Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №02 за 2021 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Godny swojego rodu i narodu

Mykoła ŻULYŃSKI doktor nauk filologicznych, profesor, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy. Heorhij Filipczuk urodził się 19 grudnia. W Zimowego Mikołaja. Rodzice ochrzcili go imieniem Heorhij, wróżąc synowi los wojownika-pogromcy smoków, zwycięzcy. Przypomniały mi się słowa Pawła Mowczana, który po płomiennych wystąpieniach polityka-twórcy państwa Heorhija Filipczuka wyraził się tak: „Niezwykle silna, pełna woli i bezkompromisowa osobowość. O takich ludziach mówi się jednym słowem: wojownik…”. …Dwa lata temu, a mianowicie 26-28 listopada 2019 r., mnie i Heorhija Filipczuka – akademika Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, zastępcę przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” – zaprosił ochotniczy pułk „Azow” do Mariupola na obchody 90. rocznicy urodzin wybitnej artystki i obrończyni praw człowieka Ałły Horskiej. Na dworcu w Mariupolu powitali nas pisarz, dramaturg, redaktor naczelny czasopisma „Charków. Lit” Łeonid Toma oraz przedstawiciel pułku „Azow”, pisarz Wołodymyr Mychajłenko – „Oberih”. Z inicjatywy wychowawcy politycznego pułku „Azow” „Oberiha” czczono w Priazowiu, na dawnych ziemiach palanki kałmiuskiej Siczy Zaporoskiej, a później – Azowskiego Wojska Kozackiego, pamięć Ałły Horskiej, która właśnie w Mariupolu stworzyła dwa panele mozaikowe „Drzewo życia” i „Borywiter”. Swego czasu, podczas tworzenia dekoracji do inscenizacji według poematu Iwana Dracza „Nóż w słońcu”, Ałła Horska zadziwiła obecnych takim wyrażeniem: „Można malować światłem, ciemnością, deszczem, chmurami!”. Właśnie te słowa wybitnej ukraińskiej artystki, aktywnej uczestniczki ukraińskiego ruchu oporu wobec totalitarnego systemu ZSRR, wspominano podczas naszych spotkań z bojownikami-ochotnikami pułku „Azow”, z literatami i przedstawicielami organizacji twórczych w Centralnej Bibliotece Miejskiej im. W. G. Korolenki w Mariupolu, z zespołem Donieckiego Akademickiego Obwodowego Teatru Dramatycznego, ze studentami Mariupolskiego Uniwersytetu Państwowego i Priazowskiego Państwowego Uniwersytetu Technicznego. Kraj priazowski przywitał nas zimnym jesiennym wiatrem, deszczami, przykrył wydanie – to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: JSC „Alfa-Bank”, rachunek bieżący UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: ciężkimi, ponurymi chmurami, ale za to było dużo światła i ciepła duszy, które promieniowały z oczu słuchaczy. I to światło z natchnieniem zapalał Heorhij Filipczuk. Mówił prosto, ale energicznie rozstawiając akcenty na głównych założeniach koncepcyjnych rozwoju narodowo-kulturowego Ukrainy. Tylko ukrainocentryczna, narodotwórcza polityka państwowa, ukierunkowana na kształtowanie duchowej niezależności, twierdził on, zapewni Ukrainie gwarantowaną przyszłość bez strat terytorialnych, wojen i tragedii. I przekonująco argumentował danymi socjologicznymi, faktologicznymi ekskursami w historyczną przeszłość narodu ukraińskiego, cywilizacji światowej. W szczególności wyjaśniał przyczyny rozpadu Babilonu i Cesarstwa Rzymskiego osłabieniem duchowości, społecznym dewaluowaniem zasad moralnych i ostrzeżeń, mistrzowsko przenosząc uwagę słuchaczy na współczesną sytuację na Ukrainie, przede wszystkim na konieczność rozkonserwowania półkolonialnego stanu żywotności narodu ukraińskiego. Dokończenie na str. 10 1. Szemczuk Wałentyna Ołeksandriwna – 300 UAH. 2. Chanenko Zoja Iwaniwna – 500 UAH. 3. Poliszczuk Heorhij Mychajłowycz – 150 UAH. 4. Kobzar Wiktor Wołodymyrowycz – 200 UAH. 5. Chejłyk Jarosław Serhijowycz – 300 UAH. 6. Wołkowecki Jarosław Stepanowycz – 1000 UAH. 7. Wołkowecki Danyło Stepanowycz – 1000 UAH. 8. Wołkowecki Stepan Wasylowycz – 1000 UAH. 9. Melnyczenko Wołodymyr Juchymowycz – 1000 UAH. BOHDAN KOZAK WALERIJ FRANCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Apel

do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ukraińska nauka humanistyczna pod mieczem Damoklesa „Scopusa”

Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. Zakończenie. Początek w numerze nr 1 z 2021 r. Kolejne zamiary zmian i przyczyny ich zacinania się. Przede wszystkim położę nacisk na następującą kwestię: aktualność i potrzebność dokumentu dyrektywnego, na podstawie którego należy pilnie zaprowadzić porządek w kontrolowanym przez państwo, faktycznie w trybie ręcznym przez wiele lat, ogniwie działalności naukowej, nie budzi wątpliwości. Logicznie umotywowany wydaje się również deklarowany cel: podniesienie jakości publikowanych w nich informacji naukowych oraz integracja tych wydawnictw z światową przestrzenią naukową. Jeśli wziąć pod uwagę, że ukraińska nauka przez stulecia zmuszona była rozwijać się według standardów i w cieniu jedynie „starszego brata”, to zamiar przestawienia zwrotnicy na europejskie orientacje wygląda bez wątpienia na słuszny. Wszakże, jak w każdej zdecydowanej sprawie, pierwsze kroki jej wdrażania wyraźnie uwydatniają zarówno pozytywy, jak i elementy hamujące. Najsłabszymi miejscami dokumentu są dwa wymogi: Pierwszy. Dyrektywne wciąganie całej ukraińskiej periodyki do baz danych bibliometrycznych Scopus oraz Web of Science. Drugi. Całkowicie nieumotywowany wymóg formowania składu redakcji oraz ocena jakości działalności naukowców według nowych, nielogicznych kryteriów. Ich wykonanie doprowadziło już do pojawienia się w naszym państwie jeszcze jednego nieprzejrzystego, faktycznie skorumpowanego czynnika, dzięki któremu w kierowniczej wierchuszce nauki już na prawnych podstawach zostaną wyparte ostatnie wysepki przyzwoitości i uczciwości, a ich miejsca zajmą majętni i bogaci, dla których nauka staje się nie powołaniem, a sposobem na karierę i wzbogacenie materialne. „Scopusowe” wymogi według rozdzielnika biurokratów. Z ministerialnego dokumentu wynika, że wszystkie naukowe wydawnictwa periodyczne, które do początku 2018 roku oficjalnie uważano za fachowe, automatycznie podlegają sanacji: albo wchodzą do listy scopusowych, albo, w warunkach niedotrzymania wymogów, przenoszone są do listy drugorzędnych, oficjalnie nieuznanych. Zatem i publikacje w takich oficjalnie uznawane nie będą. Nie jest zbyteczne w tym kontekście postawić pytanie: kto konkretnie podejmuje decyzję o włączeniu czasopism do kategorii „scopusowych”: założona w 2004 roku firma globalnego biznesu informacyjno-analitycznego Elsevier, która opracowała system Scopus, czy Ministerstwo Oświaty? Odpowiedź jest jednoznaczna – nasze ministerstwo. Zatem państwo. Zgodnie z danymi strony „Otwarta nauka w Ukrainie” (ostatnia aktualizacja 30.08.2020) do „Wykazu naukowych wydawnictw fachowych Ukrainy” wchodziło 1110 tytułów takich wydawnictw (aktualny nakaz MON z 02.07.2020 roku). Obecnie jest to wspólny wskaźnik dla nowo utworzonej, tak zwanej białej, kategorii A oraz tymczasowej, z perspektywą „na wylot”, kategorii B. Przeanalizowawszy zaktualizowaną listę, dochodzi się do przykrego wniosku: w ciągu półtora roku wprowadzania nowych „reguł gry” z tej ponad tysiąca czasopism naukowych status kategorii „A” (oficjalnie uznanej przez nasze ministerstwo) otrzymało… sto wydawnictw, co w stosunku do ich ogólnej liczby stanowi dziewięć (!) procent. Dużo to czy mało? Dobrze to czy źle? Wyraźniej odpowiedzieć na te pytania można wtedy, gdy porówna się tę liczbę „szczęśliwców” według nauk – ścisłych i socjohumanistycznych. Jak należało się spodziewać, do nowych kryteriów mogło dostosować się całkiem niewiele wydawnictw, z których przeważająca większość ma związek z problematyką nauk fizyczno-matematycznych, chemicznych, medycznych, technicznych, biologicznych. Badania w tych dziedzinach we wszystkich czasach i reżimach istnienia Ukrainy rzeczywiście były i są interesujące dla zachodniego świata. Natomiast z czasopismami humanistycznymi – smutny obraz. Ich liczba – na palcach jednej ręki. Oto one: Judaica Ukrainica (KMA); „Rękopiśmienne i książkowe dziedzictwo Ukrainy” (NBU im. W. Wernadskiego); „Strony Historii” (NTUU KPI); „Wiestnik Uniwersytetu Dniepropetrowskiego”, seria: Historia i archeologia; „Ukraiński czasopismo historyczne” (Instytut Historii NANU); „Wschodnioeuropejski biuletyn historyczny” (Drohobycz). Jeszcze – „Kijowsko-Mohylański czasopismo humanistyczne”. I to na całą Ukrainę, na jej prawie 800 uczelni… Czy naukę ukrainoznawczą dyskryminuje państwo? Szans na trafienie do rzędu „zalegalizowanych” przez samo państwo najmniej mają czasopisma naukowe, których tematyka skoncentrowana jest w płaszczyźnie przede wszystkim ukrainoznawstwa. Chodzi o takie jego upośledzone i fałszowane przez stulecia przez różną władzę kolonialną składowe jak etnologia, folklorystyka, twórczość ludowa, dziennikarstwo, sprawy wydawnicze, prawo zwyczajowe, „białe plamy” ukraińskiej historii. W końcu, wszystkie te badania, które skierowane są na ochronę, rozwój i utwierdzenie języka ukraińskiego jako państwowego. To setki i tysiące jeszcze nienapisanych stron lokalnych wydarzeń i zjawisk. To takie same setki i tysiące znanych i mało znanych postaci, na które jeszcze przez rosyjskie, a później radzieckie systemy totalitarne nałożono piętno „zdrajców ludu pracującego”. To miliony niezbadanych stron spraw archiwalnych, szpalt rzadkich obecnie pierwszych ukraińskich gazet, czasopism, książek. Jednym słowem, wszystko, co dotyczy tożsamości narodowej, języka i kultury narodu ukraińskiego. Zazwyczaj taki zasób informacyjnego narodowego genofondu raczej nie zostanie zdigitalizowany w najbliższym czasie. Zatem przepadnie niepoznany. Oczywiście, że wszystko to powinno interesować przede wszystkim samo państwo w osobie jego obecnych przywódców, a nie cudzoziemskie „scopusowe” czasopisma, gdzie zawsze poszukiwane będą odkrycia i znaleziska przede wszystkim o skali ogólnocywilizacyjnej, a nie lokalnej. Ale dlaczego właśnie ukrainoznawczy segment naszej nauki świadomie wypycha się z ogólnoukraińskiego kontekstu przede wszystkim przez tych, którzy kształtują politykę humanistyczną państwa? Odnosi się wrażenie, że autorzy tego dokumentu w nieukrywany sposób poszli na ograniczenie właśnie takiego segmentu badań naukowych. Bo inaczej jak wyjaśnić ten fakt, że w warunkach niewypowiedzianej wojny rosyjsko-ukraińskiej na wschodzie Ukrainy i aktywizacji wrogów wszystkiego, co ukraińskie, w całej Ukrainie ministerstwo oświaty podejmuje decyzję, która obiektywnie stawia w dyskryminacyjnych warunkach badania i badaczy, którzy poświęcili się studiom ukrainoznawczym, którzy obiektywnie odmoskwiają naszą humanistykę, zwracają jej narodowe oblicze? Nie ma wątpliwości, że do początku 2021 roku tak zwana „scopusowa” lista ukraińskich wydawnictw naukowych może wyraźnie się powiększyć – naciskają dyrektywnie narzucone terminy. Ale w jaki sposób? Odważę się prognozować: w jakikolwiek, ale równoodległy od obiektywności, uczciwości naukowej, przejrzystości, celowości z punktu widzenia przede wszystkim interesów państwowych. Zatem sformalizowany, z wyraźnymi elementami ręcznego sterowania i skorumpowania. Podstawy do takiego twierdzenia daje praktyka „przystosowywania” naszych uczelni w całości i badaczy w szczególności do drakońskich wymogów ministerstwa. I praktyka ta, ku naszemu wielkiemu wstydowi, czasem wygląda żałośnie. Czym jest „Scopus” i jak przystosowuje się do niego Ukraina? Dla mało opłacanego przedstawiciela ukraińskiej nauki humanistycznej istnieją dwie drogi, by zostać uhonorowanym publikacją w czasopismach zalegalizowanej przez nasze ministerstwo tak zwanej „scopusowej” kategorii: moralna i niemoralna. Zanim jednak rozważymy już ustaloną praktykę osiągania celu tymi dwiema drogami, warto rozeznać się w prawdziwych labiryntach na podejściach do tego zagadnienia. Ilościowo masa czasopism naukowych na świecie, które indeksowane są pod dachem tego pojęcia, osiągnęła wskaźnik ponad 38 tysięcy tytułów. Taka liczba stale pływa, ponieważ na tle stałego uzupełniania bazy danych nowymi wydaniami, które odpowiadają wysokim kryteriom, równie aktywnie usuwane są te, które nie zawsze przestrzegają wysokiej poprzeczki wymagań. Nie może nie budzić szacunku i chęci naśladowania szereg tamtejszych zasad przygotowywania tekstów naukowych: przede wszystkim aktualność; wysoki poziom doboru materiału, porządku analizy, metodologii i statystycznej wiarygodności badania; potwierdzenie danych przekonującymi wnioskami; ciekawy wykład, przejrzysta struktura i, oczywiście, ani najmniejszego śladu plagiatu czy kompilacji. Zatem, doprawdy: chałtura, profanacja, pseudonauka, będące dawnym i chronicznym biczem naszej postsowieckiej nauki, tutaj nie przechodzą. Ale są tu dwa ważne niuanse. Pierwszy. Dotyczy jakościowej periodyki naukowej. I tutaj ta jakość ujawnia się i jest oceniana na etapie recenzowania. Śluzy dla jakościowych tekstów otwiera lub zamyka nie decyzja ministerialnego urzędnika czy rektoratu, a opinia recenzenta – autorytetu w tej czy innej dziedzinie nauki. Drugi. W szerokim morzu czasopism „scopusowskich” jest niemało takich, które w społeczności naukowej przyjęło się nazywać „agresywnymi” lub „drapieżnymi” – z punktu widzenia ich polityki finansowej. A tę ostatnio dyktują wydawnictwa, pod których skrzydłami coraz częściej znajdują się naukowe wydania periodyczne i książkowe. Tutaj jednoznacznie wszystko postawiono na taśmę produkcyjną zarabiania pieniędzy. I tutaj zdążyła już „przykleić się” tak zwana rosyjska mafioza pseudonaukowa. Moralna i niemoralna droga publikujących: doświadczenie Francuzów Autor tych słów miał dobrą okazję zbadać procedurę doboru jakościowych tekstów naukowych podczas finansowanej przez Radę Europy wizyty studyjnej poświęconej badaniu doświadczeń nauczania dziennikarstwa na szeregu uniwersytetów Francji i Wielkiej Brytanii. Tak na pytanie kierownika ukraińskiej delegacji, czy może on opublikować swój artykuł w czasopiśmie naukowym o dziennikarstwie Uniwersytetu w Lille (Francja), dyrektor wydawnictwa „La Voix du Nord” profesor Dorozie Tromparent jednoznacznie powiedział: „Nie, tego od razu panu powiedzieć nie mogę. Pana artykuł, po przejrzeniu go przez sekretarza pod kątem technicznym, wyślę najpierw jednemu z naszych recenzentów, który jest specjalistą w opracowywanym przez pana temacie. Może on mieszkać zupełnie w innym zakątku świata i, oczywiście, nie będzie wiedział, z jakiego kraju jest ten artykuł i kto jest jego autorem. Werdykt recenzenta będzie dla mnie jako redaktora ostateczny”. Nie jest zbyteczne zwrócić tu uwagę na inne niuanse opowieści francuskiego kolegi. Proces od otrzymania artykułu do podjęcia decyzji o rekomendacji go do druku w czasie może rozciągnąć się na sześć-osiem miesięcy. Recenzenci w czasopiśmie są opłacani, środki na ten koszt artykułu wydzielane są z funduszu specjalnego redakcji. Tacy nie zależą ani od rektora, ani od dziekana uczelni, w której pracują. Dla takich ponad wszystko jest reputacja naukowa na zasadach uczciwości. Publikacje dla samych autorów mogą być zarówno płatne, jak i bezpłatne. Wszystko zależy od polityki czasopisma. Zazwyczaj te, które są w wolnym dostępie, pokrywają swoje wydatki redakcyjne i drukarskie kosztem subskrybentów oraz autorów, którzy chcą się tu wydrukować. Redakcje, które kolejnych wydań swoich publikacji nie udostępniają w otwartej sieci, zarabiają środki kosztem płatnego dostępu do ich platform dla poszukiwaczy odpowiedniej informacji. W tych warunkach autorzy publikacji, które są rekomendowane do druku, płacić nic nie muszą. Według świadectwa mojego francuskiego kolegi, z nadesłanych skądkolwiek do kolejnego numeru redagowanego czasopisma artykułów, wysyła on do recenzji nie więcej niż jedną trzecią. A co z tymi autorami, których teksty nie odpowiadają wyznaczonym kryteriom? Właśnie dla takich zaczyna się niemoralna droga trafienia do „Scopusa”. I właśnie na taką drogę, świadomie lub nieświadomie, popycha ukraińskich badaczy państwo przez swój organ wykonawczy – Ministerstwo Oświaty. Chcesz „zalegalizowany” artykuł? – wykładaj 1000 dolarów: ukraińskie doświadczenie Chodzi o płatne usługi firm pośredniczących. Ich liczba ostatnio wręcz przekracza wszelkie granice, ich oferty usług często zbijają z tropu nawet najbardziej odpornych pod względem moralnym badaczy. Oto tylko niektóre z obietnic otrzymanych przez autora tych słów na osobistą pocztę elektroniczną: „witamy, pańska szanowna obecność w bazie danych Copernicus daje możliwość otrzymania zniżki za publikację w naszych czasopismach o 30 procent”; „współpracujemy z czasopismami o wysokim rankingu i najlepszymi wydawnictwami”, „w pół roku pomogliśmy dwóm tysiącom autorów opublikować ich artykuły”, „publikacja pańskiego artykułu szybko i bez ryzyka”, „pracujemy na jakościowy wynik, a nie na ilość”. Tutaj też podawane są opinie i podziękowania zachwyconych klientów. Polityka cenowa pośredników budowana jest według takiego schematu: na początku klienta przekonują, że koszt publikacji będzie wynosił od 40 do 50 tysięcy rubli (podkreślam – właśnie rubli). Z czasem okazuje się, że to tylko opłata dla redakcji czasopisma, ale dodatkowo jeszcze należy zapłacić za kolejne etapy: należyte redagowanie, podciągnięcie poziomu artykułu do wymagań czasopisma, tłumaczenie na angielski. W ten sposób ostateczna suma zwiększa się kilkukrotnie. Zazwyczaj wynosi ona 1000 dolarów. Wszystko, co jest poniżej tego wskaźnika, obniża szansę na bycie opublikowanym. Co wchodzi w zestaw usług takich pośredników? Faktycznie wszystko – od napisania samego artykułu za pana do umieszczenia go w jednym z czasopism, na które tak orientuje się nasze ministerstwo. Wiele firm-pośredników, mimo wysokiej ceny usług, umieszcza takie artykuły nie tylko w agresywnych czy drapieżnych wydaniach, ale i tych, gdzie publikacje są bezpłatne, chociaż termin oczekiwania może wynieść ponad rok. W takich warunkach pełny koszt

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„usługi”, bez gwarancji terminu i faktu pojawienia się artykułu w druku, trafia do pośrednika. Z szeregu szczególnie rozreklamowanych firm-pośredników, które specjalizują się w świadczeniu takich drogich usług, jest strona „World Sci Publ: publikacja naukowych statej w Scopus i WoS”. W sieci Facebook ma aktywną grupę wsparcia. Ta społeczność, mająca rosyjskie korzenie, zgodnie z reklamą, zapewnia „pilną publikację w międzynarodowych czasopismach naukowych z baz Scopus i Web of Science z gwarancją i opłatą usług”. Jeszcze jeden zasadniczy szczegół: wszystkie te platformy są rosyjskojęzyczne. I niemal wszystkie firmy-pośrednicy są z Rosji. Dobrze dla Rosjan, że kierownictwo ich państwa nieustannie i we wszystkich epokach dbało o żywotność „russkiego mira”. Całkowicie oczywiste jest, że wszechobecna „rosyjska mafia” oplątała już także tak specyficzny międzynarodowy segment ludzkiej działalności, jak nauka. Zatem powstaje pytanie: kogo i po co finansujemy? Certyfikat z Paryża za 300 hrywien, nie wychodząc z domu. Warto zwrócić uwagę jeszcze na jeden czynnik profanacji nauki. Jest on wywołany wymogiem ministerialnych urzędników, by każdy wykładowca czy badacz wziął udział w ciągu roku w jednej-dwóch międzynarodowych konferencjach naukowych. I to w warunkach, gdy koszty finansowe takiej podróży wykładowcy od dawna zmuszeni są brać na siebie. Znowuż, jak w przypadku deficytowych „scopusowskich” publikacji, na niezaspokojony popyt zawsze znajdzie się podaż. Z szeregu firm-pośredników najbardziej aktywnie działają w Ukrainie dwie: „Nauczno-informacjonnyj centr Sci-conf” oraz International Science Group. Organizują one międzynarodowe konferencje naukowe na całym świecie i drukują na podstawie wyników ich pracy tezy oraz referaty. Ci z kolegów, których adresy elektroniczne trafiły do poczty rozsyłkowej, powiedzmy, pierwszej firmy, mogą potwierdzić: tutaj proponują konferencje w trybie non-stop. Oto wykaz tylko jesieni 2020 roku: we wrześniu: 11-13 – Liverpool, 18-20 – Sofia, 25-27 – Vancouver; w październiku: 2-4 – Osaka, 9-11 – Liverpool, 16-18 – Tokio; 30-31 października – Osaka; w listopadzie – aż pięć konferencji: w Antalyi, Sofii, Tokio, Vancouverze, Atenach. Cieszy chyba tylko to, że do tego wykazu trafiły też dwa ukraińskie miasta – Lwów i Charków. Reklamowa strona tej platformy jest przepełniona przekonującymi twierdzeniami o korzyściach z udziału w takich konferencjach: każdy jej uczestnik otrzymuje Personalny Certyfikat, z wzorem którego można zapoznać się za pomocą osobnego linku na stronie. Gwarantowany jest także zbiór tez konferencji, który tworzony jest na podstawie wyników wydarzenia i rozsyłany w wersji elektronicznej do uczestników nie później niż tydzień po. Po przeczytaniu takiego zaproszenia u wielu pojawi się chęć skorzystania z usług strony i wybrania czegoś z zaproponowanego. Co jest do tego potrzebne? Wysłać na wskazany adres trzy „drobiazgi”: sam tekst „referatu”, ankietę oraz pokwitowanie o zapłacie. Za dwa tygodnie otrzymasz obiecane. U badacza „z stażem”, a i u początkującego, powstanie naturalne pytanie: a co z wizami, biletami, hotelami? Gdzie oficjalne zaproszenie, które należy pokazać w rektoracie swojej uczelni i rozwiązać kwestię delegacji? Okazuje się, że w tym przypadku niczego z tego nie trzeba. Bo i jechać nigdzie nie trzeba – ani do Tokio, ani do Barcelony. A co z wymaganiami wobec artykułu naukowego? Są trywialne: zadany format, marginesy, czcionka, interlinie, objętość. Objętość – całkowicie dowolna – od dwóch do dziesięciu stron (czy możecie sobie wyobrazić artykuł naukowy na dwie strony?). Ani słowa o jakości. Zaznacza się tutaj jedna niedorzeczność: oryginalność tekstu musi wynosić nie mniej niż 60 procent. Pozostałe 40 procent, wychodzi na to, można śmiało plagiatować? Czy nie z takich publikacji u obecnych magistrów uniwersytetów pojawiło się przekonanie, że plagiat u nas jest już dopuszczalny, zalegalizowany? Cynizm i profanacja – na taśmie produkcyjnej. Wydawanie takich zbiorów – to także cynizm i profanacja. Warto przejrzeć choćby jeden z nich (są w wolnym dostępie na tej samej stronie), żeby się o tym przekonać. Dla przykładu weźmy wystawiony 2 lutego tego roku zbiór kongresu naukowego w Barcelonie „Eurasian Scientific Congress”, który rzekomo odbywał się tam 27-28 stycznia 2020 r. W części służbowej wydania nigdzie nie zaznaczono, w imieniu jakiej instytucji odbywała się ta konferencja, na bazie jakiego zakładu. Co prawda, na odwrocie strony tytułowej natrafiamy na: Barca Academy Publishing. Ale próżno szukać pocztowego czy elektronicznego adresu tego zakładu, żeby sprawdzić, co tam się działo z udziałem ukraińskich uczonych. Na czysto ukraińskie pochodzenie tego projektu wskazuje „lipowy” numer międzynarodowego identyfikatora wydania: 978-84-15927-31-0. Najciekawsze – o opłacie. Koszt publikacji w takim, za pozwoleniem powiedzieć, zbiorze naukowym jest wyraźnie niższy niż w „scopusowskich”: wszystkie zagraniczne wyceniane są na 290 hrywien, ukraińskie – 150 hrywien. Ale zwróćmy uwagę: kto jest odbiorcą środków? Ze wszystkich niemal setki „międzynarodowych konferencji”, wyreżyserowanych w Kijowie, taką osobą jest jedna osoba fizyczna – „FIO Komarycki Maksym Łeonidowycz”. To nazwisko i osobista karta bankowa, zarejestrowana w Prywatbanku Ukrainy, są zaznaczane przez otwartą sieć we wszystkich listach informacyjnych tego dalekiego od nauki biznesowego projektu. Mimo tego, że tak zwany międzynarodowy poziom konferencji i sympozjów szyty jest „grubymi nićmi”, na takie jawne „naciąganie” daje się nabrać niemało naszych wykładowców i badaczy. Przekonują o tym objętości dostępnych w sieci zbiorów. Powiedzmy, „barceloński” zbiór przekracza 700 stron i zawiera badania 139 autorów z różnych uczelni Ukrainy. Tutaj – zebrana przemieszana solianka ze wszystkich nauk. Najwięcej – pedagogicznych (35), technicznych (30), medycznych i farmaceutycznych (23), ale po jednej – z dziennikarstwa, politologii, matematyki, fizyki i geografii. Pytanie do ministerialnych urzędników: czy ktoś z państwa monitoruje takie wydania? Przecież odnośniki do publikacji w nich podają w swoich rocznych raportach setki naszych badaczy, którzy pracują w konkretnych uniwersytetach. I całkowicie oczywiste jest, że kupione za pieniądze „certyfikaty z Paryża” w takich uniwersytetach zaliczane są jako szczebel do „Scopusa”. Logika absurdu za wiedzą ministrów-nieprofesjonalistów. Wymienione wyżej „nowatorskie” pomysły Ministerstwa Oświaty, które wywołały oburzenie społeczności naukowej, zaczęto wprowadzać za kadencji dziesiątego ukraińskiego ministra w osobie Lilii Hrynewycz. Po niej na tym odpowiedzialnym stanowisku – od 30 sierpnia 2019 roku do dziś – zdążyło już wejść do nowożytnej historii jeszcze troje szefów: mało piśmienna pod względem językowym Hanna Nowosad (w jednym jej krótkim facebookowym tekście profesor Iryna Farion odnalazła aż osiem (!) błędów) oraz dwoje pełniących obowiązki – Lubomyra Mandzij i Serhij Szkarlet (tego ostatniego nieobojętna społeczność naukowa oskarża o jawny plagiat, ale kierownictwo państwa demonstracyjnie zamyka na to oczy). W każdym razie żaden z tych ministrów-tymczasowców nie zdążył osobiście zagłębić się w istotę problemu, rozeznać się w nim i pojąć cenę takich pospiesznych nowości, a wręcz przeciwnie, kontynuował ich wdrażanie. Logikę absurdu nowych wymagań wobec czasopism naukowych, humanistycznych ze względu na status oraz ukrainocentrycznych w duchu i problematyce, można prześledzić na przykładzie „Ukraińskiej Przestrzeni Informacyjnej” – dwuletnika poświęconego problematyce dziennikarstwa, którego redaktorem naczelnym do grudnia 2020 roku był autor tych słów. W ciągu niespełna dwóch lat czasopismo zostało zarejestrowane i jest indeksowane w dziesięciu (!) autorytatywnych w świecie naukowym międzynarodowych bazach danych i katalogach naukowych. Wśród nich są: Index Copernicus, Academic Resource Index, PKP Index, DASE, Crossref, Google Scholar, Academia, Polska Bibliografia Naukowa (PBN), ResearchGate, ResearchBib, Journal Factor, WorldCat. Także w krajowych skryptoriach: Katalogi NBUW (IRBIS-NBUW) oraz Naukowa periodyka Ukrainy (URAN). Jest to jedyne na Ukrainie wydawnictwo naukowe, w którego polityce redakcyjnej jasno zadeklarowano główny obiekt wszechstronnej analizy – narodową przestrzeń informacyjną w kontekście światowym jako ważny składnik polityki humanistycznej nowo powstałej Ukrainy. Jedyne z nastawieniem na komponent archiwalny historii dziennikarstwa narodowego, w tym diasporycznego, która była zniekształcona i sfałszowana przez poprzedni reżim. I to w przeciwieństwie do szeregu czasopism z zakresu komunikacji społecznej, z których stron w ciągu krótkiego czasu faktycznie wypleniono problematykę dziennikarstwa narodowego i wydawnictwa książkowego. Wszakże zgodnie z logiką nowego dokumentu ministerialnego czasopismo to nie ma perspektyw na bycie zalegalizowanym przez państwo ukraińskie z tej prostej przyczyny, że ani jego redaktor naczelny – autor tych słów, ani szanowni członkowie kolegium redakcyjnego, z których pięcioro pochodzi z uniwersytetów świata zachodniego, zasadniczo nie chcą w opisany wyżej sposób zdobywać sobie statusu „scopusowskiego”. Kto wygra na tym, jeśli nie tylko to, ale i dziesiątki innych podobnych czasopism naukowych z orientacją na problematykę głównie ukrainoznawczą, przestanie istnieć? I co będzie z ukraińską nauką, w której podstawę oceny zostanie włożone abstrakcyjnie sformalizowane podejście naukometryczne? Gorączkowe próby podjęcia jakichkolwiek działań, aby spełnić ministerialne wymagania dotyczące doboru „właściwego” kolegium redakcyjnego i za wszelką cenę uzyskać kategoryzację swojego czasopisma, czasami dochodzą do absurdu. Dla przykładu, mój kolega – redaktor naczelny czasopisma naukowego jednego z uniwersytetów na Ukrainie, nie posiadając publikacji „scopusowych”, wprowadził do składu kolegium redakcyjnego doktora nauk o, delikatnie mówiąc, nieuczciwej reputacji naukowej, który akurat takie publikacje posiada. Pomimo tego, że ta koleżanka pracuje na innym uniwersytecie, mianowano ją w tym zbiorze zastępcą redaktora naczelnego. Prawda jest taka, że czasopismo to ponownie nie przeszło czyśćca ministerstwa. Bo okazuje się, że takich członków kolegium redakcyjnego potrzeba jeszcze kilku. Sądzę, że wkrótce się znajdą. Na moje pytanie o moralną stronę sprawy kolega rozłożył ręce: trzeba, powiada, dbać o ranking uniwersytetu, a moralność przyjdzie poświęcić… Wracamy do małorosyjskiej przystani? Zamiast wniosków. W całości popierając próby Ministerstwa Oświaty Ukrainy zaprowadzenia porządku w zaniedbanym krajowym gospodarstwie naukowym, nie można zgodzić się z zalegalizowaniem jako głównych jedynie wskaźników naukometrycznych publikacji podczas oceniania działalności naukowej poszczególnych uczonych czy placówek edukacyjnych. Już wielokrotnie, w tym na poziomie szeregu deklaracji światowej wspólnoty naukowej, udowodniono, że treść naukowa konkretnego artykułu jest znacznie ważniejsza niż wskaźniki naukometryczne czasopisma, w którym jest on publikowany. Takie jednoznaczne podejście, zaproponowane przez Ministerstwo Oświaty, ma szereg oczywistych wad i można nim manipulować. Szczególnie niebezpiecznie jest stosować takie podejście do humanistycznych czasopism naukowych, których tematyka skoncentrowana jest w płaszczyźnie przede wszystkim ukrainoznawstwa. Chodzi o takie jego składniki jak etnologia, folklorystyka, twórczość ludowa, dziennikarstwo, wydawnictwo, prawo zwyczajowe, „białe plamy” historii ukraińskiej, wreszcie wszystkie badania skierowane na ochronę i rozwój języka ukraińskiego jako państwowego. Zważając na priorytetowość wewnętrznego, ogólnonarodowego kontekstu bloku badań ukrainoznawczych, który ma nie globalne, a lokalne, w granicach państwa narodowego znaczenie, nowe normy ministerialne dotyczące międzynarodowych wskaźników naukometrycznych dla takich wydawnictw są niesprawiedliwe, naukowo nieumotywowane i takie, które mogą doprowadzić do zniknięcia wydawnictw tego profilu z pola informacyjnego przede wszystkim Ukrainy. Orientacja państwa na wzmocnienie działalności publikacyjnej uczonych w wydawnictwach zagranicznych według formalnie wybranej kategorii doprowadzi do przekształcenia ukraińskich naukowych wydawnictw periodycznych w towar drugiej kategorii, obniży ich prestiż, będzie sprzyjać przenoszeniu bytowania odkryć naukowych, wyników opracowań eksperymentalnych za granicę. Tym samym obniża się prestiż języka ukraińskiego jako naukowego. Przebywając przez wieki w stanie upośledzonym pod naciskiem języka rosyjskiego jako języka okupacyjnego i imperialnego, język ukraiński, nie utwierdziwszy się jeszcze ostatecznie we wszystkich sferach życia państwowego i społeczno-politycznego, staje przed kolejnym zagrożeniem stania się peryferyjnym w nauce. Przy braku państwowotwórczego podejścia do wydawnictw ukrainoznawczych jako specyficznego i arcyważnego segmentu produkcji naukowej pojawia się zagrożenie zwijania badań naukowych w sferze socjohumanistycznej i dalszego wzmocnienia fałszowania treści ukrainocentrycznych metodami i środkami wojny informacyjnej państwa-agresora. W ten sposób ukraińska nauka socjohumanistyczna przestanie być czynnikiem narodowego przetrwania i samostanowienia państwa, a może stać się środkiem jego upadku. Dalsze wdrażanie zaproponowanej przez Ministerstwo Oświaty procedury uzyskiwania statusu fachowych wydawnictw naukowych doprowadzi do wzmocnienia w tej sprawie czynników biznesowych kosztem wyparcia czynników uczciwości naukowej. W środowisku przede wszystkim kadry kierowniczej krajowej wspólnoty naukowej zwiększy się liczba utytułowanych „scopusowskimi” wydawnictwami autorów, którzy będą zdobywać takie publikacje nie własnym wysiłkiem czy talentem, a możliwością kupienia takich publikacji w sposób, który na konkretnych przykładach został szczegółowo przeanalizowany w tym artykule.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Do źródeł!

Niedawno przeczytałem książkę publicystyki Iwana Dziuby – „Złota nić: szkice o (nie)znanych” (Kijów: Duch i litera, 2020). W artykułach i esejach wybitny ukraiński krytyk literacki, kulturoznawca, publicysta i działacz społeczny, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy opowiada o twórczości doktora nauk filozoficznych, członka Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk i Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, pochodzącego z Galicji Mykoły Szlemkewycza, a także o wybitnych ukraińskich pisarzach: Łesi Ukraince i Oldze Kobylańskiej (rozdział „Twórczynie ukraińskiego modernizmu”), „zwiastunach czerwonego renesansu” Wasylu Czumaku, Wasylu Błakytnym oraz Mykole Chwylowym; „neoklasykach” Mykole Zerowie, Mychajle Draj-Chmarze oraz Juriju Klenie. A na zakończenie – „Zaproszenie do pracowni mistrzów: Mykoła Bażan”. Bohdan ZALIZNIAK, m. Lwów. Pamiętam, jak w wywiadzie z 2007 roku zapytałem Iwana Mychajłowycza Dziubę, z którym kontaktuję się już ponad czterdzieści lat: „Czy łatwo być sumieniem narodu?”, rozmówca odpowiedział mi: „Najtrudniej być własnym sumieniem!”. Rzeczywiście. „Jestem daleki od tego – czytam w eseju „Mykoła Chwylowy” – by ekstrapolować na współczesność wizje Chwylowego z lat 20. ubiegłego wieku. Ale uczmy się od niego żyć Ukrainą, myśleć Ukrainą, szukać dróg Ukrainy w świecie”. Właśnie tym pragnieniem (dokładniej – pragnieniami) przepełnione są materiały akademika Iwana Dziuby. W eseju „Poszukiwanie humanistycznej dominanty: Mykoła Szlemkewycz” Iwan Mychajłowycz zaznaczył: „Nam jeszcze przyjdzie w pełni ocenić wkład Mykoły Szlemkewycza w ukraińskie dziedzictwo intelektualne oraz kulturę polityczną. Jednocześnie jego prace, eseje, publicystyka pomogłyby dostrzec intelektualne bogactwo, wypracowane w ukraińskiej emigracji. Właściwie, nam należy czytać jego utwory, wśród których – „Listy do przyjaciół”. Przy okazji, wspomina o nich Iwan Mychajłowycz, ponieważ „Czasopismo Mykoły Szlemkewycza „Listy do przyjaciół” jako typ wydawnictwa uniwersalnego” – to tytuł mojej monografii, o czym również wspomina akademik w swoim eseju. Jeśli chodzi o naszych klasyków, to czytamy, w szczególności: „Fenomenalne zjawisko Łesi Ukrainki uwieńczyło życie duchowe ukraińskiego narodu na szczycie XIX wieku, już odsłaniając i horyzonty nowej epoki”; „Olga Kobylańska była jedną z tych górskich podróżniczek, które potęgą szlachetnego ducha i codziennej pracy wchodziły na wyżyny ludzkiej myśli…”. Według słów Oksany Pachlowskiej, Iwan Dziuba „jako pierwszy po zniszczeniu intelektualistów lat 20. tworzył systemową wizję europejskiej Ukrainy… Tylko trzymając w rezerwacie ukraińską kulturę, mogła trwać bachanalia reżimu. To był całkowity chaos. Chaos metodologiczny, interpretacyjny, etyczny. Dziuba zabrał się do porządkowania tego chaosu cicho, bez głośnych deklaracji, bez retoryki i trybuny. Dziuba zbierał kamienie”. (Powrót Syzyfa // Den. – 2006. – 24 listopada). Tak, Iwan Dziuba całe życie zbierał kamienie. Pożądane byłoby, aby jak najwięcej twórczych (i nie tylko) ludzi myślało nad tym, dokąd i jak idziemy, dokąd i jak idzie Ukraina. W wielu rozmowach Iwan Mychajłowycz nie męczył się podkreślaniem: my, Ukraińcy, niestety, nie zawsze uświadamiamy sobie, jak ogromne mamy bogactwo – naturalną i kulturową różnorodność Ukrainy. A w swoich wystąpieniach (i pisemnych, i ustnych) Iwan Mychajłowycz z bólem odnotowywał, że bardzo często nasi politycy nie są zdolni wznieść się ponad swoje osobiste porachunki jeden do drugiego. I dlatego mamy, dodaję również od siebie, to, co mamy. Jakie jest wyjście? Pracować. Każdy – nad sobą. Aby wreszcie Ukraina rzeczywiście poruszała się na drodze do swojej przyszłości, to znaczy, żeby krzepły pędy ukraińskiej Ukrainy. Z każdym dniem, z każdym rokiem. Mimo nacisku obręczy globalizacji. Mimo „objęć” „narodu-nosiciela Boga”. Do tego przez całe swoje świadome życie wzywa Iwan Dziuba. W szczególności – także swoimi esejami w książce, o której mowa, – „Złota nić: szkice o (nie)znanych”. Zamiast posłowia: „Neoklasycy wzywali nas do źródeł. Dzisiaj oni, ich twórczość – jedno z takich czystych i uzdrawiających źródeł dla nas. Nam jeszcze iść i iść do tych źródeł, jeszcze pić i pić z nich. Jeszcze przemyśliwać i przemyśliwać, co mieliśmy, co straciliśmy i co możemy mieć w nich – dla dzisiejszej naszej potrzeby i dla potrzeby wiecznej naszej kultury, naszego narodu” (Iwan Dziuba „Mychajło Draj-Chmara”). Słowem, do źródeł.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Co na serce legło...

moderatorka imprezy, poetka, zastępczyni przewodniczącego rejonowego oddziału członków Proświty w Hłybocznej, Olena Riepina. Pełne pracy i natchnienia życie autora: od 1990 roku – kierownik artystyczny obwodowej filharmonii, w latach 2006–2008 – naczelnik obwodowego zarządu kultury Czerniowieckiej ODA, od 2008 roku – przewodniczący bukowińskiej „Proświty” – legło na papierze słowem o sile kamienia i niepowtarzalnym autorskim stylem. „Pomysł wydania trylogii zrodził się w trakcie pisania książki o Ostapie Wasylowiczu – powiedziała na prezentacji redaktorka, znana bukowińska pisarka Oksana Dowhań. – Kiedy zebrano wszystkie publikacje, pojawiła się myśl, by wydać je osobną książką, ponieważ to nie tylko historia życia jednego człowieka, to historia kultury Bukowiny od połowy XX wieku”. O ludzkich cechach – tolerancji, szacunku dla kolegów, wysokiej inteligencji – podkreśliła autorka przedmowy, dyrektorka Czerniowieckiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki im. M. Iwasiuka (ChOUNB), przewodnicząca obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej „Ukraińska Asocjacja Bibliotekarska” Natalia Filiak. Najserdeczniejszymi słowami witali swojego przewodnika znani rodacy – członkowie zarządu i proświtianie Bukowiny: Swietłana Maslowska, Maria Pelech, protoierej Mykoła, Iwan Derda, Tamara Minczenko, Maria Dowhań, Uljana Lehuszowa, Ołeksandra Hubczyn. Pani Ołeksandrze Ostap Wasylowicz wręczył honorowe wyróżnienie – medal „Na chwałę Bukowiny”. Uczestnicy prezentacji nie szczędzili braw artystom obwodowej filharmonii, którzy wykonywali ulubione utwory kolegi i autora trylogii. Utwory muzyczne rozbrzmiewały w wykonaniu estradowo-dętej orkiestry „Bukowina”, akademickiej orkiestry kameralnej, zespołu muzyki ludowej „Płaj”, chóru kameralnego „Czerniowce”, zasłużonego akademickiego zespołu pieśni i tańca i tak dalej, a także w wykonaniu narodowych artystów Ukrainy Wasyla Danyluka, Oksany Sawczuk i Iwana Kawaciuka – duetu „Pysanka”, duetu skrzypków – Pawła Czebotowa i Ludmyły Szapko oraz innych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Pomoc dla żołnierzy ATO

Ołena Riepina, zastępczyni przewodniczącego rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” na Hlibocczyźnie. Przewodniczący Czerniowieckiego oddziału obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ostap Sawczuk poświęcił prezentację trzykniżżia „Muzyczne motywy w słowie” 152. rocznicy założenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Wydarzenie odbyło się w Czerniowieckiej Filharmonii Obwodowej im. Dmytra Hnatiuka z udziałem zespołów i artystów placówki, proświtian, znanych twórców regionu oraz przedstawicieli władz, którzy przybyli, aby pogratulować Ostapowi Wasylowyczowi tego doniosłego wydarzenia. Trzy rozdziały książki – stąd nazwa „trzykniżżia” – to dorobek autora z około 50 lat pracy twórczej. Znalazły się tu jego własne artykuły w czasopismach regionu, autorskie przedmowy do wydań znanych rodaków oraz artykuły o samym Ostapie Sawczuku – „Życzliwe słowo o autorze”. „Cyfra 3 nie jest przypadkowa w życiu Ostapa Wasylowycza. Opanował grę na trzech rodzajach instrumentów muzycznych – strunowych, ludowych i dętych; zrealizował się w trzech kierunkach – artysty, urzędnika państwowego i działacza społecznego; w rodzinie, w której się urodził i wychował, było troje dzieci – słynne trzy „o” rodziny Sawczuków – Ostap, Oksana, Ołeh” – zauważyła podczas wydarzenia autorka scenariusza oraz Halyna Wołoszuk, wykładowczyni katedry filologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego, proświtianka. Co roku studenci i wykładowcy Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego przeprowadzają słodki kiermasz charytatywny „Pomóż żołnierzowi ATO”, który organizują w przeddzień świąt. W tym roku, w związku z ograniczeniami kwarantannowymi, studenci i wykładowcy zebrali środki na pomoc żołnierzom ATO. Udało się zebrać 6 300 hrywien i zakupić towary niezbędne dla naszych wojskowych, w szczególności dwie piły spalinowe oraz zestawy narzędzi budowlanych i hydraulicznych. Dyrektor Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Jurij Plekan przekazał prezenty kapelanowi Kołomyjskiej eparchii Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, księdzu Wasylowi Dowhaniukowi, i podkreślił znaczenie wsparcia duchowo-moralnego i materialnego dla bojowników, gdyż święta Bożego Narodzenia to czas na działalność charytatywną i dobre uczynki. „Jeszcze kilka dni i zawieziemy prezenty do żołnierzy światła! Serdeczne podziękowania dla Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego im. W. Stefanyka, dyrektora instytutu Jurija Plekana, wszystkich wykładowców i studentów za nieustanne wsparcie dla naszych obrońców Ukrainy! Ani na chwilę nie zapominajmy, że Ukraina jest w stanie wojny! Wieczna chwała i pamięć bohaterom, którzy oddali życie za matkę-Ukrainę! Pamiętajmy: kto nie chce dzisiaj karmić swojej armii, ten jutro będzie karmił cudzą!” – zwrócił się ze słowami podziękowania kapelan Dub. „Bardzo przykro, że wojna trwa nadal. Ale dzisiaj bardzo dziękujemy naszym obrońcom, dzielnym ukraińskim żołnierzom za spokojne niebo nad głową, za wolną Ukrainę! Dzisiaj, niestety, są tylko dzielni żołnierze, którzy ciągną na sobie kupioną władzę zdrajców i tak zwaną inteligencję (nie całą, są jeszcze normalni ludzie). U nas po prostu nijak nie mogą zbiec się w czasie dzielni żołnierze, nieobojętna inteligencja proświatowa i mądrzy przywódcy: wszyscy oni byli rozrzuceni w wymiarze czasowym, a przez brak zorganizowania nijak nie mogli usamodzielnić Ukrainy – za Rusi Kijowskiej byli to przywódcy; za czasów państwa kozackiego, Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz dzisiaj – wielcy i dzielni żołnierze; podczas okupacji Ukrainy przez Austrię i Rosję w XIX wieku oraz do 1937 roku – inteligencja. Dlatego przestrzeń czasowa z jakiegoś powodu nas nie lubi. Pomimo wszystkich tych okoliczności, dzisiaj radośnie świętujemy Boże Narodzenie i my, jako studenci Kołomyjskiego instytutu, zawsze pamiętamy o naszych obrońcach” – dzieli się przemyśleniami student II roku specjalności „Język i literatura ukraińska” oraz „Historia” Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Roman Ostaszczuk. Radujmy się, bo Chrystus się narodził! Nie zapomnijmy w modlitwie do nowo narodzonego Zbawiciela wspomnieć dzielnych ukraińskich żołnierzy, którzy bronią naszej Ukrainy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Takie rzeczy zdarzają się raz na 100 lat!

Oleksa RIZNYKIW, m. Odessa. Wśród nagrodzonych tego dnia jest także odessytka Nina Strokata-Karawanska, jego żona, moja współtowarzyszka niedoli – 19 maja 1972 roku Sąd Obwodowy w Odessie skazał Ninę Antonowną na 4, a mnie na 5 i pół roku surowych łagrów. Kiedy Swiatosław skończył 25 lat, został uwięziony na 25 lat łagrów za udział w ruchu narodowowyzwoleńczym, ponieważ w latach 1942–45, uniknąwszy faszystowskiej niewoli, w Odessie został członkiem OUN, mając nadzieję na stworzenie niepodległego państwa ukraińskiego. 19 grudnia 1960 roku, w czasach „chruszczowowskiej odwilży”, Swiatosławowi zmniejszono wyrok o połowę, zwolniono go na mocy amnestii. Powrócił do rodzinnej Odessy, ożenił się z Niną Strokatą, pracował w różnych miejscach, w tym w redakcji ukraińskiej gazety „Czornomorski nowyny” (obecna nazwa). W 1962 roku rozpoczął studia zaoczne na kierunku filologia ukraińska na Uniwersytecie w Odessie. Tam się poznaliśmy, bo ja również w tym samym roku tam wstąpiłem. Swiatosław aktywnie zajmował się pracą oświatową, drukował w czasopiśmie „Ukraina” krótkie artykuły „Z biografii słów”, zbierał ukraińskie książki dla Kubania, w czym i my, studenci wydziałów dziennych i wieczorowych, mu pomagaliśmy. Pisał artykuły do samizdatu – i brzmiały one w radiu „Swoboda” oraz „Głos Ameryki”. Chodził niemal codziennie po mieszkaniach odessytów, agitując ich do prenumerowania czasopisma „Ukraina” i gazety obwodowej CzN. 13 listopada 1965 roku Swiatosław został aresztowany zgodnie z rozkazem prokuratora ZSRR Rudenki, ponieważ nie wszedł „na drogę poprawy”, i następnego dnia, po dozwolonym 30-40-minutowym widzeniu z Niną, bez sądu został wysłany do Władimirskiego Centralu, by „odsiedzieć” 25 lat. Nina i Swiatosław Karawanscy. Nas z Niną Antonowną aresztowano w 1971 roku, skazano 4-19 maja 1972 roku, wysłano do łagrów mordowskich. Swiatosława Josypowycza aresztowano (w łagrze!!) w 1969 roku, skazano na kolejne 10 lat za napisanie artykułu o rozstrzelaniu przez komunistów w Katyniu polskich oficerów w 1940 roku. W 1979 roku oboje Karawanscy zostali „wydaleni” z ZSRR. Mieszkali w USA, w Baltimore. Nina Antonowna zmarła w 1998 roku. Swiatosław Josypowycz żył długo, 96 lat. 26 grudnia 2015 roku otrzymałem od niego taki list: „Drodzy przyjaciele i koledzy, Ukrainki i Ukraińcy! Szczerze dziękuję za życzenia z okazji mojego jubileuszu. Sam dziwię się mojemu jubileuszowi. Mieszkam sam. Radzę sobie we wszystkim sam. Chodzić, chodzę mało. Więcej jeżdżę na skuterze. Miasto daje raz w tygodniu auto i szofera – by jechać na zakupy. Pisać – piszę na komputerze. Mam swoją teorię długowieczności. Dużo głodowałem w łagrach, bywało, że i po miesiącu. Zostawała skóra i kości. A potem narastało nowe ciało, nowe komórki. Kiedy przyszła starość, te młode komórki nie chcą umierać i nie dają umierać starszym komórkom. Dlatego żyję i prawdopodobnie jeszcze będę żył. Nadija Sawczenko, tak myślę, też będzie długo żyła, choć głodowała młodo. Ja głodowałem w wieku 50 lat. To całkiem blisko dzisiejszych czasów. Wychodzi na to, że nie ma cudów na świecie. Choć, prawda, jest cud: Ukraina. Wstaje z kolan. To najważniejsze. Sława Ukrainie!” (Karawanski). Swiatosław odszedł do lepszego świata 17 grudnia 2016 r. Zamieszczam fragment mojego poematu „PROMIEŃ Z ODESSY”. 1963-1965 r. S. Karawanski rozwija oświatowo-agitacyjną walkę o wolność Ukrainy. „BODALSIJA TIELONOK S DUBOM” (Al. Sołżenicyn). Nie cielaczkiem bodliście się z dębem!!! Kosa imperialna, ludożercza nad całą przestrzenią esereserowską ścinała to, co stawało dęba. Nie chcieliście skamienieć, nie stawaliście się twardym orzeszkiem, nie kładliście się pod nią cichaczem – promieniowaliście miękkim magnesem, słownym polem, ideowym światłem, których kosą nie rozczłonkować, bo Słowo Prawdy – jedyna broń, kosie i kulom niepoddawalna, która inspiruje – tworzy bohatera i znieważa materialne. Nie bodliście zgniłego dębu: pytanie zguby stało dęba – ten dąb imperialny musiał kopnąć w kalendarz! 24 grudnia 2020 roku minęło 100 lat od dnia urodzin Swiatosława Karawanskiego, sławnego odessyty, więźnia politycznego moskiewskich łagrów (ponad 30 lat uwięzienia!), kawalera orderu „Za Odwagę” zgodnie z Dekretem prezydenta Ukrainy W. Juszczenki „O odznaczeniu państwowymi nagrodami Ukrainy 42 założycieli i aktywistów Ukraińskiej Grupy Społecznej na rzecz wspierania realizacji porozumień helsińskich” z dnia 8 listopada 2006 roku N 937/2006.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Jak Leonid Makarowycz chciał udusić język ukraiński

Andrij BONDARCZUK, deputowany ludowy Ukrainy I kadencji, dziennikarz, pisarz, m. Łuck Niedawno mój parlamentarny kolega, nasz wieczny rewolucjonista o niezłomnym ukraińskim duchu, klasyk i patriarcha literatury ukraińskiej Dmytro Pawłyczko w „Słowie Proświty” (nr 41, 8–14 października 2020 r.) podzielił się tajemnicą, której nie ujawniał przez prawie 30 lat. Wspomnienie-epizod „Za co chciałem udusić Leonida Krawczuka” nie zajmuje nawet pięćdziesięciu wierszy. Za to u czytelników wywołało burzę emocji. Chodzi o to, jak Leonid Makarowycz w wiekopomnym dniu ogłoszenia Niepodległości wahał się, czy ogłosić przygotowany i uzgodniony projekt tekstu Aktu Niepodległości Ukrainy: to chciał go przenieść na poniedziałek, to zlecić ogłoszenie go innej osobie. Czy trzeba mówić, jaki to był odpowiedzialny moment, krytyczna chwila? I wtedy Dmytro Wasylowycz, z którym w prezydium rozmawiał przewodniczący, na ucho cicho, spokojnie, ale z ukrytą groźbą, wyszeptał: „Czytaj, a jak nie, to uduszę cię!”. Zrozumiałe, że deputowany Pawłyczko tego by realnie nie zrobił, ale to zadziałało. Na tablicy – 346! Dokonało się! Jakie emocje kipiały w duszy Dmytra Wasylowycza, w nas, deputowanych ludowych, milionach obywateli – nie sposób przekazać. Wtedy, na początku lat 90., u zarania odrodzenia Niepodległości Ukrainy, było wiele chwil, wydawałoby się drobnych, które jednak mogły zmienić historię. Opowiem o jeszcze jednej, której byłem świadkiem, w której zaangażowane były te same postacie, o których mowa była we wspomnieniu Dmytra Pawłyczki. Ale konieczny jest krótki ekskurs w tamte czasy. Bo chodziło o rzecz nad wyraz ważną – los języka ukraińskiego: mógł on nie trafić do pierwszego projektu Konstytucji Ukrainy z 1992 roku, wniesionego przez Radę Najwyższą do ogólnonarodowej dyskusji. W niedawnym artykule analitycznym „Język ukraiński – państwowy” stały autor ciekawych publikacji, profesor Iwan Juszczak, słusznie wyrzuca władzy, że Ustawa Zasadnicza państwa została przyjęta dopiero pięć lat po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy. Tak, to bezpośrednia wina jej sterników, ale nie deputowanych. Przecież Rada Najwyższa I kadencji, która rozpoczęła swoją pracę 15 maja 1990 roku, już 16 lipca uchwaliła „Deklarację o suwerenności państwowej Ukrainy” i ten dzień obchodzono jako dzień Niepodległości. W dokumencie mowa była także o języku ukraińskim jako państwowym. Deklaracja stała się wybitnym dokumentem historycznym i politycznym na drodze do odzyskania Niepodległości. Mimo że nazwano ją „Małą Konstytucją”, nie była ona Ustawą Zasadniczą. Wśród najostrzejszych problemów pojawiła się potrzeba posiadania pierwszej Konstytucji niepodległej Ukrainy, bo Konstytucja USRR to już był wczorajszy dzień. Rada Najwyższa wybrała do tego Komisję Konstytucyjną. Bezsprzecznie jej skład był uzgodniony z wtedy jeszcze działającym KC KPU, bo weszli tam głównie partyjni, radzieccy funkcjonariusze, zaufani uczeni. Wywołało to wielki opór w społeczeństwie, mediach. Decyzję anulowano, wybrano nowy skład, do którego wszedł także autor tych słów, niemało innych członków pierwszej opozycji w parlamencie – Rady Ludowej. Ale wystarczało też ortodoksów. Współprzewodniczącymi Komisji zostali przewodniczący Rady Najwyższej Iwan Pluszcz i prezydent Leonid Krawczuk. Nie będę wdawał się w perypetie pracy tego ważnego organu. Powiem tylko, że jej działalność była aktywna, każde posiedzenie przebiegało burzliwie, bo przecież ważyło każde słowo, nawet jego miejsce w artykule. Praca zbliżała się do końcowego etapu – wniesienia uzgodnionego projektu pierwszej Konstytucji niepodległej Ukrainy pod ogólnonarodową dyskusję. Na początku posiedzenia rozdano nam go do zapoznania się. Na kilka minut zapadła robocza cisza. Lecz trwała ona niedługo. Rozległy się niezadowolone głosy. — W projekcie nie ma artykułu o języku ukraińskim jako państwowym… — Czort wie co! Jakiż język zajmuje jego miejsce? — Moskiewski, czyż to nie wiadomo… Szum, gwar narastał. Milczeli tylko ortodoksi, chociaż ktoś z nich pewnie zaprzeczył: — Ludziom wszystko jedno, jaki język. Byle kiełbasa była… — To ty masz język, a u nas – mowa (język). Krowa też ma język, ale mowy, jak i ty, nie zna… Sytuacja wymagała rozwiązania. Przyspieszył ją energiczny Dmytro Pawłyczko: – Szanowni współprzewodniczący! Drukarską taka pomyłka nie może być. Tylko wy możecie wyjaśnić przyczynę… Iwan Pluszcz wzruszył ramionami. A Leonid Makarowycz w swojej zwykłej niewzruszoności powoli podniósł się i spokojnie wyjaśnił: — To ja kazałem usunąć zdanie. W imię spokoju w społeczeństwie… Za tak lekkomyślny stosunek do fundamentu narodu, świadomą dywersję w „obrońcę narodu” poleciały strzały: – Oto cena milczenia? – Przecież wy nie zdanie – duszę narodowi wyjmujecie… Jakby nie było, ale definicja języka jako państwowego wróciła na swoje miejsce. Swoją drogą, w tamtym czasie kwestia językowa nie stała tak ostro jak obecnie i można było kancelarię oraz sądownictwo bez szczególnych problemów przenieść na język ukraiński, co też proponowano: odrodziło się państwo. 1 lipca 1992 roku Rada Najwyższa wniosła projekt pierwszej Konstytucji Ukrainy pod ogólnonarodową dyskusję, która trwała do 1 listopada 1992 roku. Zauważmy: projekt Ustawy Zasadniczej został przygotowany w mniej niż 11 miesięcy po ogłoszeniu niepodległości i miał zostać uchwalony przez naszą kadencję. W toku ogólnonarodowej dyskusji Komisja Konstytucyjna otrzymała około 15 tysięcy propozycji i uwag, które zaczęto rozpatrywać. Jednak jej kierownicy absolutnie stracili do tego zainteresowanie, praca komisji faktycznie ustała. Przypomnienia deputowanych o potrzebie powrotu do uchwalenia Ustawy Zasadniczej w Radzie Najwyższej były „jak grochem o ścianę”. Sytuacja ekonomiczna i polityczna w kraju w 1993 roku rzeczywiście była bardzo skomplikowana. Zbyteczne jest wyliczanie, jakie wyzwania stanęły przed młodym państwem, wszak to zupełnie inny stan państwowy, polityczny, prawny, społeczny. Wiele z nich miało obiektywną przyczynę, niemało subiektywną: pierwszy prezydent oparł się na starych partyjno-radzieckich kadrach, które szybko się przeorientowały i z ulgą odetchnęły: wreszcie pozbyliśmy się partyjnej kontroli, a nowych ustaw i kontroli nie ma. Chaos z sukcesem wykorzystały swoje i zewnętrzne antyukraińskie siły. Masowe ataki koncentrowały się na jedynej realnej przeszkodzie: Radzie Najwyższej, która w tamtym czasie, mimo pewnych sprzeczności, osiągnęła należyty fachowy państwowy poziom organu ustawodawczego. Dyskretyzacja, społeczne oczernianie Rady Najwyższej ze strony tych sił, ich mediów, młodych, politycznych, finansowych, komercyjnych piranii, które z czasem wyrosną na zębate rekiny, w 1993 – na początku 1994 roku osiągnęło apogeum. Wiece, manifestacje, akcje protestu, blokady odbywały się tylko pod murami Rady Najwyższej, a nie na Bankowej, nie przy Gabinecie Ministrów. Tak, protesty były masowe – lud nie miał kiedy rozbierać się w politycznych gąszczach. Śluzy niezadowolenia mas powoli zaczęli otwierać i sternicy państwa: L. M. Krawczuk, I. S. Pluszcz. W głębi duszy większość deputowanych rozumiała, że stają się ofiarami błędów tych władców, jednak ich romantyczna natura, honor i godność zwyciężyły: jeśli nas ostro krytykują, naród pragnie młodych profesjonalistów – dobrowolnie, na rok przed końcem kadencji składamy pełnomocnictwa. Głosowanie odbyło się bez jakichkolwiek ekscesów. Prawie cały skład poparł tekst Orędzia do przyszłego składu Rady Najwyższej i nakaz: dbać o państwo, zbudować je silnym, zamożnym. Ale na koniec powróćmy do historii Konstytucji Ukrainy. Z chronologii procesu jej tworzenia całkowicie wypadła ważna część wkładu Rady Najwyższej I kadencji. Ukształtował się pogląd, że jest to wyłącznie zasługa uczestników „konstytucyjnej nocy”, deputowanych II kadencji, którzy uchwalili Konstytucję Ukrainy po ponad roku pracy, mając już niemal gotowy projekt. To bez wątpienia nie jest wyrzut człowieka urażonego, wszak doprowadzanie do doskonałości tak ważnego dokumentu nie jest łatwe. Po prostu istnieje potrzeba przestrzegania historycznej prawdy o tworzeniu Ustawy Zasadniczej. Na jego korzyść, uwzględnił to drugi prezydent Ukrainy Leonid Kuczma, za którego kadencji została uchwalona obecna Konstytucja. Odznaczeniami rządowymi zostali wyróżnieni najbardziej aktywni członkowie Komisji Konstytucyjnej (w tym również autor) Rady Najwyższej I kadencji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Twarzą w twarz z historią

Iwan JUSZCZUK, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy Historia to rzecz nieuchwytna i często zamulona. Mnóstwo strumyczków, strumieni, rzeczek, rzek działań i wydarzeń z licznymi zakrętami i zawijasami płynie, meandruje po kamienisto-bagnistym terenie i wpada do bezdennej rzeki czasu. Niosą i źródlaną wodę, i wszelki bagienny brud. Jednym ludziom (czyżby większości?) jest obojętne, w jakim kierunku płyną te cieki historii, choćby i pod prąd, interesuje ich co najwyżej „kawałek zgniłej kiełbasy”. Ale są ludzie, jest ich może pięć procent lub nieco więcej, u których nagle budzi się wstręt do szlamu w społecznym nurcie. Dlaczego „budzi się”? Bo człowiek przychodzi na świat taki, jaki on jest, i postrzega go takim, jakim jest. Ale jedni płyną sobie z prądem, tak jest wygodniej, inni, którzy chcą widzieć harmonię w budowie świata, nagle zaczynają szukać czystego, niezmąconego nurtu. I oto w zeszycie w brązowych oprawach pod koniec lat 50. XX wieku pojawiają się wersy, zwrócone do proroka Ukrainy: A póki co śpij, Tarasie, Przyjdziemy zbudzić, Jak zaczniemy kajdany rwać I wolność kropić! Napisał to student czwartego roku wydziału dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Tarasa Szewczenki Wadym Pepa. Obudziło się w nim owo bolesne, nieznośne ukraińskie pytanie: „Co my? Czyi synowie? Jakich rodziców? Kim? Za co zakuci?” Urodził się Wadym Iwanowycz Pepa 9 stycznia 1936 roku w osadzie Drabiw na Czerkaszyźnie. Osadę tę założył w XVII wieku perejasławski pułkownik kozacki Iwan Myrowycz, ale jego syn Fedir w 1709 roku walczył razem z Iwanem Mazepą przeciwko mongolsko-tatarskiemu jarzmu. Od tego czasu z carskiej woli na kozackiej ziemi zapanowali moskiewscy najeźdźcy. Wieś przeżyła dwa wielkie głody: 1932-1933 oraz 1946-1947 lat. Ojciec Wadyma w czasie II wojny światowej dotarł do Berlina i po dwóch latach wrócił do domu jako gwardii kapitan z dziewięcioma bojowymi orderami i medalami na gimnastiorkach. Tymczasem matka z pięciorgiem małych dzieci ledwo wiązała koniec z końcem. Zeszyt Wadyma Pepy z wierszem trafił do odpowiednich służb (ktoś z „przyjaciół” wysłużył się), a recenzja nie kazała na siebie czekać: autora jako „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalistę” wyrzucono z uniwersytetu i znalazł się jako szeregowy na Uralu, na poligonie jądrowym, gdzie w 1954 roku przetestowano bombę atomową, zrzuconą z samolotu. Tam przechodzili razem kurs młodego żołnierza wygnańcy z uczelni Ukrainy, Mołdawii i kaukaskich republik. Na szczęście Wadym Pepa był żołnierzem nie dziesięć, a trzy lata i pisał humoreski z żołnierskiego życia do gazety Uralskiego Okręgu Wojskowego. Zwrócił na niego uwagę wojskowy dziennikarz w stopniu pułkownika, pochodzący z Ukrainy. I postarał się, aby szeregowy wrócił na wydział, z którego został wyrzucony. Wadym Pepa w 1961 roku ukończył wydział dziennikarstwa. Dziennikarskie pióro Wadym Pepa hartował jako korespondent redakcji gazety „Literaturna Ukrajina”, kierownik działu literatury pięknej w gazecie „Druhowi czytacza”. Pisał książki dla dzieci: „Najkraszczyj tramwaj” (1979), „Pryletiw leleka z wyriju” (1986), „Ne pidwedy, brate” (1981). Przez pewien czas Wadym Pepa pisał scenariusze filmów dokumentalnych w „Ukrtelefilmie”. Wtedy też otworzyły się przed nim szerokie zasoby źródeł literackich i archiwalnych. Historia! Poważnie się nią zainteresował. Rozmawiał ze znanymi doktorami nauk historycznych Ołeną Kompan i Ołeną Apanowycz, przyjaźnił się z kandydatem nauk historycznych Jarosławem Dzyrą, ale na aspiranturę do Instytutu Historii go nie przyjęto: służby specjalne nie pozwoliły — niepewny, historię nie taką, jak potrzebuje imperium, będzie pisał! Historia mimo wszystko stała się z czasem podstawą jego licznych książek. Pierwszą pojawiła się książka poematów według motywów ludowych na tematykę historyczną „Skaży meni, sokole” (1987). A dalej jedna po drugiej wychodzą książki o wymownych tytułach „Kluczi od wyriju” (1990), „Ukrajina w dzerkali tysiaczolit” (2006), „Pamjat ukrajinśkoji duszi” (2012), „Pered oczymy istyny” (2015), „Zołoto Dażbożych wunkiw” (2015), „Majster-kłas z imperatorom” (2017), „Szczedryk letyć iz Kyjewa” (2018), „Wicz-na-wicz z wicznistiu” (2019), „Słowo pro anćkoho korolja Bożа” (2019), „Wołodar Hromu” (2020). Wadym Pepa jest zasłużonym dziennikarzem Ukrainy, laureatem nagród literacko-artystycznych imienia I. S. Neczuja-Łewyćkiego oraz imienia Olesia Honczara. Swobodnie szybując nad wiekami i przestrzeniami, Wadym Pepa objął pisarskim wzrokiem czas od kultury archeologicznej Mizin do współczesności. Jego główne zainteresowanie: kto żył na tej ziemi „od zarania świata” i pielęgnował ją słowem oraz pracą i do kogo ona należy z prawa. Wadym Pepa zwraca uwagę na dalekich naszych przodków, którzy dwadzieścia trzy — czternaście tysiącleci temu żyli na brzegach Desny, Sejmu, Środkowego i Górnego Naddnieprza i polowali na mamuty oraz renifery. Archeolodzy znajdują na stanowisku w Mizinie wyroby z ciosów mamuta: rzeźby-idole, stylizowane figurki kobiece, figurki zwierząt, ptaków, bransolety, ozdobione ornamentami. Bezcennym tutejszym znaleziskiem są instrumenty muzyczne z kości mamuta, bransoleta hałasująca z pięciu oddzielnych niezamkniętych pierścieni — swoiste kastaniety, kościany grzebień z wizerunkiem tancerki. Gdzie muzyka, tam i pieśń, a pieśń bez słów nie bywa. Czyżby od tamtych czasów brała początek i nasza pieśń, i nasz język? Materialne i duchowe osiągnięcia Mizina, w przekonaniu Wadyma Pepy, odziedziczyła nie mniej znana na całym świecie kultura archeologiczna trypolska. „Ornamenty z Mizina przez następne tysiąclecia odzywają się w każdym rękodziele – tkaniu, haftach, koronkach, wyrobach garncarskich, ceramice, rzeźbieniu w drewnie”, — pisze Wadym Pepa. Echa z jej rozkwitu przynoszą współczesności kolędy i szczedriwki, nie mówiąc już o dożynkach jednych z pierwszych rolników, gospodarzy na naszej planecie. Siedem tysięcy lat temu ukraińscy przodkowie, Trypolanie, zaczęli kopać ziemię i siać żyto, pszenicę i wszelkie zboże, zakładać ogrody. Ten wynalazek o światowym znaczeniu odziedziczyli późniejsi nasi przodkowie — Słowianie. Wszechobecni Hellenowie, zobaczywszy pracowitych ludzi przy kopaniu ziemi, nazwali ich „skawi”, czyli „kopacze”. Uważa się, pisze Wadym Pepa, że w połowie VI w. n. e. jakiś niepewny pseudo-Cezary wstawił w „skawi” jedną jedyną literkę l. Wyszło „sklawi”. A to po grecku oznacza „niewolnicy”. Język łaciński wprowadził do światowego użytku Sclavenia. Czy więc trzeba tę odrażającą nazwę popularyzować teraz? Tymczasem Instytut Archeologii NAN Ukrainy chwali się „periodycznym wydaniem naukowym” pod nazwą „In Sclavenia Terra”. Ukraińskie tłumaczenie tej nazwy, jak słusznie zauważył Wadym Pepa, „włazi samemu diabłu na rogi” – „W Niewolniczej Ziemi”. Nieznajomość czy właściwa nam bezmyślność? Nawiasem mówiąc, Wadym Pepa tak samo całkowicie słusznie nie przyjmuje sformułowania „niewolnik boży” jako celowo wprowadzonego przez carskich popleczników w mongolsko-tatarskim duchu: wszak do Boga zwracamy się „Ojcze nasz” — a czyż dzieci dobrego ojca są niewolnikami? Rolnictwo — główna cecha, po której rozpoznajemy swoich przodków. I autor „Słowa o wyprawie Igora” był z rolników, uważa Wadym Pepa, nie od koczowników. Czyż nie o tym świadczą metafory poematu? Na Niemidze snopy ścielą głowami, Młócą cepami haralużnymi, Na klepisku życia kładą, Wieją duszę od ciała. Niemigi krwawe brzegi nie dobrem były zasiane – Zasiane kośćmi ruskich synów. Cytuję jeszcze Wadyma Pepę, żeby zrozumieć jego zagłębienie w historię: “Za dawnych radzieckich czasów w Moskwie traktowano “Słowo” jako zabytek trzech bratnich narodów – rosyjskiego, ukraińskiego, białoruskiego. A już w 5-tomowej “Encyklopedii Słowa o wyprawie Igora”, wydanej w 1995 r. w Sankt Petersburgu, pcha się w oczy “arcydzieło literatury rosyjskiej”. To przy tym, że pod koniec XII w., kiedy pojawiło się “Słowo”, żadna Rosja nikomu nawet we śnie się nie marzyła”. Jakie państwo kradzione, taka i nauka w nim. “Niepowstrzymana i niczym nieograniczona chciwość ideologów imperialnego zaborczości i przemocy na oczach całego świata zdyskredytowała najjaśniejsze, najwspanialsze pojęcia w światopoglądach, w duchowych dorobkach innych narodów”. Nasz naród okradano i okradają nie tylko materialnie, ale i duchowo. Zachwycamy się starogrecką mitologią. Wadym Pepa pyta: a czy u naszych przodków nie było takiej mitologii? Była i mitologia, była i historia. Jej echa zachowują się w kolędach i szczedriwkach, w baśniach i wierzeniach. Jeszcze nie wszystko odkryte, znalezione, przeczytane. A trzeba dokopywać się, szukać. “Jak nędzniała prehistoryczna pamięć ukraińskiego narodu w czadzie zniewolenia, tak i dotąd nijak nie udaje jej się wyrwać do słońca, do światła i odetchnąć świeżym powietrzem”, — z żalem stwierdza nasz pisarz — dociekliwy poszukiwacz utraconej narodowej samooceny. Całkowicie zrozumiały pełen bólu wyrzut Wadyma Pepy w jego spojrzeniu na naszą historyczną przeszłość: “Jak oddali ukraińscy przodkowie na zgubę wrogom swoich wołchwów – wyrazicieli wymarzonego, zakazanego, to i pozostali z ogłowionymi. To samo spotkało wielostronny naród i w XX w. Nie uchronili, nie obronili, nie zabezpieczyli milionowe masy prostego ludu, “rozstrzelane odrodzenie”. I swoimi bezdusznymi ciałami zasiali Sołowki, wyścielili ręczne koryto Biełomorkanału, legli kośćmi w wieczną zmarzlinę Kołymy. Na zawsze pożegnali się represjonowani ze słońcem w Syberii nieprzebranej. Tamże tysiącami tonęli przy spławie drewna. Dławili się w kopalniach Karagandy. Oddawali Bogu dusze za kolczastymi drutami w Mordowii…” Kiedy czytałem wspaniałe, filozoficznie rozważne rozważania Wadyma Pepy o głębiach naszej historii, nijak nie mogłem pozbyć się myśli o Księdze Welesa, którą moskiewskie patrole, wyszukując za każdym razem nowe niedorzeczne “argumenty”, zepchnęły w zamulone bagno. Zauważyli niebezpieczeństwo: nie o Moskiewskież przecież imperium w niej mowa! Gdzież to możliwe, żeby Ukraińcy mieli swoją historię, i to jeszcze tak dawną? A pachołkowie ich na Ukrainie i teraz kiwają potulnie głowami: “Może, tak i trzeba”. Księga Welesa, zbiór pisanych na deseczkach listów-przesłań najwyższego wołchwa do miejscowych wołchwów — ostrzeżenie przed cudzoziemską duchową ekspansją — musiała jednak być. Ale trafiła ona nie w te ręce: w ręce profanów i, do tego, pułkowników oraz generałów-majorów szowinistycznej armii Denikina. W Księdze Welesa, w listach-deseczkach najwyższego wołchwa wyłożono niewymyślone (wymyślić takie w nowszych czasach mógł tylko geniusz!) podania czy i zapisy naszych dalekich przodków o ich walce o swoje przetrwanie. A coś, rzeczywiście, w nich jest i dopisane lub niezrozumiane przez tych, którzy z niechęcią rozszyfrowywali deseczki. Cudownie, że Wadym Iwanowycz nie składając rąk pragnie donieść do współczesnych to, co pokryte ciemnością tysiącleci. Pradawna nasza pieśń, baśń, ludowe wierzenia, zwyczaje, wzmianki w kronikach, aluzje w zagranicznych źródłach, fakty archeologii dają mu podstawę twierdzić jedno: my tu od dawna, my “na odwiecznie rodzimej Matce-Ziemi, od nikogo nie odebranej, nie zagrabionej, a darowanej od stworzenia świata przez opatrzność czy to wyższe niebiańskie siły”. Epigrafem do twórczości Wadyma Pepy można niezaprzeczalnie postawić słowa niezapomnianego Wasyla Symonenki: “Naród mój jest, naród mój zawsze będzie, nikt nie przekreśli mój naród!” To, właściwie, jego credo. I należy zaznaczyć jeszcze język Wadyma Pepy: doskonały, bogaty, czysty, logiczny. Wielu twórczych lat Wam, wielce szanowny, zagłębiony w ukraińską prahistorię Wadymie Iwanowyczu! Nowych poszukiwań i osiągnięć!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dają ziemię… (Kociub., I, 1955, 112); Nadszedł termin wyjazdu do wojska (Kow., Swit.., 1960, 68) (SUM, t. 7, s. 522); Reczenec, ncia, m. Termin. Sw. L. 215. Przyjdzie termin na jesieni, pieniądze oddamy. Gub. mohylewska (Hr., t. 4, s. 13). Bogaty materiał ilustracyjny ze słowem reczenec przytacza L. Tkacz w swojej fundamentalnej rozprawie o ukraińskim języku literackim Bukowiny pod koniec XIX – na początku XX wieku, co niemało zachęca do używania tego słowa właśnie teraz: Reczynec. Termin. “Termin do wniesienia podań wyznaczony na 20 bieżącego miesiąca (B., 1895, 8, 4); Okręgowa rada szkolna w Husiatynie ogłasza konkurs z terminem do końca maja br. na stanowisko rzymsko- i greckokatolickiego katechety (B. 1895, 23, 3); W takim razie ma on zgłosić się do dozorcy, a dozorca wycenia tę rzecz, wyznacza dokładny termin sprzedaży, ogłasza to w gminie i sprzedaje” (Sm.-Stockyj,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

PRZECIWANGIELIZM Od Iryny FARION. Część 17. DEADLINE

Na jednej ze stron internetowych czytamy wymowne przykłady użycia nowoanglicyzmu deadline, na dodatek z mnóstwem błędów typu moskiewski surżyk: „Wybacz, ja dzisiaj zatrzymam się w pracy, szef postawił deadline oddania projektu” (nie oddania, a oddać projekt). „Iwanow, u nas szykuje się wielki klient. Trzeba przygotować ofertę handlową. Deadline – 12 godzin dnia jutrzejszego” (nie 12 godzin, a godzina 12.). „Obiecaliście złożyć stronę do piątku, a dzisiaj już poniedziałek. Stawiam wam deadline do dnia jutrzejszego, jeśli praca nie będzie wykonana, będę szukać innego wykonawcy” (to zdanie to czysty pleonazm: zamiast do dnia jutrzejszego – trzeba do jutra; jeśli pracy nie wykonacie – będę szukać innego wykonawcy) (Tryb dostępu: https:// itstatti.in.ua/18-biznes/546-deadline. html#h1-1-ubyvche-pokhodzhennia- termina-dedlain). Co oznacza słowo deadline w języku angielskim? Jeśli ujmować znaczenie leksykalne zwięźle, to można je zmieścić w dwóch blokach semantycznych: 1. Ostatni czas lub data, do której coś należy wykonać. 2. Historyczna linia wytyczona wokół więzienia, za którą więźniowie podlegali rozstrzelaniu (zob. tryb dostępu: https:// www.lexico.com/en/definition/deadline; https://www.dictionary.com/browse/ deadline). Zwróćmy uwagę na historyczne „zabójcze” pochodzenie terminu „deadline”. W USA w latach wojny secesyjnej (1861–1865) linię wewnątrz lub wokół więzienia uważano za „martwą linię”, Petro SZEWEC, dziennikarz-redaktor, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy W gazecie „Słowo Proświty” doktor nauk filologicznych Iryna Farion prowadzi rubrykę „Przeciwangielizm”. W ostatnim wydaniu za 2020 rok to już 14. część pod tytułem „Czy wzbogaciłoby język użycie angielskiego słowa bred zamiast chlib?” oraz jej artykuł „Kolejne językowe oszustwo w sferze obsługi: język przyjęty dla stron”. Zarówno rubryka, jak i artykuł są ostro aktualne. Poruszone kwestie wymagają pilnych działań, zważywszy na to, że w stosunkowo krótkim czasie do języka ukraińskiego przeniknęła i nadal go nasyca wielka masa obcojęzycznych terminów, które, jak dowodzi I. Farion, w żaden sposób nie odpowiadają treści przekazywanych terminów czy określeń. I. Farion zaznacza, że „Główna maksyma polityczno-prawna oraz nowo utworzony nieetyczny lingwonomen „język przyjęty dla całej ludności” czy „język przyjęty dla stron” nie tylko zniwelowały deklaratywny art. 2 o „języku państwowym ukraińskim w USRR”, ale całkowicie negowały państwowy status języka ukraińskiego…; postsowieccy ustawodawcy nie okazali się tak świadomi, by zburzyć strefę komfortu rosyjskojęzycznych i na dodatek wskazać im, że oni tutaj nie są po prostu przybłędami, a okupantami!” Oczywiste jest, że właśnie przytoczone wyżej w ustawie językowej normy „przyjęte dla stron” wymagają usunięcia lub istotnego przerobienia. ponieważ więźniów, którzy ją przekroczyli, rozstrzeliwano za próbę ucieczki: „Na dwadzieścia stóp (około 6 metrów) do wewnątrz i równolegle do ogrodzenia ustawione lekkie ogrodzenia tworzą „martwą linię”, za którą wystawienie stopy lub nawet palca koniecznie przyniesie śmiertelną kulę strażnika” (Tryb dostępu: https:// itstatti.in.ua/18-biznes/546-deadline. html#h1-1-ubyvche-pokhodzhennia- termina-dedlain). Czyli deadline – to linia śmierci. Zatem po zakończeniu wojny secesyjnej słowo „deadline” zaczęto używać obrazowo jako końcowy, krańcowy, ostatni, decydujący, ostateczny termin. Właśnie te znaczenia podaje Nowy słownik ukraińsko-angielski (2016, Je. I. Horot i in.). Oprócz przymiotnikowych określeń pojęcia terminu czasowego czy okresu w naszym języku istnieje dawny, powszechnie używany rzeczownikowy odpowiednik reczenec, który pochodzi od bezokolicznika rekty (starosłowiańskie reszty, prasłowiańskie *rekti) „mówić”, gdzie derywat reczenec (reczyniec) oznacza „termin” (ESUM 5, s. 52–53). Główne ukraińskie źródła słownikowe podają użycie tej jednostki leksykalnej w klasycznej literaturze ukraińskiej: RECZENEC, ncia, r., przestarz. Termin. Reczenec umówionej zapłaty już minął (Fr., VII, 1951, 115); Bywa na przykład i tak, że ktoś pożyczy komuś pieniądze, a ten nie ma czym zapłacić na reczenec, oto i pro- Hromada, 21); <…> „Dla tego trzeba przyzwyczaić czytelników do porządku i do przestrzegania reczeńca oddania, który może, przykładowo, wynosić miesiąc dla książek naukowych, a dwa tygodnie dla beletrystycznych” (Kuzela, 1910, 9) (Ludmyła Tkacz. Ukraiński język literacki na Bukowinie w końcu XIX – początku XX wieku. Część I. Czerniowce: Ruta, 2000, s. 312). Zawiera tę jednostkę leksykalną także „Leksykon lwowski”, który odzwierciedla osobliwości mowy Lwowa XX wieku: Reczenec (reczyniec) termin: „Z początkiem 1921 roku miałem już za sobą egzamin z ósmej klasy gimnazjalnej we Lwowie i przygotowywałem się do matury, której reczenec wyznaczono mi na wiosnę tego samego roku” (Jacura); „Najtrudniejszym było obronić pracę dyplomową. I sprawa polegała nie tylko na tym, żeby znaleźć temat i poprawnie obronić, a główne, żeby dostać pozwolenie na obronę dyplomu. Trzeba było pomyślnie zdać wszystkie egzaminy i otrzymać od profesora reczenec – przepustkę do obrony pracy dyplomowej – i określić się z datą obrony” (Czajkiwski); „Pożyczone od żyda pieniądze piekły go, wydawały się niby krótkim drutem, którym przedłużono reczenec wykonania śmiertelnego wyroku” (Franko) (N. Chobzej, K. Symowycz, T. Jastremska, H. Dydyk-Meusz. Leksykon lwowski: poważnie i na żart. Lwów, 2012, s. 633). Zatem, jeśli podstawą motywacyjną angloamerykanizmu jest „śmiertelna linia”, to etymon słowa recze(y)nec – mówić, powiadać, czyli słowem wyznaczać termin działania. To jaka potrzeba używać cudzych historycznych znaków słownych, a własnymi gardzić?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Troszczą się o łamiących prawo...

Krytyków ustawy językowej, wśród nich także deputowanych ludowych, nie martwi absurdalność tezy, że „na prośbę klienta jego osobista obsługa może być realizowana również w innym języku, akceptowalnym dla stron”. To sformułowanie – „akceptowalny” – jak przypomina I. Farion, zostało wzięte słowo w słowo z radzieckiej ustawy językowej „O językach w Ukraińskiej SRR”, uchwalonej w 1989 roku, która „utwierdzała kolonialny model rozwoju kwestii językowej na Ukrainie” i „okazała się ostatnim tchnieniem radzieckiego modelu quasi-państwa Ukraińskiej SRR oraz wyrazem świadomości społecznej ówczesnej klasy panującej na Ukrainie – rosyjskojęzycznej partii komunistycznej radzieckiego wzorca”. Oczywiście, że pod „inny” język podpada rosyjski, a jeśli chiński, ujgurski czy jakikolwiek inny? Czy temat języka ukraińskiego martwi tylko Irynę Farion, a nie ukraińskich urzędników, którzy z racji swoich obowiązków funkcjonalnych powinni się tą kwestią stale przejmować? Niektórzy wybrani przedstawiciele ludu, którzy mają wcielać w życie uchwaloną Ustawę Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, proponują ją anulować, przerobić, uzupełnić, w imię ich głównego dążenia: nadania odrębnego statusu językowi rosyjskiemu. Czy nie graniczy ze zbrodnią brak rządowego programu na rzecz wykonania Ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”? Dlaczego Gabinet Ministrów Ukrainy dopiero teraz opracowuje środki w związku z wejściem w życie od 16 stycznia 2021 roku przepisów o obsłudze w języku ukraińskim w sferze usług? Te środki są „dla świętego spokoju”, a gdzież jest praca organizacyjna? Niestety, o to nikt się nie zatroszczył. Czy nie czas, aby w trybie pilnym specjaliści narodowych placówek akademickich opracowali Słownik wyjaśniający ukraińskich odpowiedników zapożyczeń zagranicznych? Byłoby to konkretną odpowiedzią na pytanie, które słowa – ukraińskie czy zagraniczne – lepiej używać do definiowania różnych terminów. Studenci jednego z kijowskich kolegiów, którzy studiowali dziennikarstwo, wykonali nawet na ten temat pracę kontrolną, zbierając ponad pół tysiąca zagranicznych słów, które pojawiły się w użyciu. Ich starania nie zostały niestety wsparte. Tymczasem deputowani ludowi bardziej troszczą się o łamiących ustawę o językach, proponując anulowanie jeszcze nieobowiązujących kar, złożono nawet odpowiedni projekt ustawy. Wybrani przedstawiciele ludu nie dopuszczają do siebie myśli, że za trzy lata, kiedy nadejdzie czas karania za nieznajomość języka ukraińskiego, pracownicy sfery usług będą go znali i problemów nie będzie. A urzędników, funkcjonariuszy, wybranych przedstawicieli ludu warto za nieznajomość języka ukraińskiego karać już teraz. Jest o tym przekonana deputowana ludowa z „Sługi Narodu” Ołena Szulak. Występując 26 grudnia ubiegłego roku na antenie kanału telewizyjnego „Ukraina 24”, w odpowiedzi na inicjatywę swoich kolegów, takich jak Maksym Bużanski, by anulować kary za odmowę używania języka państwowego w sferze usług, zaproponowała karanie polityków, którzy nie rozmawiają w języku ukraińskim podczas wystąpień publicznych. Stanowisko O. Szulak jest godne naśladowania: już dawno czas na Ukrainie wprowadzić kary dla polityków, urzędników państwowych, wykładowców, którzy nie używają języka państwowego w wystąpieniach publicznych. Ich nazwiska są znane w Radzie Najwyższej, w rządzie, placówkach oświatowych, w przedsiębiorstwach i instytucjach. Wielu z nich świadomie ignoruje język państwowy, licząc na rewanż. Czyż nie jest to zdradą? Bardzo nieśmiało brzmi głos nowego rzecznika językowego. Być może przyczyną tego jest utrudnianie jego pracy. Bardzo ciężko przebija sobie drogę książka o języku ukraińskim do systemu bibliotecznego przez Instytut Książki. Dobór książek odbywa się bez szerokiego udziału społeczeństwa. Instytuty akademickie, czy też poszczególni naukowcy, za przykładem I. Farion, mogliby przeanalizować akty prawne, rozporządzenia rządowe, zarządzenia ministerstw i urzędów, środków masowego przekazu pod kątem stosowania w nich terminów zagranicznych oraz ukraińskich w szczególności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w literaturze ukraińskiej. Chyba jako jedyny spośród pisarzy kilku generacji nigdzie nie jest przyprószony socjalistycznymi pyłami. I jedyny z autorów, który pisze wyraźnie „niepoprawną” prozę. To znaczy – poza wszelkimi współczesnymi standardami literackimi – ani wariacji do mdłego ujednolicenia „mydlanej” fabuły, ani upiększania postaci, ani narodowych zachwytów czy nostalgicznych westchnień. Szczerbak w swoim pisarstwie przypomina chirurga, w którego zimnych oczach trudno odgadnąć emocje. Niezmiennie trzymając w polu widzenia cały sektor życia politycznego, wyraźnie wyłapując nawet najmniejsze wahania jego zakulisowych cieni, Szczerbak łatwo modeluje najbardziej prawdopodobne konfiguracje społeczno-polityczne czy tektoniczne przesunięcia. Cały światowy poligon polityczny interesuje autora przede wszystkim jego echem w Ukrainie. Wszystko to wyraźnie zobaczyliśmy w już wspomnianej sensacyjnej trylogii, gdzie wizjoner Szczerbak przepowiedział nie tylko rosyjską agresję na Ukrainę, ale i rozpad Rosji na szereg totalitarnych ułusów oraz te polityczne zaostrzenia między Ukrainą a jej sąsiadami o charakterze terytorialnym, które wydarzyły się już później. Ta powieść jest szczególnie znamienna dla Szczerbaka. Ukraina jawi się tu w momencie, gdy skupiły się wszystkie zagrożenia dla samego jej istnienia. Do wszystkiego, co już znamy i przewidujemy głównie w utworach Szczerbaka, doszło to, co najstraszniejsze – całkowite zniszczenie pamięci narodu ukraińskiego. Postacie powieści nie mają nic – żadnych narodowych sentymentów, radości, smutku. Po prostu nic, u nikogo z nich, w żadnych zakamarkach duszy. To wszystko wegetatywne stworzenia z ubogimi odruchami – z nimi łatwo robić wszystko, co się chce. Ukraińcy stanęli przed przepaścią narodowego niebytu. Garstka narodowych radykałów spośród wojskowych jest gotowa do powstania przeciwko uzurpatorowi władzy państwowej i nijak nie może uwierzyć w niepodważalność twierdzenia wybitnego uczonego Zahorodniego: „Niestety, naród was nie poprze – naród błogosławi w swojej błogiej amnezji i tępotcie. Narodowi amputowano duszę…”. Jak wszystkie utwory Szczerbaka, ta powieść jest powieścią pytań. Antyutopia, której wydarzenia przeniesiono do 2045 roku, to jednoznaczne ostrzeżenie autora o śmiertelnym zagrożeniu dla Ukrainy. O tym, że musi ona albo sama pokonać to w sobie kosztem niewiarygodnych wysiłków, albo niepostrzeżenie dla siebie odejść w niebyt… Utwór Szczerbaka przygotowywany jest do druku w wydawnictwie „Jarosławiw Wał” i ukaże się na początku wiosny. Proponujemy czytelnikom „Słowa Proświty” kilka fragmentów z niego. duchowej i intelektualnej jedności wszystkich obywateli. Dobranoc, drodzy przyjaciele. Niech Bóg broni LIBRY!”. „Niezłe”, – pomyślał Barkas, postanawiając wprowadzić kilka stylistycznych poprawek i usunąć z tekstu powtórne wspomnienie o nowym imperium – Rusi Kijowskiej. Do ogłoszenia oficjalnej wiadomości o zamachu na niego pozostawały dwie godziny trzydzieści siedem minut. W tym czasie ludzie Monachowa aresztują Tetianę Szełest. Do transmisji jego przemówienia – jeszcze całe dziewięć godzin. Czasu wystarczało na podjęcie odpowiednich decyzji operacyjnych, na próbę i nagranie przemówienia. Swiatosław Zakrewski Limuzyna, w której jechał Andrij Ołeksandrowycz Zakrewski, długo przedzierała się przez śródmieście Kijowa. Przez przyciemnione szyby Zakrewski widział postacie starych, na wpół zrujnowanych budynków – jakby płynął pod wodą, patrząc na wyspy zatopionych statków. Czasami w półmroczną przestrzeń opancerzonego samochodu elektrycznego, mimo wszystkich uszczelnień i technologii wygłuszania, docierał zgrzyt metalu z zewnątrz – kiedy limuzyna tarła swoimi bokami, rozsuwając szkielety starych samochodów, które zagracały puste ulice. Ponieważ wszystkie instytucje rządowe przeniosły się do nowej stolicy – Wyszogrodu, te dzielnice straciły znaczenie strategiczne i dlatego nie pracowały tu patrole żandarmerii narodowej, a rutynowa konserwacja kamer monitoringu była zaniedbana i wiele z nich pokrywał nieprzenikniony kurz; niemało kamer nie działało wcale. Przejechali obok dawnego budynku Rady Najwyższej, który po pożarze nowa władza zamieniła w stację radiolokacyjną. Z bólem patrzył Zakrewski na ruiny Ławry Peczerskiej, zniszczonej podczas drugiej wojny rosyjsko-ukraińskiej: właśnie stamtąd specnaz Pskowskiej dywizji desantowej rozpoczął natarcie na miasto, napotykając zacięty opór ochotniczej brygady Bohaterów Majdanu, która obozowała w pomieszczeniach instytutu drogownictwa. Tutaj walczył Swiatosław, tutaj odniósł pierwszą ranę i otrzymał pierwszy order. Teraz panowało tu martwe pustkowie, i tylko zwęglone zardzewiałe czołgi oraz resztki BMP przypominały o przeszłości. Zostawili za sobą znany Zakrewskiemu budynek instytutu psychologii głębi, przy którym Andrij Ołeksandrowycz kiedyś zorganizował swoje laboratorium, nazwane po prostu – Laboratorium Badań Bioinformacyjnych. Było to trzydzieści lat temu, kiedy wybuchła Pierwsza wojna rosyjsko-ukraińska i kiedy fala wielkoimperialnej propagandy zaczęła zalewać sieci, wypełniać ekrany telewizorów i elektroniczne wnętrzności komputerów, a w konsekwencji – i słabe dusze Ukraińców. Zakrewski westchnął, wspominając tę odległą epokę, kiedy jeszcze nie czuł się stary. Tymczasem limuzyna wjechała w wąski zaułek na zboczu Dniepru. Z lewej strony majaczyła gigantyczna tytanowa postać Matki Ojczyzny – co prawda, bez głowy, oderwanej kierowaną rakietą, która przyleciała z lewego brzegu. Bezgłowa Matka dumnie wznosiła tarczę, podziurawioną celnymi seriami pocisków przeciwpancernych. Ochroniarz otworzył ciężkie drzwi samochodu. Zakrewski, czując ból w stawach, powoli wydostał się z komfortowego zacisza, znajdując się w starym pomieszczeniu, podobnym do warsztatu jakiegoś kijowskiego samouka-blacharza, który może wyklepać wgniecione błotniki samochodu, przyspawać łaty do dziur pozostawionych przez serie z karabinów maszynowych i przemalować, jeśli trzeba, skradziony samochód. Andrij Ołeksandrowycz wpadł w objęcia syna Swiatosława – wysokiego pięćdziesięciodwuletniego pułkownika w wyblakłym, obdartym kamuflażu bez żadnych znaków rozpoznawczych. – Tato! – Swiatosław mocno objął akademika, który ironicznie pomyślał: scena z „Tarasa Bulby” Gogola. A w rzeczywistości był bardzo wzruszony.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ostrzeżenie przed przepaścią

Dobrze pamiętam falę oburzenia części naszej publiczności w odpowiedzi na „Czas smertochrystów” Jurija Szczerbaka. Padały kategoryczne głosy: ten utwór to prowokacja, ma przestępczy zamiar podważenia naszych dobrosąsiedzkich stosunków z Rosją (a „dobrosąsiedzi” już napadli na Ukrainę wojną). Szczerbaka czasami wręcz strach czytać ze względu na jego tragiczne proroctwa dotyczące wyzwań i zagrożeń dla Ukrainy, które albo już się spełniły, albo rysują się na politycznym horyzoncie. Właściwie historia naszej wspólnej choroby jest szczegółowo opisana także w jego publicystyczno-politycznych książkach „Ukraina w strefie turbulencji”, „Ukraina w epoce światowego sztormu”, „Ukraina w epoce wojnomiru”, ale to geopolityka, publicystyka polityczna, która najczęściej odstrasza przeciętnego czytelnika ogromem faktografii i dynamiką zderzenia idei. A obok – proza, która jakby kategorycznie odmawia bycia prozą wczorajszego czy dzisiejszego wzorca narracyjnego. Takie wrażenie wywoływał chyba tylko Orwell. Jurij Szczerbak – absolutnie unikalna postać w ukr- Borys Michajłowicz Barkas, Najwyższy Koordynator Dyrektoriatu LIBRU (Libertariańskiej Republiki Ukrainy), przewodniczący NIR (Narodowo-Imperialnego Ruchu), zwany „Cudotwórcą”, został ostrzeżony o zamachu przygotowanym przez garstkę młodych fanatyków z nikomu nieznanej organizacji „Anioły światła”. Członkiem tego ugrupowania został agent tajnej policji, który zatrudnił się jako menedżer w restauracji McDonald's na placu Lwa Tołstoja i śledził wszystkie ruchy nieudanych terrorystów. Barkas siedział w leżaku na balkonie pałacu prezydenckiego, który wznosił się na szczycie góry w Wyszhorodzie; przed Koordynatorem, owiniętym puszystym pledem podarowanym przez dyktatora Argentyny, rozciągał się widok na świętość państwa – Morze Kijowskie, które ratowało Dniepr przed ostatecznym odwodnieniem. Bezchmurne niebo, choć nadawało jego ciemnym wodom błękitny odcień, nie zdołało jednak sprawić, by zbiornik przestał mieć surowy, ponury, niemal zimowy wygląd. Westchnąwszy, Barkas pomyślał, że siedzenie w Wyszhorodzie to tradycja państwowa sięgająca czasów książęcych, odkąd stał tu pałac Jarosława Mądrego. „Sama Historia kreśliła linię od Mądrego do Cudotwórcy” – nieco patetycznie sformułował swoją myśl Barkas. Trzeba podpowiedzieć ją spichrzeniu, to znaczy jego pisarzowi przemówień. Barkas nie znał ani historii tej ziemi, ani topografii wydarzeń kluczowych, bo nie słyszał nic o wydarzeniach, których nie było – przynajmniej nic o nich nie wiedział. Wszystko, co pozostawało poza jego osobistym doświadczeniem życiowym Borysa Michajłowicza, nie istniało, zostało wymyślone przez kronikarzy czy tak zwanych historyków, którzy służyli różnym władcom i wykonywali ich rozkazy oraz zachcianki. Tego był mocno przekonany Najwyższy Koordynator, którego otaczali własni kronikarze i historycy, tworzący wzniosłe teksty jego przekazów telewizyjnych i internetowych skierowanych do narodu – różne, zależnie od politycznej celowości bieżącej chwili. Barkas dostrzegł cień na niebie, nadciągający od wschodu. Zbliżała się kosmiczna stacja „Ilon Mask” – ogromny czarny dysk na wysokości ponad czterystu kilometrów, który transmitował potężne sygnały globalnego internetu na ziemię. Choćby urzędowe „zagłuszarki” jak najmocniej starały się zniszczyć strumień wrogiej propagandy, wrogowie LIBRU (Barkas dumny był z nazwy swojego państwa, która niosła w sobie posmak wolności, „liberty”) potajemnie, mimo surowych zakazów, oglądali tę bzdurę. Jedyne, co pocieszało Koordynatora, to fakt, że wrogów pozostało niewielu: jakaś ohydna garstka niedobitków generała Baluka – nieprzejednani ukraińscy na-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Jurij Szczerbak. Martwa pamięć. Głosy i krzyki

ocaliści, rozgoryczeni liberalni inteligenci i niedorozwinięci młodzi awanturnicy, wychowani w Polsce, w tej kolebce odwiecznych wrogów Ukrainy. Westchnąwszy, Barkas przykrył zmarznięte nogi dodatkowym kocem, tym razem karpackim, i zabrał się do czytania tekstu wieczornego telewizyjno-internetowego orędzia do narodu w sprawie nieudanego zamachu na jego życie. „Drodzy współobywatele-libruniańczycy, nasza wolna i niepodległa ziemia dziś cudem uniknęła tragedii, zaplanowanej przez garstkę nieodpowiedzialnych i okrutnych zbrodniarzy, polskich agentów, którzy występują przeciwko powszechnemu ludowo-imperialnemu ruchowi, którego wysokim celem jest zjednoczenie wokół Kijowa wszystkich euroazjatyckich państw w celu stworzenia Imperium Kijowskiego – tego kontynentu jedności, pokoju i stabilności” – czytał Barkas pierwsze słowa orędzia. Myślał, w jakim stroju powinien pojawić się dziś wieczorem przed oczami milionów widzów. Postanowił – w ciemnofioletowym, niemal czarnym fraku, który dobrze podkreśli wagę chwili. Wyobraził sobie, jak jego długie jasne włosy, podświetlone od tyłu, aureolą świętości rozjaśnią twarz, nieporuszoną i natchnioną przez Boga, a tylko czarne oczy, głęboko schowane w oczodołach, chronione surowymi brwiami, pogrążone w wiecznym cieniu tajemnicy, których spojrzenia ludzie wstrzymywali oddech, odczuwając nieznany niepokój, jak zwierzęta przed trzęsieniem ziemi, sprawiały, że widzowie ogarniali się niezrozumiałym strachem przed zbliżającym się strasznym, lecz sprawiedliwym sądem. Tylko ostatni łotrzy, pozbawieni resztek sumienia, mogli podnieść rękę na narodowego ulubieńca, uzdrowiciela i cudotwórcę. Spojrzał na zegarek. Nowa zjawa pojawiła się na horyzoncie. Gigantyczna ciemnoczerwona chińska stacja kosmiczna „Konfucjusz” szybko zbliżała się do Morza Kijowskiego. Barkas przyjaźnie pomachał ręką, jakby spodziewając się, że astronauci go zobaczą. Stacja miała kształt nietoperza – ogromne skrzydła-anteny, rozpostarte nad ziemią, wysyłały świeże porcje wiadomości, dokładnie przeciwnych amerykańskim. Mieszkańcy kuli ziemskiej znajdowali się w schizofrenicznym podwójnym polu informacyjnym, tracąc wszelkie obiektywne punkty odniesienia prawdy. „Na czele tego obrzydliwego zamachu – czytał dalej Barkas – stoi znany awanturnik Swiatosław Zakrewski, najemnik amerykańsko-polskich służb specjalnych, dawny pułkownik wywiadu wojskowego generała Bałjuka. Bezpośrednią wykonawczynią zbrodni jest Tetiana Szelest, bezdomne, nieszczęsne, upodlone stworzenie, narkomanka i zwolenniczka LGBT, którą nasze służby specjalne już zatrzymały. Ona składa obciążające zeznania. Celem zamachu miał być Ja. Ale Opatrzność odwiodła rękę skrytobójców. Jak widzicie, jestem nieuszkodzony i pełen sił. Nie stałem się ofiarą bezlitosnych katów. Niestety, nie obyło się bez tragedii. Eksplozja pochłonęła życie dwóch ochroniarzy oraz przypadkowych przechodniów – siedmioletniej dziewczynki i jej matki. Czegoś takiego nie mogły dokonać anioły światła, lecz diabły ciemności”. Barkas zatrzymał się na chwilę i wyobraził sobie Tetianę – oszałamiającą piękność, gwiazdę ukraińskiej telewizji, która przeprowadzała z nim wywiad jeszcze wtedy, gdy był jedynie uzdrowicielem, kiedy zaczynała grzmieć jego sława cudotwórcy. Przypomniał sobie, jak Tania wychwalała go w swoich programach na „Kanale-plus”. W pamięci stanęły jej delikatne, piękne rysy twarzy, smagła barwa skóry i ciemnokasztanowe, pełne niebiańskiego piękna oczy. Zaproponował jej kolację w swojej podmiejskiej posiadłości w Koncza, lecz grzecznie odmówiła. Koordynator kontynuował czytanie swojego wieczornego wystąpienia: „Drodzy obywatele LIBRU! (Barkas wszelkimi sposobami unikał słowa „Ukraina”.) Mimo całej wagi zbrodni – próby mojego zabójstwa i destabilizacji naszego odrodzonego państwa – pozostaniemy najwolniejszym krajem świata. Przypomnę, że w LIBRU po ponurych latach wojennej dyktatury przywrócono wolność słowa, prawo do zrzeszania się obywateli i ich pokojowej działalności. Jesteśmy pierwszym państwem na świecie, w którym zlikwidowano więzienia, nie ma skorumpowanych sądów, a zamiast tego działa bezpośrednie sprawiedliwość ludowa. Zatem naród rozstrzygnie los garstki zdrajców-terrorystów, którzy nie powstrzymają naszego zwycięskiego marszu ku marzeniu – budowie demokratycznego wolnego imperium narodów planety, zjednoczonych ideałami stabilności, dobrobytu, pokoju

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...ony; nie widział syna prawie rok, odkąd ten przeszedł do podziemia i przeniósł tam laboratorium. „Ta” zamiast „Tatu” – tak od dzieciństwa nazywał go Swiat. Weszli do starego domu z końca dziewiętnastego wieku, zniszczonego, z dawnymi okiennicami, z zakurzonymi szybami, jakby nawet niezamieszkanego. Ale wewnątrz było dość schludnie. Na stole jadalnym, nakrytym na cztery osoby, stała butelka wódki; bochenek czarnego chleba był już pokrojony, na talerzu leżały przygotowane cienkie plasterki słoniny, na każdym z nich – starannie położony ząbek czosnku. W dużej glinianej misie parowały młode ziemniaki, sałatkę ozdabiały świeże pomidory i zielona cebula. „Skąd wzięli w marcu młode kartofle?” – pomyślał akademik i poczuł, że zgłodniał. Nic z tego, co stało na stole, nie mógł jeść ze względu na przewlekłe choroby starości, ale zrozumiał, że nic dziś nie powstrzyma go przed tak wystawnym jedzeniem kijowskich proletariuszy. Przy stole siedziało dwóch zbyt poważnych nieznajomych mężczyzn, którzy zdawali się nawet przy butelce wódki trzymać się jak na baczność, byli poważni i skupieni, przez co podobni do siebie, do tego zarośnięci trzydniowym zarostem, z jednakowymi nieprzeniknionymi, nieufnymi spojrzeniami. Zakrewskiemu z początku wydało się, że Swiatosław jest w tym towarzystwie za główną osobę – rozlewał wódkę, zachęcał wszystkich do jedzenia, jakby wydawał rozkazy. Pierwszy zaczął rozmowę: – Sytuacja na Ukrainie się pogarsza. Zbliżyliśmy się wplotnie do tej granicy, za którą – rozpad państwa, chaos i ruina, zagłada narodu ukraińskiego…– Samozagłada – wtrącił jeden z nieznajomych. – I demograficzna pustynia pośrodku Europy. Zostaną z nas tylko ziemie. Tak zwana strefa neutralna – lewobrzeżna Ukraina – faktycznie stracona. Reżim Barkasa prowadzi Ukrainę ku likwidacji. Zaprosiłem akademika Zakrewskiego (Swiatosław celowo nie nazwał go „ojcem”, by podkreślić chłodną obiektywność dyskusji, oddalenie od wszelkich więzów rodzinnych), by poinformował was o wynikach badań jego laboratorium. Proszę, panie akademiku… Swiatosław był pierworodnym z Łady – pierwszej żony Andrija Ołeksandrowycza Zakrewskiego. Rozwiedli się, gdy Swiatosław miał pięć lat. Stało się to pod koniec ubiegłego wieku, w ten zapomniany, niezrozumiały, przedhistoryczny czas, kiedy nad Chreszczatykiem unosił się siwy dym taniego rumuńskiego benzyny, kiedy nie było internetu ani telefonów komórkowych, kiedy hordy oszustów i awanturników zaczęły grabić Ukrainę, zamieniając ludzi pracy w nędzarzy. Zakrewski nazywał chłopca „Swiatem”, żona – Sławkiem. Od ojca Swiatosław odziedziczył zdolność oględnego analizowania sytuacji, odnajdywania wewnętrznego związku w pozornie beznadziejnie splątanych, sprzecznych wydarzeniach; od matki przejął surową odpowiedzialność za swoje czyny – to, co później złożyło się na kodeks honoru oficerskiego dowódcy Zakrewskiego. Od kogo odziedziczył wojowniczość – nie wiadomo. Ale te cechy kryły się w milczącym dziecku, które zafascynowało się samotnym, samurajskim sportem – sztuką walki obronnej i ofensywnej, gdzie twoje życie zależy nie od broni automatycznej, lecz od błyskawicznych skoków i uderzeń nogami, od umiejętności odnalezienia śmiertelnie bezbronnej strefy na ciele wroga i trafienia w nią: skroń, oko, szyja, serce, splot słoneczny, jaja, które niewiadomo dlaczego Bóg wyniósł to na zewnątrz, nie schował w środku miednicy. Ojciec Świętosława, uciekając przed nędzą i samotnością, wyjechał do Polski, gdzie znalazł pracę w laboratorium Uniwersytetu Wrocławskiego. Po kilku latach wrócił do Kijowa i poznał nastolatka – obcego, zamkniętego w sobie Świętosława, który oddanie, choć bez okazywania czułości, kochał swoją matkę; ten niechętnie, stopniowo pogodził się ze zdradą ojca, a wkrótce, poznawszy go bliżej, uległ urokowi jego intelektu. Zakrzewski zapoznał Świętosława z bratem Myrosławem – z nowego małżeństwa. Bracia nazywali się nawzajem „Swiat” i „Myr”, a starszy – „Swiatu” – lubił rolę lidera, autorytatywnego zaczynali­sty, na którego młodszy braciszek patrzy zakochanymi oczami. Świętosław chodził w mundurze Kijowskiego Wojskowego Liceum im. Bohuna, dokąd oddała go samotna matka, która ledwo wiązała koniec z końcem za groszowe wynagrodzenie naukowego pracownika, odmawiając pomocy Zakrzewskiego. Później, kiedy Andrij Ołeksandrowicz rozwiódł się z drugą żoną, Myrosław i Świętosław zbratali się jeszcze mocniej w swojej miłości i nienawiści do ojca. Zbliżyły się też ich matki. U trzeciej żony akademika znowu urodził się syn, którego nazwano Rostysławem, Rostykiem. Dorastał jako samotnik, z braćmi się nie kontaktował, z ojcem, który wkrótce odszedł z rodziny, również nie utrzymywał kontaktów. Zakrzewski kiedyś, w szczerej – jedynej chyba w życiu – rozmowie ze Świętosławem, którego bardzo kochał, powiedział, że życie jego ojca przypomina los włóczęgi, który nocuje na dworcu – za każdym razem na innym, ale zawsze brudnym, gwarnym, śmierdzącym, gdzie śpisz na twardych ławkach, wyściełanych starymi kartonowymi płytami z pudeł; śpisz krótko, dopóki nie poczujesz szorstkiego szturchnięcia policjanta, który pędzi cię na zimny przedświtowy peron, gdzie drżysz w oczekiwaniu na jakiś nieznany pociąg. I nie wiadomo, dokąd cię zawiezie. Świętosławowi zrobiło się przykro za ojca, kiedy usłyszał to wyznanie. Działo się to w dwa tysiące czterdziestym roku, podczas stých piątych urodzin akademika Zakrzewskiego, które hucznie obchodzono w hotelu „Narodowy”, gdzie wzięli udział nawet generał-hetman Baluk, wojskowy komendant Ukrainy, a także mnóstwo najwyższych urzędników rządu, generałów – ludzi obcych, obojętnych na los akademika i jego odkryć, ale żądnych kamer telewizyjnych, propagandowego zgiełku, podnoszonego wokół Dnia urodzin Zakrzewskiego. Nic nie rozumiejąc z jego odkryć naukowych, ci ludzie hojnie udzielali wywiadów, chwaląc jubilata i nie zapominając o sobie. – Proszę was – powtórzył Świętosław, spojrzawszy na ojca. Zakrzewski zdążył trochę zjeść, nawet upił wódki, jakby na stypie, bo poczuł na ustach gorycz. – W ciągu ostatnich lat nasze laboratorium prowadziło badania wpływu sygnałów telewizyjno-komputerowych na organizm człowieka. Szczególnie interesował nas fenomen Barkasa. Przecież zgódźcie się: cokolwiek byśmy mówili, nie zabójstwo generała Baluka, nie wojskowa akcja kontrreformacji odegrały decydującą rolę i zmieniły trajektorię Ukrainy, lecz wybory Barkasa. Spójrzmy prawdzie w oczy: były całkowicie demokratyczne, a wyniku nie sfałszowano. Osiemdziesiąt pięć procent wyborców zagłosowało na Barkasa. Naród ukraiński w pełni świadomie go wybrał. Zdumiewające, zgadzacie się? Obecni odpowiedzieli mu milczeniem. Nikt z nich nie dotknął ani wódki, ani jedzenia, które stygło na talerzach. Zakrzewski żałował, że nie powstrzymał apetytu. – Powiecie, że Barkas swoim magicznym spojrzeniem i hipnotycznym talentem uzdrowiciela, swoją popularnością cudotwórcy zmusił cały naród do głosowania na niego. Czyż nie tak? I tak myśleliśmy, zaczynając badania. Przestudiowaliśmy wszystkie materiały z wcześniejszej praktyki Barkasa od samego początku jego działalności. Wynurzył się gdzieś na bessarabskich stepach. Nic nie wiemy o jego pochodzeniu, jego wykształceniu. Mroczna przeszłość. Mówią, że pracował jako sanitariusz w szpitalu psychiatrycznym i widział, jak lekarze popadają w obłęd pod wpływem swoich pacjentów. Znaleźliśmy pierwsze nagrania telewizyjne wystąpień Barkasa w klubach małych miasteczek, kiedy leczył starszych ludzi i pomagał bezpłodnym matkom zajść w ciążę. Widzieliśmy, jak kobiety padają mu do stóp, całują jego dłonie. Leczył impotentów mężczyzn, napełniał ich siłą seksualną. Ale nigdy nie zajmował się polityką. Nigdy. Potem zniknął bez śladu, a w dwa tysiące czterdziestym pierwszym roku znowu pojawił się na jednym z ogólnokrajowych kanałów telewizyjnych. Już nie tylko jako cudotwórca, uzdrowiciel, ale też jako filozof-rewolucjonista. Jego program nazywał się „Czym jest prawda?” i odniósł szalony sukces. Dlaczego? Jak myślicie? Uczestnicy narady znów surowo milczeli. – Dlatego że znosił strach przed śmiercią. Najważniejsze egzystencjalne uczucie każdego człowieka – strach przed umieraniem, niechęć do śmierci – powiedział cicho, lecz powoli i wyraźnie akademik Zakrzewski. Świętosław, wysoki, muskularny mężczyzna z idealnie ogoloną czaszką i długą rudą brodą (ktoś mu powiedział, że jest podobny do wikinga, i był tym dumny), słuchał ojca, którego dawno nie widział, czując twardą wagę i mało przyjemną prawdziwość jego słów. Koledzy Świętosława, którzy przygotowywali zabójstwo Barkasa i wojskowy przewrót, uważali Najwyższego Koordynatora za drobnego samozwańca, kolejnego „toczącego się kamienia”, przyniesionego na Ukrainę obcymi wiatrami, nędznego awanturnika, którego wyniki wyborów sfałszował ruch narodowo-imperialny. Opozycjoniści ogłosili Barkasa marionetką w rękach nowojorskiego mafiosa Drofy, który pochodzi z Kijowa. Świętosław z zdumieniem przekonał się, że jego ojciec, mimo podeszłego wieku, nie popadł w starczą niemoc, zachował żywą pamięć i siłę myśli. Stary Zakrzewski – niewysoki (Świętosław rzucająco się różnił od ojca), łysy, pokryty białym puszystym zarostem, z ustami, które bez przerwy były w ruchu, jakby akademik Andrij Ołeksandrowicz co chwila bezgłośnie rozmawiał sam ze sobą, zdumiewał tych, którzy go nie znali, ukrytą energią, która czasem wyrywała się na zewnątrz podczas sporów. Wtedy spokojny, rozważny akademik nagle przemieniał się w obcą, grzmiącą istotę, gotową zniszczyć wszystko wokół. Za to pokojowo nastawieni obywatele nauki nazywali go wariatem, nienormalnym, i przekręcili jego nazwisko na „Zakrwawiony”. Świętosław pomyślał, jak bardzo kocha ojca i jak jest z niego dumny. Jednocześnie – jak bardzo jest od niego daleki... – Jeśli wszystkie religie uspokajały człowieka, zapewniały, że po śmierci istnieje nieśmiertelność, Barkas poszedł inną drogą. Powiedział, że życie to sen i wszystko w nim jest nierzeczywiste. Także śmierć. „Zapomnijcie o niej” – szeptał. Ale to tylko uboczne obserwacje. Najważniejsze jest co innego. My w laboratorium zauważyliśmy, że po dwa tysiące czterdziestym pierwszym roku aż do wyborów w czterdziestym trzecim pojawiły się nowe aspekty związane z postacią Barkasa. Po pierwsze, znacznie wzrosła liczba wizerunków Barkasa, multiplikowanych na ekranach różnych gadżetów. Czy chcecie obejrzeć materiały dokumentalne o I wojnie światowej, czy interesujecie się cygańskim romansem albo losem kanibali Indonezji – tak czy inaczej natrafiacie na Barkasa: fragmenty jego wystąpień, jego konferencji prasowych, jego sugestii. A po drugie, – i to najważniejsze, – wzrosła sugestywność jego wpływów na jednostkę czasu oraz energia promieniowania, którą oblicza się według specjalnego wzoru. I – uwaga… Akademik Zakrzewski wstrzymał przemowę, choć jego usta wciąż się poruszały, jakby przekazywał jakieś informacje głuchoniemym, którzy umieli czytać z ust. Nikt się nie poruszył – wszyscy i tak byli pełni uwagi, bo nie rozumieli, dokąd zmierza akademik, opowiadając o Barkasie. Oni i bez tej opowieści byli przekonani, że Barkasa – tego pieprzonego skurwysyna, agenta ORDY i marionetkę Drofy, skądkolwiek by pochodził i kogokolwiek by uzdrawiał, trzeba zniszczyć: on ze swoją bandą pchał Ukrainę ku przepaści. O czym tu dyskutować? I po co się zebraliśmy tutaj, ryzykując życiem? Słuchać fantazji starego akademika, w którego głowie już chodzą przywidzenia? Czy szykować powstanie? Tak myślał niejeden z obecnych. – Rozumiem was – powiedział chłodno Zakrzewski, zerkając na surowych mężczyzn przy stole. – Jesteście ludźmi wojskowymi, myślicie, jak zniszczyć reżim Barkasa, zabić ich. Zabijecie – i co potem? Czy popierają was Ukraińcy? Bo władza nie trzyma się na bagnetach, lecz na wierze ludzi. Właściwie oto co najważniejsze: w zeszłym roku nasze laboratorium stwierdziło, że programy Barkasa emitują szczególny wirus. Wirus bezpamięci. Długo nie wierzyliśmy, myśleliśmy, że Barkas i jego zwierzchnicy zastosowali broń hipnotyczną. Lecz w końcu przekonaliśmy się, że to sztucznie wytworzony wirus, zrodzony w otchłani elektroniki. Prawdziwy wirus RNA w kształcie kuli pistoletowej, która, wnikając do mózgu, działa jak kula dum-dum: niszczy neurony i synapsy mózgu, sterylizuje ludzi, zabijając pamięć i zdolność myślenia racjonalnego, obiektywnej analizy wydarzeń. Najważniejsze, że ten wirus, wydostawszy się na zewnątrz, pokonawszy barierę kanału telewizyjnego czy ekranu komputera i zakaziwszy człowieka, przenosi się dalej, od człowieka do człowieka, wywołując najpierw lokalne ogniska zakażenia, które nazwaliśmy „chorobą zapomnienia” – „no memory disease” – a potem rozpala pożar ogólnonarodowej epidemii. Wyizolowaliśmy ten wirus i nazwaliśmy go „EVN NMV–45/01”, czyli elektronicznie zrodzony wirus człowieka wywołujący utratę pamięci. Zdążyliśmy zbadać genom, poznaliśmy mechanizmy przenoszenia. Oto ten wirus. Akademik wyjął z wewnętrznej kieszeni starej, kiedyś zielonej, modnej wśród ekologów, a teraz wyblakłej kurtki, kupionej jeszcze w Polsce, płaski flakonik z ciemnego szkła, nieco podobny do niezmiennego towarzysza alkoholików – zgiętą aluminiową płaską buteleczkę na ulubiony napój. – Wirus przechowujemy tutaj, na hodowli tkanki mózgowej – wyjaśnił, ostrożnie chowając flakonik. – To pierwszy na świecie zaobserwowany przypadek przejścia komputerowego, sztucznie wytworzonego wirusa na człowieka. To odkrycie o światowym znaczeniu i jesteśmy z niego dumni. Zamierzamy przekazać próbki i opis Światowemu Komitetowi Wirusologów i opublikować artykuł w „Nature”. Uważamy, to, że to bojowy wirus, zastosowany w celu zniszczenia narodu ukraińskiego. A Barkas i jego ludzie są rozprzestrzeniaczami tego wirusa. Zresztą to oni są też pierwszymi ofiarami tej zarazy. Dlatego zasługują na surową karę. – Co konkretnie proponujecie? – spytał po krótkiej chwili milczenia jeden z dwóch nieznajomych mężczyzn. – Zaprzestać naszej walki, zmiłować się nad Barkasem i pozwolić mu dalej szerzyć epidemię? Zgodzić się na zagładę Ukrainy? Zakrewski znów poczuł napad głodu („Pewnie poziom cukru we krwi wzrósł”, – pomyślał), więc nadział zimny ziemniak na widelec. – Powiedziałem to, co powiedziałem. To jest odkrycie na skalę światową, które pokazuje, dlaczego człowiek może wyrzec się swojej przeszłości, swojej pamięci historycznej, tego, co przemienia stado człekokształtnych istot w lud. Naród. Ja nie jestem wojskowym, wnioski wyciągnijcie sami. Ale czynnik epidemii bezpamiętności będziecie musieli uwzględnić. Inaczej nie utrzymacie długo władzy. Ludzie odeślą was jak najdalej. – A dlaczego wy, wasi współpracownicy, my, uczestnicy ruchu oporu, nie zachorowaliśmy na tę chorobę? – ironicznie rzucił drugi nieznajomy. Nie Swiat, lecz on zapewne jest najważniejszym szefem, uznał Zakrewski. Jego syn Świętosław milczał: albo znał tajemnicę odkrycia Zakrewskiego, albo przestrzegał subordynacji w obecności starszych oficerów. – A dlaczego dziesięć-piętnaście procent populacji nie choruje podczas epidemii grypy, SARS-u, MERS-u, dżumy, COVID-u, gruźlicy, AIDS? – zapytał Zakrewski. – Istnieje wrodzona odporność. Gdybyśmy zachorowali, siedzielibyśmy teraz na naradzie u Barkasa w zarządzie narodowej żandarmerii i myśleli, jak zniszczyć Ruch Oporu. – Uważacie Ukraińców za idiotów, niezdolnych do przeciwstawienia się bezpamiętności? – nacierał pierwszy nieznajomy, na którego czole akademik dostrzegł głęboką bliznę. Barwa jego głosu trąciła metalem i brzmiała tak, jakby miała sztuczne pochodzenie. Zakrewski przypomniał sobie, że słyszał o tym człowieku, którego zwano „szalonym Jaremą” – za odwagę i okrucieństwo w wyniszczaniu wrogów podczas operacji powstańczych. – Jestem przekonany, że odsetek beznarodowego planktonu wśród Ukraińców był i pozostaje bardzo wysoki. W przeciwieństwie do Polaków, Węgrów, Niemców, Żydów, Chińczyków. Rozpuszczano nas, denacjonalizowano przez kilka wieków z rzędu, a potem jeszcze zainfekowano tym wirusem. – Czy możecie stworzyć szczepionkę przeciwko tej zarazie? – nie ustępował „szalony Jarema”. Zakrewski pokręcił głową. – Nie. To nie jest takie proste. Działając w podziemiu, nie możemy nawet szybko zarejestrować nowego wirusa. A o laboratoryjnych i klinicznych testach szczepionki nawet nie ma co mówić… W najlepszym razie miną trzy lata. Jarema władczo położył dłonie na stole. Zakrewski zobaczył zamiast prawej dłoni kikut z zachowanym kciukiem. – Dziękujemy, panie akademiku, za bardzo cenną informację. Ruch Oporu udzieli waszemu laboratorium całego możliwego wsparcia. A my – Jarema obrzucił spojrzeniem oficerów – wyciągniemy odpowiednie wnioski. Jasne, że trzeba się spieszyć. Narada zakończona. Wstał i w milczeniu wyszedł zza stołu. Akademik zrozumiał, że się pomylił: dowodził tu właśnie „szalony Jarema”, a nie ten nieznajomy, który pierwszy zapytał, co robić. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

otaczającego świata na podstawie wartościowej treści kultury narodowej. Szczególnie w naszych dniach, w okresie „przewartościowania wartości”, wyzwań globalizacyjnych, kiedy niwelowanie, wyrównywanie form rozumienia i istnienia ludzkiego bytu grożą utratą, według S. Kierkegaarda, przez ludzką istotę własnego Ja, a przez etnos — swojego narodowego obrazu, kultury narodowe nabierają wyjątkowego znaczenia w dążeniu człowieka nie tylko do tego, by nie zgubić siebie jako duchowej jednostki, ale także by samorealizować się dzięki narodowym wartościom duchowym i priorytetom. Jak twierdził Serhij Krymski, „naród jest decydującą sferą funkcjonowania kultury”, a „kultura istnieje tylko w narodowej postaci, ponieważ naród jest wyspecyfikowanym autoportretem ludzkości i jednocześnie historyczną osobowością...”3. Zatem przyswajanie kultury przez jednostkę dokonuje się przede wszystkim w celu nawiązania i zapewnienia duchowych więzi między wewnętrznym światem człowieka a formami istnienia świata zewnętrznego, świata przyrody, świata otoczenia. Dzięki kulturze i edukacji jednostka samorealizuje się, wewnętrznie wznosi się do poziomu harmonii z uniwersalnym, z Absolutem, daje jej „możność poprzez narodowe przenikać uniwersalne, czyli załamywać ogólnoludzkie doświadczenie w narodową hipostazę bytu”4. Właśnie wystąpienia Heorhija Filipczuka w Mariupolu, moje z nim częste rozmowy, zainspirowały mnie do tych rozważań o edukacji ekologicznej, o ekologicznym przejrzeniu i wychowaniu narodu, a właśnie tym zagadnieniom poświęcił Heorhij Filipczuk monograficzne badanie „Filozofia edukacji ekologicznej zrównoważonego rozwoju”. …Mieszkaliśmy niedaleko od Mariupola – na bazie pułku „Azow” w Urzufie, gdzie wieczorem, po powrocie z miasta, witał nas porywisty, z deszczem wiatr znad Morza Azowskiego. W ten ostatni wieczór naszego pobytu wśród żołnierzy-ochotników w pułku ogłoszono żałobę. Setki azowców ustawiły się na placu. Płonęły wzburzone gwałtownymi podmuchami wiatru pochodnie, powiewały bojowe sztandary. Ciemność i głucha, żałobna cisza. Dowódca pułku „Redis” wygłosił słowo pożegnalne nad trumną towarzysza broni, wojownika „Wołyna”. Trzykrotna salwa z karabinów – i szeregami przetoczyło się głośne „Chwała bohaterom! – Śmierć wrogom!”. Setki azowców jeden po drugim podchodziły do trumny swojego towarzysza, klękały na chwilę, dotykając ręką trumny, i milcząc przechodziły dalej. My, ja, Heorhij Filipczuk i Leonid Toma, również w tym żałobnym pożegnaniu szliśmy za bojownikami, przeżywając szczególne wzruszenie i poczucie niepokoju, niebezpieczeństwa. Obok, całkiem blisko, kilka kilometrów od Urzufu zaczyna się linia frontu. O wojnie i zagrożeniu nową inwazją rosyjskich agresorów na Mariupol świadczy uszkodzony w wyniku bombardowania w styczniu 2015 roku mikrorejon Wschodni, położone niedaleko, niemal całkowicie zniszczone Szyrokine. Właśnie tam, wśród żołnierzy-ochotników „Azowa”, szczególnie w dramatycznych chwilach pożegnania z azowcem „Wołynem”, poczuliśmy, że pokój w kraju nadazowskim jest względny. Raz po raz spoglądałem na Heorhija Filipczuka i widziałem, jak skamieniała od emocjonalnego napięcia i przeżycia jego twarz. Czuło się, że budził się w nim instynkt mściciela, bojownika gotowego w tej samej chwili rzucić się do walki, pójść do ataku na wroga. Byle tylko zabrzmiało wezwanie, byle tylko padł rozkaz. Czyż nie wtedy, podczas niezwykle poruszającego żałobnego rytuału pożegnania z wojownikiem „Wołynem”, przekonałem się, jak przenikliwie symbolicznym było ochrzczenie dziecka w Dniu Świętego Mikołaja przez Heorhija na cześć Jerzego-Zwycięzcy. Ale kiedy wspominałem wystąpienia Heorhija Filipczuka w Mariupolu, jego obsesyjne oddanie każdej pracy na rzecz Ukrainy – od szkolnego nauczyciela historii, metodyka historii i prawa, inspektora szkół, naczelnika obwodowego zarządu na rodzinnej Bukowinie do przewodniczącego Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej, przewodniczącego komitetu Rady Najwyższej Ukrainy, Ministra ochrony środowiska Ukrainy – to mimowolnie wypływało w pamięci jeszcze drugie znaczenie imienia Heorhij, które jest zapożyczone z języka greckiego i pochodzi od rzeczownika „rolnik”, utworzonego z podstaw rzeczowników „ziemia”, „praca”, „robota”. Takim właśnie jest Heorhij-Jurij Filipczuk, nauczyciel, pedagog, siewca i obrońca dobrego, wiecznego, niepokonanego ukraińskiego Słowa, wielki pracownik-pionier na niwie edukacji narodowej, który uważa za najwyższy humanitarny obowiązek obywatelski wychowywać w ukraińskim człowieku miłość do języka ojczystego, kultury narodowej, pamięci historycznej, narodowych i duchowych świętości, szacunek do własnego „Ja”, swojego Rodu, Narodu, Ukrainy. Mykoła ŻULYNSKYJ 1 Filipczuk Heorhij. Nacietworczist oswity. Czerniowce: „Zełena Bukowyna”. 2014. — S. 84. 2 Krymski Serhij. Pid syhnaturoju Sofiji. — K. : Wydawnyczyj dim „Kyjewo-Mohylanska akademija”, 2008. — S. 258. 3 Tamże. — S. 85. 4 Tamże. — S. 422.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Godny swojego rodu i narodu», s. 1

Godny swojego rodu i narodu

Zakończenie. Pocz. na str. 1. Właśnie dlatego, że część Ukraińców, zwłaszcza mieszkańców Krymu, Donbasu, Nadazowia, była zainfekowana duchem kolonialnej wtórności, fałszywą ideą braterstwa z narodem rosyjskim, „wiecznotrwałą przyjaźnią” ze „starszym bratem”, doszło do agresji putinowskiej Rosji na Krym i Donbas, nastąpiła okupacja tych ukraińskich terytoriów. Aby zabezpieczyć się przed nowymi agresjami, zarówno informacyjnymi, jak i wojskowymi, przede wszystkim ze strony północnego sąsiada, konieczne jest kształtowanie tożsamości narodowej, argumentowane odrzucanie obcych ideologemów, wychowywanie ukraińskiego narodu zgodnie z wartościami ukrainocentryzmu i europeizmu. To główne zadanie, podkreślał akademik-pedagog Heorhij Filipczuk, które stanęło obecnie przed elitą narodową – nauczycielami, pedagogami, pisarzami i filozofami, żołnierzami i działaczami kultury. „Wychowanie narodu – najbardziej państwowotwórcza »reforma«” – zwracał się do wykładowców uniwersyteckich, studentów, pracowników kultury autor prac „Edukacja narodowa: osobowość i społeczeństwo”, „Narodowotwórczość edukacji”, „Tożsamość narodowa: wymiar kulturowo-edukacyjny”, „Filozofia edukacji ekonomicznej zrównoważonego rozwoju”, „Ukraińskość: źródła, wyzwania, odpowiedzi”. Heorhij Filipczuk obdarowywał uniwersytety, biblioteki Mariupola, bibliotekę pułku „Azow” tymi i innymi swoimi pracami, w szczególności wydrukowanymi przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki trzema publicystycznymi książkami z serii „Ducha nie gaście”, broszurami-„motylkami” „Pedagogika osobistej i narodowej Godności”, „Świecenie Kulturą”, „Czym my?.. Czyimi synami?”, wzywając, by „nie zapomnieć, zachować i wzmocnić ducha narodowego ludu”. Bo, jak twierdzi ten uczony i pedagog, „tworzenie duchowości narodu, uczłowieczanie człowieka” należy uważać za najważniejsze zadanie współczesnej ukraińskiej edukacji narodowej. Byłem mile zaskoczony, z jaką uwagą przyjmowano emocjonalnie wrażliwe i konceptualnie jasne wystąpienia Heorhija Filipczuka, sam słuchałem z nieustającym zainteresowaniem i myślałem, utwierdzając się w przekonaniu, że tylko ideały i wartości narodowe są w stanie zagwarantować zachowanie tożsamości narodowej, ochronić duchowość i moralność przed kosmopolityczną korozją, przed destrukcyjnym wpływem globalnej subkultury oraz nie dopuścić do wciągnięcia nas w system unifikacyjnych „wyrównań” kontekstów kulturowych. Dlatego tak ważne – i jak tu nie zgodzić się z Heorhijem Filipczukiem – jest nie zgubić, zachować ducha narodu, ducha narodowego. Właśnie w tym celu autor książki „Narodowotwórczość edukacji” proponuje wprowadzenie do edukacji paradygmatu narodowo-kulturowego, dzięki któremu można i należy przezwyciężyć dyskomfort społeczny, duchowy i polityczny w społeczeństwie. Oznacza to konieczność zdecydowanego odrzucenia nihilizmu narodowego, bezduchowości, separatyzmu politycznego oraz kształtowania na jakościowo wyższym poziomie świadomości obywatelskiej i politycznej narodu, pielęgnowania godności narodowej, honoru, poczucia dumy z Ukrainy, szacunku do własnej historii, kultury, nauki, duchowości własnego narodu. Skuteczne rozwiązanie zadań edukacyjnych jest niemożliwe bez wprowadzenia państwowej kulturowo-edukacyjnej polityki językowej, bo jak podkreślał W. von Humboldt, „język narodu – to jego duch, a duch narodu – to jego język”. Język zajmuje szczególne miejsce w systemie ludzkiego duchowo-praktycznego poznania i opanowywania świata. Heorhij Filipczuk w swojej działalności naukowo-edukacyjnej wiele uwagi poświęca rozwojowi języka ojczystego, wzmocnieniu jego szczególnej misji jako konsolidatora narodu i jako przekaźnika wartości kulturowo-duchowych narodu ukraińskiego. Broni on priorytetu językowo-kulturowego edukacji, uzasadnia tezę o języku państwowym jako czynniku konsolidacji i bezpieczeństwa, nalega na antropocentryzm i kulturocentryzm w polityce edukacyjnej, rozwija system argumentów na korzyść zasady narodowości, która powinna być kluczowa w edukacji narodowej, bo bez narodowości „niemożliwe jest tworzenie istoty systemu wychowawczego etnosu, narodu, nacji, zbliżonej do Człowieka”1. Uczony-pedagog jest przekonany, że od dawna dojrzała potrzeba humanizacji i humanitaryzacji edukacji na wszystkich jej poziomach, uduchowienia samego procesu zdobywania wiedzy, pielęgnowania twórczej osobowości, dla której wartości duchowe powinny być decydujące. Dlatego strategiczne kierunki polityki edukacyjnej powinny być uzgadniane z logiką interesów narodowych i doświadczeniem przede wszystkim krajów europejskich. Duchowo dojrzała osobowość świadomie dokonuje wyboru swojego własnego obrazu, sensu swojego bytu, swojego przeznaczenia w świecie. I jeśli podążać za Goethem i uważać, że człowiek – to „natura od wewnątrz” samej siebie, to nieuchronnie pojawia się problem współzależności bytu człowieka i natury. I człowiek nie może być rozpatrywany jako siła zewnętrzna wobec natury, skierowana na jej przekształcenie czy udoskonalenie w swoich egoistycznych interesach. Człowiek powinien szukać możliwości i dróg włączenia ludzkiego rozumu w system żywej natury w imię osiągnięcia jedności życia, planety, instynktu i ducha, w imię tworzenia cywilizacji noosferycznej. Heorhij Filipczuk w swoich wystąpieniach poświęcił wystarczająco dużo uwagi problemowi kształtowania świadomości ekologicznej, kultury i całościowego światopoglądu ekologicznego, edukacji i wychowania ekologicznego, nalegając na konieczność zdobywania wiedzy naukowej o naturze, o środowisku naturalnym oraz zasadach harmonijnego rozwoju człowieka i otoczenia. Człowiek powinien uświadomić sobie swoją osobistą odpowiedzialność ekologiczną, osiągnąć świadome rozumienie wzajemnych powiązań między kulturą a otaczającym środowiskiem naturalnym. Heorhij Filipczuk z wysokości swojego doświadczenia państwowego jako deputowany ludowy Ukrainy trzech kadencji, przewodniczący Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej, minister ochrony środowiska naturalnego, w sposób naturalny doszedł do wniosku, że edukacja i wychowanie ekologiczne powinny być jednym z priorytetowych kierunków polityki państwowej, a samo państwo jest zobowiązane jasno określić swoje obowiązki wobec natury w imię osiągnięcia harmonii, całości między wspólnotą ludzką a wspólnotą naturalną. Taką koncepcję relacji między społeczeństwem a otoczeniem konsekwentnie broni obecnie europejska myśl ekologiczna, ruchy ekologiczne, wspólnota naukowa. Kultura ekologiczna, jak każdy inny niezmiennik kultury, skierowana jest na osiągnięcie nowych horyzontów duchowych, na kształtowanie w człowieku wyższych jakości nowych sensów życiowej aktywności człowieka. Przecież w naszych czasach natura jest szczególną sferą ludzkiej odpowiedzialności, w dużej mierze pomaga ona w odkrywaniu nowych źródeł sensu życia w warunkach jego katastroficznej dewaluacji, stymuluje uświadamianie przez człowieka jego głównej roli w wypracowaniu strategii współistnienia w harmonijnej jedności wszystkich systemów noosfery. Właśnie ludzki rozum jest zobowiązany opracować „nową ideologię noosferyczną ludzkości” (Serhij Krymski), u podstaw której powinno leżeć „rozumienie pokrewieństwa systemów ludzkich, zwierzęcych i planetarno-ekologicznych noosfery”2. W wyniku współtworzenia, harmonijnego współistnienia natury i człowieka możliwe jest jakościowo nowe wzniesienie ducha, osiągnięcie wyższego poziomu duchowego opanowania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Bohdan Kozak: „Kiedy artysta ma talent, wiek nie ma żadnego znaczenia…” (Trzy wspomnienia, zainspirowane książką Bohdana Kozaka i książką o nim)

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Serhij Danczenko nie zamknął przede mną swojej duszy…” Pod koniec ubiegłego roku we Lwowie ukazały się dwa wspaniałe wydania (Kozak B. W labiryntach historii ukraińskiego teatru. Lwów : Wydawnictwo LNU imienia Iwana Franki, 2020. 386 s.; Bohdan Kozak. Aktor, pedagog, naukowiec. Lwów, 2020. 260 s.), dedykowane jubileuszowi wybitnego lwowianina Bohdana Mykołajowycza Kozaka — artysty ludowego Ukrainy, akademika Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, aktora Lwowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Marii Zańkoweckiej. W pierwszej książce zebrano badania teatrologiczne Bohdana Kozaka. Od razu przyciągnął mnie rozdział „Osobowości”, w którym autor opowiada o wielkich ukraińskich mistrzach Mykole Sadowskim, Marii Zańkoweckiej, Lesiu Kurbasie, Borysie Tiahnie, Ołeksie Ripce... Nie powtarza już znanego na swój sposób, chociaż jego wizja sama w sobie byłaby bardzo interesująca, lecz wykłada wyniki własnych badań naukowych i nowych odkryć! Powiedzmy, błyskotliwy szkic o dwóch semestrach nauki młodego Lesia Kurbasa na Uniwersytecie Wiedeńskim w latach 1907–1908 został napisany na podstawie dokumentów archiwalnych, przede wszystkim własnoręcznych zapisów zwykłego słuchacza wydziału filozoficznego... Moją uwagę przykuł unikalny esej „Kreski do twórczego portretu Serhija Danczenki”, bo przecież dobrze znałem Serhija Wołodymyrowycza w ostatnich latach jego życia, wielokrotnie spotykałem się z nim podczas pracy nad książką „Teatralny tandem (Fenomen Danczenki — Stupki)”, która ujrzała światło dzienne we Lwowie w 2000 roku. Dlatego jestem w stanie ocenić poruszającą pełnię tych wierszy Bohdana Kozaka o Serhiju Danczence i sobie: „W 1978 roku nie pojechałem z nim do Teatru im. Iwana Franki. Przy kawie w „Złotym koguciku” odbyliśmy długą i szczerą rozmowę. Zawsze rozumieliśmy się nawzajem, on nie zamknął przede mną swojej duszy, nie zamknął też drzwi teatru, do którego przeszedł pracować. W każdej chwili mogłem tam wejść”. Jak wiadomo, z grupą zańkowczan do Kijowa przeniósł się także Bohdan Stupka, a kongenialny Bohdan Kozak nie mógł i nie chciał zostawić mamy (ona kategorycznie odmówiła opuszczenia Lwowa), i to budzi we mnie podziw dla syna, który przyniósł światową sławę rodzinnemu teatrowi na lwowskiej scenie. Serhij Danczenko, który, według sprawiedliwych i trafnych słów Bohdana Kozaka, myślał wielkoskalowo, państwowotwórczo, sprawdzając postęp ukraińskiego teatru z rozwojem teatru europejskiego, w latach 70. w hipostazie głównego reżysera wzniósł we Lwowie niepowtarzalny akademicki Teatr imienia Marii Zańkoweckiej. Przyjechawszy do stolicy, Danczenko nie tylko uratował od twórczego upadku Kijowski Akademicki Teatr imienia Iwana Franki, ale także podniósł go na światowe koturny. Bohdan Mykołajowycz z wdzięcznością opowiada o tym, że właśnie Serhij Wołodymyrowycz wznowił w 1974 roku funkcjonowanie studia teatralnego w ich teatrze, a wyjeżdżając do Kijowa, poprosił go o dokończenie nauki ze studyjczykami swojego kursu, którego absolutorium odbyło się w 1979 roku: „Właśnie z jego lekkiej ręki rozpocząłem swoją działalność teatralno-pedagogiczną”. W tym epizodzie, jak w bursztynie, zastygło ogromne zaufanie Nauczyciela do utalentowanego ucznia. Bohdan Kozak w pełni je usprawiedliwił, przez kilka dziesięcioleci wykładając mistrzostwo aktora, kierując ponad 20 lat katedrą teatrologii i mistrzostwa aktorskiego, stworzoną przy wsparciu Iwana Wakarczuka — rektora Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki. Wielki Serhij Danczenko uważał, że w aktorach ukraińskiego Teatru Narodowego naród powinien oglądać siebie, sobą się zachwycać i siebie doskonalić. Moim zdaniem, Bohdan Kozak był i pozostaje wybitnym potwierdzeniem tych mądrych słów. „Aktorowi podlega tylko chwila współczesności…” W mojej książce „Bohdan Stupka. Biografia” (2012) jest rozdział „Bohdan Kozak o Borysie Tiahnie i jego studiu”. Tam można przeczytać takie słowa: „…Bohdan Kozak jest bardzo interesujący dla mnie jeszcze jako teatrolog, badacz historii Lwowskiego Teatru im. M. K. Zańkoweckiej. Co więcej, właśnie on i tylko on (!) tak jasno, pełno i ciepło napisał o szkole aktorskiej zańkowczan, w szczególności o studiu teatralnym Borysa Tiahna, które miało dwa roczniki: w latach 1959–1961 uczył się w nim Bohdan Stupka, a w latach 1961–1963 — Bohdan Kozak. Za zgodą Bohdana Mykołajowycza wykorzystuję jego materiały. Uzgodniłem to także z Bohdanem Sylwestrowyczem, bo sam Stupka uważał, że koniecznie trzeba opowiedzieć historię studia teatralnego, które kończył, oraz przedstawić biografię jego nauczyciela Borysa Tiahna”. Wspomniane materiały zostały zamieszczone także w książce Bohdana Kozaka „W labiryntach historii ukraińskiego teatru”. W niej osobny rozdział nazywa się „Szkoła aktorska we Lwowie”, w którym rozpatrzono drogi kształtowania się ukraińskiej szkoły aktorskiej w mieście, zaczynając od 1864 roku, czyli od czasu pojawienia się ukraińskiego teatru zawodowego w Galicji. Prace Bohdana Kozaka pomogły mi głębiej i wszechstronniej zrozumieć maksymę Bohdana Stupki — „Lwów — to korzenie”. Właśnie tak nazwałem pierwszą część biograficznej książki o nim. W zwięzłych, można by rzec, oszczędnych w słowa i bogatych w głęboką myśl, precyzyjnie obliczonych tekstach Bohdana Kozaka cudownie stopiono ważną informację naukową bezstronnego doświadczonego badacza, zdobytą w archiwach, innych dokumentach, z obiektywnymi wieloletnimi obserwacjami i świadectwami bezpośredniego wybitnego uczestnika teatralnej historii Lwowa, a znaczy, Ukrainy. To — niepowtarzalny fenomen, który już stał się unikalnym zjawiskiem ukraińskiej kultury teatralnej. Jeśli chodzi o teatralną hipostazę samego Bohdana Kozaka, który przeżył na scenie ponad 170 ról, to byłoby naiwnością próbować w niewielkim artykule objąć cały ogrom jego Talentu. Odnotuję tylko, że Bohdan Stupka na moje dawne pytanie o to, kogo z ulubionych aktorów wyróżniłby jeszcze osobno, specjalnie, od razu nazwał Bohdana Kozaka i Fedora Stryhuna... Właściwie to nie podlega dyskusji! Teatrologiczne rozważania i spostrzeżenia Bohdana Mykołajowycza uderzają swoją głębią i aforystycznością. Powiedzmy: „W sztuce wiek nie ma żadnego znaczenia, liczą się oznaki profesjonalizmu: kultura, umiar, smak i precyzja wykonania”. Albo: „Aktorowi podlega jedynie chwila współczesności... Poprzez nią może sięgnąć przeszłości...”. Zauraczają przemyślenia, naznaczone genetyczną „lwowskością” Mistrza, w szczególności o tym, że świat teatru, w którym tworzy już pół wieku, wydaje mu się, tak jak Lwów, tajemniczym labiryntem twórczych momentów... Jego zdaniem role kreślą twarz aktora, tak jak lwowskie budynki tworzą oblicze miasta — różne style, różne epoki... Aktor koniecznie przeżywa, gdy traci rolę. A miasto? Ciekawe, czy odczuwa żal, gdy traci jakiś budynek? A może miasto ironicznie się śmieje, tak jak śmieje się Czas... „Kiedy aktor rodzi rolę, miasto klaszcze, daruje sukces, a potem obojętnie odwraca się i czeka na narodziny nowego spektaklu, nowej roli. Przeszłość i teraźniejszość miasta — obok siebie w jego budynkach, ulicach, którymi można się przespacerować, dotknąć ścian”. Sądzę, że starodawny Lwów nigdy nie odwraca się od swojego wielkiego obywatela, w każdym razie, najwyraźniej, niezmiennie czeka na jego nowe role... Wspominam Bohdana Mykołajowycza w roli siedemdziesięcioletniego tajnego radcy Matthiasa Clausena w spektaklu „Przed zachodem słońca” noblisty Gerharta Hauptmanna (reżyserka, artystka ludowa Ukrainy Ałła Babenko), pokazanym na frankowskiej scenie w Kijowie w 2018 r. W jego postaci widzę uderzające, przejmujące ucieleśnienie idei wiecznej sprawiedliwości, zgodnie z którą, mówiąc słowami samego Bohdana Mykołajowycza, „każdy człowiek pragnie szczęścia, niezależnie od wieku”. Nawet przed ostatecznym zachodem słońca... Od razu przekonujesz się, że wszystkie rozważania i aforyzmy Mistrza zostały przepuszczone przez jego serce... Pamiętacie jak u Tarasa Szewczenki? „Serce boli, a opowiadać trzeba...” „Droga do Szewczenki to droga na pielgrzymkę…” Osobiście poznałem Bohdana Mykołajowycza w marcu 2010 roku, kiedy otrzymał Narodową Nagrodę Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki za koncertowe wykonanie kompozycji poetyckich „Ewangelia według Tarasa” oraz „Dumy” według utworów Tarasa Szewczenki. Było to wybitne wydarzenie dla całej teatralnej Ukrainy, a dla zańkiwczan – szczególnie! W teatrze służyli wtedy dwaj laureaci Nagrody Szewczenkowskiej – artysta ludowy Ukrainy Fedir Stryhun i artysta ludowy Ukrainy Myron Kyprijan, ale otrzymali oni nagrodę w 1978 roku, czyli ponad trzydzieści lat temu. „Bóg kocha trójcę” – powiedział wtedy Bohdan Kozak… Już kilka dni po wręczeniu mu wysokiego wyróżnienia laureat zaprezentował kompozycję poetycko-muzyczną „Posłanie…” w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie na Arbacie 9. Sala koncertowa Ukraińskiego Domu była wypełniona po brzegi, ale kameralna i ciepła. Sukces artysty był nadzwyczajny, niepowtarzalny! – Czytam Szewczenkę od młodych lat – powiedział wtedy Mistrz – i uważam „Kobziarza” za ukraińską Ewangelię. Jego poezja ma tak kolosalne pole energetyczne, że czytanie jej codziennie jest po prostu niemożliwe. Z własnego doświadczenia wiem, że droga do Szewczenki to droga na pielgrzymkę, bo jego utwory pomagają zrozumieć, kim jesteś i kim powinieneś być. Takie odkrycia można poczynić tylko na spowiedzi… Aktor rzeczywiście stał na scenie Centrum Kultury przed wielbicielami jego twórczości jak na spowiedzi – szczery, otwarty… Pracownica Centrum, teatrolog Assol Owsiannykowa z zachwytem pisała o tamtym cudownym wieczorze: „Kiedy zdarza się szczęście dokonać podobnych odkryć, rozumiesz, że dotąd nic o Poecie nie wiedziałeś, nie rozumiałeś i nie rozkodowałeś jego utworów. Bohdan Kozak to szczęśliwy wyjątek. Jego interpretacja Szewczenki zbudowana jest na aktorskim kunszcie i temperamencie. Kiedy przebywasz pod wpływem aktorskiej energetyki, czasami wydaje się, że ustami artysty przemawia Taras Hryhorowycz…” Czy może być wyższa ocena twórczości wybitnego Mistrza… Assol Owsiannykowa przeprowadziła wywiad z Bohdanem Kozakiem, którego nie ma wśród jego licznych publikacji zamieszczonych we wspomnianej już książce „Bohdan Kozak. Aktor, pedagog, naukowiec”, ale który został opublikowany w wydawnictwach Centrum Kultury. Ma on wszechogarniający tytuł: „Bohdan Kozak o Tarasie Szewczence, nagrodzie narodowej, teatrze, pedagogice, Moskwie i Centrum Kultury”. Ale uda mi się dotknąć jedynie wizyty w Centrum Kultury: „Jestem po prostu pod wrażeniem waszego Centrum. To prawdziwie wspaniały pałac o cudownej atmosferze – godne przedstawicielstwo naszego kraju. Brakuje mi słów, by wyrazić wrażenia…” Zresztą, chce się przekazać także szczerą radość artysty z powodu wręczenia mu najwyższego wyróżnienia: „Jestem szczęśliwy i dumny, bo mając tytuł artysty ludowego Ukrainy, dotąd nie miałem Nagrody Szewczenkowskiej – „ukraińskiego Oscara” w dziedzinie sztuki i kultury. Trafić do grona najlepszych z najlepszych – to zaszczytne i wspaniałe. Za to jestem wdzięczny Panu Bogu, losowi i Tarasowi Szewczence”. Bohdanowi Mykołajowyczowi zapadło w pamięć ciepłe spotkanie z rodzicami uczniów Ukraińskiej szkoły niedzielnej, działającej w Centrum Kultury: – Zapytano mnie o teatr, Lwów i Ukrainę. I z radością opowiedziałem rodakom wszystko, co ich interesowało. Nawiasem mówiąc, to, że w Ukraińskim Domu istnieje taka szkoła, jest dla mnie również odkryciem. To, że rodzice przyprowadzają dzieci i pragną, aby nie zapominały swojego języka – to wspaniałe. Uważam, że każdy ojciec i matka, gdziekolwiek los ich rzuci, są zobowiązani nauczyć swoje dziecko ojczystego języka przodków. Przebywając w Centrum Kultury, odkryłem dla siebie wysoką ukraińską kulturę, która żyje i pulsuje… Warto przypomnieć, że w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie wielokrotnie przebywali koledzy i uczniowie Bohdana Kozaka, m.in. odbył się wieczór autorski jego uczennicy, zasłużonej artystki Ukrainy Ołeksandry Lutej, którą witał również znany moskiewski teatrolog, wielki przyjaciel Ukraińskiego Domu, Borys Pojurowski. Na scenie Centrum wystawiono spektakl Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Marii Zańkoweckiej „Opowiadanie nieznanego człowieka” według Antona Czechowa (aktorzy – uczeń Bohdana Kozaka, zasłużony działacz sztuk Ukrainy Jurij Czekow, Marija Szumejko, Jurij Wołynśkyj). W marcu 2012 roku odbył się pokaz spektaklu „Wspomnienia o Salomei” według sztuki Romana Horaka w reżyserii Ałły Babenko (aktorki – artystka ludowa Ukrainy, uczennica Bohdana Kozaka Lubow Borowśka i artystka ludowa Ukrainy Ołeksandra Bonkowśka). Oczywiście nie mogę nie wspomnieć, że miałem szczęście, począwszy od 2010 roku i przez sześć lat, być obok Bohdana Kozaka członkiem Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Razem z wielkimi Ukraińcami Borysem Olijnykiem (przewodniczący Komitetu), Romanem Bałajanem, Wasylem Herasymjukiem, Iwanem Draczem, Wiktorem Kowtunem, Ołeksandrem Syzonenką, Myrosławem Skorykiem, Mariją Stefiuk, Bohdanem Stupką, Dmytrem Stusem.... Nigdy nie zapomnę, że nawet w tym wybitnym towarzystwie Bohdan Kozak mimo wszystko wyróżniał się wyrafinowanym, głębokim intelektualizmem… Za naszej kadencji laureatami Nagrody Szewczenkowskiej zostali Dmytro Bohomazow, Myrosław Docyneć, Lidija Zabylasta, Anatolij Krywołap, Łewko Łukjanenko, Petro Midianka, Petro Panczuk, Petro Peczornyj, Radu Poklitaru, Anżelina Szwaczka, Wasyl Szklar oraz inni wybitni artyści Ukrainy. Dziękuję losowi za przyjaźń z Bohdanem Kozakiem…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nią w szkołach, zwrócił uwagę na to, jak nasze dzieci uwielbiały poetkę, jak łatwo przyjmują i kochają jej utwory. Dorobek twórczy Hanny Czubacz w rozwoju ukraińskiej literatury dziecięcej na krótko przed śmiercią poetki został uhonorowany Państwową Nagrodą Literacko-Artystyczną imienia Łesi Ukrainki. Literatura dziecięca to tylko jedna z wyrazistych poetyckich stron znanej poetki. Podniosły, pełen radości życia wiersz dziecięcy Hanny Czubacz ma swoiste, charakterystyczne cechy. Po pierwsze, jako poetka wysoce wykształcona, o wspaniałym poetyckim guście, zawsze przestrzegała praw budowy wierszy dla dzieci. W końcu w poezji dziecięcej istnieją własne prawa. Po drugie, poetka bardzo często korzystała z rozpowszechnionych środków artystycznych poezji ludowej. Po trzecie, w najlepszych wierszach dziecięcych Hanny Czubacz łatwo dostrzec hiperbolę, powtórzenia, onomatopeje, celną grę słów, wyliczankę oraz zagadkę. Warto dodać do tego jeszcze takie charakterystyczne cechy poezji dziecięcej, jak podniosłość intonacji, wyrazistość kolorytu, kontrastowość barw, potoczną żywość, fantastyczność obrazów, logiczną budowę opowieści, dynamikę rozwoju wydarzeń, niespodziewane zwroty akcji. Relacja tych charakterystycznych cech i osobliwości wyznacza konkretny rys utworów Hanny Czubacz dla dzieci, które zachwycają jej grono czytelnicze trafnością obserwacji, błyskotliwością metafor, niespodziewanymi kalamburami, udaną grą słów, emocjonalną podniosłością oraz naturalną bezpośredniością. Wiersze Czubacz są zazwyczaj nie tylko treściwe, ale i zadziwiająco lekkie. Cechuje je żywość, ruchliwość, dynamiczny rozwój – wszystko to, co wyznacza nie tylko wysoki poziom kunsztu, ale i wesoły, pełen radości życia temperament artystki, która uczy swoją publiczność wielu pożytecznych rzeczy i uczy na swój sposób, opowiadając przy tym niemało ciekawych życiowych historii. W swojej poezji Hanna Czubacz dowodziła czytelnikowi harmonii miłości, doświadczenia i wysokiego profesjonalizmu. W rozumieniu Czubacz wysoka poezja miała efekt rezonansu w dwóch głównych płaszczyznach: w płaszczyźnie miłości i w płaszczyźnie intelektu. Jej twórczość, zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych, zrodziła się z życia, dlatego żyje w losach wielu pokoleń Ukraińców. Literatura Hanny Czubacz – to nie tylko jej utwory, ona jest gdzieś w zamyślonej dali życia, ze wszystkimi jej mądrymi aforystycznymi wersami, wśród mądrych i pracowitych ludzi, których dusze w książkach pisarki znajdują odzwierciedlenie swoich nadziei i dokonań. Nawet wtedy, gdy słońce zgaśnie, Dusza wpadnie w wieczny grzech, Żyj, miłości piękna, W dzieciach radosnych moich! Prorocze słowa, obecne w wielu wierszach Hanny Czubacz, przypominają aforyzmy wschodnich mędrców. Jak choćby na przykład: „Zmarszczki – to nie starość, a kronika losu”. Ostatecznie poetycka mądrość Duszy Hanny Czubacz, która wraz z prostotą odtwarzania poetyckiej myśli czyni książki pisarki jasnymi i życzliwymi dla czytelnika, tworzy swoją poetycką wyspę Nadziei i Oczekiwań w bezkresnym oceanie zwątpienia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Dusza uskrzydlona słowem. W 80. rocznicę urodzin Hanny Czubacz

Ołeksandr BAKUMENKO, Kijów. Podsumowując główną myśl o twórczości poetki pierwszej dekady dwudziestego pierwszego wieku, chcę podkreślić bezpośredniość i otwartość poetyckiego słowa Hanny Czubacz, tę otwartość, która podkreśla inteligencję jej poezji. Mądre motywy poezji ludowej w twórczości Hanny Czubacz, jednocześnie, jak i przeznaczenie jej utworów dla szerokich kręgów czytelniczych, są główną cechą jej inteligentnej sztuki. Być sobą, w rozumieniu Hanny Czubacz, to przede wszystkim być wśród ludzi, tworzyć dla ludzi, albo, jak pisze: Do Centrum Wszechświata dąży Moja Uskrzydlona Dusza. Hanna Czubacz swoimi książkami „Dzwinka rika” („Dzwoniąca rzeka”), „Ozwuczena peczal” („Udźwiękowiony smutek”), „Sered znewir i spodiwan” („Wśród zwątpień i nadziei”), „Chustka ternowa” („Ciernista chusta”), „Radist wysoty” („Radość wysokości”), „Reliktowi derewa” („Reliktowe drzewa”) potwierdza dziedziczność najlepszych narodowych tradycji w rozwoju klasycznej poezji ukraińskiej. Zachwyca filozoficzne brzmienie ostatnich książek Hanny Czubacz, brak w nich tak zwanej poezji eksploatacyjnej, czyli poezji pod ogólnie znaną miłość, ogólnie przyjętą romantykę, brak dawno wypracowanych szablonów. W poezji Czubacz, w odróżnieniu od wielu znanych poetów, czuć prawdziwe zainteresowanie współczesnym życiem. Szczere wzruszenie i niepokój pomagają jej unikać w podtekście książki inercyjnego postrzegania życia. W nadtekście, w świadomości czytelnika książek „Dzwinka rika”, „Ozwuczena peczal”, „Sered znewir i spodiwan”, „Chustka ternowa”, „Radist wysoty”, „Reliktowi derewa” pozostaje potężna postawa obywatelska autorki. Nawet piękno poetyckie, jako ideał estetyczny, dusza w poetyckim słowie znajduje intonację obywatelską. W wierszach Hanny Czubacz nie ma złości, jest ból i gniew, jest dramaturgia żywego języka mówionego, są portrety. A czego nie ma, to drugorzędności. Ona, pewnie krocząc po ziemi, pragnęła wszystko przeżyć sama: i smutek, i radość. I dopiero po tym powiedzieć ważne słowo. Przez sławę i niesławę Ciągnę życia wózek. Zarabiam słowem prawo Na samotność i żal. Twórczość Hanny Czubacz ostatnich lat szczególnie wyróżnia się szlachetnością poetyckiego słowa, w którym obserwuje się odpowiedzialną kierunkowość w komunikacji z czytelnikiem. Wspaniała myśl zawsze znajduje siebie we wspaniałym odtworzeniu, czyli mamy u Hanny Czubacz harmonijny związek między formą a treścią. Poetka doskonale rozumie, że tylko treść jest oznaką głębi poetyckiego słowa. Aby osiągnąć głęboką treść, poeta musi wznieść się na wysoki poziom ludzkiego współczucia. Ale, aby osiągnąć taki poziom współczucia, jak u Czubacz, trzeba przejść przez biegun swojej rozpaczy i pustynię swojego własnego bólu, pokonując tę drogę samotnie, w wirze swoich duchowych przeżyć. W pustyni rozstań tyle bólu i męki, Że nie mieszczą się w lecie. I dlatego, i dlatego wiatr jęczy jak zwierzę, I nieznośnie w duszę woła. I od naszych zwątpień do samotności wzroku Pajęczynkę naciąga jesień... Czytam nową książkę poetki „Reliktowi derewa” jako szczerość ludzkiej duszy, jako pieśń jej szczerości. Hanna Tanasivna w wielu utworach nie wstydzi się obnażyć swojej duszy, obnażyć swojego nerwu do nadzwyczajnej prostoty, co w naszym kłamliwym świecie nie wszystkim się podoba. Jej twórczość jest skrajnie prawdziwa i szczera. Życie nie oszczędza delikatnej poetyckiej duszy. Ale wśród życiowych niepowodzeń, wśród zwątpień życia społecznego i osobistego dusza poetki znajduje odwagę mówić prawdę. Mówię sobie: „Nie wierz nieprawdzie!” A prawda dusi: „Opowiedz, Że tam, gdzie siałaś róże, Tej nocy wyrosły noże”. Była zdolna pokonywać wszystkie próby losu i otwarcie tworzyć prawdziwą poezję. Jej wrażliwe poetyckie słowo reagowało niemal na najmniejszą zniewagę. Nie mogło milczeć, przekazując swój nieznośny ból. Wszystko, co wpadało w pole jej widzenia, wszystko, co wywoływało pragnienie wyrażenia swojego zdziwienia, wyrażenia swoich uczuć, wszystko, co raniło i dotykało jej duszę, zawsze stawało się mądrą odpowiedzią na złość i niesprawiedliwość. Zaboli i minie, lecz nie wszystko naraz. Miłosierdzie szczere miłuje nie wszystkich. Każdy człowiek ma swoje winy. Bóg jeden wybacza niewybaczalny grzech. Osobno warto wyróżnić lirykę intymną poetki, przedstawioną niemal we wszystkich jej książkach. Poetka do ostatniego tchu otwarcie podkreślała, że „przychodzimy na świat dla miłości”. Z pięknej liryki intymnej Hanna Czubacz znana jest szerokiemu kręgowi czytelników jeszcze od swoich pierwszych książek „Żurawka”, „Żnycia” („Żniwiarka”), „Ożynowi berehy” („Jeżynowe brzegi”), „Swiatkuju deń” („Świętuję dzień”). Na początku drogi twórczej pojawiła się w całej krasie jako śpiewaczka wielkiej ziemskiej miłości. Właśnie w tym poetyckim śpiewie zawsze czuć było sens jej życia, naturalny stan jej duszy. Dźwięczny głos poetki z latami nie stracił swojego piękna, przeciwnie, nabrał czystości i dźwięczności we współczesnej liryce pieśniowej. Zamawiam kwiaty na fortepian. I rozmowę cichą między nami. Wieczną radość i odwieczny żal Sama nie wykażę słowami. Głęboka intymność jej czystego głosu dzisiaj wzmacnia się szczerym brzmieniem obywatelskim. W liryce intymnej poetki śledzi się przede wszystkim prawdziwe określenie wszystkiego, co działo się wokół niej, co widać w naszym niespokojnym, ale tak obiecującym czasie. A to przede wszystkim nadzieja na zwycięstwo dobrych sił, oczekiwanie na lepszy los dla Ukraińców, wiara w niezwyciężoną ludzką miłość. Lecz zwątpienia nie ma w duszy i w skrzydłach. I takiego póki świata nie będzie: Żeby rodzinna ziemia swoich sił nie dała Wolnym ptakom, drzewom i ludziom. Jednak we wszystkich przejawach swojej twórczości wyważone spojrzenie poetki na zmiany społeczno-polityczne, na upływ czasu ani trochę nie wpłynęło na jej poetyckie gusta i upodobania. Jej oceny, wnioski zawsze były i pozostają proste i trafne, co jest właściwe trybunom swojej epoki. Określała przeznaczenie w poezji, w sztuce takimi słowami: Nie mówcie: „Pokolenie zasnęło!” Od zmęczenia przycichł głos wołającego. Ja – poeta, i ani razu o tym nie zapomniałam, Że poeci milczeniem odmierzają czas. Wśród wielu współczesnych liryków poetyckich jej natchnioną twórczość naprawdę można nazwać poetycką wyspą Nadziei i Oczekiwań. Przecież mądra poezja Hanny Czubacz ma właściwe jej słowu rozumienie swojego przeznaczenia: „Najwyższa mądrość: po prostu żyć // i nie bać się zmierzchów. // I wierzyć w pieśń, jak w modlitwę, // wśród zwątpień i nadziei”. Dla ludzi w duszy poetki żyła taka pieśń-modlitwa, która przez całe swoje niespokojne życie promieniowała pieśniowym światłem, zdobywając ogólnonarodowe uznanie. Przecież słowo ludowe i pieśń ludowa mają wspólne korzenie w harmonii muzycznego słowa – duszę ludową. Za to poetce wdzięczni są wszyscy, którzy szukają kontaktu z poezją, którzy naprawdę rozumieją pieśń ludową i duszę ludową. Zaskakująco proste w formie, wiersze Hanny Czubacz głęboko i dokładnie przekazują duszę i myśl człowieka twórczego. Zazwyczaj sztuka prostoty w literaturze od dzieciństwa wpływa na człowieka i wciąga go w poezję. Jeszcze w 1984 roku w gazecie „Literaturna Ukrajina” w artykule o twórczości Hanny Czubacz Iwan Mychajłowycz Dziuba pisał: „Poezja ma nie jedno (jak czasami wydaje się zwolennikom tej czy innej maniery), a mnóstwo twarzy. I wszystkie – prawdziwe. Jeśli to poezja. W prawdziwość poezji wierzy się, kiedy widzisz, że nie boi się wydać komuś nieoryginalną...” Nie chciałbym nazywać Hanny Chubacz jedynie poetką-autorką tekstów piosenek. Przecież to nie odpowiada rzeczywistości. W gatunku poetyckim miała wielostronny talent. Hanna Chubacz jest przede wszystkim artystką słowa, poetką. I tylko dlatego jest autorką tekstów piosenek. Na ile widziała słowo, czuła je i rozumiała, na tyle też je słyszała. Pełnokrwiste odczucie jej poetyckiego słowa pojawiło się w dźwięku. Ono jakby samo prosiło się o muzykę, znajdowało ją, stając się z czasem słowem piosenkowym, które nie traciło przy tym swojej widzialnej, zmysłowej i intelektualnej siły. W najlepszych utworach Hanny Chubacz obraz muzyczny zbiegł się z obrazem słownym. To wysiłek bez przymusu, To bogactwo bez grosza, To gdy tajemnym dźwiękiem Do ludzi leci dusza. Szczególną uwagę w dorobku twórczym Hanny Chubacz przyciągają wiersze poświęcone dzieciom: wesołe, dowcipne, pouczające, żartobliwe. Jej wiersze dla dzieci darzą dobrym nastrojem, uczą myśleć i kochać ojczyste słowo. Występując razem z Hanną Tanasiv- Utwory Hanny Chubacz należą do złotego funduszu ukraińskiej poezji, o czym świadczą jej utalentowane książki ostatnich dziesięcioleci. W wielkiej literaturze aktywnie dała o sobie znać w 1970 roku książką „Żurawka”, wydaną w Kijowie przez wydawnictwo „Radianśkyj pysmennyk”. A w 2020 roku, z okazji złotego jubileuszu działalności twórczej poetki, dzięki jej córce Oksanie Chubaciwnie, ujrzał światło dzienne ostatni, osiemdziesiąty, pośmiertny zbiór poezji „Reliktowe drzewa”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Represjonowani krewni Łesi Ukrainki. Poświęcone 150. rocznicy urodzin poetki i pamięci jej krewnych

Anna STOLAROWA, członek honorowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, autorka książki „Charkowska wiosna Łesi Ukrainki”, laureatka nagrody im. Dmytra Bahalija, m. Charków. Rodzina Łesi Ukrainki odznaczała się szlachetnością i umiłowaniem wolności. Przodek Dragomanowych był przybyszem z Grecji. Służył jako dragoman (tłumacz) przy rządzie hetmańskim B. Chmielnickiego. Ród uległ ukrainizacji, prapradziad Łesi Ukrainki Stefan Dragoman mieszkał na Połtawszczyźnie i został wybrany jako „człowiek zacny i wiary godny” wójtem miasta Perejasławia. Ród Kosaczów również jest bardzo dawny. W rodzinie przechowywano dokument, w którym zapisano: „Władca Zacholmia Stefan Kosacz wyjednał dla siebie w 1444 roku u cesarza niemieckiego Fryderyka tytuł księcia, skąd cały jego obszar otrzymał nazwę Hercegowiny”. Od tego czasu potomkowie Stefana Kosacza rozproszyli się po wielu krajach, jeden z nich osiedlił się na Czernihowszczyźnie. Duma ze swojego rodu głośnym echem odbije się w hartowanych jak stal wersach Łesi Ukrainki: „My jeszcze powalczymy. My, dzięki Bogu, urodziliśmy się nie podnóżkami magnatów, w naszym horoskopie inne gwiazdy”. Rozpocznijmy opowieść o krewnych Łesi Ukrainki, którzy byli prześladowani jeszcze w czasach carskich. Jakow Jakimowycz Dragomanow, brat dziadka Łesi Ukrainki Petra Jakimowycza Dragomanowa, był dekabrystą. Istnieje zapis w słowniku biobibliograficznym „Działacze ruchu rewolucyjnego w Rosji” (dalej „Słownik” — aut.): „Dragomanow Jakow Akimowicz, chorąży Pułku Piechoty Połtawskiej, ze szlachty, członek towarzystwa Zjednoczonych Słowian, po odbyciu trzymiesięcznego pobytu w więzieniu przeniesiony do Staroingermanlandzkiego Pułku Piechoty, w 1828 r. zwolniony ze służby i pozostawiony pod ścisłym nadzorem”. Kiedy Petro Antonowycz Kosacz, ojciec Łesi Ukrainki, był na drugim roku, na Uniwersytecie Petersburskim doszło do tak zwanych „rozruchów studenckich”. Wielu studentów ukarano, w tym również jego. Przeniósł się wtedy do Kijowa i wstąpił na Uniwersytet Kijowski św. Włodzimierza na wydział prawa. Po ukończeniu uniwersytetu wstępuje do służby w kijowskiej izbie sądu karnego, broni dysertację na stopień „kandydata prawoznawstwa”. W 1868 r. zostaje mianowany przewodniczącym Zwiagielskiego zjazdu mediatorów pokojowych. W tym mieście urodziła się Łarysa Petriwna Kosacz. Od tego czasu i do końca życia ojciec zawsze służył „w sprawach chłopskich”, jego decyzje w sprawach chłopskich były w większości na korzyść chłopów. Za przychylność wobec chłopów nie lubiło go nie tylko zwierzchnictwo, ale i sąsiedzi-ziemianie. P. Kosacz uważał sprawy ukraińskie za swoje własne, był najaktywniejszym członkiem „Starej Hromady”, członkiem kolegium redakcyjnego czasopisma „Kijowska starożytność”, udzielał wsparcia materialnego wydawnictwom ukraińskim, był w przyjacielskich stosunkach z I. Franką, M. Łysenkiem, M. Staryckim. Według opowieści najmłodszej córki Izydory, jej ojciec znał się z T. H. Szewczenką. Pod koniec maja 1861 r. odbywał się powtórny pogrzeb prochów T. Szewczenki. Parowiec „Kremenczug” nie mógł przybić do brzegu z powodu bardzo wielkiej powodzi. I wtedy postanowiono na zwykły wóz drabiniasty położyć trumnę z prochami poety, i w ten wóz Szewczenki zaprzęgli się najlepsi ukraińscy studenci, wśród nich był i Petro Kosacz. Idąc po pas w zimnej dnieprzańskiej wodzie, wyciągnęli trumnę na brzeg. Był człowiekiem humanitarnym. Miał przyjaciela Łobodowskiego Mychajła Fedorowycza, wybitnego etnografa i tłumacza Gogola na język ukraiński. Służył jako nauczyciel. W komisariacie policji znajduje się zapis: „Kosacz za zapewnienie stanowiska pisarza gminnego byłemu nauczycielowi wiejskiemu M. Łobodowskiemu, zwolnionemu za ukrainofilstwo, oraz za zaopatrywanie go w literaturę ukraińską podejrzany o polityczną nieprawomyślność”. Kiedy zmarł Petro Antonowycz Kosacz, na jego pogrzeb ze Lwowa, z Austro-Węgier, przyjeżdżał Iwan Franko i gorzko płakał nad grobem najlepszego przyjaciela. Rodzoną siostrę Petra Kosacza, Ołeksandrę Antoniwnę Kosacz, wiosną 1879 r. aresztowano w Petersburgu. Ostatecznie ją wypuszczono, a jej męża Borysa Opanasowycza Szymańskiego zesłano na Syberię za udział w ruchu rewolucyjnym. W tym samym roku aresztowano drugą siostrę Kosacza, Ołenę Antoniwnę Kosacz. O niej jest zapis w tym samym „Słowniku”: „Uczestniczka kijowskiego kółka „buntowników”. W 1876 r. wzywana do przesłuchań w sprawie kółka rewolucyjnego w Jelizawietgradzie, pozostawała pod nadzorem. Zimą 1878-1879 r. mieszkała w Petersburgu, pracowała jako położna w szpitalu Kalinkinskim. Aresztowana w Petersburgu po 13 marca 1879 r. w związku z zamachem na Drentelna (szef żandarmów – aut.): przebywała w zamknięciu w więzieniu Litewski Zamek”. Później została wysłana do guberni ołonieckiej, w 1881 r. zesłana na Syberię na pięć lat do m. Jałutorowsk w obwodzie tiumeńskim. Dowiedziawszy się o tym, ośmioletnia Łesia pisze swój pierwszy wiersz „Nadzieja”: „Ani doli, ani woli u mnie nie ma, / Została tylko nadzieja jedna: / Nadzieja powrotu jeszcze raz na Ukrainę”. Rodzony brat Ołeny Pcziłki i wuj Łesi Ukrainki, Mychajło Petrowycz Dragomanow, urodził się w m. Hadziacz, gdzie kiedyś została przyjęta z inicjatywy hetmana I. Wyhowskiego ugoda hadziacka, która dawała iluzje na odrodzenie autonomii Ukrainy. M. Dragomanow ukończył Uniwersytet Kijowski św. Włodzimierza, wydział historyczno-filologiczny. Był aktywnym uczestnikiem procesu historyczno-kulturowego, deklarował: „Wolę sam tworzyć historię, niż o niej pisać”. I tworzył. Stawiał sobie za cel pracą naukową udowodnić absurdalność oficjalnych założeń o niesamodzielności narodu ukraińskiego i jego kultury. Był organizatorem szkół niedzielnych jako środka inteligencji do wspierania oświecenia ludu. Pierwszą szkołę otwarto w 1859 r. w Kijowie, gdzie wykładowcą historii był M. Dragomanow. Stała się ona pierwowzorem wielu szkół na Ukrainie. W Charkowie organizatorką szkoły niedzielnej była Ch. Alczewska. Zasługą M. Dragomanowa jest to, że starał się zjednoczyć Ukraińców na podstawie własnej historii narodowej, kultury, wspólnych tradycji. Wydawnictwami folklorystycznymi demonstrował światu godną przeszłość narodu ukraińskiego, jego heroizm w nierównej walce z zewnętrzną ekspansją, jego dążenie do niepodległości państwowej. Dwa tomy „Pieśni historyczne narodu małoruskiego. Z objaśnieniami Wł. Antonowycza i M. Dragomanowa”, klasyczny zbiór ukraińskiej prozy ludowej „Małoruskie wierzenia i opowiadania ludowe”, dwa wydania „Pieśni polityczne narodu ukraińskiego XVIII-XIX w. z uwagami”, „Rozprawy Mychajła” Drahomanowa o ukraińskiej literaturze ludowej i piśmiennictwie” – miały wielkie znaczenie w procesie edukacyjnym. M. Drahomanow był członkiem towarzystwa „Stara Hromada”, do którego należeli wybitni działacze ukraińskiej kultury i mecenasi, w szczególności P. A. Kosacz. Wydawali oni czasopismo „Kijewskaja starina”, gazety „Kijewskij tielegraf”, „Rada”, książki dla ludu, zajmowali się działalnością oświatową. M. Drahomanow był jednym z organizatorów Południowo-Zachodniego Oddziału Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego, które jednoczyło postępową społeczność naukową, zajmowało się badaniem historii, etnografii, folkloru, statystyki, warunków klimatyczno-geograficznych Ukrainy, publikacją ukraińskich pieśni ludowych, dawnych aktów, kronik, badaniem stanu handlu zbożem na Prawobrzeżu, badaniami klimatologicznymi, spisem ludności itp. Wszystko to przekształciło „Towarzystwo” w swoistą ukraińską akademię. Szczytem działalności „Towarzystwa Geograficznego” był trzeci zjazd archeologiczny w Kijowie w 1874 r., na którym wyraźnie uwidoczniło się zjednoczenie świadomego narodowo ukraiństwa, którego celem było nadanie sprawie ukraińskiej poziomu europejskiego oraz możliwość wejścia Ukrainy do ogólnoeuropejskiego świata kulturowego. Właśnie to wywołało niezadowolenie władz imperialnych. Powołano specjalną komisję do zbadania działalności „Towarzystwa”. Następstwem kontroli „wysokiej komisji” był haniebny „ukaz emski” z 1876 r. o zakazie wszystkiego, co ukraińskie, nie można było nawet składać podpisów pod nutami w języku ukraińskim. „Towarzystwo Geograficzne” zostało zamknięte, M. Drahomanowa zwolniono z pracy dydaktycznej na Uniwersytecie Kijowskim bez prawa nauczania na innych uniwersytetach, pojawiło się zagrożenie zesłaniem na Syberię. Komitet „Starej Hromady” w składzie 12 członków podjął decyzję o utworzeniu ukraińskiego wydawnictwa zagranicznego, zbioru periodycznego „Hromada”, którego redaktorem i wydawcą mianowano M. Drahomanowa. Planowano, że będzie on kontynuował sprawę ukraińską za granicą. Środki na ten cel oraz utrzymanie Drahomanowa i jego rodziny przekazali członkowie „Starej Hromady” P. Kosacz i J. Szulhin. Czasopismo „Hromada” miało być potajemnie przerzucane do Galicji, a dalej do Ukraińców z Naddnieprza. Wczesną wiosną 1876 r. M. Drahomanow wyjeżdża do Wiednia, a następnie do Szwajcarii, do Genewy. Był więc pierwszym ukraińskim emigrantem politycznym. W zbiorze „Hromada” drukowano przede wszystkim artykuły o Ukrainie, książki, w szczególności „Kobziarza” Szewczenki, powieść Panasa Myrnego „Czy ryczą woły, gdy żłoby pełne” oraz opowiadanie „Źli ludzie”. Jedną z najlepszych prac M. Drahomanowa są „Dziwaczne myśli o sprawie narodowej Ukrainy”, gdzie uczony poddaje ostrej krytyce moskiewską nietolerancję wobec narodu ukraińskiego. Drahomanow proponował walkę o niepodległą Ukrainę drogą ewolucyjną: 1. Praca kulturalno-literacka na rzecz przebudzenia i rozwoju świadomości narodowej; 2. Wprowadzenie Konstytucji; 3. Reformami dążyć do rozwiązania problemów społecznych. Drogę rewolucyjną odrzucał – na krwi demokracji się nie zbuduje. Za granicą Drahomanow walczył o prawo do istnienia ukraińskiej historii, literatury i języka. W maju 1878 r. Drahomanow wygłosił na kongresie literackim w Paryżu przemówienie: „Literatura ukraińska, zakazana przez rząd rosyjski”. Powiedział: „Członkom kongresu trudno będzie uwierzyć, aby cała literatura w Europie była zakazana i aby takie niesłychane wydarzenie mogło mieć miejsce w połowie XIX wieku”. Swoje przemówienie Drahomanow przesłał przewodniczącemu kongresu Wiktorowi Hugo, dzięki jego wsparciu zostało ono rozpowszechnione na całym świecie. Wtedy cała postępowa inteligencja dowiedziała się o haniebnym stosunku rządu rosyjskiego do narodu ukraińskiego. Autorytet Drahomanowa w Europie jako uczonego, historyka, filozofa, myśliciela był bardzo wysoki. Prace Drahomanowa, które przedstawił na międzynarodowych kongresach folklorystów w Paryżu i Chicago, zwróciły na siebie uwagę zagranicznych specjalistów. Na kongresie w Londynie uhonorowano go wyborem na członka Międzynarodowej Rady Folklorystów, a przed kongresem w Chicago – członkiem honorowym tego kongresu. Zapraszano go do wykładania historii na Uniwersytecie Sofijskim. Kiedy w 1891 roku rozbestwieni rosyjscy dygnitarze żądali wydalenia go z Bułgarii do Rosji, rząd bułgarski nie zgodził się na to, choć Drahomanow nie posiadał obywatelstwa bułgarskiego. Do ostatnich dni nie rozstawał się z marzeniem o powrocie na Ukrainę: „Czyż umrę, nie zobaczywszy ukraińskiego nieba, żałosnych wierzb nad wodą, nie usłyszę, jak wieczorem odzywa się pieśnią ten czy inny zakątek wsi?”. Drahomanow wychował całą plejadę uczonych Bułgarii, budząc w wielu z nich zainteresowanie dalszym badaniem historii ukraińsko-bułgarskich związków duchowych. I. Franko mawiał, że Drahomanow był „stworzony na duchowego przywódcę wielkiego narodu”. W grudniu 1894 r. uczniowie i przyjaciele Drahomanowa postanowili we Lwowie uczcić 30-lecie jego działalności społeczno-politycznej i literacko-naukowej. Utworzono towarzystwo kulturalno-oświatowe „Postęp”. Zjechało się 600 osób, występowali I. Franko, M. Pawłyk, N. Kobryńska, W. Stefanyk, było wiele prezentów i powitań. Łesia Ukrainka nazwała jubileusz „świętem świadomej siebie Ukrainy”, francuski historyk Alfred Rambaud nazwał jubileusz „wielkim koncertem słowiańskim”, na którym wybitny folklorysta Henri Carnoy ogłosił „Wiele lat dla Mychajła Drahomanowa”. I nikt wtedy nie myślał, że pozostało mu żyć pół roku. „Władca myśli” M. Drahomanow zmarł na chorobę serca 8 czerwca 1895 r., pochowany został na cmentarzu katolickim w Sofii zgodnie z obrzędem protestanckim, jak zapowiedział (nie chciał, aby w zaświaty odprowadzał go pijany rosyjski pop). Ukraiński rzeźbiarz, również emigrant, Mychajło Paraszczuk, wzniósł nagrobek nad jego grobem, na którego podstawie wyryto: „Wielkiemu obywatelowi od ukraińskich emigrantów”. Drahomanow był nauczycielem i duchowym ojcem Łesi Ukrainki, nazywali go „Ukrainiec”, Łesia przejęła od niego pseudonim. I tak się złożyło, że w ostatnim roku życia Drahomanowa Łesia mieszkała w jego rodzinie w Sofii. Chowając go, Łesia wzięła ze sobą grudkę ziemi z grobu wuja i napisała pożegnalny wiersz, przepełniony głębokim smutkiem i szacunkiem dla wuja: W zeszłym roku, bywało, tu nad tym potokiem wiłam ja tobie wieńce barwne… Wtedy u mnie i kwieciste wiersze, żartując, płynęły spod pióra, — Kiedyś ja miałam ten dziewczęcy zwyczaj, gdy opuszczałam kraj jakiś na długo, zbierać kwiaty z najmilszych miejsc i brać je na pamiątkę ze sobą, — Teraz wzięłam ja grudkę ziemi, kiedyś ją położą nade mną… Łesia Ukrainka mówiła: „On nauczył mnie, jak ludzie cierpią niedolę i walczą z losem”. A na Ukrainę M. Drahomanow powrócił swoimi bezcennymi pracami, studiując które współcześni Ukraińcy wyciągają wniosek, który brzmi jak ostatnie słowa Drahomanowa do Ukraińców: „Kiedy pokażemy swoją siłę choć na części swojej ziemi, zwróci na nas uwagę i Europa. Mało kogo chyba biją na ziemi? Ludzie interesują się tylko tymi, którzy się bronią. I takim, zazwyczaj, pomagają”. Te słowa brzmią jak testament dla Ukraińców do walki o wolność i niestrudzonej pracy dla szczęścia. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Psychologiczny kryminał Iwana Franki

Kijowski Akademicki Teatr Dramatyczny na Podolu wielokrotnie sięgał po twórczość Iwana Franki. Przez wiele lat w repertuarze teatru znajdował się spektakl „Tajemnica bytu” Tetiany Iwaszczenko, w którym opowiedziano o drodze życiowej Kamieniara, obecnie w afiszu znajduje się sztuka według utworu Iwana Jakowycza pod tym samym tytułem „Sojcze skrzydło”. A niedawno na kameralnej scenie (w salonie teatralnym imienia Ihora Sławynśkiego) Ihor Matijiw wystawił spektakl „Imitacja” na podstawie powieści Iwana Franki „Dla domowego ogniska”. Dla wielu najbardziej aktualnym jest pytanie, skąd wziąć pieniądze. Można zatrudnić się w pracy, sprzedać majątek, kupić los na loterii albo?.. Bohaterka spektaklu znalazła swoje wyjście. Teraz jej mąż pragnie wyjaśnić – jakie? Kto go oszukuje: najlepszy przyjaciel czy ukochana żona? Ale coś na pewno jest nie tak, kiedy twoje życie wydaje się imitacją. Aktorzy wraz z widzami próbują pokonać labirynty przeszłości, znaleźć dowody i odkryć hipokrytów w nietypowym kryminale Iwana Franki. – To już moje czwarte zwrócenie się ku ukraińskiej klasyce na profesjonalnej scenie – opowiada Ihor Matijiw. – Wcześniej były „Pieśń lasu” w Iwano-Frankowskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym, „Myna Mazajło” w Donieckim Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym oraz „Za dwoma zającami” w Kijowskim Teatrze na Podolu. Urodziłem się w Iwano-Frankowsku. Od dzieciństwa interesuję się twórczością mojego wybitnego ziomka. Moją pracą studencką na trzecim roku była inscenizacja „Ukradzionego szczęścia”. Franko to prawdziwa potęga. Te tematy, które poruszał, oraz sposób, w jaki je opracowywał i przetwarzał, są mi bardzo bliskie. Swego czasu obejrzałem spektakl telewizyjny na podstawie tego utworu. Co roku w teatrze pracują nad samodzielnymi pracami. Każdy uczestnik studia teatralnego, a przy chęci także aktor, może przedstawić jakiś materiał, fragment spektaklu lub propozycję roli. A aktor Maksym Nikitin wpadł na pomysł, by zrobić nie osobny akt czy fragment, a pełnowartościowy spektakl. – Przypadkowo znalazłem tę sztukę latem ubiegłego roku, zanim poszedłem na urlop – wspomina Maksym. – Przeczytałem ją kilka razy. A już po urlopie wyszedłem z propozycją rozpoczęcia prób. Chciałem wystawić komedię, ale okazało się, że to coś więcej niż komedia. To raczej tragifarsa, tutaj splotły się wszystkie gatunki. Od śmiesznego do smutnego jest jeden krok. Z takim materiałem niezwykle ciekawie pracuje się każdemu z uczestników. Wszyscy jesteśmy młodymi aktorami — i jeśli gwiazdy się ułożą, to będziemy grać ten spektakl przez wiele lat. Próby odbywały się w wolnym czasie, ponieważ nie jest to spektakl planowy, a nasza samodzielna praca. Zakończyliśmy pracę na początku jesieni. Czyli cały ten proces zajął 9 miesięcy, dokładnie tyle, ile potrzeba na narodziny dziecka. Pokazaliśmy spektakl naszym kolegom na nowej scenie teatru. Po tym dyrektor artystyczny teatru, reżyser-pedagog Mychajło Reznikowycz zebrał nas, przeprowadził godzinną próbę tekstową i powiedział, że ze względu na to, iż w teatrze jest trudna sytuacja i wielu artystów zachorowało, będziemy grać ten spektakl na głównej scenie już za 5 dni. Potem Mychajło Jurijowycz przeprowadził z nami sześć lub siedem prób, nieco korygując jako doświadczony pedagog. Wszystko działo się bardzo niespodziewanie i spontanicznie. Oczywiście marzyliśmy o pokazaniu tego spektaklu z Ołhą Kuksenko oraz filmu telewizyjnego z Bohdanem Stupką. A teraz proponujemy swoją, alternatywną wersję tej powieści. Zamysł spektaklu nosiłem w sobie kilka lat. W końcu napisałem inscenizację i zaproponowałem dyrektorowi artystycznemu naszego teatru Witalijowi Małachowowi włączenie jej do repertuaru. Podoba mi się ideowa składowa tego utworu i sam gatunek. To jednocześnie dramat i psychologiczny kryminał, który jest mistrzowsko zrobiony jako akcja. I oczywiście problematyka, którą Franko porusza w tej powieści. Próby rozpoczęliśmy jeszcze w marcu. Potem kilka razy je przekładano. Najpierw z powodu lockdownu, a potem dlatego, że aktorzy byli zajęci w innych spektaklach. Regularne próby rozpoczęły się w październiku. Atmosfera podczas prób była przyjemna, dobrze popracowaliśmy. Po premierze pozostał dobry posmak. Oczywiście chciałbym jeszcze popracować z tymi aktorami. U Iwana Franki jest bardzo szczegółowy opis głównych bohaterek – Aneli i Julii. Kiedy przeczytałem utwór, byłem pod wrażeniem, jak nasze aktorki Kateryna Szenfeld i Kateryna Wajła są podobne do bohaterek powieści. „Czarnowłosa, z dołeczkami” – to Szenfeld (Anela), emocjonalna – Wajła (Julia). Podobieństwo nie tylko zewnętrzne, ale i charakterów, było uderzające. Jeśli z tymi aktorkami pracowałem wcześniej, to z Ihorem Nikołajewem (Antoś), Stanisławem Melnykiem (Hirsz) i Jewhenem Kowyrzanowem (Baron) – to nasz pierwszy wspólny projekt, choć już dawno chciałem z nimi popracować. Redlicha miał grać Kostiantyn Temlak, jednak zachorował i trzeba było wprowadzić do tej roli Jurija Filipenkę. Jurij dobrze poradził sobie ze swoim zadaniem, a w kolejnych pokazach grać będzie także Kostiantyn. W spektaklu jest wiele tematów, o których można mówić: do czego zdolny jest człowiek, aby przeżyć, o społeczeństwie, od którego zależy i które dość często kieruje naszymi czynami itd. U Antosia występuje konflikt: żona, którą kocha, i społeczeństwo, które potępia jej czyny. W końcu staje po stronie społeczeństwa. Nazwaliśmy spektakl „Imitacja”, bo tutaj głównym tematem jest dwulicowość ludzi. Kto najczęściej krzyczy „Łapcie złodzieja!” – sam złodziej. Tak i tutaj. W schemat zamieszanych jest wielu ludzi, a kiedy wszystko zaczyna wychodzić na jaw, to winnymi, oczywiście, pozostają wykonawcy. Ale nigdy nie sądzi się zleceniodawców. To globalny temat, który dotyczy i narkotyków, i prostytucji, i wszystkiego tego, co się u nas dzieje. Inspiratorzy i organizatorzy wszystkich zbrodni nigdy nie ponoszą kary. Myślę, że jest to aktualne dla nas do dzisiaj. Scenografem i kostiumologiem jest Taisija Karas. Pracujemy razem po raz pierwszy. Początkowo mieliśmy kilka rozwiązań. Zatrzymaliśmy się na najbardziej neutralnym rozwiązaniu, minimalizmie. Chcieliśmy całkowicie zmienić małą salę, stworzyć zupełnie inną przestrzeń sceniczną. Na takim minimalizmie zagraliśmy tę kryminalno-psychologiczną historię. Jeśli chodzi o kostiumy, to nie chcieliśmy historyzmu, nie dążyliśmy do powrotu do lat 90. XIX wieku. Jednocześnie nie ubieraliśmy bohaterów we współczesne stroje. Kostiumy są stylizowane, nieautentyczne, w pewnym stopniu zachowują smak przedostatniego stulecia. Wszystkie są utrzymane w ciemnych tonach, a główna bohaterka jest jasną plamą na ciemnym tle. Zauważalne jest, że widz ogląda spektakl w skupieniu. To ważne. Ludziom się podoba, a jeśli zadowolony jest widz, to zadowolony jest i reżyser. Podoba mi się wiele utworów Iwana Franki. Chciałbym wystawić „Ścieżki krzyżowe” i „Ukradzione szczęście”, ale spektakle według tych utworów już są grane w wielu ukraińskich teatrach. Także u Iwana Jakowycza jest mnóstwo ciekawych opowiadań. Mnie, na przykład, bardzo podoba się „Choma z sercem i Choma bez serca”. To historia o tym, czym jest praca i czym jest populizm. Na przykładzie dwóch mężczyzn pokazano, jak można wykorzystać swój talent. Można go rzucić na pracę, a można – na tani populizm. Być może kiedyś wrócę do tego wątku. Teraz będziemy robić interaktywny kryminał. Będziemy angażować publiczność do śledztwa w sprawie zbrodni. A pod nazwiskiem którego autora będzie ta inscenizacja, niech na razie pozostanie tajemnicą. coś podciągnąć, coś wzmocnić. Spektakl jest dla nas cenny tym, że przez nas zrodzony, przez nas zrobiony i prowadzimy go prawdziwie. Myślę, że każdy z widzów w pewnym momencie zobaczył tu siebie, jakąś sytuację, która zdarzała się w jego rodzinie. Doświadczenie pracy okazało się pożyteczne. Nie wykluczam, że jeśli jeszcze znajdę ciekawy materiał i przyjaciele mnie wesprą, to w perspektywie stworzymy jeszcze jeden spektakl. – W naszym teatrze spektakle próbuje się dość długo, czasami rok czy dwa – kontynuuje wykonawczyni roli Anny Alisa Tunkewycz – i jest to zrozumiałe, bo wystawia się je na dziesięciolecia. My początkowo nie mogliśmy uwierzyć, że nasz spektakl tak szybko trafi do repertuaru teatru. Mam nadzieję, że będziemy grać go długo. Moja bohaterka... Początkowo nie doceniłam ważności tej postaci. Ale potem zrozumiałam, że tutaj nie ma głównych i drugoplanowych osób, w spektaklu jest sytuacja, która pomaga nam wszystkim otworzyć się jako osobowościom. Anna jest projektantką, lekką kobietą, kocha swojego narzeczonego, ale nie podobają jej się przejawy jego egoizmu. Jednak wytrzymują wszystkie próby i pozostają parą. A to jest najważniejsze. Początkowo to komedia, nie było łatwo w drugiej połowie spektaklu przestawić publiczność na poważny ton. Myślę, że nam się to udało. Świadczą o tym długie oklaski między scenami oraz w finale. Zapraszamy czytelników gazety do przychodzenia na nasze spektakle i spektakle innych teatrów. Dzisiaj wszyscy potrzebują komedii oraz dobrych, pozytywnych emocji. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia dostarczone przez teatr

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Kwarantanna – czas na możliwości?

Nową pracą Narodowego Akademickiego Teatru Rosyjskiej Dramy im. Lesi Ukrainki stało się przedstawienie „Prawie rodzinna kolacja” na podstawie sztuki Oleksandra de La Patellière’a i Matjé Delaporte’a. Inicjatorami tej inscenizacji tym razem byli sami aktorzy teatru. widzom, ale chcieliśmy jeszcze przez co najmniej miesiąc nad nią popracować, coś dopracować. Ponadto myśleliśmy, że będziemy grać ją na nowej scenie, gdzie widownia jest znacznie mniejsza. Ale kwarantanna to czas możliwości. Tak się wszystko złożyło. Tego środowego wieczoru miał odbyć się spektakl „Rodzinna kolacja”, a swoją nową pracę postanowiliśmy nazwać „Prawie rodzinna kolacja”, bo wydarzenia także rozgrywają się podczas kolacji. Dekoracje zbieraliśmy z różnych przedstawień. Ze spektaklu na podstawie opowiadań Czechowa wzięliśmy ścianę z oknami, z innej inscenizacji – kanapę, a z jeszcze jednej – sześcian. Ogólne rozwiązanie scenograficzne pomogła wykonać główna artystka plastyk naszego teatru Olena Drobna. Kostiumów specjalnie nikt nie szył, wszyscy zagrali we własnych ubraniach (co prawda w kolejnych pokazach nieco zmieniono strój). Gram w spektaklu Vincenta Larchet, ulubieńca losu, człowieka, który bez najmniejszego wysiłku może otrzymać niemal wszystko. Takich nazywa się szczęściarzami. Podczas kolacji z przyjaciółmi postanowił zażartować, i ten pozornie niewinny żart otworzył wiele szkieletów w szafie każdej z postaci. Ja i Vincent jesteśmy bardzo różni, ale ciekawi mnie dotknąć go, pobyć w skórze człowieka, który własnym żartem wpędził samego siebie w pułapkę. Wszelkie próby czynią nas silniejszymi. Wszystkie postacie przeżyły trudny wieczór. Mogli już nigdy się nie spotkać, być może rodziny mogłyby się rozpaść. Ale bohaterowie przeszli przez to wszystko, ogień prób jedynie ich zahartował. „Prawie rodzinna kolacja” to spektakl o miłości do siebie nawzajem: męża do żony, brata do siostry, przyjaciela do przyjaciela, a pod koniec spektaklu także do dziecka, które się rodzi. Aktorka Alisa Tunkiewycz jest moją żoną, a w spektaklu jest moją narzeczoną. To nasza pierwsza wspólna praca, w której oboje gramy jedne z głównych ról. Ołeksij Polszczuk, który gra Pierre’a, jest moim kolegą z roku, razem kończyliśmy warsztat teatralny Jurija Mażugi. Ołeksandra Jena (Elizabeth) – narodowa artystka Ukrainy, nasza dobra przyjaciółka. Ołeksandra Waliuka (Claude’a) pamiętam jako młodego studenta studia, który dopiero przyszedł do teatru; minęły lata, a zapał u Ołeksandra pozostał. Nie mogę powiedzieć, że spektakl rodził się łatwo. To był trudny proces. Ale wszyscy jego uczestnicy to krąg bliskich ludzi, którzy komunikują się także poza sceną. Nasze przyjacielskie relacje pomogły również podczas prób. Nie było żadnej sprzeczki, zawsze znajdowaliśmy konsensus. Koledzy słuchali mnie, ja ich, słyszeliśmy się nawzajem. Do oficjalnej premiery, która odbyła się w grudniu, zdążyliśmy zagrać spektakl sześć razy. Stopniowo się on zmienia. Postacie zaczynają wyraźniej się ujawniać, powiedziałbym – ożywać. Rozumiemy, które momenty są mocne, a gdzie trzeba

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

służysz każdemu widzowi, całej sali, sztuce teatralnej. Służymy Ukrainie, naszemu rodzimemu ukraińskiemu narodowi. Na zakończenie Wałerij Iwanowycz przeczytał kilka własnych wierszy, poświęconych rodzicom, naszej niełatwej teraźniejszości. portrety Mykoły Storożenki, jego żony Rajisy, Wasyla Czebanyka, Rajisy Nedakiwśkiej, portrety rodziców, przyjaciół, aktorów stołecznych teatrów, autoportret. Po portretach idą pejzaże, martwe natury. Do niektórych z nich zainspirowała mnie poezja Szewczenki. Cykl utworów poświęciłem Ławrze Pieczerskiej, obok krajobrazy Wołynia i Kijowa. Bardzo kocham morze i morskie pejzaże stały się nieodłączną częścią mojej twórczości. W rozdziale „Malarstwo” zreprodukowano moją pracę dyplomową: „Pieśń lasu” (rozmiar 2 x 3 metry), która poświęcona jest dramatowi-feerii Łesi Ukrainki. Nawiasem mówiąc, na jednym z obrazów w rozdziale „Malarstwo” Łesia Ukrainka przedstawiona jest z gniazdem na głowie: chciałem pokazać jej związek z Wszechświatem. Ten motyw jest bardzo popularny w kulturach wschodnich, uważany jest za syntezę człowieka z naturą. W rozdziale „Grafika” obok swoich prac zamieściłem także obraz Wiry Kułeby-Barynowej: w dzieciństwie pasałem gęsi i właśnie ten moment przedstawiła Wira Iwaniwna. Tutaj zamieszczono również prace akademickie, stworzone podczas nauki, akwarele. W rozdziale „Sakralne” – płótna o tematyce religijnej i ikony. Jestem bardzo wdzięczny mamie, która zachowała moje rysunki, które wykonałem w wieku trzech lat. Zamieszczam je w rozdziale „Życiorys”. Przekazałem już tę książkę do Biblioteki Publicznej imienia Łesi Ukrainki, biblioteki Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, w której się uczyłem. Będzie ona również prezentowana w innych bibliotekach artystycznych Kijowa i innych miast Ukrainy. Można się z nią zapoznać w sieci Internet na stronie wydawnictwa „Ałmaz”. Po zakończeniu kwarantanny planuję zrobić prezentację „Płótna duszy”. A w dalszych planach – praca nad nowymi książkami, gdzie już bardziej szczegółowo zatrzymam się na poszczególnych kierunkach własnej twórczości. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Trzy jubileusze

W Kijowskim Narodowym Akademickim Młodym Teatrze niedawno świętowano trzy jubileusze, które są ze sobą ściśle powiązane. Właśnie tego dnia dwadzieścia lat temu po raz pierwszy pokazano tu spektakl „Kajdasze”. A dwadzieścia lat pełnych sal i miłości widzów to zjawisko unikalne dla teatru. Przez wszystkie te lata wykonawcą głównej roli Kajdasza jest artysta ludowy Ukrainy Wałerij Szeptekita. Aktor ma jeszcze dwa jubileusze: 60 lat działalności twórczej oraz najważniejszy jubileusz osobisty – 80 lat od dnia urodzin. To święto jubilat uczcił w gronie najbliższych przyjaciół – kolegów ze sceny i wieloletnich wielbicieli Młodego Teatru. Droga twórcza Wałerija Iwanowycza rozpoczęła się 60 lat temu – brał udział w amatorskim zespole zakładu wojskowego w mieście Ochtyrka w obwodzie sumskim, gdzie wtedy pracował. Później uczył się w studiu Teatru Sumskiego im. Szczepkina, a także grał na scenie tego teatru. W 1963 roku, mając na koncie ponad 25 zagranych ról, W. Szeptekita wstąpił do Kijowskiego Instytutu Teatralnego. W 1979 roku przeszedł eliminacje konkursowe do nowo powstałego Teatru Młodzieżowego (obecnie – Młodego). Z okazji jubileuszu na głównej scenie Młodego Teatru po raz 251. pokazano spektakl „Kajdasze”, którego premiera odbyła się 20 grudnia 2000 roku! …Żył sobie na świecie Omelko Kajdasz. O życiu mówił rozsądnie, popijał gorzałkę i naprawiał koła do wozów. I miał kłótliwą żonę oraz dwóch zadziornych synów. Przyprowadzili synowie do domu synowe – i się zaczęło: od rana kłótnia, a wieczorem – bójka. I tak dzień w dzień. I nie ma co liczyć na spokój, kiedy przed nami najprawdziwsza rodzina Kajdaszów… Po raz pierwszy w tym teatrze spektakl wyreżyserował Mykoła Jaremkiw. Przez ten czas na scenie zmieniły się trzy pokolenia aktorów (jego synów i synowych), ale spektakl wciąż cieszy się dużą popularnością. W Młodym Teatrze starają się rozszerzyć ramy sztuki. Powód do tego daje oryginalna sztuka „Kajdasze” N. Dubiny na motywach I. Neczuja-Łewyckiego. To spektakl o nas wszystkich – Ukraińcach. Tutaj ujawnione są nasze dalekie od najlepszych cechy charakteru. Ale tylko wielki naród potrafi mówić prawdę, a do tego jest zdolny śmiać się z samego siebie. – Nasza rodzina ma dzisiaj wielkie święto, artysta ludowy Ukrainy, koryfeusz teatru, nasz drogi Wałerij Szeptekita – 80 lat – podkreślił dyrektor artystyczny Młodego Teatru Andrij Biłous. – Swoje życie Wałerij Iwanowycz poświęcił służbie teatrowi. Przez te lata zagrał mnóstwo ról, przeżył wielką liczbę ciekawych żyć. Jego szalona, potężna energia przez cały ten czas służyła za przykład do naśladowania wielu pokoleniom młodych artystów. Nasz drogi Wałeriju Iwanowyczu, w teatrze nie ma człowieka, który nie szanowałby Pańskiego talentu i Pańskiej niesamowitej pracowitości, a co najważniejsze – uwielbia Pana widz. Niech ten szacunek i miłość przez długie, długie lata idą w parze z Panem. Mnie, jako kierownikowi, przypadł zaszczyt, by w imieniu całego Młodego Teatru wyrazić słowa ogromnej wdzięczności za wszystkie te lata Pańskiego życia, za Pańską pracę, za wszystko, co Pan włożył w Młody Teatr, w którym pracuje Pan od pierwszego dnia. Zdrowia dla Pana, twórczego natchnienia i wielu lat życia! – Moi koledzy, z którymi pracuję tu już 41. rok, nasza młodzież, z którą mamy ścisły kontakt, aktorzy w różnym wieku, między którymi panuje pełna harmonia. Obserwuję was i cieszę się – wyznał Wałerij Szeptekita. – Kiedy służy się teatrowi, to służy się sprawie. Roman Petruk to człowiek o szerokim talencie twórczym: malarz, grafik, mistrz sztuki monumentalno-dekoracyjnej i sakralnej, twórca pisanek, pedagog. Jest autorem ponad 1000 dzieł, z których ponad 300 weszło do albumu-monografii. Artysta jest laureatem nagród mera Kijowa oraz imienia Mychajła Derehusa w dziedzinie sztuk pięknych, członkiem Narodowego Związku Artystów Ukrainy, docentem Kijowskiej Państwowej Akademii Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Designu imienia Mychajła Bojczuka. W adnotacji do wydania profesor Andrij Puczkow zaznaczył, że w albumie-monografii w sposób kompozycyjno-mieszany naświetlono życiową i twórczą drogę Romana Petruka, zaprezentowaną reprodukcjami prac, różnych pod względem technik (malarstwo, grafika, technika autorska) i gatunków (sztuka sakralna, abstrakcja, pejzaż, martwa natura, portret) oraz refleksjami na temat prac Petruka znanych ukraińskich historyków sztuki, kulturoznawców i artystów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Płótno duszy Romana Petruka

W nowojorskim wydawnictwie „Almaz” ujrzał światło dzienne album-monografia zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Romana Petruka „Płótno duszy”. Dorobek jednego z najjaśniejszych młodych ukraińskich artystów w postaci organicznego połączenia dwóch rodzajów przekazów tekstualnych – obrazu artystycznego i właściwego tekstu dotyczącego tego obrazu – poświadcza jedność emocjonalnego i racjonalnego w świadomościowym modelu autorskiego odczuwania świata, pozwala kompleksowo spojrzeć na odtworzenie przez niego magistralnych idei wewnętrznego kodu człowieka: ród, naród, przeszłość, teraźniejszość, przyroda, sakralny obrus, ludzka twarz, martwa natura. Osobliwość postrzegania świata, kunszt wykonania, zainteresowanie życiem i człowiekiem obok różnorodności zastosowanych technik artystycznych prezentują tym wydaniem twórczość Petruka w jej wszechstronnym i do pewnego stopnia wyczerpującym syntetycznym zarysie. Książka podzielona jest na rozdziały: „Malarstwo”, „Pieśń lasu”, „Grafika”, „Sakralne”, kończy się życiorysem artysty, który składa się z jego biografii, fotografii, wierszy oraz koronki opinii o twórczości. Ocenić dorobek pana Romana czytelnikom pomogą artykuły Rady Mychajłowej „Mozart współczesnego ukraińskiego malarstwa”, Olhy Tarasenko „Obraz rodu i narodu w twórczości Romana Petruka”, Ołeny Osadczej „Empatia jako zasada twórczego i pedagogicznego życia Romana Petruka”, Łesi Smyrnej „Tylko morze”, Andrija Puszkowa „Maryno-ryzoma Petruka”, Switłany Stojan „Przeszłość i teraźniejszość w „lustrze” obrazów Romana Petruka”, Wiry Kuleby-Barynowej „Jakby własne dziecko”, Dmytra Stepowyka „Zmysłowa nuta w przedstawieniach chrześcijańskich świętych artysty Romana Petruka” oraz samego malarza: „Uświęcony duchem żywotwórczym”. Opiniami o twórczości artysty podzielili się R. Boczkaj, A. Horbenko, W. Hurin, N. Dmytrenko, I. Dracz, O. Kowalczuk, Petro i Natalija Kowali, W. Marczuk, W. Melnyczenko („ARWM”), A. Mesjur, O. Pohribna, O. Połtaweć-Hujda, W. Rutkowśka, M. Storożenko, W. Tymenko, O. Cyrkun oraz W. Czebanyk. – Co najciekawsze, zamysł tej książki nie był mój, a dziekan wydziału sztuki dekoracyjno-użytkowej Kijowskiej Państwowej Akademii Sztuki Dekoracyjno-Użytkowej i Projektowania imienia Mychajła Bojczuka Ałły Rudenczenko – wspomina Roman Petruk. – Jakoś powiedziała: „Romanie Ihorowyczu, ma Pan tyle prac, tak wiele opinii o nich, a czy nie zrobiłby Pan książki?” Odpowiedziałem, że byłoby to dobrze, ale – kolosalna praca. Na co usłyszałem odpowiedź: „U nas w Akademii jest katedra projektowania graficznego, byłoby dobrze, gdyby ktoś wziął sobie pracę nad książką jako projekt dyplomowy”. Tę pracę wziął na swoje barki mój ziomek Roman Boczkaj, który wykonał skład, łamanie, obróbkę ilustracji oraz prepress. Zaczęliśmy pracę rok temu. Obrona dyplomu stała się jedynie etapem pośrednim. Pracowaliśmy dalej. Rozwiązywaliśmy kwestie dotyczące druku. Jak wiadomo, reprodukowanie malarstwa w książce jest dość skomplikowane. Robiliśmy wiele prób dotyczących koloru. Wynikiem jesteśmy zadowoleni. Wydanie wyszło spójne, udało się osiągnąć wysoką jakość reprodukcji prezentowanych dzieł. „Płótno duszy” – pierwsza na świecie książka, w całości wydrukowana czcionką laureata Nagrody Szewczenkowskiej Wasyla Jakowycza Czebanyka „Rutenia”. Czcionka Czebanyka idealnie pasowała do moich prac. Koledzy mówią, że to nie tylko książka, a dzieło sztuki. Obrazy podawane są nie tylko jako reprodukcje – za pomocą filmowania pokazujemy je z różnych stron. To pomaga postrzegać każde dzieło jak wideoklip. Również do każdego obrazu podano nagłówek z danymi, kiedy dzieło zostało stworzone, jego rozmiar, nazwę, technikę wykonania. Książka ukazała się w wydawnictwie „Almaz” (USA). Chcę osobno podziękować redaktorowi-konsultantowi wydania, dyrektorowi wydawnictwa Ołehowi Junakowowi. Przy okazji, książka „Płótno duszy” będzie prezentowana w Bibliotece Kongresu tego kraju. Jeszcze daleko nie każdy czytelnik przyzwyczajony jest do alfabetu Wasyla Czebanyka „Rutenia”. Dlatego zaczynamy książkę od odtworzenia tego alfabetu, wyjaśniamy, która litera oznacza jaki dźwięk. Przy okazji chcę podziękować Wasylowi Jakowyczowi za jego tytaniczną, wieloletnią pracę nad wcieleniem tego projektu w życie. W rozdziale „Malarstwo” podano

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Cicho przyszedł, cicho odszedł

Walerij FRANCZUK, m. Kijów. Wszedłem do trolejbusu i od razu zobaczyłem tego mężczyznę, chociaż był ode mnie dość daleko. Stał przy wyjściu, czekając na swój przystanek. Ludzi było niewielu, nikt nie zwracał najmniejszej uwagi na człowieka w wojskowym, dalekim od nowości mundurze z kilkoma medalami na piersi, a ten szczegół przyciągał uwagę i wyróżniał go spośród innych pasażerów. Wpatrując się w jeszcze dość młodą twarz, czułem, że ten człowiek przeżył już niemało, że za nim wiele gorzkiego, a może i strasznego. I jeszcze jedno. Coś było w jego postawie niepewnego, jakby przepraszał nas za to, że tak bardzo nie przypomina nas. A ludzie w trolejbusie byli różni. Jedni w latach, dobrze zadbani i cynicznie obojętni na wszystko, co dzieje się wokół. Inni — weseli, pewni siebie, gadatliwi, ruchliwi, ze specyficzną korzyściowo-złodziejską gwarą. Jednym słowem — „panowie życia”. I nagle: „Jak надоєла ета война!” (Jakże znudziła się ta wojna!). Te słowa jak obuchem uderzyły mnie w głowę. Imponująca dama w nieokreślonym wieku, cała w ozdobach, jak choinka noworoczna, widać dostrzegła jednak wojaka. To jej „znudziła się wojna”. Spojrzałem w jej puste oczy tak, że momentalnie cofnęła się do kierowcy, zapewne uznawszy, że „banderowiec” zaraz ją zje. Podszedłem do wojownika, przeprosiłem, że przerywam jego, najwyraźniej niewesołe myśli (o tym mówiła jego wychudzona twarz, pocięta niczym jesienna rola głębokimi zmarszczkami). „Pozwólcie uścisnąć Waszą dłoń. Kłaniam się Wam za to, że zatrzymaliście moskiewskiego agresora. Chociaż tutaj niektórzy nie uświadamiają sobie, że trwa prawdziwa okrutna wojna” — powiedziałem pierwsze, co przyszło mi do głowy. Uścisnąwszy mocną, zrogowaciałą prawicę, zapytałem: „A jak tam na wschodzie?”. Mężczyzna jakoś smutno, ale bez namysłu odpowiedział: „Nie ma rozkazu do ataku. I to jest najcięższe dla towarzyszy broni”. Nie wiedziałem, co na te słowa mu odpowiedzieć, więc pomilczeliśmy. Tymczasem trolejbus podjechał do mojego przystanku. „Dziękuję jeszcze raz Wam, szanowny, ja już wysiadam” — zwróciłem się do wojownika. „I ja też” — odpowiedział. Los dał mi szansę, którą musiałem koniecznie wykorzystać: „Jestem artysta Walerij Franczuk. Tutaj, obok, jest moja pracownia. Będę rad widzieć Was tam, chcę namalować Wasz portret”. Ta myśl pojawiła się u mnie w tej samej chwili, gdy zobaczyłem nieznajomego w trolejbusie. „Powiedzcie, proszę, jak się nazywacie?”. W odpowiedzi nasz obrońca wyciągnął z kieszeni legitymację: „Jestem Witalij Hołota, z kozackiego rodu...” — „A czy Wy, przypadkiem, nie jesteście krewnym pisarki Lubow Hołoty?” — zapytałem. Pan Witalij przecząco pokręcił głową i, jakby wstydząc się, dodał: „Nas, Hołotów, na Ukrainie jest wielu!”. Żegnając się, dałem nowemu znajomemu swoją wizytówkę i jeszcze zaprosiłem, żeby koniecznie się odezwał. Chociaż rutynowe sprawy brały górę, nie zapominałem o tym spotkaniu w trolejbusie na mojej Trojeszczynie. Aż tu zadzwonił telefon, w słuchawce usłyszałem głos: „Dzień dobry, Waleriju, to Witalij!”. „No, chwała Bogu” — pomyślałem. — Gdzie jesteście i co z moją propozycją dotyczącą portretu? — Mogę do Was dzisiaj zajrzeć. Powiedzcie, na którą godzinę — odpowiedział Witalij. Podałem godzinę i rozmowa się zakończyła. O wyznaczonej godzinie zadzwonił jeszcze raz, że już jest w pobliżu, i spotkałem go przy pracowni. — Idę od towarzysza broni, odwiedzałem go. Nie ma obu nóg. To smutne, ale niedawno się ożenił — to radosne. Z rozmowy dowiedziałem się, że przede mną cyborg, który bronił donieckiego lotniska „Siewier”. Zdziwiłem się, bo wiem, że pseudonim „Siewier” miał młody ochotnik z Czernihowa, który zginął, a wojownik wyjaśnił mi: wszyscy, którzy go znali, myśleli, że zginął właśnie on, dlatego bardzo się zdziwili, gdy Witalij wrócił po kolejnym zranieniu żywy. A pseudonim „Siewier” — dlatego, że osiem lat mieszkał w Jakucji. Opowiedział o tym ochotnikom i ten slogan stał się jego nowym imieniem. Wspomnienia były chaotyczne, bo cały czas mu przerywałem i dopytywałem, co z jego ranami. Pokazał ślad po kuli snajperskiej na prawej skroni, dodając: „Kula tam jest, ale po rehabilitacji głowa boli mniej”. Co przeżył ten 43-letni mężczyzna? Ranę głowy, lewa ręka na tytanowej płytce, nogi posiekane odłamkami, ślad po kuli w plecach, kontuzja po tym, jak 150-milimetrowy pocisk trafił w ich ziemiankę itd. Ale on znowu ma zamiar wrócić na wschód, jako zwiadowca 93 Gwardyjskiej Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej „Chołodnyj Jar”, 2 batalionu, 6 kompanii. Zaprawdę, z takimi ukraińskimi patriotami żadne putinowskie „ich tam niet” tej ziemi nie zdobędą. „Siewier” wiele mi opowiedział. Bardzo nieproste życie miał ten wojownik-ochotnik. Była i chuligańska młodość z ciężkimi konsekwencjami przez łamanie prawa, rozpad rodziny, a co najważniejsze — obecne jego uświadomienie sobie swojego miejsca na tej ziemi i obrona przed „russkim mirem”. Oto to ostatnie jest zapewne wynikiem długich i nieprostych poszukiwań siebie. Dla niego Ukraina stała się najwyższą, najważniejszą miarą jego życia. Dopóki trwała nasza rozmowa, zrobiłem szkic jego portretu i podarowałem Witalijowi Hołocie. P.S. Poza murami swojej pracowni często obserwuję tych, którym „jaka różnica”, tych, którzy piją piwo przy obrzydliwym specyficznym rosyjskim szansonie i jeszcze chwalą się swoją „watnością”. Tych, którzy idą rozbijać czoło o podłogę Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego, który wzywał ich do zarażenia się koronawirusem i który nie podlega ukraińskiej władzy oraz otwarcie wspiera rosyjskiego agresora. I myślę: dlaczego?! Dlaczego takie coś jest możliwe w naszym walczącym kraju? Russkij mir zabrał miliony, wczujcie się — nie po prostu miliony ukraińskich istnień, on stale niszczył ukraińską kulturę, język, on kradnie naszą historię, ogółem chce zniszczyć ukraiński naród. Zwracam się do tych, którym jest wszystko jedno: znajdźcie ciepłe słowo podziękowania dla takich jak mój znajomy — odważny wojownik Witalij Hołota. Przecież oni bronili i bronią nas przed obrzydliwym, kłamliwym, okrutnym agresorem-ordyńcem. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2021 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 74

Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 225 hrywien 96 kopiejek.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn