadnej organizacji”. Znany działacz społeczny i współpracownik Popowycza O. Makowej w życiorysie J. Fedkowycza wspomina posła J. Pihułaka, który pisał, że „nie było na Bukowinie narodu ukraińskiego. Byli ludzie, którzy używali między sobą języka ukraińskiego. To były owieczki, które strzygli niemieccy zarządcy. Ruska szkoła ludowa istniała w kraju tylko na papierze, o wyższych szkołach z ojczystym językiem ukraińskim nie było nawet mowy, o prawach politycznych nikt nie śmiał mówić. Niemiecki duch zdławił wszelkie życie narodowe w kraju…”. Nowo powstała ukraińska gazeta „Bukowyna” (nr 4 z 1885 r.) tak naświetlała stan ucisku społecznego i narodowego: „W całej Bukowinie ledwo znajdzie się 10 nauczycieli (na około 80 szkół), którzy umieją poprawnie po rusku pisać”. Dlatego, kiedy prowadzi się rozmowy o „lepszych” i „gorszych” reżimach kolonizatorskich, o bardziej liberalnych, „demokratyczniejszych” i despotycznych imperiach, to warto czytać Fedkowycza, Kobylańską, Stefanyka, żeby poczuć niesprawiedliwość i fałsz jakiejkolwiek „idealizacji” okupacji. Aksjomat: wszyscy przybysze są zaborcami i wrogami twojego narodu. Wspomniany już O. Makowej pisze: „Nieświadomy naród cierpiał męki człowieka skazanego na śmierć, świadome dzieci zamierającego narodu ukraińskiego można było policzyć na palcach jednej ręki”. Współcześni twierdzili, że ucisk narodu ukraińskiego był podwójny – niemiecki i „wołosko-dziedzicowski”, skierowany na zniszczenie Rusi Bukowińskiej. Na utwierdzenie ideałów duchowego, językowego przebudzenia, które zaczął głosić J. Fedkowycz od 1861 r., trzeba było „czekać” do 1884 r., kiedy pojawili się działacze społeczni ze świadomością konieczności walki o prawa narodowe. „Ruśka Besida” miała tę zasługę – pisał O. Popowycz – że skupiała w sobie Rusinów i podtrzymywała świadomość narodową, powstrzymywała rumunizację i obojętność narodową”. Język, tradycja przodków, historyczna przeszłość, wiara zaczęły już brzmieć od czasów, gdy towarzystwu przewodniczył S. Worobkewycz, ale od połowy lat 80., kiedy przewodniczyli mu J. Pihułak (od 1884), O. Popowycz (od 1888), S. Smal-Stoćkyj (od 1892), stają się one czynnikami jednoczącymi. Wtedy ta organizacja społeczna była centrum tworzenia na terenach Bukowiny wielu towarzystw kulturalno-oświatowych („Czytelnia Mieszczańska”, „Dom Ludowy”, „Szkoła Ruska” (od 1908 – „Szkoła Ukraińska”), „Buko-wynśkyj Bojan”, „Hromada Kobieca” i in.). Szczególnie płodna jest praca Popowycza na niwie oświatowej. To on był inicjatorem stworzenia ukraińskiej organizacji „Szkoła Ruska”, którą kierował od 1887 roku, a nieco później wraz z podobnie myślącymi osobami przemianował ją na „Szkołę Ukraińską”. Zdołał optymalnie połączyć działalność zawodową ze społeczno-polityczną, ponieważ służył jednemu celowi – wyzwoleniu uciemiężonych (politycznie, narodowo, społecznie, duchowo) Ukraińców z cudzoziemskiego jarzma. W krótkim czasie przeszedł drogę od ławy studenckiej, kiedy w kręgach inteligenckich przejawiały się tendencje moskalofilstwa, do świadomego narodowca z jasną postawą narodowo-patriotyczną. Już wtedy, będąc członkiem tajnych towarzystw („Zgoda”, „Związek Braterski”), aktywnie popularyzował ideę ukraińską poprzez pełne szacunku podejście do języka ojczystego. W tym celu prowadzono wszechstronną pracę z młodzieżą szkolną, wykorzystywano środki kulturalno-artystyczne oddziaływania wychowawczego. Tak w seminarium nauczycielskim, gdzie uczył się Popowycz, został stworzony teatr (którego dyrektorem został), którego repertuar miał charakter narodowo-kulturowy. Fakt, że najbardziej popularnym przedstawieniem był utwór I. Kotlarewskiego „Natalka Połtawka”, potwierdzał wiodącą ideę wartościową Popowycza i jego młodych współpracowników, skierowaną na uświadomienie jedności wschodniego i zachodniego ukraiństwa, którego cementującą podstawą miał stać się język ukraiński. Dobrze rozumiejąc, że reżimy polityczne nie tylko nie są zainteresowane, ale wręcz wrogo nastawione do idei języka ojczystego, wielki bukowiński oświeceniowiec kształtował swoją twórczością obraz ideału narodowego także poza formalnym systemem edukacji. Poprzez słowo publiczne, organy prasowe organizacji starał się budować taką platformę społeczno-polityczną i kulturalno-oświatową, która konsolidowałaby ukraiństwo, jego „wiodącą” warstwę. Było to jedno z najbardziej złożonych, ale bardzo znaczących zadań. Ponieważ rozbicie, spory i konfrontacje wśród swoich były jedną z ważnych przyczyn upadku, ujarzmienia ukraiństwa. Ten temat zaczęła naświetlać „Bukowyna”, w której do 1892 roku pracował O. Popowycz. 10 stycznia tego samego roku, kiedy Popowycz przekazywał przewodnictwo „Ruśkoji Besidy” Smal-Stoćkiemu w związku z przeprowadzką do Siretu do pracy jako inspektor szkolny, w gazecie „Bukowyna” został wydrukowany artykuł „Zgoda buduje, niezgoda rujnuje”. W nim, między innymi, zaznaczono: „Za wolność, za swobodę ruskiego (ukraińskiego) narodu przelali kiedyś nasi przodkowie całe morze drogiej swojej krwi, lecz ku wielkiemu żalowi wszystkie te ciężkie ofiary nie ocaliły naszego narodu, upadła jego dawna siła państwowa, która władała ziemiami od Karpat do Donu i do Morza Czarnego, przepadły jego wielkie bogactwa, a pozostały tylko łaty i łachmany”. Najwyraźniej przyczyną tego nieszczęścia było wiekowe niszczenie przez nieprzyjaciół naszych odwiecznych ziem i ujarzmianie narodu. Jednak nie tylko ona, ponieważ „wszystko to nie byłoby w stanie sprowadzić, gdyby nasi książęta, nasi hetmani, nasi bojarzy mocno wierzyli w żywą siłę naszego wielkiego narodu, gdyby starali się sumiennie pielęgnować tę siłę narodową”. Do przywódców mas ludowych Popowycz miał szczególnie wymagający stosunek, aby interes dobra społecznego stał wyżej niż prywatny. Dlatego tak pretensjonalną wydaje się ocena szanowanego metropolity Jewhena Hakmana, wyrażona przez niego w pracy „Odrodzenie Bukowiny”. Tam zaznaczono, że jemu Rumuni „zawdzięczali gimnazjum w Suczawie i szkołę realną w Czerniowcach, utrzymywane z funduszu religijnego, rumuński język wykładowy zamiast łacińskiego na teologii, katedrę z rumuńskimi napisami itd. Dla Ukraińców nie zrobił Hakman nic, chyba że nie prześladował języka ukraińskiego i księży-Ukraińców”. Nie polemizując wokół tej dość ostrej charakterystyki duchowego przywódcy, warto położyć akcent na jednym ważnym aspekcie. Popowycz zawsze boleśnie reagował na tych, którzy z różnych powodów stronili od spraw ukraińskich, nie opierali się na ludziach ukraińskich. Chyba w tym kryła się jedna z przyczyn jego napiętych relacji z S. Smal-Stoćkim, „który przez 6 lat swojego wicemarszałkostwa nie przyjął do urzędów Wydziału Krajowego ani jednego bukowińczyka”, natomiast wysuwał nieuzasadniony zarzut Popowyczowi o przychylność do autochtonizmu. Jednak opracowując platformę polityczną „Rady Ruskiej”, kierując (1905 r.) regionalną „Ukraińską Partią Postępową”, będąc posłem Sejmu Krajowego Bukowiny (od 1911 r.), pracując w Krajowej Radzie Szkolnej, w towarzystwie „Ukraińska Rada Kulturalna” w Wiedniu, opiekując się szkołami ukraińskimi w Pradze, tworząc Komitet Pomocy Uchodźcom Ukraińskim, będąc od 1915 roku członkiem Ogólnej Rady Ukraińskiej, „dał mnóstwo dowodów przychylności do wszystkich Ukraińców”. Politycznie dojrzale objawił się w okresie ukraińskich zmagań narodowowyzwoleńczych. Powróciwszy na Bukowinę w 1918 r., całkowicie oddaje się głównemu celowi – wyzwoleniu bukowińczyków spod ucisku cudzoziemczyzny, zdobywając prawo bycia Ukraińcom w jednolitym państwie narodowym. W składzie delegacji bukowińskiej brał udział (październik 1918 r.) w tworzeniu Ukraińskiej Rady Narodowej ZURL i ogłoszeniu we Lwowie o utworzeniu państwa ukraińskiego w Galicji, Włodzimierii, Bukowinie. Jako przewodniczący Ukraińskiego Komitetu Krajowego Bukowiny walczył o utwierdzenie samodzielnego państwa ukraińskiego, nie pozostając biernym obserwatorem, kiedy sprawa dotyczyła przyszłości jego rodzinnej Bukowiny i Ukrainy. Wszystko to działo się w niezwykle skomplikowanej sytuacji, ponieważ w przeddzień (27 października) rezolucja Komitetu Narodowego Rumunów bukowińskich ogłosiła zjednoczenie całej Bukowiny w jednolite niepodległe państwo rumuńskie. Jednak on był wśród tych, którzy 1 listopada zwrócili się z apelem do ludności ukraińskiej kraju o wzięcie udziału w Wiecu Ogólnonarodowym 3 listopada, „żeby tam publicznie ogłosić wolę całemu światu” („Bukowyna”, 1.11.1918). Omelan Popowycz stał się fundatorem odwiecznego marzenia ukraińskich bukowińczyków, które zostało ogłoszone na wielotysięcznym zgromadzeniu 3 listopada w Czerniowcach: „Wiec pragnie przyłączenia austriackiej części ziemi ukraińskiej do Ukrainy”. („Bukowyna”, 10 listopada). A już 6 listopada prezydent kraju

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

hrabia J. Etzdorf zmuszony jest przekazać mu władzę jako przedstawicielowi narodu ukraińskiego. Warto zwrócić uwagę na aktywną rolę w tych procesach ukraińskiego nauczycielstwa Bukowiny, co jest pewną zasługą Popowicza, który owocnie pracował na niwie szkolnictwa narodowego, działając w Krajowej Radzie Szkolnej. Wszak w 1912 r. na Bukowinie funkcjonowały już: 216 ukraińskich szkół, w 1918 roku – 231 (!) przy 45 311 uczniach i 873 nauczycielach, szkoły snycerskie, koszykarskie i rolnicze w Storożyńcu, Wyżnicy, Kicmaniu, gimnazja żeńskie i męskie, realne i prywatne szkoły ukraińskie, 4 ukraińskie katedry na uniwersytecie. Wszystko to – wyniki polityki oświatowej, którą realizował Popowicza. W niesprzyjających warunkach realizowano ukrainoznawcze aspekty naukowo-teoretyczne i praktyczne w sprawach oświatowych. Można go stawiać w rzędzie budzicieli narodowych, którzy z uporem wprowadzali ideę ukraińską przede wszystkim w edukacji: W. Antonowycz – w Kijowie, M. Szaszkewycz – w Galicji, M. Markewycz – w Odessie, O. Duchnowycz – na Zakarpaciu, J. Fedkowycz – na Bukowinie. „Czytanka”, „Rusałka Dnistrowa”, „Śpiewniki dla dzieci”, „Historia Małorosji”, ukraińskie gazety i czasopisma, a zwłaszcza „Kobziarz” Tarasa Szewczenki miały wyjątkowe znaczenie dla wzrostu ruchu narodowego. O „Kobziarzu” Sofia Rusowa pisała, że pełnił on ważną rolę jednoczącego hasła dla całej Ukrainy – od gór Karpackich po Don, gdzie żyło, mówiło wszystko ukraińskie, narodowe, takie, co organicznie łączy się z całym światem („Narodnyj uczytel”, 1907 r.). Dlatego bukowińskie nauczycielstwo w tamtych burzliwych czasach wykazało wysoki poziom świadomości narodowej i patriotyzmu. Na przykład, zaraz po Wiecu Bukowińskim w powiecie zastawieńskim został przeprowadzony zjazd nauczycielski, w którego rezolucji wyrażano pełne poparcie dla „ogłoszenia niepodległego Państwa Ukraińskiego na ukraińskim terytorium etnograficznym byłych Austro-Węgier”. A w punkcie 3 rezolucji zaznaczono, że nauczycielstwo protestuje przeciwko zakusom ze strony sąsiadów na ukraińskie terytoria etnograficzne i wzywa do „uroczystej obrony naszej ojczystej ziemi wszelkimi sposobami, nawet siłą zbrojną, przed grabieżą napastników” („Bukowyna”, 10 listopada 1918 roku). Zasługa Popowicza polegała na tym, że nieustannie poszukiwał środków i podejść do kształtowania nowej jakości inteligencji, spragnionej idei ukraińskiej, zdolnej jednoczyć się nie pod sztandarami partyjnymi, a wokół ogólnoukraińskiej idei jedności i własnej państwowości. Bo, jak pisała „Bukowyna”, po rewolucyjnym 1848 roku „zebrała się mała garstka naszej inteligencji do pracy nad wyzwoleniem naszego narodu z okowów naszej duchowej niewoli”, a większość jej „nie wierzyła w żywą siłę swojego wielkiego narodu, a dogadzała swojemu samolubstwu, żyła między sobą w największej zawiści i nienawiści, kłaniała się obcym bogom, a w końcu wyparła się swojego narodu… Część jej przeszła na służbę naszych sąsiadów: Moskali, Polaków, Wołochów i Madziarów. Niemała część oddała się całkowitej obojętności, postawiła za cel swojego życia służyć swojemu brzuchowi oraz w ogóle mamonie, żartując z idei narodowej, zaczęła pracować nad ogólnymi ideami socjalistycznymi…”. Ten nieco szczegółowy opis stanu życia narodowego Ukraińców i jego „przednich” szeregów, który był naświetlany w ówczesnych ukraińskich czasopismach końca XIX w., jest ważny dla zrozumienia tych nadzwyczaj skomplikowanych okoliczności, w których przyszło żyć i tworzyć O. Popowyczowi. Taka sytuacja była następstwem strasznego wykorzenienia narodu ukraińskiego, który często pozbawiany był swojego „przewodnictwa”, oświaty, wsparcia ze strony całej inteligencji, która była wychowana w niemieckich, rosyjskich i innych obcych szkołach oraz uniwersytetach i w najlepszym przypadku jedynie „odczuwała i rozumiała chyba instynktownie życie narodowe” – pisał O. Makowej. Tę problematykę dobrze uświadamiał sobie Popowicz, uważając, że bez warstwy przewodniej, edukacji w języku ojczystym, szkoły narodowej, świadomości narodowo-patriotycznej narodu niemożliwe jest pozbycie się niewolniczych okowów. Bo tylko duchowe i polityczne oświecenie całego ukraiństwa (na ziemiach zachodnich, naddnieprzańskich i słobożańskich) umożliwi jego wyzwolenie. I tę odpowiedzialną misję musi wypełniać, jego zdaniem, sumiennie i ofiarnie inteligencja, która, niestety, jeszcze taką się nie stała w swojej większości ani w podrosyjskiej Ukrainie, ani w Galicji, ani na Bukowinie. Potwierdza to, w szczególności, korespondencja A. Krymskiego z I. Franką z tego samego 1892 roku. „…Ja wyniosłem – pisze Krymski – jak najgorsze wrażenie: kijowscy nacjonaliści – serwiliści, ludzie przedpotopowych myśli, a kijowscy kosmopolici – strachajły, którym własna skóra droższa nad wszystko na świecie. A i jedni i drudzy zarazem – nietolerancyjni, małostkowi, wąscy, a do tego jeszcze dzieci w politycznym znaczeniu. Nie widzę nic radosnego w kijowianach. Wydaje mi się, że „kwestia skórna” tak i wypisana jest każdemu na czole”. Cała ta „różnoszara” masa realnych i udawanych przywódców potrzebowała wspólnego mianownika. Jak pokazuje doświadczenie, w większości przypadków tak i nie udawało im się go znaleźć. Na chwałę O. Popowicza, on wraz ze swoimi wielkimi współczesnymi i współpracownikami: J. Fedkowyczem, W. Simowyczem, S. Smal-Stockim, M. Wasylką, I. Karbulyckim, O. Barwińskim, O. Makowiejem, K. Małycką, M. Kordubą, O. Buraczyńskim (sekretarzem państwowym ZURL), O. Bezpałkiem (ministrem pracy URL) i in. znajdowali drogę do narodowej świadomej pracy politycznej. Sens „narodowego” stał się dla Popowicza siłą napędową duchowo-kulturalnego rozwoju i życia politycznego uciemiężonych, bezpaństwowych Ukraińców. Żadna siła, okoliczności, transformacje polityczne nie zdołały poskromić czy zlikwidować wzniosłości jego uczuć w stosunku do ukraińskości, narodowości. Całą tę energetykę „narodowego” niestrudzenie kierował dla dalszego rozwoju ukraińskiego świata. do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician Przenikała ona na wskroś wszystkie segmenty różnorodnej działalności twórczej. Popowycz nie wyobrażał sobie postępu w rozwoju człowieka, narodu, nacji, państwa poza wartościami narodowymi, przypominając nieco później uzasadniony koncept brytyjskiej pisarki XX wieku Barbary Ward, która pisała, że strasznie jest wyobrazić sobie świat „bez różnic narodowych, bez swoistości kulturowych temperamentów, bez możliwości kontrapunktu i harmonii w życiu międzynarodowym”. Broniąc praw narodowych i społecznych Ukraińców, wraz z osobami o podobnych poglądach skupiał elitę narodową, wprowadzał do szkół ukraiński język wykładowy, stworzył setki ukraińskich szkół, wdrażał fonetyczną ukraińską pisownię oraz ukraińską administrację w placówkach oświatowych, układał podręczniki i pomoce naukowe dla szkół ludowych i zawodowych, gimnazjów, tworzył organizacje polityczne i społeczne, aktywnie w nich pracując, napisał szereg prac naukowo-metodycznych dla przygotowania zawodowego nauczycieli: „Nauka języka w szkole ludowej”, „Nauka czytania i gramatyki”, „Słowo do nauczyciela”; opracował kryteria dla Nauczyciela (zawodowe, osobiste, etyczne), gdzie wyróżniał przede wszystkim jakość „odwagi obywatelskiej”. Szczególne miejsce zajmowały prace poświęcone językowi ojczystemu, wychowaniu religijno-moralnemu i rodzinnemu w ukraińskich rodzinach. Będąc aktywnym członkiem „Wolnej organizacji ukraińskiego nauczycielstwa na Bukowinie”, „Ukraińskiego towarzystwa pedagogicznego” oraz „Rodzimej szkoły” (Lwów), której przewodniczył w latach 1899–1912, członkiem Bukowińskiej krajowej rady szkolnej, przewodniczącym Komisji Szkolnej, wykonywał znaczącą pracę na rzecz ukrainizacji oświaty na Bukowinie i w Galicji. Ale najbardziej „podnosił naród ruski Bukowiny na równy stopień duchowego, moralnego i oświatowego rozwoju z innymi narodami”. Właśnie ta idea skłoniła go do napisania społecznie znaczącej książki „Odrodzenie Bukowiny”, która jest swoistym historycznym, kulturowo-mentalnym badaniem genezy ukraińskości na Bukowinie. Był głęboko przekonany, że odrodzenie Ukraińców, którzy żyli pod władzą różnych imperiów, musi odbywać się poprzez edukację narodową, która kładzie fundament tożsamości, odrębności, oryginalności bytu wśród „innych”. W tym celu do podręczników szkolnych wprowadzano wartości skierowane przede wszystkim na wychowanie ukraińskiej tożsamości. Ważnym wkładem w budowę szkolnictwa narodowego stała się autorska praca „Czytanka dla szkół ludowych” (5–6 lata nauki), wydana w Wiedniu w 1908 roku o objętości 468 stron. Praca charakteryzuje się jedną bardzo istotną cechą, odzwierciedlając treściowo, psychopedagogicznie, geograficznie, historycznie i kulturowo ukrainoznawczy paradygmat edukacyjny, a politycznie – ideę jedności państwowej. Czytanka prezentuje utwory I. Kotlarewskiego, T. Szewczenki, M. Szaszkewycza, J. Fedkowycza... Jednak ponad wszystko odczuwalny jest Szewczenkowski duch wolności, sprawiedliwości, walki. Z wielką miłością bukowiński pedagog i oświeceniowiec w szkicu „Taras Szewczenko” opisuje rolę Poety, który „wzbudził swoimi pieśniami w Rusinach chęć do piśmiennictwa. Za jego przykładem zaczął pisać Jurij Fedkowycz...”, on „pokazał całemu światu cudowną piękność, delikatność i siłę naszego języka, sprawiedliwe pragnienia naszego narodu”. Popowycz podkreślał potrzebę dla narodu Szewczenkowego Słowa „Uczcie się bracia moi / Myślcie, czytajcie..”, które rozbudziło ukraiński świat, skłoniło do dążenia do światła. Ponieważ „dobrze teraz robią ludzie – twierdzi autor pomocy – że budują szkoły i posyłają swoje dzieci do nauki. Piśmienny przyda się nie tylko sobie, ale i całej wspólnocie”. Podobne podręczniki, książki były prawdziwymi ukrainoznawczymi ewangeliami dla dzieci, młodzieży, a także rodziców, niosąc prawdę, wiedzę, emocjonalne odczucia o ojczystej ziemi, swoim narodzie, jego duchowym dorobku, „przekonując”, „że nasz język i nasza pieśń to nasze bogactwo”. Nie wyobrażam sobie, żeby Popowycz nagle nie zdołał (na nieszczęście dla narodu) zorganizować otwarcia ponad dwustu ukraińskich szkół, przygotować ukraińskojęzycznych nauczycieli, napisać ukraińskich podręczników, w których brzmi Szewczenkowska duma, przywrócić ojczysty język i pamięć narodową dla dorastających pokoleń. Jednak uświadamiam sobie, że gdyby ziemia nie rodziła takich budzicieli ducha narodowego, to ten naród straciłby podstawę własnego bytu, rozpuściłby się i zostałby pochłonięty przez „inne”, silniejsze, ekspansywne, „kulturalne” nacje. Dzisiaj często można usłyszeć, zwłaszcza ze strony „mądrych” pragmatyków, że zbyt mocno przejmujemy się przeszłością, kiedy koniecznie trzeba myśleć o teraźniejszości i przyszłości. Tak. Ale kiedy traci się pamięć o działaniach wielkich swojego narodu, na margines wyrzucane są drogowskazy wartości, które chronią przed wynarodowieniem, to taka ludzka „wspólnota” traci szansę na znalezienie życiodajnej drogi. Doświadczenie rozwoju cywilizacyjnego jedynie potwierdza naturalną prawidłowość zachowania, wzmocnienia odporności narodowej dla przetrwania narodów, nacji, państw, broniąc się przed wykorzenieniem i kulturowym „odwodnieniem”. Historia często demonstruje nam klasyczne przykłady narodowego przetrwania. Jednym z nich jest wielowiekowy opór (siedemnaście wieków!) wobec polityki asymilacyjnej obcych w Wietnamie (Królestwo Annamu, które od III w. p.n.e. do 1428 roku było pod chińskim jarzmem, jednak nie poddało się denacjonalizacyjnym wpływom). Dlatego najsilniejszą militarnością i ochroną zawsze będą: zachowana tożsamość kulturowa, pamięć historyczna, wiara i tradycja, język ojczysty, godność przodków. Taka charakterystyka jakościowa jest uniwersalna dla wszystkich etnosów, narodów, nacji, nie podlegając ani czasowi, ani przestrzeni. Bo zwracając naszą pamięć ku źródłom i działaniom przeszłości, przewracając strony życiorysów sławnych Ukraińców (znanych i nie do końca), czcimy i bronimy rodzinne amulety, uświadamiając sobie skąd, dokąd i po co idziemy. Dobrze przyjrzyjmy się ideałom i czynom naszych wierzchołków ducha, wtedy zrozumiemy, że nie straciły one swojego znaczenia dla Człowieka, Państwa, Ukraińskiej Nacji. Omelan Popowycz jest godnym przykładem dla współczesnych. Jako Obywatel, Oświeceniowiec, Polityk, Pedagog. Ukrainiec! Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – za pewnym „wsparciem” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Dudykewycz Zirka Mychajliwna, Dudykewycz Ołeksandra Wsewołodiwna — 500 hrywien. 2. Tkaczenko Anatolij Hryhorowycz — 100 hrywien. Zwrócenie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tego pracowała w Teatrze Dramatu i Komedii, a także – ludowa artystka Ukrainy Ołena Chochłatkina, moja mama. Jeśli chodzi o innych aktorów Teatru Franki, których mało znałam, to początkowo przyglądaliśmy się sobie nawzajem, rozmawialiśmy. Każdy frankowiec to wielki profesjonalista, unikalna osobowość. W nowej inscenizacji spektakl nabrał nowych barw. Scenograf i kostiumograf Petro Bohomazow w prostocie znajduje coś niezwykłego, powiedziałabym, genialnego. Na scenie jest tylko łódź, latarnia morska i zasłony, ale jak to świetnie wygląda! Kostiumy też są monumentalne. Na aktorach nałożony jest makijaż klaunów. Przyzwyczailiśmy się dzielić wszystko na dobre i złe. A klauni są neutralni, nie możesz określić, jakimi są naprawdę. Zawsze zmieniam coś w swojej bohaterce, dodaję nowe barwy. Wydaje mi się, że Lola stała się dojrzalsza. To moja pierwsza rola w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki, mam nadzieję na nowe prace. Oprócz Dmytra Bohomazowa chciałabym jeszcze popracować z młodymi reżyserami Iwanem Urywskim i Dawidem Petrosjanem. Kiedy pracujesz z różnymi reżyserami, zyskujesz wiele dla siebie. Kontynuuję grę w Teatrze Dramatu i Komedii. Niedawno ze spektaklem „Złe drogi” (reżyserka Tamara Trunowa) jeździliśmy do Niemiec, gdzie braliśmy udział w wspaniałym festiwalu teatralnym. Jestem również zaangażowana w spektakl tego teatru „Gwarancja dwa lata” (reżyserka Tamara Trunowa) oraz w spektakl bez słów „Wino” (reżyser Jewhen Korniak). Równolegle gram w filmach. Wkrótce do kin wejdzie film „Pracuję na cmentarzu”. Przede mną jeszcze kilka ciekawych projektów filmowych. analizy muzeum Mychajła Bułhakowa, dlatego ważne było dla nas, aby wziąć na warsztat jego utwór. Jeszcze jeden spektakl, który planujemy wystawić w 2022 roku, będzie naszym kolejnym wspólnym projektem z Austriackim Forum Kultury. Tym razem zwrócimy się ku twórczości Sachera-Masocha. Ten bardzo znany pisarz urodził się we Lwowie, do 12 roku życia mieszkał na Ukrainie. Jego niania była Ukrainką. Dzięki niej znał wiele ukraińskich pieśni, język ukraiński. Stworzył wiele utworów prozatorskich i poetyckich. Wśród nich – szeroko znana powieść „Wenus w futrze”. Pisarz bardzo dobrze czuł karpacką przyrodę, a jedna z jego powieści nazywa się „Don Juan z Kołomyi”. Będziemy inscenizować jego mistyczną, ciekawą powieść „Księżycowa noc”. Obecnie decydujemy, w jakim kluczu będziemy nad nią pracować. Uważam, że bardzo ważne jest, aby nasz widz wiedział o artyście, którego imię jest ściśle związane z Ukrainą. Niedawno nasz teatr powrócił z festiwalu „Melpomena Tawrii”, który odbywał się w Chersoniu, skąd przywieźliśmy nagrody. Chersoński Teatr Obwodowy nosi imię Mykoły Kulisza, a my pokazaliśmy tam nasz spektakl „Błogosławiona wyspa, albo tak zginął Huska”. Mamy nadzieję, że w czerwcu przyszłego roku będziemy mogli przeprowadzić Międzynarodowy festiwal „Andrijiwśkyj fest”. Już przygotowujemy się do ukraińskiego formatu tego festiwalu. W listopadzie ma do nas przyjechać teatr z Użhorodu, czekamy także na gości z Winnicy. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Drugie narodziny Loli

Nowym projektem Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki stał się spektakl „Śpiewaj, Lolo, śpiewaj!” według sztuki Ołeksandra Czepałowa, stworzonej na podstawie powieści Heinricha Manna „Profesor Unrat, czyli koniec pewnego tyrana” oraz filmu „Błękitny anioł”. Reżyserem-inscenizatorem jest narodowy artysta Ukrainy Dmytro Bohomazow. To już jego druga inscenizacja tej sztuki. Spektakl „Śpiewaj, Lolo, śpiewaj!” to musical w stylu kabaretu. Jego twórcy proponują widzom zanurzenie się w zapalczywej, swobodnej atmosferze kabaretu. Na scenie – orkiestra, powabny balet, zabawni klauni i muzyka na żywo, gdyż historia rozgrywa się w portowym kabarecie „Błękitny anioł”. A główną bohaterką tej historii jest niezrównana piosenkarka Lola. Zgodnie z prawami gatunku, fabuła musicalu jest romantyczna i dość przejrzysta. Pewnego wieczoru podstarzały nauczyciel łaciny – mizantrop, drobny tyran i nudziarz o przydomku Unrat, ścigając swoich uczniów, przypadkowo trafia do lokalu o wątpliwej reputacji – portowego kabaretu. Tam poznaje miejscową gwiazdę – piosenkarkę Rozę Fröhlich o przydomku Lola, którą uważa za symbol rozpusty. Ale niespodziewanie Unrat sam zmienia się w bywalca kabaretu, zapominając o swojej roli strażnika moralności. On, jak i wielu innych, staje się fatalną ofiarą powabu Loli… Powieść „Profesor Unrat, czyli koniec pewnego tyrana”, na motywach której tworzono sztukę, została napisana w 1905 roku. To zjadliwa satyra społeczna, która obnażała wady mieszczańskiego społeczeństwa. A w 1930 roku pojawiła się słynna ekranizacja powieści austriackiego reżysera Josefa von Sternberga. Rolę profesora Unrata błyskotliwie zagrał Emil Jannings, a wyrazisty debiut Marleny Dietrich w roli uwodzicielskiej piosenkarki Loli stał się początkiem jej błyskotliwej kariery jako fatalnej piękności światowego ekranu. Podstawą filmu stała się tylko ta część powieści, w której strażnik moralności Unrat trafia do kabaretu, zakochuje się w piosenkarce Loli i żeni się z nią. Reżyser, który nazwał swój film historią „upadku zakochanego człowieka”, zaproponował inny finał. W 1981 roku znany niemiecki reżyser Rainer Werner Fassbinder nakręcił swoisty remake filmu. W obrazie „Lola” ze znaną niemiecką aktorką Barbarą Sukową w roli głównej historia miłości urzędnika państwowego von Bohma i wyrachowanej piosenkarki-kurtyzany Loli miała ostrospołeczne brzmienie. W 1985 roku wybitny francuski choreograf Roland Petit zrealizował inscenizację baletu „Błękitny anioł”. Rolę Rozy Fröhlich wykonywała legendarna francuska balerina Danielle Ciarlet. Jej bohaterka w tym spektaklu jest zimna, twarda i cyniczna. Roland Petit w wieku 61 lat wykonał główną partię męską. Jego Unrat budził nie tyle pogardę, co współczucie. Nowa interpretacja fabuły, zaproponowana przez współczesnego ukraińskiego autora, charkowianina Ołeksandra Czepałowa, jest przede wszystkim o miłości – skazanej na niepowodzenie i bolesnej. – Z reżyserem Dmytrem Bohomazowem współpracujemy od dawna – mówi wykonawczyni roli Loli Oksana Żdanowa. – Kiedy byłam na drugim roku studiów, zaproponował mi zagranie w spektaklu „Roberto Zucco” w teatrze „Wolna Scena”. Potem były spektakle „Śpiewaj, Lolo, śpiewaj!” oraz „Wesele serdeczne” w Kijowskim Teatrze Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru. Dmytro Mychajłowycz nie jest dla mnie tylko reżyserem. Odkrył przede mną niesamowity świat teatru i ten ciekawy proces trwa do dziś. Wspominam, jak powstawała pierwsza inscenizacja spektaklu w Teatrze Dramatu i Komedii. Zaczęliśmy pracę od poszukiwania materiału muzycznego. Zaproponowałam wykorzystanie muzyki pewnego norweskiego zespołu. Wyszło, że tak powiem, stuprocentowe trafienie w cel. Zebrała się fantastyczna ekipa – Lew Somow, Andrij Saminin, Mychajło Kukujuk, Ołeksandr Kochanowśkyj i, oczywiście, Dmytro Bohomazow. Spektakl grano przez sześć lat przy ciągłych kompletach publiczności… Kiedy zaczęliśmy pracować nad nową inscenizacją, starałam się zaczynać od tego, co już wiem. Ale w procesie prób wszystko się zmieniało. Powstawał zupełnie nowy spektakl. Próby trwały kilka miesięcy. Ołeksandr Behma specjalnie napisał muzykę do nowego spektaklu, Mychajło Kukujuk stworzył teksty piosenek, a Ołeksandr Kochanowśkyj wymyślił aranżacje. Próbowaliśmy razem z orkiestrą. Wyszło z rozmachem. Moja bohaterka to piosenkarka kabaretowa, która „płonęła” na scenie, miała pewne nadzieje, które, niestety, nie spełniły się, i wszystko potoczyło się inną drogą. Moi znajomi mówią, że ja też „płonę” na scenie, najwyraźniej tym jestem podobna do swojej bohaterki. Cieszę się, że rolę Andy'ego gra mój przyjaciel Akmal Gurezow, rozumiemy się bez słów. Także na scenie Mychajło Kukujuk i Ołeksandr Behma, z którymi do – Serhij Borszczewski – tłumacz z języka hiszpańskiego. W jego tłumaczeniach idą spektakle w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki, współpracuje on także z nami – opowiada reżyserka-inscenizatorka, narodowa artystka Ukrainy Iryna Kliszczewśka. – W naszym repertuarze w jego tłumaczeniu jest „Dama-widmo” Calderona. (Obecnie przygotowywana jest premiera nowej wersji tego spektaklu). Kiedyś powiedział, że ma meksykańską sztukę. To mnie zainteresowało. Przejrzałam ją, od tego czasu minął prawie rok. Moi aktorzy zobaczyli, jak ciekawy jest to materiał, z oryginalnym meksykańskim kolorytem. Jednocześnie poruszone w sztuce kwestie okazały się aktualne dla nas, Ukraińców. Meksykański pisarz Emilio Carballido za swojego życia napisał wiele sztuk. Pozostaje popularny w Meksyku, gdzie odbywa się festiwal jego imienia. Nowy spektakl stał się powodem do znajomości z Ambasadą Meksyku na Ukrainie. Po premierze pani ambasador Olga Beatriz García Guillén udzieliła wywiadu, w którym przyznała, że było jej bardzo miło widzieć spektakl według sztuki swojego rodaka na ukraińskiej scenie. Przedstawiciele ambasady, choć nie znają języka ukraińskiego, dobrze znają nazwisko autora. Przeczytali sztukę, wszystko zrozumieli. Przyznali, że zobaczyli w spektaklu samych siebie. W większości naszych spektakli zaangażowanych jest wielu aktorów, a tutaj tylko dwie główne bohaterki, których role wykonują zasłużona artystka Ukrainy Wałentyna Bojko (Gabriela) oraz Olha Armasar (Marlena). Także na scenie Arsenij Prymak i Jewhen Snizhko, ale nie będziemy zdradzać funkcji tych dwóch aktorów, zachowamy intrygę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Meksykański koloryt w Ukrainie

Po raz pierwszy na ukraińskiej scenie pojawiło się przedstawienie na podstawie sztuki meksykańskiego dramaturga. W kameralnej sali Kijowskiego Teatru Akademickiego „Koło” wystawiono komedię Emilia Carballido „Dwa aromaty róży”. Przedstawienie o prawach kobiet. Na początku bohaterki nawet nie podejrzewają, że mają prawo do samodzielności. Dopiero z czasem to uświadamiają, burzą stereotypy i stają się pełnoprawnymi osobowościami. A morze, które widzimy w przedstawieniu, jest w rzeczywistości symbolem wolności. Praca trwała kilka miesięcy. Trzeba było stworzyć rozwiązanie plastyczne i scenografię. Wielokrotnie musiano wstrzymywać próby z powodu lockdownów. Próby odbywały się we wzajemnym porozumieniu, być może nawet w nieco intymnej atmosferze. Praca była interesująca. Na początku widzimy na scenie zupełnie różne kobiety o odmiennych charakterach, każda z nich zajmuje się swoimi sprawami. Jedna wcześniej była nauczycielką, obecnie jest tłumaczką, wśród jej przyjaciół są artyści. A druga – fryzjerka, ma salon. Nieoczekiwana wiadomość prowadzi do konfliktu między kobietami. Potem okazuje się, że mimo różnych charakterów kobiety są takie same, mają jedną naturę. Dlatego połączyły się i zaczęły wspierać jedna drugą. Przeczytałam, że sam autor zaproponował: akcja przedstawienia może rozgrywać się wszędzie i w dowolny sposób, być może nawet w jednym miejscu. Ale wydało mi się, że widzowi będzie to nieciekawe. Przedstawienie jest meksykańskie, musi być jaskrawe. A kiedy zmienia się przestrzeń, zmieniają się także ludzie, którzy w niej istnieją. Kostiumami staraliśmy się oddać meksykański koloryt, są one również jaskrawe. Przy tworzeniu kostiumów i dekoracji pomogła artystka Studia Operowego Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego Olena Kuca-Czapenko. Muzykę napisał Wołodymyr Dadykin, który stworzył muzykę do wielu naszych przedstawień, w tym „Błogosławiona wyspa, czyli Tak zginął Husk”, „Antygona” i inne. Wołodymyr dobrze rozumie naturę istnienia przedstawienia. Myślę, że muzyka w przedstawieniu jest dość podobna do meksykańskiej, szczególnie w finale. Widzimy, jak publiczność włącza się w emocjonalny zapał. Oczywiście znaczenie ma także plastyka (autorka rozwiązania plastycznego Hanna Łysenko). Aktorki są bardzo plastyczne, lubią śpiewać, tańczyć. Moim zdaniem udało im się oddać koloryt narodu, który ukształtował się z wielu ludów. Jestem pewna, że z każdym nowym pokazem przedstawienie będzie się rozwijać i stawać się lepsze. Scena znajduje się bardzo blisko widza. Zachodzi wzajemna obo- Zdjęcie Ołeksandra BIEŁIENKOHO energiami. Aktorzy otrzymują energię od widza i odwrotnie. Dla wykonawców jest to bardzo ważne. Już zastanawiamy się nad tym, jakie przedstawienie będzie następne. W ubiegłym sezonie odbyło się sceniczne czytanie sztuki Michaiła Bułhakowa „Iwan Wasyljewicz”, a w tym sezonie chcemy zrobić pełnowartościowe przedstawienie. Dzięki filmowi fabularnemu prawie wszyscy znamy tę fabułę. Ale sama sztuka bardzo rzadko była wystawiana. Niemal gotową inscenizację w Teatrze Satyry w latach 30. w ostatniej chwili zakazano. Bułhakow wielokrotnie przerabiał sztukę, a my wzięliśmy za podstawę pierwotny wariant. Pod względem gatunku jest to fantastyczna satyra. Nasz teatr znajduje się pod-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wystawy polega na tym, że zaprezentowano tu jego twórczość właśnie jako rysownika. Widzimy tu „żywe” prace, działanie. Bardzo ważne jest, gdy na obrazach pokazany jest ruch, działanie. Odtworzenie ich na płótnach dzisiaj jest siłami daleko nie wszystkich, nawet profesjonalnych artystów. Artysta i pedagog Eduard Meżuł wspomniał, jak zaczynał uczyć się u Wiktora Zareckiego w dalekim 1977 roku. Wiktor Iwanowycz pragnął ciekawie prowadzić zajęcia, opowiadał o życiu i twórczości wielu artystów. Zawsze starał się dodać odrobinę humoru. Lubił powtarzać słowa: „Realizm umiera już od stu lat i będzie umierał jeszcze kilkaset lat. Nauczmy się dobrze rysować, poznajmy naturę, a wtedy wszystko inne nam wyjdzie”. Dwa lata nauki u Zareckiego pan Eduard uważa za lata swojego twórczego wzrostu. Dla artystki Olhy Krawczenko proces formowania się jako malarki również związany jest z Wiktorem Zareckim. Poznali się w latach 80. Zaczęło się wszystko od tego, że Wiktor Iwanowycz zaproponował stworzenie portretu Olhy. Ona, oczywiście, zgodziła się. Odkryła go jako wspaniałego rozmówcę, który opowiedział wiele ciekawego nie tylko o twórczości innych artystów, ale także o własnej drodze do sztuki. Wtedy stworzył wiele portretów Olhy ołówkiem, z których jeden zaprezentowano na wystawie. Oglądając ekspozycję, ona i dzisiaj jakby słyszy głos Zareckiego, czuje oddech. Właśnie dzięki temu artyście pani Olha została malarką. A dla jeszcze jednej wnuczki, Nasti Mołodczykowej, Wiktor Zarecki zapamiętał się przede wszystkim nie jako artysta, a jako dziadek, który mógł wziąć wnuczkę na ramiona, pójść z nią nad rzekę i, oczywiście, dać pierwsze lekcje rysunku. Póki Nastia robiła dziecięce próby pędzlem czy ołówkiem, dziadek rysował ją. sztuki plastyczne, nie może być. Sztuka odciąga człowieka od problemów i zaczyna on żyć pełnowartościowym życiem. Wielkie podziękowania dla jednej z najlepszych galerii Kijowa za uwagę poświęconą twórczości naszej rodziny. – Prawie wszystkie moje prace są o wsi – wyznała Marija Perewalska. – Jestem wiejskim dzieckiem, bardzo kocham wieś. Niski ukłon dla ludzi, którzy tam mieszkają. To ludzie, którzy zachowali język, zwyczaje, tradycje. Mimo wszystkich problemów i trudności oni i dzisiaj pracują od świtu do zmierzchu. Z dzieciństwa pamiętam patriarchalną wieś. Myślę, że taką była i w XIX wieku, a zaczęła zmieniać się dopiero w latach 70.-80. Pamiętam, jak jeszcze jeździli wołami. Wypływają w pamięci wielotysięczne jarmarki, na których można było kupić praktycznie wszystko. Ludzie jechali do pracy z pieśnią, wracali z nią z pola. Wieczorem po wszystkich zakątkach wsi rozbrzmiewała ukraińska pieś ludowa. Grały harmonia i bajan. A jak szacunkiem ludzie obchodzili rodziny, chrzciny, wesela, odprowadzali w ostatnią drogę. Szkoda, że dzisiaj wieś wymiera, znika. Ale dla mnie pozostaje drogą, bo jest związana z dzieciństwem, młodością. Ludzie mówią, skoro maluję, to trzeba, żeby widzieli to inni, dlatego urządzam wystawy indywidualne. Tylko kończę jedną pracę, od razu biorę się za inną. Oprócz malarstwa próbowałam swoich sił w grafice, znam technikę akwaforty. Mam wiele twórczych planów, daj Boże sił i zdrowia wcielić je w życie. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Wspomnienia o Wiktorze Zareckim

Ta wystawa szkiców i rysunków Wiktora Zareckiego to próba pokazania tajemniczego świata, który pozostaje poza ramami wielkich płócien, tego, co zostaje w pracowniach, w szufladach, licznych teczkach. Ta szkicowa praca artysty to proces poszukiwania, proces zdobywania mistrzostwa, poszukiwanie póz, spojrzenia, charakteru natury. A natura to żywi ludzie, zajęci pracą. Tematy pracy w pracach Wiktora Zareckiego to jedne z najpopularniejszych, zwłaszcza w szkicach i pracy przygotowawczej. Artysta poprzez proces pracy modela badał jego istotę. I jeśli szkice prowadziły do portretu pozowanego, to z tego portretu stawało się jasne – to górnik, to pisarz, to architektka. Poprzez pracę Zarecki odkrywał charakter człowieka. I tym samym brał udział w tworzeniu zbiorowego portretu współczesnych, swojego środowiska, epoki historycznej, która była bardzo niełatwa. Szkice Wiktora Zareckiego stworzone są w klasycznej manierze i nie wymagają wyjaśnień. Celem organizatorów wystawy było stworzenie kontekstu pracy Wiktora Zareckiego, tych procesów, które zachodziły w życiu artysty. „Wokół artysty jest przyroda, łzy, burze, radość, ekologia. I wszystko to jest procesem artystycznym. Bezpośrednie spojrzenie nic nie daje. Potrzebne są artystyczne środki wyrazu. Wokół tego wszystko się kręci” – pisał Wiktor Zarecki. „Wiktor Zarecki wyznawał akademicki system »ustawionego oka«, które powinno automatycznie mierzyć wielkości i odległości. Kiedy rysowaliśmy »naturę«, nie można było nawet drgnąć. Pewnego razu podczas takiej pracy upadł mi ołówek. Pochyliłam się, żeby go podnieść. Widząc to, Wiktor Zarecki grubiańsko zaklął i zmusił mnie do naostrzenia w domu 60. Urodziła się Maria w starodawnej wsi Pykiw, w obwodzie winnickim. Od wczesnego dzieciństwa pasjonowała się rysowaniem, jednak nie udało się zdobyć wykształcenia artystycznego. Po ukończeniu Kijowskiego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki wykładała język i literaturę ukraińską w Republikańskiej Szkole Artystycznej imienia Szewczenki, pracowała na katedrach języka ukraińskiego i kulturoznawstwa Narodowego Uniwersytetu Zasobów Bioenergetycznych i Przyrodniczych Ukrainy. Jej mąż Wasyl Jewdokymowycz oraz dzieci Jewdokym i Myrosława to profesjonalni artyści. Po przejściu na emeryturę Maria również powróciła do tej dziedziny sztuki, systematycznie rysuje ołówkiem grafitowym na papierze i maluje farbami akrylowymi na zagruntowanych podłożach płóciennych, tekturowych lub sklejkowych. Tematami i motywami jej rysunków i obrazów stały się głównie znane z dzieciństwa dni powszednie i święta wiejskich pracowników – twórców chleba i pieśni. Bliscy ludzie i przyroda małej ojczyzny na zawsze zapisały się w wrażliwej dziecięcej duszy skromnej autorki obrazów-wspomnień. Naturalne wyczucie harmonii zestawień kolorystycznych oraz zdolność rysowania z pamięci i z wyobraźni, aby obrazowo przekazać życie podolskiej wsi połowy XX wieku, czynią twórczość Marii Perewalskiej ciekawym zjawiskiem ukraińskiego malarstwa naiwnego. Jej prace były eksponowane w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, Czerkaskim Muzeum Sztuki, Banknotowo-Monetarnym Dworze NBU, Narodowej Bibliotece imienia Jarosława Mądrego, Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy ołówków. Nie mieliśmy prawa rozpraszać się na takie drobnostki” – wspominała artystka Maryna Soczenko. – Otwarcie wystawy mojego dziadka to dla mnie zawsze święto – wyznała artystka Ołena Zarećka. – Dawno chciałam zaprezentować jego szkice, ale nie wyobrażałam sobie, w jakiej przestrzeni mogę to zrobić. Kiedy zaproponowano zorganizowanie wystawy w galerii „Peremoha”, nie od razu podjęłam się tej sprawy, bo najpierw nie mogłam dobrać koncepcji. W końcu zrozumiałam, że będzie to proces roboczy, ludzie, którzy pracują. Jeszcze dwa lata temu jedną z sal tej przestrzeni postanowiono nazwać imieniem pierwszej żony Zareckiego – Ałły Horskiej i umieścić na ścianie reprodukcję jej pracy. Zatrzymaliśmy się na okładce do zbioru Liny Kostenko „Zorianyj intehral” („Gwiezdny całka”), którą wykonała artystka. W perspektywie na pewno przygotujemy wystawę prac Ałły Horskiej. A tę dedykujemy wielkiemu Mistrzowi Wiktorowi Iwanowyczowi Zareckiemu. O dziadku pozostały mi dziecięce wspomnienia. Pamiętam, kiedy miałam 5 lat, przyjechał do nas w gości. Siedziałam na dywaniku, a on – na kanapie i rysował szkice. Potem stworzył dwa moje portrety. Jeden z nich przechowywany jest w naszej rodzinie. Drugie wspomnienie związane jest z Konczą-Ozerną, gdzie Wiktor Zarecki mieszkał ze swoją drugą żoną w ostatnich latach życia. Postawił na sztaludze niewielki tablet, dał mi farby, pędzelek i zaczęłam malować coś dziecięcego. Było mi nawet trochę wstyd, że dano taką możliwość, a ja tak nieudolnie to zrobiłam… Jeśli chodzi o wystawę: nie ma ona początku, nie ma końca, brak w niej linearnej fabuły. Można zacząć oglądać z dowolnego punktu. Tutaj w większości przedstawione są szkice z mojej domowej kolekcji. Mam do tych prac bardzo ciepły stosunek. Kiedy patrzysz na wielkie płótna artysty – jakbyś prowadził z nim poważną rozmowę. A kiedy przeglądasz szkice – jakbyś siedział w jego pracowni, na stole czajnik, serwis i artysta nalewa ci herbaty. Bardzo podoba mi się szkic, na którym są od razu trzy wizerunki. Dzięki takim pracom Wiktor Zarecki jako człowiek, artysta, dziadek odkrywa się dla mnie z zupełnie różnych perspektyw. Umownie podzieliłabym wystawę na dwie części. Główna – to szkice. Ktoś z odwiedzających rozpozna niektóre prace, a ktoś, być może, i przedstawionych na nich modeli. Druga – to cytaty o jego życiu i twórczości, które dobierałam przez cały tydzień. Myślę, że pomogą one lepiej odkryć Wiktora Zareckiego nie tylko jako artystę, ale i jako człowieka. Mam nadzieję, że na pewno będziemy prowadzić takie wystawy również w przyszłości. Jestem zawsze otwarta na wszelkie projekty związane z Wiktorem Zareckim i Ałłą Horską… Według przekonania kolekcjonera Marta Apreliusa Wiktor Zarecki wchodzi do dziesiątki najlepszych ukraińskich artystów XX wieku. A unikalność nowej. W galerii sztuki „Peremoha” otwarto wystawę „Wiktor Zarecki – praca artysty”, do której weszły szkice twórcy, stworzone w ciągu lat 60. – 80. ubiegłego wieku. Ołena Zarećka otwiera wystawę swojego dziadka, Wiktora Zareckiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Wieś Marii Perewalskiej

W Miejskiej Galerii Sztuki dzielnicy Desniańskiej stolicy otwarto wystawę prac malarskich Marii Perewalskiej „Nasza wieś”, na której zaprezentowano dzieła artystki stworzone w ostatnich latach. w Centrum Kultury Ludowej w Obuchowie, a także na ogólnoukraińskich wystawach artystycznych w Narodowym Związku Artystów Plastyków Ukrainy oraz Narodowym Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy. Z inicjatywy pisarza Petra Perebyjnosa 16 obrazów artystki o życiu wiejskim zostało po raz pierwszy opublikowanych w unikalnej książce etiud z pamięci Iwana Dracza „Złoty kozioł”, wydanej przez Wołodymyra Szowkoszytnego w 2018 roku. – Przygotowując ekspozycję, rozmawiałem z każdym obrazem, patrzyłem w oczy przedstawionych na nich ludzi – wyznał podczas otwarcia wystawy art-menedżer galerii Ołeh Smal. – We wszystkich pracach czuć sztukę, ducha, atmosferę. Gdyby te obrazy zostały wykonane akademicko, monumentalnie, z zachowaniem wszystkich zasad, nie miałyby tej atmosfery. Płótna pani Marii są niczym wspomnienie o istniejącym i już nieistniejącym świecie. – Nasza galeria prezentuje twórczość znanych artystów, dając im możliwość pokazania swoich nowych prac – zaznaczył artysta ludowy Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Wałerij Franczuk. – Jednocześnie odkrywamy tych cudownych twórców, których dorobek artystyczny z różnych powodów omijał uwagę środowiska artystycznego. Jedną z takich artystek jest Maria Perewalska. W swoich pracach ukazała wielki ukraiński świat, który daje prawo do wieczności ukraińskiego narodu. Te obrazy zasługują na to, by być zaprezentowanymi w kolekcji Narodowego Muzeum Ukraińskiej Sztuki Dekoracyjnej oraz innych muzeach narodowych. Mam nadzieję, że w naszej galerii jeszcze niejednokrotnie będziemy prezentować twórczość rodziny Perewalskich. A państwo wreszcie zacznie poświęcać należytą uwagę kulturze. Przecież tylko podnosząc na wysoki poziom naszą kulturę narodową, będziemy w stanie odrodzić ukraińską gospodarkę. – Maria Perewalska to utalentowana artystka – jest przekonany członek NZAPU oraz NZMPU Mychajło Horłowyj. – Dzięki jej pracom przenosimy się w środek ubiegłego wieku. Zdołała wspaniale odtworzyć ludowe zwyczaje i tradycje. Czuć, że w jej duszy zawsze żyła artystka. Jej prace, w moim przekonaniu, są bezcenne, będą żyły wiekami. Takiej mistrzyni mogą pozazdrościć nawet profesjonalni artyści. – Cieszę się, że prace mojej żony tak naturalnie wpisały się w wystrój tej galerii – opowiedział artysta ludowy Ukrainy Wasyl Perewalski. – Maria zaczęła malować jeszcze w dzieciństwie. Powróciła do twórczości dopiero w dojrzałym wieku, po udarze. Kiedy nasz syn, który obecnie mieszka w Hiszpanii, zobaczył przez Skype'a jej rysunki wykonane ołówkiem, poradził, by malowała farbami. Wybraliśmy akryl. Zaczynała od małych rysunków, a teraz pracuje już nad dużymi płótnami. Na jej przykładzie przekonałem się, że nie ma lepszej terapii niż

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

hulaka, Anny Nosenko, Borysa Rumiancewa, Mykyty Rumiancewa, Denysa Sawczenki, Serhija Sawczenki, Wasyla Sada, Klyma Stepanowa, Mykoły Stepanowa. Kurator wystawy Serhij Sawczenko twierdzi, że dla wielu naszych współczesnych „nie do końca zrozumiała jest postać Łesi Ukrainki, która będąc organiczną częścią całościowej ukraińskiej przestrzeni historyczno-kulturowej, stała się stymulatorem dialogu ukraińskich elit kulturalnych Zachodniej Ukrainy i Wielkiej Ukrainy. Szczególnie wzruszający ślad Łesia pozostawiła w Odessie, gdzie przebywała ponad 20 razy i gdzie do dziś wyczuwalna jest magia jej osobowości”. Właśnie tym, być może, tłumaczy się zainteresowanie widzów dwoma wariantami projektu pomnika Łesi Ukrainki, które zaprezentowano w ekspozycji wystawy. Zostały one stworzone przez znanego odeskiego rzeźbiarza, monumentalistę, zasłużonego artystę Ukrainy Mykołę Chudolija na prośbę członków grupy inicjatywnej „Za stworzenie pomnika Łesi Ukrainki w Odessie”, która zaczęła działać na początku 2020 roku. Przypomnę, że przedstawiciele organizacji twórczych, krajoznawcy, historycy zwrócili się do mera miasta z propozycją ustawienia pomnika Łesi Ukrainki na Bulwarze Nadmorskim. Tutaj zawsze jest wielu ludzi, przede wszystkim gości miasta, stąd rozpościera się piękna panorama morza, które tak kochała Łesia, niedaleko – na ulicy Gogola – znajduje się dom, w którym się zatrzymywała i mieszkała przez pewien czas. Niestety, ta idea została odrzucona, podobnie jak odrzucono inną propozycję – dotyczącą ustawienia pomnika na Prospekcie Aleksandrowskim w centrum miasta. Ale grupa inicjatywna nie porzuca prób przekonania przedstawicieli organu samorządu lokalnego o ważności upamiętnienia wizerunku arystokratki ducha i wielkiej Ukrainki w mieście, które w 2019 roku dołączyło do sieci miast kreatywnych UNESCO, wyznaczając literaturę wśród priorytetowych kierunków swojego rozwoju.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Żywa pamięć Łesi Ukrainki

Jarosława RYZNYKOWA, laureatka nagród literackich im. I. Franki oraz H. Skoworody, członkini grupy inicjatywnej „Za stworzenie pomnika Łesi Ukrainki w Odessie”. I prawie przyzwyczailiśmy się, że jubileuszowe daty koryfeuszy ukraińskiej kultury nie przyciągają należytej uwagi i przechodzą na marginesie zainteresowania społecznego. Ale rok 2021 – rok świętowania sławnego jubileuszu Łesi Ukrainki – wlał nadzieję, że wspólnymi siłami społeczności i urzędników można przełamać ten stereotyp. Wiele znaczących wydarzeń i działań przeprowadzono na początku roku: wielkoskalowy projekt artystyczny „Łesia Ukrainka: 150 imion”, w ramach którego – opera „LE”, dyskusje i debaty, flashmoby, wystawy, festiwale i konkursy, prezentacja 14 tomów dzieł Łesi Ukrainki i inne. Ale i koniec roku został naznaczony szeregiem ciekawych wydarzeń, poświęconych naświetleniu życia i twórczości Łarysy Kosacz-Kwitki. Przypomnijmy, że w Łucku 18-20 października odbył się kolejny Ogólnoukraiński konkurs profesjonalnych recytatorów poezji Łesi, założony przez Narodowy Związek Działaczy Teatralnych Ukrainy. We wrześniu przez Ambasadę Ukrainy w Holandii zostały przekazane do Literacko-Memoriałowego Muzeum Łesi Ukrainki w Nowogrodzie Wołyńskim odnalezione, przetłumaczone na język fryzyjski pięć wierszy Łesi Ukrainki, wydrukowane pod koniec lat 80. We wsi Pryłucke, na Wołyniu, 21 września podsumowano Międzynarodowy konkurs plakatów „Równoległe biografie: Gabriela Zapolska – Łesia Ukrainka”. W Charkowie od 17 września do 16 października trwał największy w historii Charkowa projekt edukacyjno-teatralny – „Ścieżki prostujcie Duchowi Jego. Łesia Ukrainka: spojrzenie ze wschodu”. Zakończeniem projektu stał się tydzień charytatywnych pokazów premierowego spektaklu Teatru P.S. – „Orgia” według ostatniego dramatu Łesi Ukrainki. W ramach projektu „Cześć. Łesia” od radia SID FM stworzono serię audycji radiowych i podcastów, które odczarowują mity o życiu poetki, ukraińska aktorka teatralna i filmowa, zasłużona artystka Ukrainy Irma Witowska użyczyła głosu listom Łesi Ukrainki, a w Łucku w Muzeum Współczesnej Sztuki Ukraińskiej Korsaków od 11 września do 10 października trwała wystawa prac Ołeksandra Hrechowa, poświęconych Łesi Ukraince. W tę ogólnoukraińską geografię jesiennego obchodzenia jubileuszu poetki bardzo harmonijnie wpisuje się odeski projekt „Łesia Ukrainka. Dedykacja”, który wystartował 15 października w Odeskim Muzeum Literackim. Zainicjowany przez zasłużonego artystę Ukrainy Serhija Sawczenkę, projekt składa się z serii wydarzeń, do których dołączyło szerokie grono uczestników. Tak, w Złotej Sali muzeum wystartowała konferencja i prezentacja książki „Łesia Ukrainka i odeska przestrzeń kulturowa w tekstach odeskich działaczy”. Wśród autorów – dwaj pisarze, laureaci Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Hryhorij Husejnow i Wołodymyr Rutkiwski; poetka, uczestniczka ukraińskiego ruchu obrony praw człowieka, laureatka nagród im. Wasyla Stusa, im. Iryny Kałyneć Hałyna Mohyłnyćka; pisarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Hryhorij Złenko; historyk, działacz społeczny, doktor nauk historycznych Ołeksandr Muzyczko; dziennikarka, kulturoznawczyni, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Tetiana Ananczenko; krajoznawca, działacz społeczny, kolekcjoner Taras Maksymjuk; dziennikarz i pisarz, członek NZDU i NZPU Roman Krakalija; literaturoznawca, kandydat nauk filologicznych Wołodymyr Spodareć, a także sam inicjator projektu Serhij Sawczenko. Autorom – znanym badaczom w dziedzinie historii, etnologii, folklorystyki, historii sztuki, udało się rozwiązać trudne zadanie, pisząc o włączeniu Łesi Ukrainki do szerokiego kontekstu kulturowego historii ogólnoeuropejskiej, znaleźć balans między dokładnością a informacyjnością, z jednej strony, a czytelnością i dostępnością treści dla szerokiego kręgu czytelników, z drugiej. Teksty te są spójne z ideą wystawy prac graficznych, poświęconych poetce i jej twórczości, która rozwinęła się w dolnych salach muzeum. Postać artystki odkryła się poprzez galerię wizerunków wybitnych ukraińskich artystów-grafików Mychajła Derehusa, Wołodymyra Wasylenki, Wasyla Perewalśkiego, Ludmyły Mitczenko, Wasyla Łopaty, Nadiji Łopuchowej, Wasyla Czebanyka. Udanie żywioł twórczości i poszukiwania własnej tożsamości, generowany przez fenomenalnie obdarzoną Łarysę Kosacz, wsparła wystawa współczesnej sztuki wizualnej znaczących odeskich artystów, umieszczona w sąsiednich salach. Tutaj – prace Wałerija Basancia, Łuki Basancia, Nataliji Bereżnej, Dmytra Wełyczki, Anatolija Horbenki, Serhija Zajcia, Wałentyna Zacharczenki, Oksany Zdorowećkiej, Wiktora Ihnatjewa, Tetiany Iszczenko, Ołeksandra Karpuszkina, Ołeksandra Kowala, Serhija Łozowśkiego, Wiktora Maryniuka, Ihora Markowśkiego, Tetiany Masłowej, Petra Na- Bądźmy razem! PRENUMERATA—2022 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 66

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 28 UAH 14 kop. na pół roku 152 UAH 84 kop.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 79 hrywien 42 kopiejki.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 11 miesięcy 276 hrywien 54 kopiejki.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn