Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №10 за 2021 рік

16 s. · 34 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Czy może istnieć ukraińskie miasto bez ulicy Moskiewskiej? O palącej potrzebie derusyfikacji mentalności lokalnych włodarzy i inteligencji, podkarmionej przez postkolonialną władzę

Dziwna rzecz: prorok ukraińskiego narodu zwrócił uwagę na to rażące zjawisko ponad półtora wieku temu. Nazwa jego – ofensywnie agresywne moskalstwo we wszystkim (w mowie, myśleniu, oprawie wizualnej). Faktycznie całe życie społeczne, społeczno-polityczne, a nawet codzienne niejednego pokolenia „obcych” na szóstej części kuli ziemskiej – pod niezmiennym moskiewskim, a co więcej, wielkoruskim „parasolem”. Mykoła TYMOSZYK „W centrum miasta, czyli na ulicy Moskiewskiej, zaszedłem do hotelu pod firmą „Moskwa”, poprosiłem o parę herbaty… Ulica Moskiewska… Czy istnieje choć jedno gubernialne miasto w Rosji bez ulicy Moskiewskiej? Zdaje się, że nie. A bez sklepu z kiełbasą istnieje wiele gubernialnych miast, w tym także portowa Astrachań”. (Dziennik Tarasa Szewczenki. Zapis z 8 sierpnia 1857 roku). Niezwykle aktualne przesłanie Szewczenki. Czyż nie jest nielogicznym, absurdalnym i niesprawiedliwym takie zjawisko dzisiaj? Zwłaszcza obfite zalewanie rosyjskością i moskiewskością toponimiki licznych ukraińskich miast i wsi? I to – w ósmym roku niewypowiedzianej, ale i niewymyślonej, nie wirtualnej, a realnej wojny rosyjsko-ukraińskiej! Wojny, jak się okazało, nie tylko o odwieczne ukraińskie terytoria, ale także o nasz język, kulturę, wiarę, duszę. A zatem, o nasze prawo do bycia Ukraińcami. To to pierwsze prawo każdego samowystarczalnego narodu, którego Ukraińcom w grubiańskiej formie i z tak nieukrywaną nienawiścią oraz agresją odmawia niegdyś rzekomo jednokrwisty „starszy brat”. Przejrzewamy. Powoli i boleśnie. Ceną coraz to nowych śmierci młodych ukraińskich żołnierzy-obrońców od kul rosyjskich najemników przychodzi nam to przejrzenie. Cieszy to, że w głowach przeciętnych Ukraińców coraz mniej pozostaje Ale teraz? narzucanego przez stulecia ideologicznego obłędu o „wiekowych więzach przyjaźni”, „wspólności losów” oraz narodowej niższości Ukraińców. Jednak wszechwładny „ruski mir” nie zamierza poddawać się tak po prostu. A najbardziej przykre jest to, że wciąż pozostaje on w głowach tych, od woli i decyzji których zależy dalszy los, mówiąc słowami Liny Kostenko, humanistycznej aury narodu. Cytowany wyżej zapis w „Dzienniku” Taras Szewczenko utrwalił w trzecim dniu po opuszczeniu dziesięcioletniego „węża obrzydliwości” w orenburskich stepach i pierwszym przystanku jako wolny człowiek w oczekiwaniu na statek do Niżnego Nowogrodu, w gubernialnym mieście Astrachań. To ta Astrachań, która, według słów Kobziarza, „połowę ogromnego rosyjskiego carstwa karmi jesiotrem”. Od tamtego czasu wiele wody upłynęło przez miasta, które spotykały Tarasa Hryhorowycza w czasie ostatniego powrotu parowcami i końmi, przez Moskwę i Petersburg, do zakazanej mu przez cara-imperatora rodzinnej Ukrainy. „Sklepy z kiełbasą” są teraz w każdym, nawet najmniejszym mieście; „ogromne rosyjskie carstwo” po 1991 roku wyraźnie się skurczyło. Jednak ulic, placów, restauracji, hoteli z moskiewskimi nazwami na dawnych obrzeżach tego „carstwa” obrzydliwości jeśli ubyło, to nie na tyle, by mówić o ostatecznym zrzuceniu znienawidzonego moskiewskiego „parasola”. Choćby w tak, wydawałoby się, całkowicie niewinnej dziedzinie nazewnictwa, która powołana jest do uwieczniania najistotniejszych imion i szczytowych wydarzeń, utrwalonych przez każdy odrębny naród i świadomą światową wspólnotę. Ciekawy szczegół: na Ukrainie dawno przejrzały proces derusyfikacji rozpoczął się, w przeciwieństwie do dekomunizacji, nie od „góry”, a od „dołów”. Wyraźnie wzmocnił się od 2014 roku, kiedy Rosja siłą okupowała ukraiński Krym i otwarcie rozpętała „młodszemu bratu” nową, niewypowiedzianą, wojnę w Donbasie. Zakończenie na str. 2 Tak trwało przez kilka stuleci i było dla Ukraińców czymś naturalnym i zrozumiałym. Wszak Ukraina zmuszona była przebywać w kolonialnej zależności od Imperium Rosyjskiego, a później – radzieckiego. Julija TKACZOWA Petro SZKRABIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Czy może istnieć ukraińskie miasto bez ulicy Moskiewskiej?

Zakończenie. Początek na str. 1. “Precz od Moskwy!” – to bardziej aktualne niż ukrainizacja. Krótki i treściwy apel Mykoły Chwylowego “Precz od Moskwy!” dotyczył, jak wiadomo, ukraińskiej elity twórczej. Chodziło przede wszystkim o reorientację burzliwie odradzającego się na Ukrainie po rewolucji narodowowyzwoleńczej 1917–1921 lat ruchu literacko-artystycznego z bolszewickiej Rosji na Europę. Śmiałe wzmocnienie przez Chwylowego tego apelu argumentem, że literatura rosyjska “ciąży nad nami jak gospodarz sytuacji, który przyzwyczajał naszą psychikę do niewolniczego naśladownictwa”, po wielu latach okazało się prorocze. Apel ten później, już na emigracji, gorąco poparł i uwypuklił jeszcze jeden wybitny Ukrainiec – Iwan Ohijenko (metropolita Iłarion). Nie raz wskazywał on w swoich pracach, że ukraińscy działacze czasami nie do końca zasadnie używają pojęcia “ukrainizacja”. Swego czasu (i teraz też jest to zauważalne) bardzo odstraszało ono nie tyle jawnych ukrainofobów, co półpiśmienną małorosyjską “watę” z mentalnością zjadaczy słoniny i pierogów, która we wszystkich czasach bała się jakichkolwiek edukacyjnych, innymi słowy – intelektualnych wysiłków nad sobą. Taka zdenacjonalizowana masa wolała być, jak ta bohaterka dramatu Mykoły Kulisza “Myna Mazajło”, “zgwałconą”, niż “ukrainizowaną”. Dlatego profesor Ohijenko świadomie kładł nacisk na co innego: ukrainizacja (miał na myśli przede wszystkim nasz Kościół) jest “całkowicie nieodpowiednia i historycznie nieprawdziwa”, bo to nie ukrainizacja, a właśnie derusyfikacja, odrodzenie swojego, zniszczonego i sfałszowanego. Innymi słowy, to samo odmoskowienie, o którym odważył się mówić w przededniu samobójstwa z bezsilności Mykoła Chwylowy. Obecnie przykład takiego odmoskowienia daje innym regionom państwa ukraińska stolica. Wprawdzie ten przykład jest jednak spóźniony. Prawie odmoskowiona mapa topograficzna stolicy. Przez wiele lat szalony opór wszelkim zmianom w mapie topograficznej Kijowa stawiała utworzona przy Radzie Miasta Kijowa komisja ds. przemianowań. W jej skład z jakiegoś powodu stabilnie wchodzili (raczej takich wprowadzano przez “niewidzialne siły” z góry) przeważnie jawni ukrainofobowie spośród dobrze przesianych przez ówczesnych ideologów komunistyczno-bolszewickich weteranów wojny i pracy. Wokół tej komisji jednoczyła się długo ukrainonienawistna piąta kolumna. Przypominam sobie, jak pod koniec lat 90. ubiegłego wieku, przed kolejnymi wyborami szefa stolicy, do rozgorączkowanej emocjami auli Narodowego Związku Pisarzy przyszedł nie obiecany kandydat (po raz drugi) na fotel przewodniczącego miasta Ołeksandr Omelczenko, a jego “humanitarny” zastępca Ołeksandr Bystruszkin. Z tego spotkania miał przynieść swojemu patronowi przegłosowane poparcie kijowskiej inteligencji twórczej. Z prowadzącym zebranie – nieżyjącym już profesorem i przewodniczącym kijowskiej organizacji pisarskiej Anatolijem Pohribnym było umówione, że pierwsze pytanie gościowi zadam ja i będzie ono dotyczyło wyjaśnienia przyczyny chronicznego odkładania przez władze kwestii przemianowań jako “nieaktualnej w obecnych warunkach”. Na to pan Bystruszkin, przyrównując zapewne audytorium pisarskie do fabrycznego, odpowiedział w duchu wypróbowanego słownego matactwa w rodzaju: “oczywiście, że tak, jednak nie, dlatego że”... To “dlatego że” dotyczyło właśnie prokomunistycznej, ściślej – jawnie prorosyjskiej komisji Rady Miasta Kijowa, która, jakoby, nie daje zgody na przemianowanie, a przewodniczący bez jej decyzji nie może mieć takiego uprawnienia. Na dodatkowe pytanie, co przeszkadzało wcześniej lub przeszkadza obecnie, przed wyborami, Radzie Miasta Kijowa i przewodniczącemu miasta zmienić taką jawnie wrogą interesom kijowian komisję, pisarze odpowiedzi nie usłyszeli. Lecz warto było skomunizowanych “zasłużonych weteranów” z tej komisji wymieść (prawda, po przeżyciu aż trzech nieudanych “merów”), jak zakonserwowana na długo kwestia ruszyła z zabagnionego miejsca. Rezultat nie kazał na siebie czekać. W Kijowie nie ma już rejonu Moskiewskiego (teraz – Hołosijiwski), stacji “Kijów-Moskiewski” (“Kijów-Demijiwski”), mostu Moskiewskiego (Północny), placu Moskiewskiego (Demijiwski), prospektu Moskiewskiego (Stepana Bandery), hotelu “Moskwa” (“Ukraina”). Zaczynają zapominać kijowianie, że jeszcze niedawno byli zameldowani przy ulicy Rosyjskiej (obecnie – bohatera wojny rosyjsko-ukraińskiej w Donbasie J. Łytwynowskiego), Noworosyjskiej (Oryskiwska), że w Darnicy był plac Noworosyjski (Czernihowski). Na miejscach dawnych czerwonoarmiejskich, czerwogwardyjskich, czerwonosztandarowych, czerwonogwiazdkowych, czerwonopriesnieńskich, czerwonopartyzanckich tabliczek teraz uwiecznione są imiona prawdziwych ukraińskich Bohaterów i Osobistości. Ostatni naręcz przemianowań dotyczył sieci bibliotecznej w poszczególnych stołecznych rejonach: imiona radzieckich działaczy Pirogowskiego, Werszygory, Kudraszowa, Matrosowa sprawiedliwie zastąpiono tymi, naszymi, szanowanymi od dawna ogólnie, powiązanymi bezpośrednio z literaturą, książką: Jewhena Hucała, Wsewołoda Nestajki, Anatolija Kosteckiego. Dwie wysepki “ruskiego miru” na rządowym Peczersku. Wprawdzie pozostały na mapie ukraińskiej stolicy dwie drażniące kijowian i niezrozumiałe dla turystów wysepki “ruskiego miru”. Jest to przede wszystkim niemal główna dla całego elitarnego rejonu peczerskiego ulica Moskiewska. Z jednej strony, mieści się tu znaczący klasztor Kościoła Moskiewskiego – Wwiedeński. W nim, mówią miejscowi, moskiewscy popowie za dobre sumy dolarów często “wybielają” popełnione wielkie grzechy władzy i elity oligarchicznej. Z drugiej strony tej ulicy władze Kijowa umieściły… Muzeum Ukraińskiej Diaspory. Jakby na drwinę z setek tysięcy Ukraińców, których właśnie przez moskiewskie porządki na Ukrainie los rzucił na obczyznę. Jeszcze kłuje w oczy bezczelna zniewaga władz Kijowa wobec ulicy Iwana Mazepy. Na korzyść Moskwy i z okazji przyjazdu na rzekomo swoje “kanoniczeskoje tierritorii” głównego moskiewskiego popa Gundiajewa kilka lat temu została odcięta pępowina tej ulicy ze wzniesionymi na niej kosztem Mazepy soborami. Ta pępowina w dziwny sposób otrzymała status oddzielnej ulicy – Ławrskej, bo prowadzi do najbardziej znaczącego ośrodka moskiewszczyzny w sercu ukraińskiej stolicy – Ławry Peczerskiej. Warto mieć nadzieję, że doczekamy czasu, kiedy będzie więcej tych, których intelekt okaże się bliższy mentalności Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Iwana Ohijenki. Wtedy też zostanie usunięta ta historyczna niesprawiedliwość. A co z ukraińską prowincją? Małorosyjskość starożytnego Nieżyna. Typowy dla Ukrainy obrazek na ten temat spróbuję nakreślić na przykładzie Nieżyna – rodzinnego dla mnie rejonowego (a w dawniejszych latach – pułkowego, okręgowego) centrum czernihowskiego kraju. W kwestii językowej zasada “a kakaja raznica” jest tutaj dość rozpowszechniona. I pomimo dawnej kozackiej sławy, obecności pierwszej na Lewobrzeżnej Ukrainie wyższej uczelni, wokół której powinno formować się wykształcone, wysokokulturowe, nieobojętne na ukraiński język i historię elitarne towarzystwo, jawnie proukraińskiej władzy tutaj brakowało od dawna. Czego warta jest historia o niepiśmiennej i niewychowanej przewodniczce miejscowego muzeum krajoznawczego, która kategorycznie odmówiła przeprowadzenia wycieczki w języku ukraińskim dla przywiezionych przeze mnie dwóch grup studentów z Kijowa, których uczę dziennikarstwa. Jeszcze chwaliła się, że przez lata pracy w muzeum (jednocześnie ta pani-towarzyszka trzymała na miejscowym bazarze parę straganów handlowych) nigdy nie używała ukraińskiego. Dlaczego tak? Bo miejscowa kultura i władze miasta murem stanęły za swoją niezwykłą pracownicą. Niezwykłość jej w tym, że była córką dyrektora muzeum krajoznawczego, który przeszedł kiedyś na to „ciepłe” miejsce ze stanowiska kierownika wydziału komitetu rejonowego partii komunistycznej. Partii dawno już nie ma, ale jej kadry i dziś są w szeregu. I „swoich” nie wydają. W każdym razie, w wyniku sprawy i dyrektor muzeum, i jego córka zostali jednak zwolnieni. Ale jaką ceną przebijała się ta prawda? Ponad dziesięć moich publikacji o tej nieprzyjemnej niżyńskiej historii w różnych ogólnoukraińskich mediach, oficjalne zwrócenie się do ministra kultury. A przedział czasowy dla podjęcia przez władze miejskie tej decyzji wynosił… ponad dwa lata. Tarasowa cerkiew na ulicy… Moskiewskiej. Z ironii losu, największa świętość Niżyna, którą w ludzie nazwano Tarasową cerkwią, znajduje się na ulicy… Moskiewskiej. Cerkiew ta, która nosi nazwę Spaso-Preobrażeńskiej, jest znacząca nie tylko dla miasta nad Ostrem. Wzniesiona w kozackim stylu w 1757 roku, znana z tego, że na jej podwórzu 17 maja 1861 roku zatrzymała się procesja pogrzebowa, która odprowadzała w ostatnią drogę Tarasa Szewczenkę z Petersburga do Kaniowa. Na przejmującą do szpiku kości każdego panichidę-pożegnanie zebrało się tu wtedy niemal pół miasta. Na początku lat 60. ubiegłego wieku ówczesna komunistyczna władza miasta wystąpiła z inicjatywą, by na wpół zrujnowaną Preobrażenkę, którą pasażerowie sąsiedniego dworca autobusowego samowolnie zamienili w toaletę, zrównać z ziemią buldożerami. Ze skierowanego z Niżyna na imię przewodniczącego Rady Ministrów USRR listu, który zachował się w archiwum, wynika, że ta świątynia, wraz z innymi (cytuję dokument w języku oryginału) „...swoim wyglądem zewnętrznym oszpeca miasto, co wywołuje sprawiedliwe oburzenie opinii publicznej”. W każdym razie, Bóg uchronił tę świętość. W 2002 roku udało się pokryć jej kopuły. I od tego czasu już prawie 20 lat prace restauracyjne prowadzone są tu jak po grudzie. Na wszystko to władza ma jedną odpowiedź – nie ma środków. Ale jakie środki są potrzebne, żeby po prostu przemianować tę ulicę, której nazwa jest prawdziwą zniewagą dla pamięci Wielkiego Kobziarza? Do argumentów Wielkiego Kobziarza na razie nie posłuchano. Bywając w Niżynie i spotykając się z różnymi przedstawicielami miejscowej inteligencji, zadawałem za każdym razem te same pytania: dlaczego tak gorliwie władza ochrania nazwę ulicy Moskiewskiej? Czyżby nikt w Niżynie nie czytał „Dziennika” Szewczenki? Jakie są argumenty na korzyść czyjegoś twierdzenia, że tej ulicy „nie wolno ruszać”? Okazuje się, że takie argumenty są. Główny: ta ulica, powiadają, nie podlega dekomunizacji, wskazówki derusyfikacji nazw toponimicznych z Kijowa nie było, a nazwa „Moskiewska” jest historyczna, jeszcze z XIX wieku. Argumenty te są prymitywne i całkowicie nieaktualne. Po pierwsze dlatego, że sama władza, jeszcze radziecka, kiedyś przemianowała Moskiewską na Czerwonopartyzancką. W ludzie zaś ta ulica zawsze nazywała się Bazarową, bo na jej początku jeszcze od niepamiętnych czasów był bazar, który działa i dziś. Mnie ta nazwa zapadła w pamięć z dziecięcych lat, kiedy ojciec wypisywał w kołchozie podwodę dla wyjazdu całą rodziną do Niżyna na zakupy przed szkołą. Konia przywiązywali zawsze na Bazarowej. Po drugie, za czasów kozackiej Ukrainy starodawny wyjazd na północno-wschodnie przedmieście Niżyna zawsze był związany z kierunkiem na dwie hetmańskie stolice – Głuchów i Baturyn. Baturynski Szlak przez wieki wyznaczał państwowy, patriotyczny wektor Niżyna, podczas gdy Moskiewski – wektor kolonialny, zależnościowy. Wydaje się, wszystko proste, przekonujące. Ale najbardziej przykre jest to, że za moskiewską nazwą ulicy w Niżynie trzyma się nie tyle władza, co… niektórzy przedstawiciele miejscowej inteligencji. Zazwyczaj inteligencji posłusznej, ambitnej, bojaźliwej i nie za bardzo „przejętej” kwestią narodową, bez żadnego tam „swobodowskiego”, a więc „destrukcyjnego” ducha. Właśnie takich, jak świadczy historia, władza we wszystkich czasach chętnie angażowała do współpracy w różnych organach doradczych: komisjach, radach, komitetach. Ich na różne sposoby podkarmiała, zachęcała, nagradzała. I na nich się powoływała. Powiadali, my przecież się radzimy, a to przecież wasi, ludu, przedstawiciele. Tak się złożyło od dawna, powiedzmy, w Czernihowie. Dlatego tak pewnie czują się tam obrońcy rosyjskojęzycznego i rosyjsko myślącego W. Korolenki, którego imieniem na polecenie z Moskwy jeszcze w czasach radzieckich nazwana jest główna biblioteka regionu. Na uparte zapytania garstki patriotów z Kijowa o imię prawdziwej założycielki tej biblioteki, legendarnej Sofii Rusowej, miejscowa władza dostojnie odpowiada: przeciwko Rusowej jest nie tylko zespół pracowniczy biblioteki, ale i nasi inteligenci-doradcy. Wygląda na to, że podobna sytuacja zaistniała i w Niżynie. Cóż, tacy „przedstawiciele inteligencji” jedną nogą już weszli do gabinetów władzy, a to sprawa zaraźliwa. A co z organizacjami społecznymi? Czyżby ich w tym mieście nie było? Gdzież, powiedzmy, „Proświta”? W tej kwestii chcę zaznaczyć: głos niżyńskiej „Proświty” bardziej słychać w Kijowie, na zebraniach zarządu tej organizacji społecznej. W większości jest to krytyka stylu i metod kierowania centralnego zarządu, do którego należy i autor tych słów. Oczywiście, jestem za konstruktywną krytyką, ale i za konkretami spraw. A te najlepiej robić u siebie w domu. Tam ściany pomagają, zwłaszcza kiedy te ściany wypełnione są nieobojętnością, prawdomównością, czynieniem dobra. …Z rodzinnej Danyny staram się wracać do Kijowa przez Niżyn. Nigdy nie omijam pieszej ulicy Gogolowskiej. Tam parę lat temu pospiesznie pojawił się pomnik, przy którym każdy mimo woli zwalnia kroku. Stela pamięci poległych obrońców Ukrainy w wojnie w Donbasie – pochodzących z Niżyna i rejonu. Za każdym razem widzę na niej nowe rzędy fotografii – mężnych, pięknych, młodych... Pytam. Kogo? Może samego siebie: ile jeszcze trzeba takich strat, żeby z głów miejscowych włodarzy oraz inteligencji, podkarmionej postkolonialną władzą, zaczął wywietrzewać duch agresywnej moskiewszczyzny i upokarzającego małorosyjskości? My przecież na naszej, choć póki co nie swojej, ziemi… Kijów – Niżyn – Danyna. Mykoła TYMOSZYK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ny (ESUM, 1, s. 201), biseniatko, bisyk, bisyło, bisyszcze, bisowyło, bisiaka (O. S. Wusyk. Słownik synonimów języka ukraińskiego. Tarnopol: Bohdan, 2013, s. 524). Leksykalnych synonimów do słowa bis według słownika O. Wusyka mamy 136 (wśród nich także derywaty słowotwórcze), z których najpowszechniejsze to: czort, antypko, antychryst, bołotianyk, welzewuł, wernywoda, haspyd, demon, dyjawoł, didko, domowyk, złoduch, idoł, kurduplyk, kuzak, kucyj, kuć, łychyj, łukawyj, łucyfer, nechryst, neczystyj, ohnianec, pekelnyk, rohatyj, satana, tryklatyj, szczeznyk, jaropud (Wusyk, s. 524). Zatem rozpowszechnienie nowoanglicyzmu troll oraz derywatów trolling (a także gramatycznie przystosowanego trolity) w przestrzeni internetowej jest uwarunkowane nie tylko metaforycznym przeniesieniem jednego ze znaczeń anglicyzmu troll jako nęcenie ryb podczas wędkowania na błystkę, lecz także homonimiczną leksemą troll, zapożyczoną ze skandynawskiej mitologii z podstawowym znaczeniem demon, którego funkcją jest właśnie kuszenie i nęcenie ludzi do zła. Jak widzimy, zarówno mitologicznie, jak i leksykalnie oraz etymologicznie leksema troll nie jest taka niewinna, jak sam ten wstrętny proces trollingu w pajęczynie netu. Jeśli chodzi o nasze bezpośrednie odpowiedniki dla trolli, to zarówno pod względem znaczenia, jak i pochodzenia (w najmniejszym stopniu pod względem funkcji) najbliżej znajduje się leksema bis (z całym swoim bogactwem słowotwórczym) oraz jej derywaty bisnuwatysia, bisytysia. Uważamy, że z uwagi na mitologiczne pochodzenie słowa troll jako symbolu kultury skandynawskiej, może ono poszerzyć (a nie zastąpić!) nasz bogaty szereg synonimów do słowa bis. poprzedniego twórczego życia. Jakiego nawyku nie może pozbyć się jego młody kolega, również utalentowany — nie wiadomo, ale jego dowcipny program nazywa się z jakiegoś powodu „Włada chochotałas”. A dlaczego inny program nazywa się „Po faktu”, a nie „Za faktom” (tak byłoby poprawnie, a i dodatkowa treść by się pojawiła)? Nie chce się, a muszę mówić o takich „perłach”, jak: „nepidkirna Estonija”, „nepidstupni dżungli”, „durna sława”, „w obłasti technołohij”, „riky” (to zapewne „zapława”), „bihłyj prezydent”, „biłokura szkołarka”, „popasty w likarniu”, „chodyw na ochotu” itd., itd… A co wam się wyobraża, kiedy słyszycie: „korol iz wełyczeznoju swytoju”? Rozumiem, że obecnie mało kto wie, co to jest swyta — a żeby wiedzieć, trzeba więcej czytać ukraińską klasykę, wtedy i wyrażenie „Mykyta w sirij swyti” będzie zwyczajne i zrozumiałe. Inne wyrażenie — „dobre baczu twoju ledaczu wdaczuju” — pomogłoby zrozumieć, że wdacza to charakter, natura człowieka („uspich” — to, co rosyjskie „udacza”, a charakter, nawiasem mówiąc, Ukrainiec ma, a nie „nosi”). Bardzo chciałoby się nie słyszeć takich dzikich wyrażeń, jak „powpływaty”, „wszczent zapownenyj” („wszczert” — słowo nieznane?), „stane w nahodi” (przecież „maju nahodu staty w pryhodi”). I tych nieskończonych „remark”, które w rzeczywistości są po prostu replikami czy krótkimi uwagami. A termin literaturoznawczy, ludzie, zostawcie! A co wyprawiają z odmianą liczebników i zaimków! Toż to po prostu lingwoekologiczna katastrofa! „Wid szistnadciatoho po dewiatnadciati roky” (A ileż wy macie 19-tych lat? Toż to nie 20-te czy 30-te!). Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

PRZECIWANGIELIZM od Iryny FARION. 23. TROL (TROLLING)

Środowisko internetowe jest nie do pomyślenia bez słowa trol, trolling, co oznacza umieszczanie w internecie obcych, nietematycznych (na forach, w grupach dyskusyjnych i in.) prowokacyjnych wiadomości w celu wywołania konfliktów między uczestnikami, obelg, czczej gadaniny czy manipulacji poglądami politycznymi itp. Podstawowym celem trollingu jako procesu jest nie tylko zwrócenie na siebie uwagi, ale także zerwanie konstruktywnej dyskusji, skierowanie jej na inne tory itp. Słowem, jest to coś, co odpowiada znanemu nam latynizmowi prowokator (provocator „ten, który rzuca wyzwanie”, SIS, s. 763) – podżegacz. W nowoczesnym użyciu angielskim trolling może opisywać technikę wędkowania poprzez powolne przeciąganie przynęty lub haczyka z poruszającej się łodzi, podczas gdy trałowanie opisuje ogólnokomercyjny akt przeciągania sieci rybackiej. Wczesne użycie trollingu w slangu pozainternetowym zdarza się w sprawach wojskowych: do 1972 roku termin „trolling dla MiG-ów” był udokumentowany przez pilotów Marynarki Wojennej USA w Wietnamie. Po raz pierwszy w sensie internetowym słowo trol pojawiło się pod koniec lat 80. XX wieku, gdzie użyto go stosunkowo niewinnie, aby zdemaskować nowicjusza (nowego użytkownika internetu) na forach i tablicach ogłoszeń. Trolling zazwyczaj zakładał głupie pytanie lub celowy błąd, aby sprawdzić, czy użytkownicy zareagują na taką przynętę. Czyli takie sobie niewinne dokuczanie lub drwina jako złośliwe wyśmiewanie lub naśmiewanie się (SUM II, 87). Słownik oksfordzki w tym znaczeniu rejestruje to słowo od 1992 roku. Łarysa MOROZ, doktor nauk filologicznych, profesor, wiodąca pracownica naukowa Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy Zaczepny nagłówek ma tutaj swoje powody. Język naszych kanałów telewizyjnych (tych, których pracownicy są świadomymi obywatelami i nie dopuszczają się antyukraińskich akcji czy czynów) ostatnimi czasy wyraźnie się poprawia. Mimo to miejscami wymaga korekt, czasem dość znacznych i na wszystkich poziomach: dźwiękowym, leksykalnym, a nawet w składni. Niedawno przeżyłam prawdziwy szok z powodu tego, co zobaczyłam na ekranie: wielkimi, wyraźnymi literami „Эпоха гігантів” („2+2”; dalej kanałów nie będę wymieniać, chyba że w pojedynczych wyjątkach). Jedno z dwóch: albo jest to przejaw agresywnej lingwoschizofrenii, kiedy miesza się dwa języki (Jurij Szewczuk. Językowa schizofrenia. Quo vadis, Ukraino. Brustury, 2015), albo ktoś nie rozróżnia liter: „э” rosyjskiego i „є” ukraińskiego. W podanym przykładzie, co prawda, należało wspomnieć jeszcze o ukraińskim „е”, tym, którego wielki wariant drukowany to „Е” — i komu ja to tłumaczę?.. W ten sposób obserwujemy metaforyczne przeniesienie znaczenia angielskiego słowa troll w wędkarstwie, gdzie przez błyszczącą blaszkę wabi się ryby, na proces celowego podżegania, a nawet drwiny z ludzi w środowisku internetowym, w które zarzuca się słowa-blaszki obelg. Stąd powstała frazema nie karm trolla, czyli nie reaguj na jego wrzutki i przynęty. Jednak użycie tego słowa w środowisku internetowym zostało wzmocnione znaczeniem jeszcze jednego słowa, zapożyczonego ze skandynawskiej mitologii do języka angielskiego, co stworzyło szereg homonimiczny: troll I. n 1) strofy, które śpiewacy wykonują na zmianę, 2) ryb. błystka (przymocowana na końcu żyłki błyszcząca metalowa płytka jako przynęta na ryby – SUM I, s. 197); 2. v 1) śpiewać (wchodząc na zmianę), 2) łowić ryby na błystkę, 3) toczyć się, kręcić. troll II. n skand. mit. trol (ARS, s. 786). Drugie homonimiczne znaczenie rzeczownika troll w znaczeniu potwornego karła lub olbrzyma sięga 1610 roku i pochodzi od staroskandynawskiego słowa trol, które oznacza „olbrzym” lub „demon” (˂ gr. daimōn „bóstwo, duch”, w religii chrześcijańskiej – zły duch, diabeł), zamieszkujących podziemia lub jaskinie. Słowo to stało się ogólnym określeniem wszelkiej nieczystej siły. Co więcej, norweskie słowo „czary, czarownictwo” też ma rdzeń „trol”: „trollskap” (trollskap). Jeśli trole istnieją w literaturze folklorystycznej i fantasy od stuleci, to trolling online zapoczątkowano dopiero wraz z internetem: trole – to ludzie, którzy robią celowo obraźliwe lub prowokacyjne wpisy w internecie. Zatem mitologicznie trole – to nasze biesy, czyli złe duchy, demony, które są uosobieniem całej nieczystej siły w jednym człowieku. W naszej ukraińskiej mitologii (czy demonologii) rozróżniano „biesa południowego” – południcę, „biesa w obejściu” – domownika, „biesa-włochacza” – leśnika. Wszystko razem – to olbrzymy lub duchy różnych chorób, które wcielają się w ludzi i zwierzęta. Są i „białe biesy”, które żyją w górnym świecie w odróżnieniu od podziemnych biesów – „strachów” (W. Wojtowycz. Ukraińska mitologia. Kijów: Łybid, 2002, s. 28). Biesem nazywano także Czarnoboga – istotę zła, ciemnych sił, śmierci. Biesy wyobrażano sobie jako potwory ze świńskimi ryjami, długimi uszami, ogonami, płonącymi oczami. Natomiast jedną z cech troli – są długie nosy. Nasze biesy chrumkają, wyją, piszczą; zbijają z drogi przechodniów, wprowadzają nieszczęśników w bagno, nieprzebyte chaszcze, popychają do przerębli itd. – czyli wabią. Natomiast trole żywią się mięsem, często pożerają ludzi, szanują pieniądze, są chętne do ludzkich kobiet, mogą być i dobre, jednak boją się światła, na którym kamienieją (Ukraińska mitologia i dziedzictwo kulturowe. Autor-opracowanie O. Kononenko. Charków: Folio, 2011, s. 167, 186–187). Ciekawe, że jedna z etymologii leksemu bies, jak i drugiego znaczenia angielskiego słowa troll, związana jest z pojęciem „błyszczeć”, a zatem „wabić, kusić”: stcsł. bҍсъ ˂ psl. běsъ ˂ *boids- (˂ie. *bhoidh-), najwyraźniej związane z bojatisę „bać się”, co jest spokrewnione z lit. baisà „strach”, baisus „straszny, brzydki” itd. do ie. *bhōs- „błyszczeć, świecić” i wiązanie z dind. bhāsati „błyszczy”, bhāsā „światło, blask” (ESUM 1, s. 201). Z trolem wiąże się takie słowa-synonimy: gigant, gnom, demon, goblin, karzeł, potwór, kobold. Do tej obcojęzycznej „czartowszczyzny” dodajmy przede wszystkim słowotwórcze synonimy rodzimego leksemu bies oraz jego częściomownych pochodnych: biesię, biesiciel, biesica (żeńska), biesica (zła kobieta), biesurka, biesowszczyzna, biesota; biesić się, biesnować się, do biesa, dosyć biesa, za biesa, beznadziejnie zarażonej wirusami w rodzaju „kancelarytu”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Nauczcie się ukraińskiego alfabetu, na początek! (O języku naszych kanałów telewizyjnych)

W „polu” dźwiękowym obecnie najczęściej słyszę: „je-deklaracje” (chociaż w pełnym wariancie brzmi jednak normalne „elektroniczne”). A ile warte jest brzmienie skrótu NKREKP, gdzie wyróżniona litera E oznacza „elektryczne”! A brzmi ona stale jak „je”! Kiedy zaś z ust czarującej prowadzącej pada: „aparat esz-we-el”, to, jak to mówią, pytań więcej nie mamy. Mimo wszystko znacznie więcej błędów czy, dokładniej by było powiedzieć, językowego śmiecia (bo niemiłosiernie zaśmieca język swoimi hybrydowymi formami) widzimy w leksyce. To skutki wpływu głównie języka rosyjskiego. „Tak nazywajemych” (takie formułki można by nawet wydać za cytaty, ale w rzeczywistości — nie), „przebierając się, golę się”, „znajdować się” (nie wtedy, gdy kogoś szukają, a w znaczeniach: usytuować się, przebywać itp.), „w podniesionym nastroju”, „wystarczająco słabe”, „nagłe przechodnie” (nie od razu zrozumiesz, że to „przypadkowi”), „bezpieczni ludzie” (według kontekstu — lekkomyślni, a nie to, co związane z bezpieczeństwem czy niebezpieczeństwem, a gdzieś jeszcze wybrzmiało: „bezpieczność doprowadziła do śmierci”), „ja zadam ci pięć pytań” (trzeba: „postawię” i „pytań”), „morskich jeży” (i spróbujcie zgadnąć, że chodzi o jeżowce — je, na szczęście, pokazano na ekranie), „wy nie powinniście się wahać” (człowiekowi mówią: wahać się), „ty zgłupiałaś” (tak przetłumaczono powiedziane z uśmiechem słowa bohaterki, która od razu żartuje: „a ja myślałam, że ty wypiękniałeś”, czyli żart dotyczył jej urody, a nie rozumu), „my — mistrza sportu” (oczywiście mistrzowie), „na chudy koniec”, „jedziemy na ryby” (wędkarstwo, a rybak to człowiek), „wszystko załatwię”, „ta sama pies”, „zeszłoroczne”… Przykładów można podawać jeszcze i jeszcze, są ich setki… To już nie po prostu językowa niechlujność, już zakrawa na chorobę, a to niebezpieczne dla ogólnego stanu zdrowia. Zwłaszcza wtedy, gdy wzywają „w doskonałości znać” (tak po ukraińsku wybrzmiał tekst filmu dokumentalnego na kanale „M”). Nie warto — aż chce się napisać: „brać przykład”, bo tego wpływu niełatwo pozbyć się wszystkim... Ale: nie warto uczyć się od sąsiada-agresora, który może wypowiadać się tak: „My zawsze będziemy pamiętać, że nazizm zmiażdżył naród radziecki”. Pamiętajmy, że kiedyś Ukraina przyniosła do Moskwy, wraz z Wiarą i Cerkwią, księgowy — cerkiewnosłowiański — język, z którego stopniowo wyrósł rosyjski język literacki. O tym procesie oryginalnie rozmyślał w 1862 r. Pantełejmon Kulisz: „…ten język, który nasi akademicy i seminarzyści, razem z moskiewskimi piśmiennymi, wykuwali dla oficjalnego i literackiego użycia w całym państwie” (Kulisz P. Utwory w dwóch tomach. Tom 2. — Kijów, 1989. — S. 527). Jednak w procesie szalonego rozwoju biurokratycznego aparatu państwowego i przy organicznej niezdolności urzędników do myślenia, uformowało się mnóstwo wygodnych dla nich (i dość często — niezrozumiałych dla innych) słownych szablonów i bloków. Gdzieś tak trzy dekady temu wpadł mi w ręce w jednym z moskiewskich wydań artykuł, autor którego z niepokojem rozmyślał o stanie języka rosyjskiego — choro- Więc język ukraiński potrzebuje — dawno! Surowej kwarantanny — wiecznej! — czy nawet Stanu wyjątkowego, jeszcze i z tego powodu. I, jasna sprawa, niezbędne jest powszechne szczepienie. Preparaty do niego mamy: świadomość narodowa i patriotyzm. A także dążenie do sprawiedliwości. Wszystkie one są skrajnie niezbędne dla wzmocnienia i w końcu realizacji odpowiednich działań Państwa, wszak w tak delikatnej (intymnej) sferze, jak język, czy nie decydująca rola należy do osobowości. Czyli rozpoczynać pracę musi każdy z nas — zaczynać od siebie. Na przykład, nie używać kalkowanych z rosyjskiego wyrażeń, do których my — wszyscy! — zbyt przywykliśmy. Oczywiście, rozumiem, że w mózgach kilku pokoleń naszych byłych obywateli „wielkiego kraju” żyją wezwania Gagarina „Pojechali!” czy ulubionego poety Bułata Okudżawy „Dajcie mówić sobie nawzajem komplementy”. Ale czy warto nam powtarzać to samo „Pojechaliśmy!”, „Dajcie zmieniać kraj na lepsze” (to z kanałów telewizyjnych o niemal idealnym języku), „Daj zatrzymajmy wirus razem”, „Daj zostawajmy w domu”, „Dajcie być obywatelami” — zamiast „ruszajmy!” (czy „zacznijmy!”), „zatrzymajmy”, „bądźmy”, „zostawajmy”? Mamy taką cudowną wołaczą formę czasownika — i nie wykorzystujemy własnego językowego skarbu. Jeszcze by zaśpiewali popularną piosenkę: „Dajcie nalewać, bracia, kryształowe czary”… Spójrzmy na jeden z kanałów telewizyjnych — „Prymyj”: „Echo Ukrainy”. Nie ma, no nie ma u nas słowa „echo” — jest „luna”, „widgłos” — ale jeden z dziennikarzy nie może pozbyć się nawyku swojego po-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Opowieści ze szkoły antykomunistycznego wychowania

Olesia KOWALCZUK, zasłużona nauczycielka Ukrainy, laureatka nagrody im. B. Hrinczenki, obwód wołyński, wieś Żydyczyn. Zakończenie. Pocz. w nr 6, 9 z 2021 r. Dlaczego i konie płakały. Rok 1950. Nadszedł październik, a późna koniczyna na miedzy cała w rosie i różowym kwiecie. Wstawszy ze wschodem słońca, robię bujne bukiety i składam ostrożnie do worka. Wyobrażam sobie, jak radośnie będą rżeć i Kary, i Kasztan, zobaczywszy takie piękno. „Dla kogo to? Dla koni? – woła do mnie dziadek Ostapuń, pędząc krowę na pastwisko. – Przecież ich u was już nie ma, w nocy do kołchozu zabrali”. Usłyszanemu nie wierzę: ten dziadek lubi dzieci drażnić różnymi niedobrymi żartami. Szybko zarzucam worek na plecy – i pod stajnię. Przykładam ucho do ściany: nikogo nie słychać. Serce mało nie wyskoczy z piersi, strasznie drzwi otwierać. Mimo wszystko ważę się – i krzyku rozpaczy nie sposób powstrzymać. Ich rzeczywiście nie ma!!! Ale ja stąd nie pójdę, będę czekać. Nasze koniki są mądre, uciekną z tego kołchozu i przybiegną do domu. Wtedy poprzywiązuję je mocno, mocno – żaden kołchoz nie odwiąże. Choć łez nie sposób powstrzymać, rozkładam wreszcie bukiety po żłobach: słodkie zapachy mają dolecieć tam, gdzie trzeba, to i przyspieszą upragnioną ucieczkę. I niech tam mama z ciotką szukają mnie ile chcą, odzywać się nie będę. Jestem na nie bardzo zła, bo przecież źle przywiązały oboje ulubieńców. I w ogóle nie umiały żałować tak, jak ja. Kiedy bywało, siedziałam na wozie z pełnymi workami pszenicy, to nie mogłam patrzeć, jak ciężko stąpają końskie nogi. Prosiłam: „Zatrzymajcie się, chcę zejść, i koniom będzie lżej”. A ze mnie z jakiegoś powodu się śmiano! …„Uciekinierkę” znajdują dopiero pod wieczór. Cała płonę i majaczę przez sen. Przywożą lekarza. Mówi, że to od szoku, potrzebny spokój, to i samo minie. Radzi, tak jak wymyślili, koni nie pokazywać, przez zimę wszystko się zapomni. A droga z chutoru do centralnej zagrody kołchozu jest przecież daleka. Jednak wczesną wiosną i Kary, i Kasztan pokazali się przy rodzinnym obejściu sami. Woźnica, zbierając po gospodarstwach popiół i nawóz, w czyimś domu się zatrzymał i potem zobaczył w marcowym błocie tylko ślady od wozu i kopyt. Chude, aż żebra widać, ledwo przestawiając słabe nogi, konie zawróciły do rodzinnego podwórka. Obojgu z oczu staczały się jedna po drugiej wielkie łzy. Na szczęście dzieci w domu nie było, gościły u chrzestnej. A gospodynie patrzyły w okno, powstrzymując ciężki, głuchy płacz, i nie śmiały wyjść. Brygadzista przyłapał je niedawnej nocy na występku: upychały „swoim” za drabinki na paszę przyniesione z domu siano. Dziko klął i obiecał, że te sztuczki jeszcze wyjdą bokiem. Tak, jakby nie wiedział i nie widział: na nogach w całej stajni były tylko trzy pary, które całą zimę podkarmiali domowym jedzeniem dawni właściciele. Reszta „mieszkańców” przypominała szkielety i stać dawno nie mogła, były podwieszone na szlejach do belek stropowych. Dach stajni świecił dziurami: spróchniałe snopki z pokryć wiejskich stodół stanowiły cały racjon żywnościowy nieszczęsnych zwierząt. A do nowej paszy było jeszcze miesięcy dwa albo i trzy. Oczywiście, nam, małym, wszystkiego tego wtedy nie opowiadano. Ale pamiętam, jak doczekawszy się wiosny, dzieciarnia biegała po łące między zamęczonymi głodem, niegdyś swoimi, „orlikami” i „jaskółkami”, przytulała się i całowała, jakby przepraszając za zło, wyrządzone przez złych ludzi. „Ze słońcem Stalina w oczach”. Lata 50. W swoich 7 (siedmiu!) latach autorka, jak i wielu rówieśników z powojnia, czuła się prawie dorosła, tym bardziej, że stawszy się uczennicą, nazywała się już zgodnie z metryką kościelną Łarysą Kowalczuk. Jednak z czasem „dorosłości” wyraźnie zabrakło. Z początkiem nauki w radzieckiej szkole narodowa samoświadomość małych Ukraińców-zachodniaków zaczęła się zwijać w dość szybkim tempie. Zamiast znanych dzisiaj przerw na gimnastykę przy długich zajęciach pisemnych, my, pierwszoklasiści-trzecioklasiści, wstawaliśmy od czasu do czasu na polecenie wychowawcy i wygłaszaliśmy: „Stalin, niczym słońce, świeci!”; „Dziękujemy towarzyszowi Stalinowi za nasze szczęśliwe dzieciństwo!”; „Niech żyje wielki Stalin!” itp. Lekcje muzyki i śpiewu zaczynały się powtarzaniem na pamięć tekstów piosenek, których tematykę określa wyrażenie Maksyma Rylskiego umieszczone w tytule. Podręczniki-czytanki też obfitowały w podobne perły. Obecnie nietrudno zrozumieć, na jaką presję narażeni byli twórcy płaszczących się metafor, ale w ówczesnej atmosferze kwieciste kłamstwo (o podła pomysłowości stalinowskiej propagandy!) przyjmowano za dobrą monetę. I jakże szkoda, że pojemne komórki dziewiewiczego dziecięcego mózgu na zawsze wypełniły się wbrew twojej woli przewrotnym sławieniem: „Pieśnią o Stalinie zaczynamy dzień, lepszych nie znamy na ziemi pieśni”; „A słoneczko wschodzi – i wszystko stamtąd: od Stalina-ojca, z Moskwy, z Kremla”; „Konstytucja – radość i szczęście: to nam Stalin wielki stworzył” i, i, i… A jeszcze nasza nauczycielka-„sowietka” wzbogacała wychowawczy arsenał (czyżby czysto od siebie?) zbiorowym układaniem listów do Józefa Wissarionowicza jako najmądrzejszego nauczyciela wszystkich pracujących i, przede wszystkim, ich dzieci. Pisane były takie posłania przez kogoś z prymusów, choć dyktowała, oczywiście, sama nauczycielka. Motywowała do nadpoważnego czynu tak natchnienie, że chętni do pisania oczekiwali na swoją kolej ze słodką niecierpliwością. Mnie zaś przychodziło przeżywać przeczucie nowej niesprawiedliwości. Kiedy po wyliczeniu niegodnych uczynków kolegów z klasy (ktoś źle „pracował” i otrzymał dwóję, inny spóźnił się na lekcję czy zapomniał w domu gwiazdki październikowej) podawano listę piątkowiczów, mojego imienia nie wywoływano. Bywało, całą drogę ze szkoły płakałam, bo przecież najlepszy na świecie człowiek może pomyśleć, że Łarysa Kowalczuk źle się uczy. Raz dziadek jednak zapytał nauczycielkę, dlaczego jego wnuczka płacze przez jakieś „pisma”, a ta jadowicie poradziła: „Podziękujcie za to swojemu synowi”. Nie chciała gorliwa wyznawczyni ideologicznej czystości zauważać nawet mojej podniesionej do odpowiedzi ręki czy wywoływać do tablicy. Za to swoje opowieści i poemat o wyczynie Pawlika Morozowa skłaniała do powtarzania wyraźnie częściej niż wszystkich w klasie. A pewnego razu w Poniedziałek Wielkanocny szczególnie dokuczyła wystawioną za zachowanie „dwóją”, ogłaszając o tym na ogólnoszkolnym apelu, gdzie wszystkich innych, przyłapanych na święceniu paschy, tylko zganiono. I oto wreszcie krzywdzicielkę wraz z jej mężem-agentem finansowym przeniesiono do pracy w „rajizkołkomie”. Nie stało się też Stalina, dojrzewało „ujawnienie kultu jednostki”. Nowa młodziutka pionierka była przekonana, że cenić swoich podopiecznych ma przede wszystkim za sukcesy w nauce i wzięła się za wszelką cenę mi pomagać. Zmęczona niedocenianiem własnych starań, „wnuczka petlurowca i córka banderowca” głupio, naiwnie, cieszyła się karierą, zostając starostą klasy, przewodniczącą rady zastępu pionierskiego, za rok – i drużyny pionierskiej im. Pawlika Morozowa. Ale tutaj powrócił z uwięzienia na mocy odpowiedniej amnestii brat Borys – całkiem wyłysiały, ale i tak niewiarygodnie piękny, a co najważniejsze – z pragnieniem znów śpiewania razem ze mną i Wołodźką, który już odsłużył w marynarce, o ukraińskich partyzantach, którzy przyprawiają sowietów o przerażenie. Wobec tego – wybuch przejrzenia nie mógł się nie zdarzyć. Mimo wszystko w ogólnym rozrachunku mamy to, co mamy. I w imię prawdy trzeba przyznać: czyszczenie świadomości przez reżim bolszewicki było tak skuteczne, że zdecydowana większość moich rówieśników z rodzinnych stron na zawsze zapomniała o lekcjach z wczesnego dzieciństwa. A niemało niegłupich ludzi stawało się (niestety!) gorliwymi aktywistami w sferze ideologicznej – komsorgami, partyjnymi sekretarzami, pracownikami komitetów rejonowych i obwodowych – aż do najwyższych szczebli w hierarchii KPZR (na wzór znanego ze swojego życiorysu polityka Adama Martyniuka). Przejaw tego tępego niepamiętania do dziś boleśnie rani na wspomnienie reakcji studentów na wspomnianym wyżej sądzie po odczytaniu wyroku swoim wczorajszym wykładowcom: „Mało dali! Mało!”. O nagonce urządzanej przez breżniewowskich komsomolców na „pachołków złośliwych antysowieckich elementów” nie wypada się rozpisywać – nie chce się przykro razić potomków naszych prześladowców, z których niemało zręcznie przeskoczyło pod niebiesko-żółte sztandary, wygrzało się w przytulnych gabinetach nowej władzy i tamże urządziło swoje dzieci. W każdym razie u znacznej części naszego ludu aż do obecnego czasu nie zgasło „słońce Stalina w oczach”. I tym też można w pewnej mierze wyjaśnić antypatriotyczne odchylenia w wynikach licznych wyborów w niby niepodległej Ukrainie na niby „banderowskich” terytoriach. Ostatnie strudle Wołyńskie chutory w latach 30.-40. XX wieku od wczesnej wiosny do późnej jesieni kąpały się w zapachach sadów – czereśniowych, wiśniowych, śliwkowych, gruszowych, a zwłaszcza jabłoniowych. Papierówki, jęczmienniki, szłapaki, malinówki, cyganki, renety, tirolki, pepinki, antonówki rosły przy każdej chacie. Potrzymasz w ręce jabłko i dopóki zjesz, cały dzień potem dłoń pachnie tak, że nawet myć się nie chce. …Mama znów położyła się z bólem głowy i wysłała swoje małe dzieci na kolację do siostry. Krowa cioci Lali daje najwięcej mleka w całym Miżbolittiu, więc i siostrzeńcom po szklance się dostanie. Jednak mnie ono nie smakuje. Bardzo już gęste, jakieś maźnięte, aż cała buzia się klei. Ja się nim brzydzę, tak jak i młodszy braciszek. A w domu wspominają, że kiedyś, jeszcze przed kołchozem, dzieci takie mleko bardzo lubiły. Siedziały ze słomkami na progu obory i czekały, kiedy pojawi się dojarka „z szumem” (pianą), żeby wypić je jeszcze ciepłym. Ale to było dawno – i zapomniało się, nie wierzyło się już, że można brać do ust taki wstręt. Przyzwyczajono się do biało-niebieskiego napoju z metalowej „bańki”, gdzie osiadała na dnie słodka śmietanka, kiedy spuszczano resztę zawartości – tego smakowitego, długo wyczekiwanego chudego mleka. Przez tydzień zbierał się duży garnek śmietany, w sobotę bito masło, a w niedzielę oddawano je państwu – do zakładu. Dostawa, kontyngent, pożyczka, kawalerskie, zaległości – te dziwne słowa od czasu do czasu dorośli wypowiadali z takim strachem i rozpaczą, że chciało się wsadzić głowę pod poduszkę, żeby ich nie słyszeć. Dobrze, że chociaż to chude mleko zostawało w domowej komorze. Dzielono je na dwie części: mniejszą – do picia, a większą – na ser, który szedł na sprzedaż. Za zarobione pieniądze pod jesień kupowano „do szkoły” książki-zeszyty oraz nowe szumówki albo gumowce. Na szczególny pożytek zostawała serwatka, której ceny nie sposób było ustalić. Bo trochę do niej sody – i ciasto stawało się miękkie i delikatne, jak to przystało na zwyczajne w rodzinie pierogi – strudle. Przepis odziedziczony z rodzinnej kuchni babci Niemki. Rozwałkowywano cieniutkie placki i nie żałowano na nadzienie antonówek. Jabłka miały być niezbyt dojrzałe, więc my cały sierpień tłukliśmy się pod rozłożystym drzewem i pilnowaliśmy, czy nie dotknęła dużych już owoców lekka pozłota, czy nie proszą się one do kuchni na roladę. Teraz cała nadzieja w nich, bo na dziadkowym chutorze kiedyś nieprzebyty sad został zniszczony do najmniejszego drzewka, żeby nie przeszkadzały kołchozowej technice pracować w polu. Bywało, z niecierpliwości mali popełniali błędy, ale za zerwane przedwcześnie jabłko babcia Berta nie krzyczała i nie karała, a tylko po raz kolejny opowiadała-przekładała niemieckojęzyczny wiersz o obrażonej jabłonce, która przestała kwitnąć i rodzić przez wykradanie niedojrzałego urodzaju przez podłych złodziejaszków. …Ten wrześniowy dzień – też jak jeden z gorzkich karbów w duszy na całe życie. Powróciwszy ze szkoły, dzieci zastały na miejscu swojej ulubionej antonówki wielką kupę drobnych gałęzi, pod którymi przez wilgotną mgłę w oczach dostrzegły ogromny pień, z wilgotną, jaskrawobrązową, jakby zakrwawioną powierzchnią. Rozmazując po policzkach obfite łzy, stały na pamiętnym miejscu, nie słysząc próśb mamy, by iść do chaty. Na próżno przez specjalnie otwarte okno dolatywały zapachy świeżo upieczonych strudli, one też nie działały, jak wcześniej. Dopiero późnym wieczorem w czasie smutnej rodzinnej narady udało się małych przekonać, że innego wyjścia, oprócz wydania niechcianego śmiertelnego wyroku, nie było. Każde bowiem drzewo według stalinowskiego prawa obkładano podatkiem, a obecnie wszystkie pieniądze już wydano na pożyczkę państwu. Zagrodę zaorano tak, że nawet na grządki z ziemniakami, cebulą-marchewką miejsca nie starczyło, a i do pieca do słomy choć dwa-trzy polana wrzucić trzeba… Oto i poszły zerwane jabłka na bazar, a z reszty upieczono strudle. „No przestańcie, dzieci, wreszcie płakać! Jedzcie! Bo to ostatnie!” – ale ulubiony przysmak z jakiegoś powodu stawał w gardle, a kolacja sprowadziła się do kilku łyków chudego mleka… Myrosława Herasymowycz, Olesia (Lesia) Kowalczuk, Anatolija Panas

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Pedagogika muzealna w Ukrainie: historia, teoria, praktyka

(recenzja monografii N. O. Filipczuk „Pedagogika muzealna w Ukrainie: historia, teoria, praktyka”). Myrosława WOWK, doktor nauk pedagogicznych, starsza pracownica naukowa, kierowniczka działu treści i technologii edukacji pedagogicznej Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych imienia Iwana Ziazuna NAPN Ukrainy (Kijów). W kontekście współczesnych zmian reformatorskich w przestrzeni edukacyjnej Ukrainy aktualizuje się problem badania i wzbogacania doświadczeń działalności oświatowej muzeów. Szczególnie cenne jest doświadczenie interakcji instytucji muzealnych i placówek oświatowych, które dzięki pełnej poświęcenia działalności oświatowców, pracowników muzeów, edukatorów wyróżnia się utwierdzeniem aktualności misji oświatowej, twórczości kulturowej, ukierunkowaniem na kształtowanie społeczeństwa obywatelskiego. Temu problemowi poświęcona jest monografia kandydatki nauk pedagogicznych, wiodącej pracownicy naukowej działu treści i technologii edukacji pedagogicznej Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych imienia Iwana Ziazuna NAPN Ukrainy Natalii Ołeksandriwny Filipczuk, będąca terminowym badaniem problemu rozwoju oświaty muzealnej, pedagogiki muzealnej w Ukrainie oraz konstruktywnego wykorzystania ich osiągnięć z uwzględnieniem współczesnych priorytetów socjokulturowych. Czołowe miejsce w bibliografii pedagogiki muzealnej w kontekście procesów twórczości kulturowej i zachowania narodu zajmują prace D. Antonowycza, M. Hruszewskiego, D. Doroszenki, I. Krypjakewycza, I. Ohijenki, W. Siczynskiego, D. Czyżewskiego, D. Szczerbakiwskiego; zbiór „Ukraińska kultura” pod redakcją W. Antonowycza, Je. Małaniuka, M. Semczyszyna i in. Gruntownym dorobkiem w kierunku naświetlenia obiektywnych procesów historyczno-kulturowych, w tym muzealnictwa i oświaty muzealnej, stały się wydania encyklopedyczne: ukraińska encyklopedia „Ukrainskij narod w jego proshlom i nastojashchem” pod redakcją M. Hruszewskiego, F. Wowka, F. Korsza, A. Krymskiego, M. Tuhan-Baranowskiego, O. Szachmatowa, S. Tomasziwskiego, M. Jefymenki, S. Rudnyckiego, O. Rusowa, W. Ochrimenki; „Ukraińska encyklopedia ogólna” pod redakcją I. Rakowskiego; „Ukraińska encyklopedia radziecka” pod redakcją M. Bażana; „Encyklopedia Ukrainoznawstwa” – projekt Towarzystwa Naukowego imienia Tarasa Szewczenki w Europie; jednotomowa encyklopedia w języku niemieckim „Handbuch der Ukraine” pod redakcją I. Mirczuka, wydana w Ukraińskim Instytucie Naukowym w Berlinie itd. Ważnym zasobem dotyczącym badania problemu kształtowania się muzealnictwa w ukraińskiej diasporze są prace W. Hołubnyczego, I. Łysiaka-Rudnyckiego, O. Łotockiego, I. Nahajewskiego, S. Nariżnego, S. Nykołyszyna, O. Ohłoblina, N. Połonśkiej-Wasylenko, S. Siropołka, W. Siczynskiego, P. Cymbalistego, W. Jakiwa i in. Cenne są prace naukowców okresu radzieckiego (M. Bondar, I. Bułanyj, P. Żołtowśkyj, M. Mandybura, K. Matejko, H. Mezencewa, L. Sławin, I. Jawtuszenko i in.), w których zawarto materiał faktograficzny dotyczący rozwoju muzealnictwa oraz częściowo teorii i praktyki pedagogiki muzealnej. Znaczącym dorobkiem, w którym odzwierciedlono osiągnięcia muzealnictwa okresu radzieckiego, stały się 26-tomowa „Historia miast i wsi Ukraińskiej SRR”, „Informator o pracy muzeów Ukraińskiej SRR” itd. Wśród prac ostatnich dziesięcioleci, w których ujawniono specyfikę ukraińskiego muzealnictwa w dyskursie procesów twórczości kulturowej w wymiarach diachronicznym i synchronicznym, wyróżniają się opracowania L. Hajdy, A. Horowoho, I. Dziuby, M. Żułynśkiego, O. Karamanowa, S. Murawśkiej, M. Popowycza, B. Seredy, O. Steciuka, O. Topiłka, I. Udowyczenka, R. Szmahała i in. Spośród badań zagranicznych wyróżniają się prace koncepcyjne, w których naświetlono metodologiczne wytyczne wykorzystania potencjału pedagogiki muzealnej z uwzględnieniem interdyscyplinarnej podstawy muzealnictwa, strategii komunikacyjnych przyswajania osiągnięć kultury, teorii zarządzania w organizacji turystyki kulturowej itd. (F. Waidacher, E. Hochstratt, L. Norris, J.-M. Tobelem, D. Schafer i in.). Autorka dowodzi, że pojawienie się muzeów jako profesjonalnych instytucji ochrony dziedzictwa kulturowego i historycznego wiąże się z niemieckim oświeceniem XIX w. (muzeum „Prussia-Museum” na bazie towarzystwa starożytności „Prussia”, muzea Charlottenburg Stary i Nowy (1843-1855); Pergamońskie (1905-1930); Przyrodnicze („Museum für Naturkunde”); Berlińska Galeria Obrazów („Bode-Museum”) (1897-1904); Stara Galeria Narodowa (Alte Nationalgalerie) (1869-1876) itd. Dla Ukrainy narodziny ukraińskiego muzealnictwa wiążą się z powstaniem państwowości Ukrainy-Rusi (zakrystie i biblioteki Sofii (XI w.), Ławry Pieczerskiej, monasteru Michajłowskiego (Dymitrowskiego), czernihowskiego Soboru Przemienienia Pańskiego). W Ukrainie szczególnie zaktywizowało się muzealnictwo w latach 20. XX w. Wśród postaci tamtego czasu, które opracowywały i wdrażały najnowsze metody pracy muzealnej, można wymienić F. Schmita (w 1920 r. stworzył w Charkowie Muzeum Dziecięcej Twórczości Artystycznej), M. Bykowcia, M. Sapuchina – założyciela pierwszego muzeum krajoznawczego i in. Ustalono, że pierwszymi profesjonalnymi muzeami w Ukrainie były galeria sztuki europejskiej we Lwowie (1897 r.), gdzie pierwszymi eksponatami stały się dzieła artystów F. Wygrzywalskiego, W. Leopoldskiego, J. Matejki, E. Okunia, J. Styki; kolekcja sztuki zachodnioeuropejskiej ukraińskiego magnata cukrowniczego Iwana Jakowycza. Ozdobą ukraińskiego muzealnictwa jest Lwowskie Muzeum Historyczne (1893 r.), Muzeum Narodowe Kultury Narodowej i Sztuki imienia Andrzeja Szeptyckiego, założone przez metropolitę w 1905 r. jako fundacja prywatna pod nazwą „Muzeum Cerkiewne”. Muzea w XX w. w okresie radzieckiego reżimu politycznego pełniły rolę ośrodków propagandowych, które realizowały wpływ polityczny na różne kategorie osób zgodnie z doktrynami ideologicznymi systemu totalitarnego. Działalność edukacyjna, naukowa, badawcza, oświatowa była skoncentrowana na komunistycznych ideologemach. Scharakteryzowano kulturowo-historyczne, społeczno-polityczne i społeczno-pedagogiczne przesłanki kształtowania się narodowego muzealnictwa. Narodziny tego ostatniego wiążą się z badaniem przedmiotów starożytności, co odbywało się w instytucjach sakralnych: Soborze Sofijskim (1037 r.), cerkwi Michajłowskiej (1070 r.), Pieczarach Bliskich i Dalekich (XI w.), Rezerwacie Ławry Pieczerskiej w Kijowie; w Soborze Przemienienia Pańskiego (XI w.), soborze Borysa i Gleba, soborze Uspieńskim (XII w.) i cerkwi Piątnickiej (XII w.) w Czernihowie. Ważnym czynnikiem narodzin muzealnictwa w Ukrainie stała się działalność oświatowa, kolekcjonerska, badawcza znanych działaczy społecznych, pedagogów, oświatowców, mecenasów XIX – początku XX w. (zabytki archeologiczne zbierali w Kijowie M. Maksymowycz, metropolita Je. Bołchowitinow, W. Antonowycz, M. Bilaszewśkyj, M. Tereszczenko, B. Chanenko, W. Chwojko; w Czernihowie – W. Tarnowśkyj, hrabiowie Myłoradowycze; w Jekaterynosławiu – D. Jawornyćkyj, O. Pol; w Charkowie – D. Bahalij i M. Sumcow; we Lwowie – A. Harasewycz, A. Petrusewycz; w Przemyślu – I. Mohyłnyćkyj, I. Ławriwśkyj; w Kamieńcu Podolskim – Ju. Sicyńśkyj; w Połtawie – L. Padałka, Je. Skarżyńska; w Mikołajowie – M. Leontowycz, W. Wereszczahin i in.). Kluczowym czynnikiem rozwoju muzealnictwa narodowego stała się ukrainizacja w latach 20. XX wieku, co tworzyło podstawę dla rozwoju nieustannego procesu kulturowego. Dzięki polityce ukrainizacji obserwowano aktywizację tworzenia muzeów o znaczeniu narodowym, co sprzyjało utwierdzeniu narodowotwórczych zasad muzealnictwa narodowego. Strategicznie ważną przesłanką powstania muzealnictwa narodowego stała się działalność Towarzystwa Naukowego imienia Tarasa Szewczenki. Konceptualną przesłanką rozwoju muzealnictwa narodowego stała się koncepcja historii ukraińskiej jako odrębnej, samodzielnej nauki, przedstawiona przez M. Hruszewskiego. Aktywnie rozwijała się ukraińska antropologia, etnografia, kultura, historia, nauka, literatura. H. Skoworoda, S. Hułak-Artemowski, T. Szewczenko, P. Kulisz, M. Kostomarow, M. Drahomanow, I. Franko, D. Jawornycki, M. Daszkewycz, D. Antonowycz, F. Wowk, I. Krypjakewycz, I. Mirczuk, I. Ohijenko, M. Semczyszyn, D. Doncow swoimi pracami kulturologicznymi, społeczno-politycznymi, historycznymi, światopoglądem, narodowo-państwowymi dążeniami kładli fundamenty także pod kształtowanie polityki muzealnej, która orientowała się na wartości ukrainoznawcze. Ustalono, że w rozwoju muzealnictwa, pedagogiki muzealnej ważnym czynnikiem postępu stała się działalność oświatowo-pedagogiczna ukraińskiej diaspory. Od początku XX wieku najlepsze siły intelektualne i twórcze Ukraińców jednoczyły się w ukraińskich wyższych uczelniach na emigracji: Ukraiński Uniwersytet Wolny (Wiedeń – Praga), Ukraińska Akademia Gospodarcza w Podiebradach, Ukraiński Wyższy Instytut Pedagogiczny imienia M. Drahomanowa w Pradze; Ukraińskie Towarzystwo Historyczno-Filologiczne (Praga), którego założycielami byli: D. Antonowycz, D. Doroszenko, O. Kołessa, W. Szczerbakiwski; Ukraińskie Towarzystwo Miłośników Książki w Pradze (S. Siropołko, Je. Wyrowyj). Innym ważnym ośrodkiem naukowo-kulturalnym stał się Ukraiński Instytut Naukowy w Berlinie, który powstał dzięki hetmanowi P. Skoropadskiemu, a jego dyrektorem był znany historyk D. Doroszenko – minister oświaty w rządzie ukraińskim. Przy instytucie zorganizowano bibliotekę, muzeum-archiwum, biuro informacji naukowej. Pracowali tu historycy S. Tomasziwski i D. Olianczyn, filozof D. Czyżewski, literaturoznawcy B. Łepkyj, K. Czechowycz i inni. W krajach zagranicznych zakładano muzea o profilu ukrainoznawczym, co sprzyjało postępowi muzealnictwa narodowego i utwierdzeniu zasad kulturowej adekwatności i wielokulturowości, interakcji teorii i praktyki opanowywania potencjału muzealnych artefaktów w celu kształtowania tożsamości narodowej. Wśród znanych muzeów ukraińskiej diaspory znajduje się Muzeum Kultury Ukraińsko-Rusińskiej w Świdniku (Słowacja), które prezentuje narodową kulturę ukraińską, historię, literaturę, sztukę, etnografię, folklor, posiada bogatą bibliotekę, demonstruje kulturę cerkiewno-architektoniczną Ukraińców, twórczość wybitnego rzeźbiarza E. Smereczańskiego; muzeum „Wioska Dziedzictwa Kultury Ukraińskiej” koło Edmonton (Kanada) i inne. W monografii podsumowano główne kierunki i treść pedagogicznej interakcji placówek muzealnych i oświatowych; ujawniono funkcje edukacyjno-wychowawcze pedagogów muzealnych; scharakteryzowano proces zapewnienia konstruktywnej komunikacji w interakcji muzeów i placówek średniego szkolnictwa; przedstawiono fenomen pedagogicznej interakcji w działalności muzeów. Edukacyjno-wychowawczy cel i misja placówek oświatowych, funkcje i zadania muzeów różnego profilu (historycznych, literackich, krajoznawczych, archeologicznych, zoologicznych, geologicznych, artystycznych, muzycznych, ekologicznych i in.) rodzą pozytywny efekt synergiczny, zwłaszcza w warunkach dobrze zorganizowanej interakcji pedagogicznej. Taka interakcja jest uwarunkowana wspólnymi interesami i zobowiązaniami na poziomie formalnym. Szkoła, instytucja muzealna są powołane do badania wszystkich treści potrzeb i zainteresowań społeczno-psychologicznych, motywacyjnych, pedagogicznych, światopoglądowych, mentalnych, narodowo-kulturowych, patriotycznych, zawodowych, aby nawiązać produktywną komunikację i interakcję z odwiedzającym (uczniem). Opanowanie potencjału pedagogiki muzealnej wymaga odpowiedniego przygotowania specjalisty w placówkach wyższego wykształcenia pedagogicznego, które wykracza poza ramy wąskoprofilowych kompetencji. „Wchodzenie” pedagogiki muzealnej do treści edukacji już na poziomie szkoły podstawowej wymaga nowej wiedzy, a zatem konieczności aktualizacji planów nauczania i programów przygotowania pedagoga w szkole wyższej. Właśnie tym spowodowana jest potrzeba opracowania nowych programów, pomocy naukowych, podręczników z zakresu muzealnictwa i pedagogiki muzealnej. Interakcja między placówkami oświatowymi a muzeami opiera się na potrzebie doskonalenia procesu edukacyjnego. Ważne jest, aby nauczyć przyszłych nauczycieli organizowania przestrzeni muzealnej w placówce oświatowej, gdyż model „szkoła – muzeum edukacyjne” jest najbardziej optymalny dla realizacji zadań poznawczych, wychowawczych, dydaktycznych. Jeśli analizować ukraińskie muzea według typów i profili, to na przykład spośród trzech typów muzeów (naukowo-oświatowe masowe lub publiczne; naukowo-badawcze lub akademickie; edukacyjne), te ostatnie są najbardziej zaadaptowane do środowiska szkolnego. Ustalono, że interakcja pedagogiczna muzeów i instytucji oświatowych zależy od osobowości pedagoga. Właśnie dlatego współczesny nauczyciel powinien posiadać spektrum kompetencji zawodowych, wśród których: znajomość podstaw muzeologii (muzealnictwa), zainteresowanie kulturą, historią, przyrodą; szacunek do swojego zawodu, orientacja społeczna, komunikatywność, spostrzegawczość i analityczność, krytycyzm myślenia i posiadanie własnego stanowiska, gotowość do doskonalenia wiedzy i umiejętności, podnoszenia swojej kultury ogólnej i zawodowej za pomocą wykorzystania najróżniejszych środków, form i technologii; znajomość dorobku kultury narodowej i światowej; doskonała znajomość języka ojczystego i języków obcych; zdolność do elektroniczno-informacyjnego zapewnienia funkcjonowania struktur muzealnych i oświatowych; posiadanie umiejętności komunikacyjnych, aby prowadzić efektywny dialog z zespołami uczniowskimi, rodzicami i społeczeństwem; dążenie do samokształcenia i doskonalenia kompetencji zawodowych itp. Uzasadniono metodologiczne podstawy interakcji pedagogicznej placówek oświatowych i muzeów, które określają podejścia metodologiczne do problemu badania działalności oświatowo-pedagogicznej muzeów. Ważną zasadą interakcji pedagogicznej placówek oświatowych, muzealnych i innych jest partnerstwo, które należy rozpatrywać w środowisku muzealnym jako ważny czynnik szerzenia pedagogiki muzealnej, kultury w środowisku społecznym. Monografia N. O. Filipczuk „Działalność pedagogiczno-oświatowa muzeów Ukrainy (koniec XIX – początek XXI wieku)” jest adresowana do pracowników naukowo-pedagogicznych, specjalistów muzealnictwa, kierowników placówek oświaty i kultury, doktorantów, członków społecznych organizacji oświatowych. (Działalność pedagogiczno-oświatowa muzeów Ukrainy (koniec XIX – początek XXI wieku) pod naukową redakcją akad. N. H. Nyczkało. – Kijów : Wydawnictwo TOV „Jurka Lubczenka”, 2020. – 468 s.)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ukryty przez tysiąclecia, który był niegdyś życiem na powierzchni, pod kijowskim słońcem. Starożytne ruskie miasta wychodziły na światło dzienne dzięki wałom obronnym, a nawet ruinom świątyń: Witaczów, Irpień. W odległości 35 kilometrów od Kijowa, w rejonie dzisiejszego miasta Trypole w rejonie obuchowskim, Wikientij Chwojka odkryje stanowisko trypolskie. We wsiach Żukiwka, Stajky, Szczerbaniwka, Chałepja, Weremja znajdzie pozostałości prastarych osad. Najbardziej zdumiewała malowana ceramika, którą już wcześniej wieśniacy wyorywali i zbierali w ogrodach. Tętno odkryć pulsowało każdego dnia. Kopacze i organizator wyjmowali z ziemnych transzei nie tylko ułamki, ale i całe dzbany o wysokości do metra. Zdarzały się gliniane figurki ludzi, resztki broni i narzędzi, ułamki kości zwierząt. Wydawało się, że znalezione piece garncarskie są jeszcze ciepłe od życia i pachną trypolskim chlebem. Ziemianki świadczyły o tym, że wokół Trypola, podobnie jak w Kijowie, prawie 6 tysiącleci temu żyły plemiona rolniczo-hodowlane. Jeszcze przed egipskimi piramidami ludzie piekli chleb i toczyli rolnicze koło, dbając o życie żywe jak słońce, a nie o królestwo mumii. W rejonie obuchowskim na Kijowszczyźnie jeszcze przed osiedleniem się Sumerów istniała własna kultura. Na opracowanie sensacji potrzeba było prawie 5 lat. W tym czasie sklasyfikowano zabytki, ustalono czas (5500–2750 p.n.e.), odkopano 13 tys. m kw. powierzchni, znaleziono 39 pozostałości domostw z gliny. Nazwa „kultura trypolska” pojawiła się w autorskiej pracy Wikientija Chwojki 120 lat temu, kiedy zakończył wykopaliska w Rzyszczowie i pod Kaniowem. Uważał ją za autochtoniczną. Mamy takie dziedzictwo po naszych przodkach, pierwszych rolnikach na Środkowym Naddnieprzu, którzy żyli przez tysiące lat, nie zasymilowali się, lecz utrzymywali ziemię, użyźniając ją ogniem pieca, paleniska i wewnętrzną siłą. Na Czerkaszczyźnie odkrył pola grobowe, należące do kultur zarubinieckiej (II w. p.n.e. – II w.) i czerniachowskiej (II–V w.). Chwojka przyciągał badaczy ukraińskiej kultury i historii, którzy stworzyli Towarzystwo Miłośników Starożytności i Sztuki. Powstała kwestia otwarcia stałej wystawy starożytności. I znów Wikientij Chwojka wziął się do pracy, odgrywając ogromną rolę w założeniu w 1899 r. Kijowskiego Muzeum Starożytności i Sztuki (Narodowe Muzeum Historii Ukrainy). Został też pierwszym kustoszem najbogatszego w Europie działu archeologicznego. Ale środków brakowało, zakrojone na szeroką skalę wykopaliska w różnych miejscach Naddnieprza wymagały ogromnych wydatków, więc Wikientij zmuszony był sprzedać rządowi własną kolekcję starożytności – nie dla własnego bogactwa, lecz dla kontynuacji wykopalisk. Na szczęście kolekcja pozostała w Kijowie. Rozwijał się jako uczony i badacz, który w sposób argumentowany porządkował odkrycia. Genialnie odczytywał podziemny portal i twierdził, że „w tym kraju od dawien dawna przez całe wieki żył osiadły lud rolniczy pochodzenia aryjskiego, w którym widzę nie tylko naszych bezpośrednich przodków-Słowian, bo to prawdziwy teren europejskiej praojczyzny”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«Bóg dał mu w ręce łopatę i sprowadził na Ukrainę»

Halyna DACIUK... Wikientij usiadł na skraju ściany ogromnego głębokiego wykopu, zwiesił nogi, które z pewnością bolały, i zaśmiał się. W tej chwili czuł nie zmęczenie, a szczęście z powodu powodzenia i miłości do ziemi, która go wezwała. Wychodzi na to, że dla tej chwili bez żalu zostawił swoją rodzinę połabskich chłopów, malowniczą Bohemię, miasteczko nad Łabą, jedenaścioro braci i sióstr i pojechał, jak mówią jedni, za miłością, inni twierdzą, że uciekał przed narzuconym przez rodziców małżeństwem. Wszakże teraz Wikientij nie myślał o własnej przeszłości, bo wydawała się ona mizernym błyskiem na tle czasoprzestrzeni, która otwierała się z Góry Kuryłowskiej. Wczoraj na dole natknęli się na ciosy mamuta, które mają tysiące i tysiące lat. Dziś potwierdził to uczony Mychajło Hruszewski, który osobiście schodził na dno wielkiego dołu, będącego niegdyś, jak się okazuje, obozowiskiem łowców mamutów, dotąd niewidzianym! Tak właśnie powiedział: “To one – ponad 60 odłamków ciosów mamuta!” Na odłamku jednego z ciosów Wikientij zobaczył wyryty ornament. Nie uwierzył, przyjrzał się – takie są! Zatem na Górze Kuryłowskiej to nie po prostu sterta kości zwierząt, a ślady twórczego człowieka, który żył tu w dawnych czasach i pragnął piękna. To stanowisko Chwojka będzie badał 7 lat i ustali, że w epoce dawnego paleolitu na Górze Kuryłowskiej istniała kultura, którą nazwie trypolską. Urodzony w Czechach, Czech z dynastii rycerzy zakonu Czestosławów (“Sława honorowi”), z samozaparciem pokochawszy ukraińską ziemię, całe życie będzie badał jej podziemne królestwo. Niegdyś Czenek, teraz Wikientij, będzie zdobywał honor nie w bitwach krwi, a w szlachetnym dziele odkrywcy. Niegdyś ciekawy świata młodzieniec, badając z rówieśnikami połabską okolicę, teraz sam będzie odkrywał dla świata historię. Niegdyś młody podróżnik po Czechach, Niemczech, Austrii, będzie wędrował po Ukrainie, szukając śladów bodaj najdawniejszej na ziemi cywilizacji rolników. Nieszczęśliwa miłość pozostawiła takie wstrząśnienie, że zamknęła ten temat na zawsze. Wikientij tak i nie ożeni się, ale i do Czech nie wróci. Do Kijowa przyjedzie jako 26-latek, w 1876 roku. Początkowo na życie będzie zarabiał nauczaniem niemieckiego i rysunku, potem postanowi zająć się handlem – nie na darmo uczył się w Czechach w szkole handlowej. Planował na żyznej ukraińskiej glebie uprawiać chmiel, czeskie proso i zachęcał do tego ukraińskich producentów. Zamieszkał pod Kijowem, na Białogrodczyźnie, na daczy swoich przyjaciół Deforenów, również Czechów, i zaczął przeprowadzać doświadczenia z nasionami. Stworzył całe laboratorium. Z dobrego chmielu zamierzał warzyć smaczne piwo – święto duszy i zysk. Może życie piwowara ułożyłoby się pomyślnie i dziś mielibyśmy różne marki chmielnego napoju “Chwojka”. Jednak nagle zapłonęła stodoła, gdzie przeprowadzał doświadczenia, i spłonęła doszczętnie. Przeszukując zgliszcza, robotnicy natknęli się na jakieś kolorowe skorupki. Cóż, w Ptuszkach od dawna mieszkali mistrzowie glinianych zabawkowych kogucików. Ale kiedy Wikientij zaniósł znaleziska do lichwiarza, bo nie było za co żyć, ten wprawił go w osłupienie: “One są bardzo, bardzo dawne”... I dał mu 60 rubli. Cóż to za kamyczki? I co jeszcze przechowuje ta ziemia, oprócz wody i kopalin? W tym pożarze spłonie Wikientijowe pragnienie zajmowania się chmielem i piwem. Z popiołów narodzi się pragnienie poświęcenia się archeologii. A dalej jego życie przypomina los człowieka, który zabrał się do wykopania studni. Człowiek bierze gałązkę wierzby i idzie z nią szukać wody. Tylko jej znana siłą wierzbowa gałąź bezbłędnie pomaga trafić w samą arterię źródła. Ale żeby dotrzeć do wody, kopacz musi piekielnie się napracować. Chwojka szedł szukać po omacku, bez gałązki. Archeologia wymagała ogromnej pracy fizycznej i wytrzymałości. Sam nie poradziłby sobie za nic. Do swoich poszukiwań Wikientij zapraszał robotników. Naoczni świadkowie, którzy widzieli na wykopach pracę najemnych kopaczy, świadczyli, że ci 50-100 robotników było czarnych jak Maurowie, ich zgrubiała od słońca skóra łuszczyła się i schodziła. Kurz stał taki, “jakby ogromny tłum palił tytoń…” A pracować trzeba było ostrożnie, bo za “dymną” zasłoną czaił się skarb. I Czech Wikientij Chwojka nie całkiem wprawną ukraińszczyzną wyjaśniał tym ludziom, że nie mają prawa naruszyć tysiącletnich nawarstwień kultury. Wykopy sięgały 19 metrów w głąb, o powierzchni setek metrów kwadratowych. I wszystko to kopano bez koparek i łyżek – rękami i łopatami. Jednak robotnicy chętnie najmowali się do wykopalisk, bo Chwojka płacił po 50 kopiejek za dzień. Dobra zapłata, jeśli za te pieniądze można było kupić 5 kilogramów ziarna. Jak odważył się na taką pracę, słabo znając język, niebędąc miejscowym, bez pieniędzy, bez urządzonego bytu, bez fundamentu do pracy, wyrzekłszy się wszystkich wygód? Magia podziemnego cudu kierowała tym człowiekiem, wykopaliska stawały się dobrem i szczytem szczęścia. Desperacko, niemal z zamkniętymi oczami, wchodził w świat, który miał 20 tysięcy lat. Z imperialnego zrusyfikowanego Kijowa, który do swojego “ja” dopiero dobijał się przez gąszcze ucisków i carskich zakazów, Chwojka wstępował na ziemię autochtonów, która zwie się obecnie Ukrainą. I właśnie tak definiował dla siebie swoją pracę – tu żyją potomkowie pradawnej cywilizacji rolniczej. Najwierniejszym jego przyjacielem zostanie milioner Bohdan Iwanowycz Chanenko, prezes zarządu “Towarzystwa cukrowniczych i rafineryjnych zakładów braci Tereszczenków”. Razem z żoną Warwarą wyjeżdżali za granicę, zbierali dla swojej kolekcji kosztowności, antyki, rzeźby. Ich też interesowała archeologia. Chwojka wyczuł w tych ludziach i pokrewieństwo myśli, i możliwość za ich wsparciem zajmowania się ulubioną pracą. Mógł odkopywać Międzyrzecze, ale postanowił szukać śladów nieznanej dawnej kultury na Ukrainie. Wołodymyr Antonowycz – dziekan wydziału historycznego Uniwersytetu świętego Wołodymyra, historyk, etnograf, archeolog, Fedir Wowk – archeolog, etnograf, antropolog – to byli ci ludzie, których wsparcie i działalność naukowa tylko wzmocniły pragnienie szukania i znalezienia właśnie tutaj. Żeby żyć, zmuszony był trochę dorabiać, ale już wiedział, że nigdy nie będzie warzył piwa i uprawiał prosa. Po omacku, ale z dużym stopniem intuicji zaczął szukać osad pradawnych Słowian. Ojcu napisze, że “do końca tego roku (1891) chciałoby się zbadać ziemie, które leżą na granicy Charkowa, Kurska, Czernihowa, Jekaterynosławia, być może – guberni chersońskiej”. Wyruszy na Naddnieprze, przejeżdżając od wsi do wsi, będzie interesował się, czy nie znajdowali chłopi na ogrodach jakichś skorupek. I chłopi chętnie dzielili się i opowieściami, i skorupkami. Tymczasem znalezisko na Podolu (1896) stało się światową sensacją. Wikientij Chwojka zaangażował do pracy archeologów z Francji, podarowawszy nawet kilka znalezisk ze stanowiska Kuryłowskiego. Artefakty będą eksponowane w Paryskim muzeum, o nich opowie czasopismo archeologiczne, ale nazwiska Chwojki nikt nie wspomni… A w Kijowie wydarzy się dzika historia. Archeologiczne znaleziska Chwojki ludzie wezmą za święte i uzdrawiające, na wzór relikwii sprawiedliwych, i rzucą się je rozkradać. Skradzionego Chwojce tak i nie uda się odzyskać, wiele rzeczy po prostu zginie w tłumie, który rzucił się na Górę Kuryłowską. Aby być bliżej wykopalisk i je chronić, Wikientij Chwojka zamieszkał na Podolu, przy ulicy Ihoriwskiej, gdzie przeżył 16 lat, do swojej ostatniej chwili. Dom ze sztukaterią przy Ihoriwskiej zachował się do dziś. Ale najwyraźniej dożywa swoich dni. Mówią, że teraz jest własnością prywatną oligarchy, który nie bardzo szanuje naszą historię i kulturę. Otwarte drzwi na balkonie wpuszczają zimowy chłód i śnieg, by przyspieszyć umieranie budynku, który mógłby stać się Muzeum Wikientija Chwojki. Wszak dla ludzi, którzy nie uznają autochtonów i odkrywcy, lepiej zbudować tu jeszcze jeden dochodowy wieżowiec. Czym więc różni się właściciel od ciemnej masy sprzed stu lat? Chyba tylko tym, że ta zniewaga wobec zabytku z tablicą pamiątkową Wikientija Chwojki nie wynika z ciemnoty, lecz jest celowa. Trwały wykopaliska przy Kyryliwskiej 55, gdzie w 1895 roku Chwojka odkopał kilka pieców garncarskich i kilkadziesiąt mieszkań, odkrywając naczynia, gliniane figurki ludzi i zwierząt, broń, narzędzia pracy – wszystko, oczywiście, w odłamkach. Jednak stało się jasne, że znaleziska są dotąd niespotykane i trzeba szukać dalej. W połowie lat 90. XIX wieku Wikientij Chwojka organizuje w Kijowie wykopaliska na głębokość do 16 metrów nie tylko przy Kyryliwskiej, ale także na górze Batyja, w Protasowym Jarze. Trwały wykopaliska na Czerkaszyźnie, we wsiach Kononcza i Selyszcze. Odnosi się wrażenie, że Wikientij Chwojka natrafił na tętnicę informacji, swoisty portal. Pochłonęły go badania okresu Rusi Kijowskiej – na górze Kyseliwce (1894) i górze Starokijowskiej (1907–1908). Portal otwierał niespotykany podziemny świat. W dniu urodzin geniusza ukraińskiej archeologii, odkrywcy kultury trypolskiej Wikientija Chwojki, grupa kijowskich dziennikarzy przeszła się jego słynnymi miejscami: po górach Kyryliwskiej i Starokijowskiej oraz Podolu, skąd zeszła na cały świat prawda o naszej historii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Interesowała go historia tych ziem znacznie późniejszej epoki. W 1907 r. rozpoczęły się wykopaliska na Górze Starokijowskiej. Na terenie posiadłości kijowskiego lekarza M. M. Pietrowskiego, na głębokości 2–4 metrów odkrył on kapiszcze z V–VII w. Znajdowało się tu ówczesne „miasto Włodzimierza”, które rozciągało się na 10 hektarach. Mecenas B. I. Chanenko przekazał pieniądze na nowe badania. Jednak szarzy i pozbawieni talentu ludzie, dla których historia Ukrainy była obca i wroga, znów wmieszali się w sprawę życia Chwojki. Dowiedziawszy się o odnalezieniu podczas wykopalisk srebrnego krzyża ołtarzowego, donieśli o unikalnych wykopaliskach w Kijowie samemu carowi. Nie Wikientij, który odkrył miasto Włodzimierza, a szowinista Lynnyczenko pojechał na audiencję do imperatora. Odkrywcy władze lokalne nie szanowały i traktowały go z wyższością. Kiedy świat obiegła wieść o odkrytym na Górze Starokijowskiej kamiennym pałacu z czasów Rusi Kijowskiej, których po najeździe mongolskim nie pozostało w Europie Wschodniej i Środkowej, Wikientija pogardliwie nazywano „amatorem”. Lecz to właśnie Chwojka odkrył dla światowej nauki historycznej centrum dawnej stolicy. Skrupulatne wykopaliska pozwoliły znaleźć pozostałości wielkoksiążęcego kamiennego pałacu z X–XI wieku, ozdobionego freskami i mozaikami. A archeolodzy odkryli także pozostałości dawnych mieszkań i warsztatów rzemieślniczych, gdzie obrabiano kamień, kość, metal. Wśród szczególnie ważnych znalezisk – unikalne formy odlewnicze i cegła z wizerunkiem wielkoksiążęcego tryzuba. Odkrycie śródmieścia dawnego Kijowa wywołało ogromne zainteresowanie historią Rusi. Posiadłość Pietrowskiego, gdzie prowadzono wykopaliska, postanowiono wykupić na Zjeździe Archeologicznym. Imperator spełnił prośbę. Ale list zezwalający przyszedł nie do odkrywcy Chwojki, a do zupełnie innych ludzi. Wikientija Chwojkę odsunięto od wykopalisk. Chociaż to właśnie dzięki niemu – Czechowi, którego wezwała Ukraina – odkopano „ruski Kapitol”. To jego badania przyrównywano do wykopalisk rzymskiego Forum. Do generał-gubernatora Trepowa skierowano list z żądaniem, aby wokół cerkwi Dziesięcinnej „ogrodzić od wykopalisk kogokolwiek”. Członkowie Cesarskiej Komisji Archeologicznej rozpoczęli oficjalne szczucie w prasie na czeskiego uczonego. „Odkrycie pozostałości pałacu św. Olgi, Światosława i św. Włodzimierza jest przedwczesne i bardzo śmiałe”... Jak mu się wiodło w tym czasie nagonki, kiedy przeciwko niemu stanęło Imperium, które nie kochało i nie uznawało historii Ukrainy jako odrębnej? Wikientij Chwojka poszedł pracować na stanowisko kustosza działu archeologicznego Kijowskiego Muzeum Miejskiego za 1200 rubli rocznie. Za sto rubli miesięcznie nie dało się przeżyć, więc po cichu sprzedawał artefakty archeologiczne kolekcjonerom. W jego dorobku – 40 opracowań, które stały się podstawą bazy źródłowej do badania dawnej historii Środkowego Naddnieprza. Przyjmując za podstawę zasadę autochtonizmu, uczony dowodził, że w tym kraju od czasów prehistorycznych zamieszkiwała ludność, jednym z następców której w przyszłości stała się „południowo-wschodnia gałąź” Słowian. „Naród, który zostawił nam te zabytki, nie mógł zniknąć bez śladu”, jego potomkowie – to Ukraińcy. Wikientij Chwojka został członkiem rzeczywistym 11 towarzystw naukowych, zebrane przez niego kolekcje i materiały rękopiśmienne są przechowywane i eksponowane w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy oraz w Państwowym Muzeum Historycznym w Moskwie. Pozostawszy zbędnym w Kijowie i Imperium Rosyjskim, wytrwały syn dolnołabskiego chłopa do końca życia pozostawał interesującym i potrzebnym europejskiej nauce. Na początku 1911 roku Wikientij Chwojka otrzymał zaproszenie do udziału w wykopaliskach na Bałkanach. Zważywszy na bezprecedensowe sukcesy naukowe na Ukrainie, Rosyjski Instytut Archeologiczny w Konstantynopolu, kierowany przez przytomnego akademika F. I. Uspieńskiego, planował rozpocząć program badań bizantynistyki na terytorium Bułgarii i Serbii. Zapraszano Chwojkę, ale z powodu wybuchu wojen bałkańskich 1912–1913 r. badania nie rozpoczęły się. Powoli wyprzedawał własne rzeczy. Majątku nie dorobił się, po prostu chciał zwolnić mieszkanie, żeby nie obciążać właścicielki pani Butkiewicz, która udzieliła mu schronienia na całe 16 lat przy ulicy Ihoriwskiej. Przeżył 64 lata i znalazł ostatnie schronienie na kijowskiej Górze Bajkowej. Jego sprawę kontynuowały tylko dwie uczennice – kustosz Muzeum Archeologicznego Wyższych Kursów Żeńskich w Kijowie Walerija Jewheniwna Kozłowska oraz jego osobista sekretarka, pracownica Muzeum Starożytności i Sztuki Antonina Antoniwna Skryłenko. Niemiecki archeolog-samouk Heinrich Schliemann znalazł grecką Troję, czeski samouk Wikientij Chwojka odkrył ukraińskie Trypillie. W 1914 roku, kiedy go zabrakło, trwała I wojna światowa, ludzie zabijali się nawzajem o terytoria. On zaś oddał swoje życie po to, abyśmy wiedzieli: przed nami na tej ziemi tysiące lat żyli ludzie, których bezpośrednimi spadkobiercami jesteśmy my z wami. ...Cały sobotni dzień nasza grupa dziennikarska poświęciła Wikientijowi Chwojce. Odwiedziliśmy Górę Kuryłowską, gdzie 125 lat temu Wikientij odkopał stanowisko łowieckie sprzed 20 tysięcy lat. Choć dzisiaj żadnego znaku rozpoznawczego czy pamiątkowego tu nie zobaczysz. Po prostu oto ona, Góra Kuryłowska, gdzie Chwojka odnalazł skarb historyczny. Byliśmy na miejscu wykopalisk książęcego miasta Włodzimierza, odkrytego przez Wikientija Chwojkę. Co prawda, na terytorium dawnej cerkwi Dziesięcinnej stoi cerkiew obcego patriarchatu, której budowy nie zatrzymała żadna władza ani społeczność. Odwiedziliśmy Górę Bajkową, gdzie na kwaterze polskiej spoczywa niestrudzony Czech z Czech, który odkrył światu Ukrainę. Jednak zobaczyliśmy także żywe Trypillie. W mieszkaniu na Peczersku odwiedziliśmy muzeum kultury trypilskiej ludowej artystki i badaczki kultury trypilskiej, mistrzyni Ludmyły Smolakowej, która wykonała około 3 tysięcy figurek i naczyń według motywów artefaktów trypilskich. Tamże skosztowaliśmy potraw rekonstruktora dawnej kuchni ukraińskiej Jurija Kowtunenki. Byliśmy w „Ekoprzestrzeni D.A.R.” (kierowniczka Kateryna Bomba), która odradza trypilską kulturę wypieku chleba. Tutaj pracują niezwykli ludzie, potomkowie autochtonów, o których Wikientij Chwojka powiedział jako o osiadłym ludzie rolniczym, który żył tu od dawnych, przedawnych czasów. Zorganizowała projekt kulturalny „Kijowskimi miejscami Wikientija Chwojki” niezależna dziennikarka Olha Dubowyk. Na zdjęciach: Wikientij Chwojka; Góra Kuryłowska (XIX w.); w prywatnym muzeum „Diwoswit Trypillia” Ludmyła Smolakowa i Jurij Kowtunowycz; w „Ekoprzestrzeni” na Podolu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Taras Szewczenko w sztukach plastycznych

Stało się dobrą tradycją Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego, by w marcowe dni organizować wystawę prac malarskich poświęconą Tarasowi Szewczence. Dla wielbicieli twórczości Kobziarza również w tym roku przygotowano tu wiele niespodzianek. Eduard OWCHARENKO – Nasza pierwsza wystawa była poświęcona 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, a w tym roku organizujemy ją już po raz ósmy – opowiada dyrektor Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ołeksandr Junin. – W 2014 roku, oprócz naszego muzeum, projekt wsparły Muzeum Hetmaństwa oraz Centrum Wystawowe Muzeum Historii Miasta Kijowa. Projekt ten nosił nazwę „Od Podola do Złotych Wrót”, ponieważ właśnie od Podola do Złotych Wrót stoją pomniki Iwana Petrowycza Kawaleridzego, który jest autorem pierwszego monumentalnego pomnika Tarasa Szewczenki w mieście Romny w obwodzie sumskim. Koledzy poparli ten pomysł. Co roku pojawiają się u nas nowe prace. W tym roku eksponujemy portret graficzny autorstwa gruzińskiego artysty Tamaza Awaliwani „Mój Szewczenko”. Prezentujemy również Szewczenkianę zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Burtowego, którą po raz pierwszy przedstawił w naszym muzeum w ubiegłym roku. Są tu także prace ludowych artystów Ukrainy Wałerija Franczuka, Wołodymyra Slepczenki, Nataliji Nikołajczuk, zasłużonych artystów Borysa Płaksija, Nataliji Poliszczuk, a także twórców z Krzywego Rogu, Charkowa i innych miast Ukrainy. Obok – grafika z lat 50.-70. i oczywiście rzeźby Iwana Kawaleridzego. Łącznie ze zbiorów Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego zaprezentowano prace około czterdziestu artystów. To tylko niewielka część naszej Szewczenkiany, którą co roku uzupełniamy. Marzymy o czasie, gdy muzeum powiększy swoje pomieszczenia i będziemy mogli pokazać naszą kolekcję w pełnym wymiarze. W ramach wystawy prowadzimy warsztaty, okrągłe stoły, spotkania z artystami. Więcej o wystawie można dowiedzieć się z naszych nagrań (na stronie muzeum, w mediach społecznościowych, na YouTube). Na kwiecień zaplanowaliśmy projekt „Maluj UA”. Konkurs ten odbędzie się pod patronatem Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy oraz Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. W jury konkursu zasiadają Iwan Marczuk, Wałerij Franczuk, Wołodymyr Slepczenko oraz wielu innych znanych artystów. 50 najlepszych prac projektu będzie eksponowanych w salach wystawowych naszego muzeum. A projekt wystawowy poświęcony geniuszowi Tarasowi Szewczence trwa… Jedno z centralnych miejsc na wystawie zajmują prace zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Burtowego. – Twórczość Tarasa Szewczenki towarzyszy mi przez całe życie, jeszcze od czasów, gdy byłem studentem szkoły plastycznej – wyznał pan Anatolij. – A kiedy odbywała się moja wystawa indywidualna w Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego, dyrektor muzeum Ołeksandr Junin zaproponował stworzenie serii prac na podstawie utworów Kobziarza. Te słowa stały się dla mnie impulsem. Wszystko odrzuciłem i przez cały rok zajmowałem się tylko Tarasem Szewczenką. Poczułem, że najlepiej będę mógł zrealizować zamysł w technice lewkasu. Efektem pracy jest dziesięć dzieł. Malowałem na podstawie utworów, które są mi szczególnie bliskie: „Utoplona”, „Perebendia”, „Chołodnyj Jar”, „Son” („Na panszczyni pszenyciu żała”), „Lileja”, „Zapowit”, „Rusalka”, „Kateryna”, „Pryczynna”. W tej pracy nie szukałem żadnych nowoczesnych środków, a starałem się skoncentrować na odczuciu tamtego czasu, środowiska, codzienności. Pragnąłem poprzez stroje, przyrodę, atmosferę, przy pomocy akademickiej maniery, przekazać swoje odczucia twórczości Szewczenki. Do spuścizny Kobziarza zwracało się wielu ukraińskich artystów. Wśród nich – mój brat w sztuce, już nieżyjący Ołeksandr Iwachnenko, Mykoła Storożenko i inni twórcy – to bardzo odpowiedzialny temat. Zrealizowałem go tak, jak czułem, a co z tego wyszło – oceni widz. Możliwe, że ktoś kupiłby ode mnie te obrazy. Ale wtedy zostałyby rozproszone po różnych kolekcjach. Postanowiłem podarować je Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego, będą w jednym miejscu i wszyscy chętni będą mogli je okresowo oglądać. Zjazd św. Andrzeja to bardzo drogie mi miejsce, wszak naprzeciwko tego muzeum, w budynku nr 34, przez dwadzieścia dwa lata znajdowała się moja pracownia twórcza. Myślę, że nadal będę kontynuował tematykę szewczenkowską. Chcę namalować obraz, na którym Taras Szewczenko będzie przedstawiony razem z głównymi bohaterami swoich utworów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

«Chatka» Buraczka wciąż płonie…» W 150. rocznicę urodzin wybitnego artysty

Witalij ABLICOW Czerniowiecki poeta przybliżył Paryż do Ukrainy. Wśród niewielkiej liczby listów akademika Iwana Dziuby przechowuję ten, którym logicznie byłoby rozpocząć wydanie poświęcone 150. rocznicy urodzin malarza, teatromana i pedagoga: „Jest taki wielki ukraiński poeta (niestety, już nieżyjący), a ma on specjalnie dla Pana wiersz „Przy obrazie M. Buraczka »Upał. Chatka w południe«”: Paryża niebo – rybie file. W parametrach sztalugi, jak w spektrum. Z jego ścierniska piła fiolet Pragnieniem malw Buraczka „Upał”. Do szaleństwa zmęczone miody, Które sto lat pieką okienne ramy, Piecze chmurki piołunowy dym I bije na spokój słońca temperament. O, jak on bije! O, jak on bije i bije – Zamalwiły się słoneczne kopyta, Karmi strzechy fosforowy ogrom, Daje ze ścian czerwonych cieni pić. Oto-oto pęknie ciszy cięciwa, – Gromy zagrają w tysiącu orkiestr. Wzdycha grusza. Gdzieś trwają żniwa, A upał kręci ze słońca powrósła. Niech fowizmem kryje się Paryż, Sinieje czas w paletach barbizończyków, Buraczka „Chatka” wciąż płonie Na falach malw w słomianym słońcu. (Anifatij Swyrydiuk „Przecięcie Jabłka”. – Czerniowce, 2008, str. 130). Nostalgia za ojczyzną. I nie tylko… „Pamiętasz, bracie mój, wiosnę 1917 roku, kiedy my, Ukraińcy, jak po długiej zimie wiosenne wody, rozlaliśmy się po majdanach, ulicach miast, słobód, wyszliśmy demonstrować pod żółto-błękitnymi sztandarami, z portretem naszego proroka i nauczyciela Tarasa Szewczenki. Ty pamiętasz, bracie mój, jak zabiły się nasze serca, niby jedno serce naszej niepodległej Ukrainy. To był 1917 rok, kiedy na cały świat rozbrzmiało zapomniane słowo – Ukraina… I każdy z nas, świadomych obywateli, chciał zrobić choć cokolwiek dla rozbudowy, dla wzmocnienia Ukrainy… Och, jak ciężko umieliśmy wtedy pracować… Byłem wykładowcą Instytutu im. M. W. Łysenki… Wokół tyle niesprawiedliwości… wrogów Ukrainy…”. Niestety, 57 wierszy naniesionych na pożółkły od czasu papier nie poddaje się odczytaniu. Wyjątek – pojedyncze słowa, części zdań… Ten dotąd nieodczytany list Mykoły Buraczka odbierany jest jako tajemnicze przesłanie w przyszłość. I brat ten jest raczej mityczny, stworzony w momencie rozpaczy wyobraźnią artysty. Mykoła Buraczek skoncentrował w swoim pragnieniu nostalgię – tęsknotę, przede wszystkim za niepodległością Ojczyzny, żal – za wolnością twórczości, nieukojony smutek-żal za cywilizowaną przyszłością. Dlatego nie przyjął imperialnych idei, które nieśli na swoich bagnetach kremlowscy internacjonaliści, i znajdował spokój jedynie w swojej twórczości. W latach trzydziestych XX wieku moskiewscy azjaci zniszczyli całe pokolenie ukraińskich pisarzy. Jurij Ławrynenko stworzył antologię „Rozstrzelane odrodzenie” (1959). Jasne, że na twórcze losy czołowych działaczy ojczystej kultury zawsze mają wpływ tragiczne wydarzenia społeczne. W pokoleniu znanych artystów-malarzy pierwszej połowy ubiegłego wieku unikalnymi pod względem swoich twórczych osiągnięć byli bez wątpienia przede wszystkim bracia-malarze Wasyl i Fedir Kryczewscy, pejzażysta Mykoła Buraczek, portrecista Ołeksandr Muraszko, niedościgniony grafik Heorhij Narbut (chodzi o artystów, którzy pracowali w ojczyźnie; zrozumiałe, poza Wasylem Kryczewskim, który znaczny okres swojego życia zmuszony był spędzić na dalekiej obczyźnie – w Wenezueli). Ołeksandra Muraszkę w 1919 roku zabito w Kijowie (dzisiaj znane są różne wersje, jedna z nich – stał się ofiarą znanego z radzieckiej historii donieckiego marynarza, bolszewika A. W. Połupanowa). W 1920 roku w zagadkowych okolicznościach zmarł Heorhij Narbut. Artyści Mychajło Żuk i Mykoła Buraczek w trudnych porewolucyjnych latach opuścili Kijów (pierwszy przeniósł się do Odessy, gdzie spędził swoje twórcze życie, a drugi początkowo nauczał rysunku w wiejskich szkołach na Kijowszczyźnie i Winniczyźnie, a w latach 1925–1942 mieszkał w Charkowie). Przez Kraków i Paryż do Kijowa, a stamtąd – jako nauczyciel do wiejskiej szkoły. Trzeba zrozumieć porewolucyjną kijowską sytuację, w którą trafił Mykoła Buraczek, który zdobył wykształcenie europejskiego poziomu – od 1905 do 1912 roku studiował w Krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, później – doskonalił kunszt u wybitnych paryskich Mistrzów malarstwa. Powróciwszy do ojczyzny, stał się jednym ze współzałożycieli wymarzonej przez Tarasa Szewczenkę Ukraińskiej Akademii Sztuk Pięknych, fachowym opracowującym najpełniejszy zbiór twórczego dziedzictwa Szewczenki-artysty (dzisiaj trudno to sobie wyobrazić, ale na początku XX wieku Taras Szewczenko był znany jedynie jako wybitny poeta; o Szewczence-artyście wiedziało tylko wąskie grono wielbicieli jego talentu). To właśnie Mykoła Buraczek po raz pierwszy dokonał atrybucji setek akwareli i obrazów T. Szewczenki. Pomimo tego, nawet znany historyk sztuki P. Biłecki ignorował badania twórczości Szewczenki-artysty, wykonane przez M. Buraczka. Jak znaleźć rozwiązanie tego? Otwórzmy przed czytelnikami zachowany w archiwum artysty list, który stawia kropki nad „i” (początkowy akapit listu „Na dniach przynieśli mi nr »Bolszewika« za”) 15/II i wskazali na rubrykę „Poczta” oraz „Kultura i sztuka”…” przekreślony przez M. Buraczka. Komentarz autora): „Niedawno przeczytałem w nr „Bolszewika” z 15/II w rubryce „Kultura i sztuka” artykuł „Malarz Mykoła Buraczek” i pomyślałem: „Głos wołającego na puszczy”. Wyrażam szczerą wdzięczność szanownemu autorowi artykułu, że nie zapomniał o mnie, za uznanie niektórych moich zasług w zakresie ukr. sztuki, za przychylność (przekreślone: z jaką odniósł się) do mnie i za szczere zdziwienie (w oryginale – dla (dlaczego. – W.A.) ja nie w Kijowie, a gdzieś w cukrowni. Jeszcze muszę przyznać, że przeczytawszy artykuł, mimo woli pomyślałem: „Głos wołającego na puszczy” i postanowiłem wyjaśnić autorowi jego zdziwienie z powodu tego, że pracuję nie w Kijowie, a gdzieś w cukrowni. W tym czasie, kiedy przyszło mi wyjechać z Kijowa (lipiec 1921 r.), moje okoliczności były niezwykle trudne także pod względem materialnym, półgłodna wegetacja, potem choroba syna, którego lekarze …jednogłośnie na wieś (katar płuc), a potem… Ja, pejzażysta, nie widziałem już trzy lata wsi! I kiedy zaproponowano mi wyjazd dla zarobku do cukrowni, to naturalnie musiałem pojechać. Jak żyłem i żyję, jaki jest stosunek do spraw kulturalnych w tych cukrowniach, teraz pisać nie będę – zbiorę notatki i wrażenia i napiszę osobny artykuł, bo materiału jest bardzo dużo i jest cenny. W głupią, zimną jesień 1921 r. „niezależne ode mnie okoliczności” za… (niezrozumiałe. W.A.) mnie reżyserem amatorskiego kółka (nie na darmo byłem kiedyś aktorem) w cukrowni w… błocie (i materialnie, i moralnie) pod nazwą „Dziunków”. W tym roku cukro-trest przeniósł teatry przy cukrowniach na „samofinansowanie” (to w Dziunkowie!) i zostałem pozbawiony wszelkiego utrzymania, należnego reżyserowi, tak że od tej „samofinansowości” zachorowałem na szkorbut. Zatem w sierpniu ub. r. (ubiegłego roku. W.A.) zdecydowanie wyjechałem do Kijowa: w Akademii rozpoczęły się egzaminy oraz w instytucie im. Łysenki (gdzie też miałem wykłady), czyli myślałem, że moja obecność w Kijowie nie będzie zbędna. Przyjechawszy, dowiedziałem się, że Ukraińska Akademia Sztuki, moje marzenie, które z takimi trudnościami udało mi się wraz z szanownymi kolegami – nieżyjącym już O. O. Muraszką, W. i F. Kryczewskimi oraz M. Żukiem – zrealizować, że ta Akademia jest po cichu pogrzebana i przekształcona w I. T. S. (Instytut Teatralnej Sztuki. – W.A.)… Pojawili się tam nieznani nowi ludzie, a nawet wrodzy ukr. sztuce, ale ja wciąż pocieszałem się, że mnie po roku jeszcze nie zapomniano i dlatego złożyłem podanie, aby pozwolono mi otworzyć pracownię pejzażu, tym bardziej, że miałem wielu uczniów. Ale Rada Instytutu (czy tam kto – ja ze wstydu… nawet nie dochodziłem – kto?) wydała postanowienie następującej treści: że z uwagi na to, iż w statucie Instytutu nie zaznaczono katedry pejzażu, a jedynie malarstwa sztalugowego (a czymże jest pejzaż?), to profesorowi M. Buraczkowi odmówić pozwolenia na otwarcie jego pracowni. No a poczucie własnej godności nie pozwoliło mi prosić kogoś. Proponowali mi moi uczniowie otwarcie prywatnej Akademii, ale ja nie jestem przedsiębiorcą wcale, a potem jeszcze – brak mieszkania (ode mnie za 3 pokoje „przyjaciel” zażądał 2 miliardów „odstępnego” (przekreślone zdanie, które trudno odczytać. – W.A.). Wszystko to zmusiło mnie do powrotu znowu na „miłą” prowincję, gdzie „wykładam” bez żadnych niezbędnych środków malowania, grę na scenie i obserwuję ze swojego zakątka otaczające mnie nudne życie, pełne…, duchowej nędzy, żołądkowych marzeń…, nad którym panuje… mrówcze zwierzchnictwo, które ze wszystkich sił chce być podobne do zwierzchnictwa „dobrego starego czasu” (przekreślone zdanie. – W.A.) i czasem osiąga imponującą postawę słynnego Kit Kitycza. Oto i całe rozwinięcie mojego pobytu w cukrowniach. Pohrebyszcze. 3/III 1923 r.” We wspomnianej Ukraińskiej Akademii Sztuki M. Buraczek początkowo został wybrany prezydentem, a później – rektorem uczelni (profesorowie UAS kierowali akademią na zmianę). Wszystko to odzwierciedlają odpowiednie dokumenty, ale w galerii rektorów dzisiejszej akademii sztuki – spadkobierczyni UAS, rektor M. Buraczek jest nieobecny (?!). Brak fachowych badań życia i twórczości M. Buraczka dezinformuje współczesnych wielbicieli jego talentu. Na przykład, otwórzmy publikacje L. Władycza (nawiasem mówiąc, ten „naukowiec”, pisząc o Ukraińskiej Akademii Sztuki, używał takich wyrażeń: „tak zwanej „Ukraińskiej akademii sztuk”; Centralna Rada u tego „uczonego” przyjmowała jedynie „demagogiczne obietnice” itp.). Badając zachowane archiwum artysty Mykoły Buraczka oraz znaczne pod względem treści i rozmiaru nowo odkryte źródła, autor wykrył nieznane dotąd informacje nie tylko o wybitnym artyście, ale i o jego niezwykłej rodzinie. Buraczkowie dali Ojczyźnie i zagranicy wybitnych działaczy: intelektualistów-naukowców, admirałów floty wojskowej i cywilnej, generałów. Jeden z nich – Jewhen Buraczek, założyciel dalekowschodniego miasta i portu Władywostoku. Dzisiaj unikalny pejzażysta Mykoła Buraczek jest w znacznej mierze zapomniany. Jeśli już drukuje się coś o nim i jego twórczej działalności, to dopuszcza się niemało błędów. Na przykład w 1992 roku „Ukraińska Encyklopedia” imienia M. Bażana skromny artykuł o M. Buraczku otworzyła twierdzeniem, że urodził się w 1876 roku – w rzeczywistości w 1871; opublikowane w 2014 roku wydanie W. Petraszyka „Mykoła Buraczek: portret na tle epoki” roi się od błędów i zapożyczeń z publikacji badaczy życia i twórczości czołowego działacza rodzimej kultury. Ostatnich kropek w ocenie współczesnego postrzegania talentu i zasług Mykoły Buraczka nie postawili kijowscy „działacze kultury”, zwłaszcza „historycy sztuki”: ani w odpowiednim dla kierunku badań instytucie naukowym, ani w stołecznym muzeum sztuki, ani… Słowem, Kijów zignorował godne uczczenie 150-lecia malarza. A oto charkowianie (M. Buraczek przeżył w industrialnym gigancie od 1925 do 1942 roku, tutaj zakończyła się jego ziemska droga) oddali należne znanemu pejzażyście. Na zdjęciu: siedzą (od lewej do prawej) Mykoła Buraczek, Fedir Kryczewski, Mychajło Bojczuk, Mychajło Żuk; stoją (od lewej do prawej) Ołeksandr Muraszko, Heorhij Narbut, Wasyl Kryczewski. Grudzień, 1917

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

gęstej pszenicy, w oddali – pasma gór, a nad wszystkim – przejrzyste letnie niebo…), otrzymał „poprawną” nazwę – „Droga do kołchozu” (?!). Poeta Dmytro Pawłyczko, podziwiając dzieło, nie bez powodu zauważył: „To uogólniony obraz Ukrainy: jest tu i Podole, i Karpaty, i naddnieprzański step…”. Można wyciągnąć wniosek, że zapomnienie o Mykole Buraczku zaczęło się jeszcze za jego życia. Chodzi o oficjalne zapomnienie. Z początkiem II wojny światowej artysta miał zostać ewakuowany w głąb ZSRR, jak to stało się z wieloma jego kolegami po fachu. Rodzina Buraczków również otrzymała dokumenty na ewakuację. Ale jeśli większość kierowała się do Taszkentu i innych ciepłych krajów, to Mykołę Hryhorowycza planowano wywieźć do Syktywkaru (?!). To miasto na rosyjskiej północy – w Republice Komi. Artysta z gorzkim uśmiechem na twarzy smutno pytał sam siebie, że niby próba wysłania go do Syktywkaru spóźniła się o cztery lata – w 37. roku wielu przyjaciół, ludzi o podobnych poglądach oraz znajomych artysty spotkał tragiczny los – stali się ofiarami stalinowskich represji. I wcale nieprzypadkowo, że do tego północnego miasta Buraczków nie ewakuowano – po prostu o nich zapomniano (w wielu wspomnieniach ukraińskich radzieckich pisarzy szczegółowo opisano, jak dość zorganizowanie ewakuowano ich z Charkowa: kogo za Ural, a tego, kto wiernie służył władzy radzieckiej, do słonecznej Azji Środkowej). Na dwa miesiące przed śmiercią artystę odwiedził pisarz Arkadij Lubczenko: „Byłem u chorego M. H. Buraczka. Na schodach spotkałem jego gadatliwą żonę. Siedzi na łóżku, opuściwszy nogi. Siwy, włosy aż do karku, jak u popa. Astma. A do tego opłucna. A jeszcze... jeszcze jakaś choroba. Mówi, że jest mu lżej. Ucieszył się z mojego pojawienia się. Wspominaliśmy Tyczynę...”. W 1942 roku artysta zmarł, pochowano go w okupowanym Charkowie. Współcześni M. Buraczka zachowali w swojej pamięci ciekawy epizod: kondukt pogrzebowy poruszał się od centrum do starego cmentarza miejskiego; tak się złożyło, że naprzeciw smutnej procesji zmierzała kolumna Niemców; uczestników procesji pogrzebowej zdziwiło, gdy oficer zatrzymał żołnierzy, dał im komendę zejścia na chodnik i w ten sposób przepuszczenia uczestników smutnego wydarzenia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

O czystości jej słowo zabiorę

Współczesny, najwyraźniej zwolennik „badań” L. Władycza, D. Horbaczow zarzuca M. Buraczewi, że rzekomo nie odbierał pozytywnie twórczości O. Ekster i O. Bohomazowa. Nawiasem mówiąc, D. Horbaczow cytuje wypowiedzi M. Buraczeka, ale nie podaje nazwiska autora. Słowem, zamiast obiektywnych badań mamy stronnicze sądy i wnioski (wymieniono tu tylko kilka nazwisk nieobiektywnych „badaczy”; zresztą, zapoznając się z niektórymi ich publikacjami, dochodzi się do wniosku, że czas dla części z nich zatrzymał się w swoim biegu). Z socjalistycznego wschodu Ukrainy do imperialistycznego Nowego Jorku Oddani pseudo-ukraińscy zwolennicy leninowskiej ideologii światowego braterstwa proletariackiego próbowali uczynić stolicą przemysłowe centrum Słobożanszczyzny, ale większych sukcesów nie odnieśli. Jedyną rzeczą, która podtrzymywała M. Buraczeka przy życiu w okresie charkowskim, była jego twórczość. Przez pewien czas kierował lokalnym technikum artystycznym, a później w nim wykładał. Następnie został wykładowcą Charkowskiego Instytutu Artystycznego. Nieoczekiwaną dla Mistrza w tamtych latach stała się sensacja o ogromnej skali, kiedy 30 kwietnia 1939 roku w Nowym Jorku otwarto Wystawę Światową, która miała różne nazwy w zależności od tłumaczenia: „Świat przyszłości”, „Budowa świata jutra” itp. Inicjatorzy uściślali, że wydarzenie poświęcone jest 150. rocznicy niepodległości USA oraz 150. rocznicy inauguracji pierwszego prezydenta USA J. Waszyngtona. Niesamowite święto trwało do 27 października 1940 roku i weszło na listę unikalnych rekordów świata – podobnego pod względem jasności wydarzeń, rozmachu i powierzchni przeznaczonej na organizację imprezy nie było ani w przeszłości, ani później. Dlaczego poszczęściło się właśnie Mykole Buraczkowi, niestety, dziś trudno wyjaśnić (można przypuszczać, że rozwiązanie zagadki kryje się w moskiewskich archiwach organizacji twórczych, dotyczących przygotowań do udziału w nowojorskiej wystawie światowej). Jak by nie było, poszczęściło się właśnie ukraińskiemu pejzażyście: jego dzieło, które powinno nazywać się „Krajobrazem podolskim” (w promieniach słońca wiejska droga, pole zboża). Petro MELNYK, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, m. Zaleszczyki, obwód tarnopolski. Dobrze zdaję sobie sprawę, że procesy cywilizacyjne są niemożliwe bez neologizmów w językach narodów świata, bez wzajemnego wzbogacania się języków różnych narodów i krajów nowymi słowotworami na wzór dawno znanego neologizmu, którego autorem jest niezapomniany Jacques-Yves Cousteau – „akwalung”. Czy, powiedzmy, bez takich słów jak „kosmonauta” czy „astronauta”, zrodzonych przez podbój kosmosu w latach 60. ubiegłego wieku. Albo „rentgen” Wilhelma Conrada (pochodne od Roentgena) – ukraińskiego odpowiednika dla nich nie ma. Dla przykładu: szarawary (z perskiego – szalwar), które są częścią stroju narodowego nie tylko Ukraińców, ale i Kurdów, Pasztunów, Dari. Do nas dotarły jeszcze od Scytów i Sarmatów. Od Persów pochodzi też nazwa najpowszechniejszego na planecie ptaka – kurki (w języku perskim xuros – kogut). Nie będę wdawał się w szczegółową analizę tworzenia naszego bogactwa leksykalnego, powiem tylko, że ukraiński język literacki dawno został oszlifowany do najwyższego stopnia doskonałości przez niejedno pokolenie jego znawców i popularyzatorów. Nic dziwnego, że turecki historyk Ewlija Czelebi jeszcze w XVII w., odwiedziwszy Kijów, napisał: „Sami oni są dawnym narodem, a język ich jest jeszcze bardziej wszechstronny i bogaty niż farsi, chiński, mongolski i wszelkie inne”. Język Szewczenki, Franki, Rylskiego, Stelmaha, Honczara, Liny Kostenko powinny wziąć na uzbrojenie elity i struktury władzy wymarzonej i zdobytej w wielowiekowej walce niepodległej Ukrainy. Ale niestety, w czysty nurt ukraińskiego języka literackiego weszli, nie zdejmując brudnego obuwia, wszyscy, komu się podoba. W rezultacie niemal codziennie w naszym języku pojawiają się germanizmy, polonizmy, wulgaryzmy, a najbardziej – anglicyzmy. Nie zapominam też o dokuczliwych rusycyzmach, takich jak: „sachar”, „swadźba”, „kanieszno”, „użas”, „tipa” i setki innych słów-pasożytów od najkrótszego „da” zamiast „tak”. Zamiast tego dawno zrozumiałem, że czasami utrwalaniu w życiu codziennym i codziennym użyciu rusycyzmów pomagają obojętni na językowe potworki w swoich „opusach” dziennikarze i nieodpowiedzialni urzędnicy, którzy rejestrują małżeństwa, legalizując Sidorowych (chociaż Sydir), albo w państwowym rejestrze zatwierdzają firmę „Kopijoczka”, chociaż po ukraińsku powinno być „kopijeczka”, tak jak Marijeczka, czajeczka itp. W pasku informacyjnym jednego z kanałów telewizyjnych czytamy: „po mistam bojowoj sławy”. Redaktorzy, uczcie się, proszę, końcówek przypadków. Dziś chcę wyostrzyć uwagę właśnie na anglicyzmach, które mają ukraińskie odpowiedniki, ale zaśmiecają język przez dążenie do popisywania się znajomością angielskiego ze szkodą dla ojczystego. Podam kilka przykładów słów, których nie rozumie 70-80 procent naszych obywateli. Powiedzmy, „autfit” – strój, ubranie; „workshop” – kursy, seminarium; „campaign” – przedstawienie, spot reklamowy; „streetracer” – uliczny kierowca wyścigowy; „vapers” – palacze e-papierosów; „freelancer” – wolny artysta; „cashback” – zwrot pieniędzy; „quests” – zawody; „downshifting” – przejście na niższy bieg w samochodzie lub na mniej płatną pracę; „retailer” – sprzedawca towaru w detalu i wiele innych, które po prostu wziąłem z codziennych wiadomości Ukrnetu. Po co takie słowa wynosić do nagłówków dziennikarskich doniesień – nijak nie mogę pojąć. Tak jak nie rozumiem zalewu „back-ów-halfback-ów”, „wingerów-szwingerów” i „cornerów-keeperów” w naszym futbolu. Czy od tego wzrosły umiejętności naszych piłkarskich obrońców i pomocników, czy mniej przepuszczają bramkarze, a więcej strzelają napastnicy, czy w całości nasz futbol podniósł się choć o szczebel wyżej w rankingu UEFA i FIFA? Najwyraźniej moi koledzy pragną, jak to mówią, po prostu „zaszpanować”, popisać się, mówiąc: patrzcie na nas, Gapko, my przecież nie jesteśmy jakimiś tam wieśniakami, a jednak kijowskimi czy charkowskimi albo odeskimi językowymi „dendysami”, którzy byli, być może, i „za bugrem”. To wcale nie sprzyja popularności naszego języka, a właściwie zabija duszę narodu, przecież właśnie język uważamy za duszę naracji. Lina Kostenko ostrzega: „Narody nie umierają od zawału. Najpierw odbiera im się język”. Potrzeba aktywnego oporu przeciwko bezmyślnemu zaśmiecaniu naszego języka anglicyzmami jest pilna, bo może być za późno. Przecież nawet na kioskach, gdzie naprawiają nasze obuwie, w moich rodzinnych Zaleszczykach, jeszcze niedawno wisiały tabliczki „Servis shop”. Zwróciłem się do mistrzów: „A co, od tego (wskazuję na szyld) kobiety nie łamią swoich obcasów czy może dratwy nie trzeba smołować?”. A oni, zawstydzeni, mówią: „Moda…”. Przekonałem, że moda na ubrania i fryzury przychodzi i odchodzi, a zagraniczne śmieci w naszym języku pozostaną i będą szkodzić bezpowrotnie, bo zubożają go, będą szerzyć obcy, zakorzeniać go zamiast naszego. Pomogło! Dlaczego wyostrzam uwagę na poruszonym temacie? Ponieważ w przeludnionym świecie toczy się dziś walka o “przestrzeń życiową”. Stopień napięcia rośnie nie z dnia na dzień, a z godziny na godzinę. I wszystkimi metodami wszechmocni próbują zetrzeć z powierzchni ziemi mniejszego, aby stanąć na jego polu. W tym celu stosują także przebiegłe telewizyjne zwodzenie – samounicestwienie narodów poprzez utratę przez nie języka ojczystego. Uważam, że codzienne zaśmiecanie języka ukraińskiego przytoczonymi wyżej anglicyzmami (a przecież nie są one ostatnimi!), podobnie jak germanizmami, rusycyzmami i innymi słownymi śmieciami, to ciche i podłe odbieranie języka ojczystego narodowi. I prowadzą je poprzez “modne” wprowadzanie różnych “vaperów” i “wingerów” wśród młodzieży, która jeszcze nie zawsze uświadamia sobie tę szkodę dla własnego państwa. A po to, żeby nikt nie odebrał języka Tarasa Szewczenki jego prawnukom i praprawnukom, państwo musi go chronić. Dlaczego nasi możnowładcy nie mieliby wziąć przykładu z Francji lub poradzieckiej Łotwy, gdzie w przypadku nieużywania w należytym stopniu języka państwowego podczas wykonywania obowiązków zawodowych nakłada się karę (we Francji – nawet odpowiedzialność karną!)? Gdyby tak było w Ukrainie, wtedy ludzie nie łamaliby sobie głowy, nie znając angielskiego, nad “warsztatami” i “cheerleaderami”, albo nie tłumaczyliby na swój sposób “bifurkacji”, bo dawno wiedzą, że “bi” – to “dwa”, ale furkację kojarzą z dialektycznym furkałem. A gdzie tam, to – widły, czyli razem oznacza “rozdwojenie”. A nam w języku rozdwojeń wcale nie potrzeba, bo znajdziemy się na peryferiach historii. Dlatego nie chwalmy się cudzymi słowami, nie pokazujmy swojej tymczasowej wyższości nad tymi, którzy nie uczyli się angielskiego. Bo, jak powiedział jeszcze Sydir Worobkewycz, “kto lgnie do cudzego, tego Bóg karze”. Pielęgnujmy w swoim domu swój język. Przejrzyjmy na oczy, zdolni do myślenia, rozumiejmy, jak mąci się nasz rozum przez to, że, jak powiedział nasz Prorok, “we wszystkich językach wszystko milczy, bo błogosławi!”. Kochajmy Ukrainę, jak wzywał Wołodymyr Sosiura, “wiśniową swoją Ukrainę, piękno jej wiecznie żywe i nowe, i język jej słowiczy!”. I dbajmy o jej czystość, nie zaśmiecajmy jej rusycyzmami, anglicyzmami i innymi “izmami”. Niech zawsze będzie pachnąca, jak świeżo upieczony chleb nasz święty. Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/ NIP: 00031756. Przeznaczenie płatności – wypełnia płatnik tak, aby udzielić pełnej informacji o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety “Słowo Proświty” odpowiedział: Melnyczenko W. J. – 1000 UAH.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kierownika politycznego często nazywano „redaktorem”, a kierownictwo polityczne – „redakcją”, „dyrekcją” i in. Szczególnie miło, że autor zbadał i doprecyzował wiele momentów historii Ukraińskiego Związku Wydawniczego (obecnie Ukraińskiej Służby Informacyjnej) oraz Muzeum Ukraińskiej Walki Wyzwoleńczej im. S. Bandery. Jeszcze podczas naszych pierwszych spotkań „w okolicach Londynu” bardzo pomógł on UIS, wybierając do osobnej kolekcji książki wydane przez naszą instytucję przy 200 Liverpool Road. Nigdy też nie odmawiał fachowych porad, których potrzebowaliśmy, tworząc archiwum OUN i opracowując jego stronę internetową www.ounuis.info. Ten rozdział jest pełen różnorodnych informacji, poruszono w nim tak ciekawe kwestie, że zasługiwałby na osobną uwagę i recenzję jako jedyne jak dotąd uogólnione badanie działalności najpotężniejszych ukraińskich organizacji w Wielkiej Brytanii. To – w przyszłości… Jednak dwie charakterystyczne historie chciałbym wspomnieć teraz. Pierwsza – to biografia Iwanki Maszczak (paragraf „Autorka książki – była katorżniczka GUŁAG-u”), z którą również mam zaszczyt być znajomym. W londyńskim Muzeum Ukraińskiej Walki Wyzwoleńczej im. S. Bandery przechowywana jest jedna z pierwszych prac artystycznych pani Iwanki – wyhaftowany „bieżnik”, który wykonała w 1951 r. w bolszewickim obozie koncentracyjnym Chinkandży (o materiałach – osobny temat). Cztery lata później (w 1955 r.) podarowała go swojej przyjaciółce, której kończył się 10-letni wyrok uwięzienia w GUŁAG-u. Jeszcze po 25 latach, w 1980 r., inna kobieta przekazała ten haft do muzeum. I po 68 latach (17.06.2019) nasza bohaterka zobaczyła swoją pracę ponownie. We wspomnianym muzeum, obok wyrobów artystycznych innych więźniarek politycznych. Druga historia związana jest z wydaniem Mapy Etnograficznej Południowo-Zachodniej Ukrainy W. Kubijowycza, zrealizowanym dzięki nadludzkim wysiłkom OBWU. Rzecz w tym, że mapa została stworzona jeszcze przed wojną, ale nie została wydrukowana. Za spóźnioną realizację tego projektu wzięła się Rada OBWU na początku 1950 r. Twórcy projektu zdawali sobie sprawę, że finansowo jest on deficytowy, i to jeszcze delikatnie powiedziane (w wyniku jego realizacji OBUW na lata wpadło w tzw. długi). Ale w debatach przeważył pogląd – mimo wszystko rozpocząć wydawanie mapy. Ponieważ potrzeba odpowiedzi na pytanie o przynależność „kresów wschodnich”, które zaczęli forsować polscy historycy, przeważyła nad ryzykiem finansowym. Oto takie priorytety widzieli przed sobą nasi poprzednicy. Jak Ukraińców wspierali obcokrajowcy W osobnym rozdziale profesor Tymoszyk dokonuje analizy anglojęzycznych wydawnictw, wśród których szczególną uwagę poświęca publikacjom Szkockiej Ligi na rzecz Wolności Europejskiej (Scottish League for European Freedom). Wydawnictwa te w swoim czasie zrobiły bardzo wiele dla kształtowania wśród obcokrajowców prawdziwego spojrzenia na Ukrainę i jej walkę o niepodległość państwową. I dzisiaj, w świetle obecnej agresji informacyjnej i wojskowej Rosji przeciwko Ukrainie, pojawia się potrzeba ich digitalizacji i udostępnienia online. Da to naszym argumentom historycznym i politycznym „drugi oddech”, dzięki, między innymi, także i temu badaniu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Dotąd nieznany kontynent ukraińskiego ducha na obczyźnie. O ukazaniu się nowego dwuksiążka profesora Mykoły Tymoszyka o historii dziennikarstwa i wydawnictw książkowych Ukraińców w Wielkiej Brytanii*

Hennadij IWANUSZCZENKO, kurator archiwum OUN Ukraińskiej Służby Informacyjnej w Londynie. Wynik badania nieznanego tematu – ponad 1000 stron książkowych. Łącznie objętość tych dwóch książek wynosi ponad tysiąc stron. Obie wydane są elegancko, hojnie zilustrowane rzadkimi i wymownymi fotografiami, zawierają dziesiątki i setki ciekawszych jedna od drugiej, faktycznie nieznanych ogółowi historii o tym, jak garstka marzycieli i zapaleńców tworzyła ukraińskie słowo drukowane na obczyźnie, w jakich warunkach, za jakie grosze i po co to robili. Dlatego zwrócę uwagę na jedną z nich – poświęconą wyjaśnieniu fenomenu ukraińskiego ruchu wydawniczego na obczyźnie. Ta unikalna książka skłania do głębokiego przemyślenia tego przebogatego pokładu informacji, który wydobył autor, podróżując po ukraińskich archiwach i domach Wielkiej Brytanii: od mglistego Albionu po zieloną Szkocję. Szczególnie zaczynasz rozumieć, jak trudno było tym pionierom rozwijać nasze drukarstwo na obczyźnie, kiedy podróżujesz po tych samych ośrodkach ukraińskiego życia zorganizowanego, spotykasz się z uczestnikami wydarzeń, za pomocą dobrych ludzi znajdujesz nocleg i kubek herbaty w jakimś akademiku przy ukraińskim klasztorze czy w redakcji gazety. To jest to, co zrobił autor książki, realizując swój wielkoskalowy zamysł, który wydawał się nie do udźwignięcia dla jednej osoby. Dwie wyróżniające cechy nowości. Pierwszą wyróżniającą cechą książki, którą chciałbym zaznaczyć, jest jej ludzkość. Autor nie wychodzi od abstrakcyjnych „przesłanek historycznych”, „przyczyn społeczno-ekonomicznych” i innych uogólnionych konstrukcji. Obrazuje powojenną generację Ukraińców, ludzi, którzy po tułaczce w obozach jenieckich i „Di-Pi” znaleźli się w Wielkiej Brytanii. Obrazuje nie strukturalnie, w jakimś oddzielnym rozdziale swojej książki, a „na wskroś”, „wplatając” życiorysy pionierów w ciekawie opisane wątki. Mykoła Tymoszyk zaznacza, że byli to nie tylko zahartowani życiowo ludzie, ale i ideowo wyszkoleni, gdyż wielu z nich przeszło przez szeregi dywizji „Hałyczyna”, UPA lub podziemia OUN na Ukrainie. I taka uwaga poświęcona ich przeszłości, która przewija się przez całe badanie, jakby odkrywa sekret ich wytrwałości w warunkach emigracyjnych oraz sukcesu Sprawy, za którą się wzięli. Oni, ukształtowani światopoglądowo w warunkach walki o Ukrainę, patrzyli na świat ukraińskimi oczami. Na tym tle wyróżniają się szczególnie wyraziste postacie, opowiada się o ich drodze życiowej, relacjach z przyjaciółmi w sprawie (nie omijając też trudnych i mało przyjemnych momentów), a nawet nawykach i zainteresowaniach artystycznych. Jednak Ukraińcy powojennej doby nie byli pierwszymi naszymi rodakami na wyspach brytyjskich. W okresie międzywojennym działały tu Ukraińska Misja Dyplomatyczna URL, Ukraińskie Biuro Prasowe Jakiwa Makohona oraz inne organizacje, które zajmowały się między innymi produkcją i rozpowszechnianiem ukraińskiej prasy – zarówno w języku ukraińskim, jak i angielskim. Ale dotąd wiedza o tym była znikoma nie tylko u badaczy z Ukrainy, ale i wśród ukraińskiej społeczności w Anglii. Dlatego do zasług autora trzeba zaliczyć również to, że na podstawie źródeł zbadał on także ten temat. Drugą cechą popularnie napisanej pracy naukowej profesora Tymoszyka jest to, że jest on pierwszym historykiem ukraińskiego drukarstwa, a szerzej – życia Ukraińców w Wielkiej Brytanii. Jeszcze nikt z badaczy nie podejmował się tego tematu w ogóle, zwłaszcza z taką gruntownością i rozmachem. Wcześniej w literaturze specjalistycznej trafiały się pojedyncze przeglądy ukrainistyki w angielskich archiwach i bibliotekach. Ale nie było: a) uogólnionego spojrzenia na ukraińskie instytucje wydawnicze w Brytanii; b) szczegółowej analizy działalności każdej instytucji, jej przedstawienia w historii jako niepowtarzalnego zjawiska, stworzonego przez ofiarne wysiłki naszych emigrantów. Kiedy po raz pierwszy przyjechałem do Brytanii na staż naukowy w 2007 roku, wydawało się, że miną jeszcze lata i lata, zanim uda się zebrać informacje o ukraińskich instytucjach, które w większym lub mniejszym stopniu są bogate w dziedzictwo archiwalne. Zebrać po to, aby z czasem stworzyć jakiś wstępny informator i zrozumieć, jak z tym bogactwem pracować dalej. Profesorowi Tymoszykowi udało się to wcielić w życie znacznie szybciej na stronach swojej monografii. Czym była dla emigrantów ukraińska książka i prasa. Charakterystyczne, że autor, zapoznając nas z początkami ukraińskiego drukarstwa w Wielkiej Brytanii, robi „dygresje wycieczkowe” w historię światowej i ukraińskiej sztuki drukarskiej (rozdział 1), podaje usystematyzowany pogląd na typy ośrodków wydawniczych, ich geografię, nakłady, formaty, a nawet porusza temat błędów drukarskich. To czyni wydanie fascynującym źródłem informacji nie tylko dla specjalistów, ale znacznie poszerza krąg czytelników. W szczególności znalazłem w nim niemało potwierdzeń opowieści pracowników drukarni Ukraińskiego Związku Wydawniczego (obecnie – Ukraińska Służba Informacyjna w Londynie), którzy opowiadali o różnych technicznych zawiłościach swojego rzemiosła oraz o „agregatach”, na których musieli pracować ich poprzednicy ze starszego pokolenia. Bardzo potrzebną, moim zdaniem, częścią wstępu jest „rozdział motywacyjny” pod tytułem „Czym była dla emigrantów ojczysta książka i gazeta?”. W krótkiej, ale wyrazistej formie konspektowej nakreślono tak ważne dla zachowania ukraińskiego ducha na obczyźnie czynniki, jak: komunikacyjny, informacyjny, identyfikacyjny, językowy, religijny, czynniki drukarstwa, mecenatu itp. I potem przytoczono cytat-apel do ukraińskiej społeczności: „Wypalmy o 10 papierosów mniej miesięcznie, zostańmy w domu i nie idźmy jednego wieczoru w miesiącu do kina czy „na piwo”, a przeznaczmy ten wydatek na ojczystą prasę, jeśli mamy okazję, kupmy przynajmniej jedną książkę czy czasopismo miesięcznie”. Autor słusznie wyciąga wniosek o dwóch głównych motywach, które skłoniły Ukraińców do rozpoczęcia wydawania książek w Brytanii: - głód duchowy emigrantów; - poczucie obowiązku najlepszych ich przedstawicieli wobec przymusowo opuszczonej Ojczyzny. Pierwsze na wyspach brytyjskich. Niezwykle informatywny jest rozdział 2 „Początki”, gdzie przeanalizowano książki, które wydawano w celu praktycznym – pomóc wyjeżdżającym do Anglii oswoić się w nowym środowisku i jednocześnie nie stracić duchowej więzi z Ukrainą. Autor szczegółowo rozpatruje każde znalezione przez siebie wydanie okresu początkowego: „Na drogę”, „Śpijcie, chłopcy, śpijcie…” (autor przekonująco udowodnił, że jest to pierwsze wydanie Ukraińców w powojennej Wielkiej Brytanii), „Dlaczego nie chcę wracać do ZSRR” I. Bahrianego i inne. Prowadzona jest opowieść o każdym z nich przez szczegółowy pryzmat: historii druku, autorstwa (tekstu i ilustracji), aktualności ukazania się, unikalności (badając podobne analogie w ukraińskim drukarstwie) i, oczywiście, akcentów treściowych. Wszystko to razem z ilustracjami okładek tytułowych tworzy u czytelnika całościowe wyobrażenie o każdej z tych książek. W podrozdziale „Pierwsze książki” autor porównuje utwory Tarasa Szewczenki, wydane w diasporze, z wykastrowanymi z przypisów i komentarzy zbiorami jego poezji, które ukazywały się drukiem w USRR. Mogę przy okazji potwierdzić, że utwory Szewczenki trafiają się podczas przeglądania księgozbiorów diaspory dość często i nie wiem, czy szybko stworzymy choćby przybliżone wyobrażenie o liczbie i nazwach wydawnictw opublikowanych poza granicami Ukrainy, albo zobaczymy wykaz zachowanych rarytasów poprzednich epok. W rozdziale o działalności pierwszych ukraińskich księgarni na Wyspach Brytyjskich bardzo trafnie zarysowano ruch wydawniczy jako „cztery koła jednego wozu”, gdzie „kołami” są odpowiednio: autor, wydawca, drukarze i kolporter. Dalej autor dokonuje szczegółowej analizy działalności tych podmiotów, ilustrując swoją opowieść licznymi cytatami z różnych wydań. Na podstawie tych przykładów bada on w szczególności wzrost liczby kierunków, według których czytelnicy wyszukiwali dla siebie i rodziny potrzebne publikacje. W szczególny sposób Mykoła Tymoszyk opisuje historię pierwszych drukarni i porusza życiorysy tych oddanych Sprawie osobistości, które w nich służyły. Powtórzę, że działalność tych ludzi w ukraińskich wydawnictwach bardziej przypomina oddaną i świadomą służbę, aniżeli po prostu pracę. Podobny stosunek do powierzonego odcinka działalności autor obserwował także w innych krajach, gdzie świadomi Ukraińcy-emigranci zdołali zbudować „równoległą Ukrainę”. A ponieważ w „tamtej Ukrainie” nigdy nie było ani kołchozów, ani pięciolatek, ani współzawodnictwa socjalistycznego, to w niej zachował się jeszcze ten pierwotny, „sumienny” stosunek do pracy, który tak charakteryzował naszych poprzedników. W szczególny rodzaj produkcji wydawniczej autor wyodrębnia kalendarze. Robi ekskurs w historię ich wydawania, wyróżnia cechy kalendarzy diasporowych i szczegółowo (włącznie z danymi technicznymi i analizą osobliwości treści) charakteryzuje główne i najbardziej masowe wydanie tego kierunku – „Kalendarzyk Ukraińca w Wielkiej Brytanii”. O głównych ośrodkach wydawniczych W trzecim rozdziale „Główne ośrodki wydawnicze” mowa o głównych centrach nie tylko ukraińskiego wydawnictwa książkowego, ale i życia społecznego w tym odrębnym kraju Europy Zachodniej. Są to dobrze znane wśród obcych Związek Ukraińców, Ukraiński Związek Wydawniczy, Zjednoczenie Byłych Żołnierzy Ukraińców, Związek Ukraińskiej Młodzieży. Faktycznie tak właśnie było: politycznie ustrukturyzowani Ukraińcy zakładali organizację i wydawnictwo dla szerzenia swoich idei, planów i myśli. Dlatego poli- W czasie pisania tego tekstu wpadła mi w oczy jedna „zabójcza” wiadomość, która nie mogła nie dotknąć do żywego. Znane na Ukrainie i poza jej granicami wydawnictwo nagle oświadczyło, że przechodzi z druku książek ukraińskich na rosyjskie. Bo tak, widzicie, niekorzystnie układa się koniunktura; bo ekonomicznie nieopłacalne jest służenie ukraińskiej książce, bo winna jest władza, rynek, „wrogowie” czy jeszcze ktoś… I to na Ukrainie. Po prawdziwie ukraińskojęzycznym boomie książkowym 2019 roku. Po wielu sprzyjających, zarówno w sensie politycznym, jak i społeczno-patriotycznym, wydarzeniach i zjawiskach. Tym z bardziej wyrazistym emocjonalnym odbiorem zapoznawałem się z nowym dwuksiągiem szanownego i utalentowanego autora, profesora Mykoły Tymoszyka, który nie boję się od razu ocenić jako niezrównany.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Bez miodowych powabów Maluta Iwan. RÓJKA. Opowiastki z Cybuliwki i nie tylko. Wyd. drugie, uzupełnione. – Żytomierz: Sp. z o.o. «505», 2019. – 436 s.

Czym są książki-oszustwa Warta wysokiej oceny uwaga autora na wysiłki UIS w zakresie wytwarzania wydawnictw propagandowych, zamaskowanych pod radzieckie (Rozdział 5 „Literatura wywrotowa dla ZSRR”). Różnymi kanałami wydawnictwa te trafiały do czytelnika na Ukrainie. I coż widział czytelnik? Zbiór dokumentów „Z historii kolektywizacji rolnictwa zachodnich obwodów USRR” (K.: Naukowa dumka, 1976. – 640 s.) wewnątrz okazywał się pracą S. Bandery „Perspektywy Ukraińskiej Rewolucji”, Materiały XXV zjazdu Kompartii Ukrainy po części referatu Szczerbyckiego stawały się Materiałami V Wielkiego Zjazdu OUN, a w pracy profesora J. Rymarenki „Ukraiński burżuazyjny nacjonalizm – wróg internacjonalnego jednoczenia pracujących” od siódmej strony można było czytać książkę Mykoły Łebedia „UPA”. W ten sposób wymiana informacji między strukturami rewolucyjnej OUN i reprezentowaną przez nich UIS, z jednej strony, a ludnością zniewolonej Ukrainy – z drugiej, była obopólnie korzystna. Pozwalała ona „trzymać rękę na pulsie” wydarzeń, doskonalić pracę ideologiczną i propagandową. Także – sprzyjała szerzeniu idei wyzwolenia Ukrainy wśród narodu, zmieniała świadomość mas. Można coraz dalej wymieniać rozdziały i podrozdziały tego niezwykle nasyconego informacjami, ciekawego i potrzebnego wydania, wyróżniając poszczególne detale, zachwycając się błyskotliwym stylem opowieści, szerokością objętego tematu i niestrudzonością badacza. Bez wątpienia inni specjaliści znajdą i podkreślą jakieś inne, dostrzeżone przez nich cechy, być może zainteresuje ich jakiś podtemat i zechcą go osobno zbadać. Moim zdaniem, oprócz wielu już wymienionych wartości, największa wartość moralna książki tkwi w tym, że podniesiono w niej „na światło dzienne” postacie tych orędowników ukraińskiego drukarstwa, o których nigdy nie dowiedzielibyśmy się tak kompleksowo: a) przez ich skromność i, w konsekwencji tego, zauważalną obecnie skąpość źródeł. b) przez ich zajętość (bo kiedy opowiadać światu o sobie, jeśli trzeba – o Ukrainie?). *** Obserwując płodną twórczość Mykoły Tymoszyka, który już zbadał źródła i wydał szereg książek z historii ukraińskiego drukarstwa w innych krajach (szczególnie ciekawa jest jego książka o Włoszech, gdzie spędzili w miasteczku namiotowym pod Rimini dwa ciężkie lata wyczekiwania na swój los około dziesięć tysięcy przyszłych brytyjskich Ukraińców z dywizji „Galicja”), rozumiemy, że „tematem brytyjskim” profesor świadomie „zamyka” cykl swoich badań diasporowych. A jakimi będą nowe tematy – wie tylko on. Warto jednak mieć nadzieję, że tego unikalnego i zbyt aktualnego obecnie cyklu badań wciąż nieznanego kontynentu – Ukraińska Diaspora – autor nadal nie porzuci. Londyn, Wielka Brytania ___________ * Tymoszyk M. Ukraińskie dziennikarstwo w diasporze: Wielka Brytania. – K.: Nasza kultura i nauka, 2021. – 512 s.; Tymoszyk M. Ukraińskie wydawnictwo książkowe w diasporze: Wielka Brytania. – K.: Nasza kultura i nauka, 2021. – 484 s. Mykoła DMYTRENKO, doktor nauk filologicznych, profesor, pisarz Już we wstępie Iwan Maluta, pisarz, zasłużony dziennikarz Ukrainy, zaznacza, że pisał „Rójkę” z natchnienia. Z wyjątkowego powołania jeszcze od młodości – „z głosu znikąd”, czyli „z góry”. I to posłanie z niebios stało się jego wewnętrzną potrzebą. Mimo prób losu, represji za swoje przekonania w epoce radzieckiego imperium. Autor trzyma się znanej zasady, że historii przystoi prawda, a nie krasomówstwo czy zmyślenie, w odróżnieniu od retoryki i poezji. Więc zapewne kierował się nieustannie przestrogą indiańskich Majów, którzy w celu przekazania potomnym prawdziwej historii karali kronikarza za przekręcanie faktów. Jednocześnie pisarz-krajoznawca mimowolnie staje się bezstronnym sędzią przeszłości. A to nakłada na niego odpowiedzialność za bezstronną interpretację działań przedstawionych osób. Wymownym świadectwem tego jest przykład wielodzietnej rodziny Parfenia Trońki. Najstarszy syn Tymoha – politruk, próbował napisać historię rodzinnej wsi ze sławieniem władzy radzieckiej, zmarł w Kirgistanie. Petro – weteran II wojny światowej, major w stanie spoczynku – spoczął w Odessie, tamże – Iwan. Stepan zginął w Mołdawii. Najmłodszy z Trońków – Ananij (1918–2011) dożywał swoich dni w Rosji, w Nowokuźniecku. W latach 90. zaadresował do rady wiejskiej posłanie, które później trafiło w ręce Iwana Maluty. W przeciwieństwie do braci-komunistów Tymosi i Petra, Ananij świadczył ziomkom-współmieszkańcom prawdę o Hołodomorze 1932–1933 lat. Na prośbę rodaka-dziennikarza podał nie tylko gruntowne odpowiedzi, ale i opowiedział poruszające fakty ze swojego losu, z nostalgią za ojczystym krajem. „Wieśniacy umierali z głodu. Pewnego dnia naliczyłem 9 ojców, którzy nieśli w workach swoje dzieci na cmentarz. Po trzech dniach 11 ojców poniosło w workach zmarłe z głodu dzieciątka. Każdy samodzielnie kopał dołek i zasypywał – świadczył w liście. – Miałem 13 lat, kiedy czwarty raz spuchłem z głodu i ledwie dotarłem z Cybuliwki do Odessy, gdzie dwa lata błąkałem się jako bezdomny, spałem na ziemi latem, a zimą – w katakumbach i na cmentarzu w grobowcach. Takich było wielu”. Ostatnie posłanie (6. 03. 2003 r.) Ananij zakończył ironicznym współczuciem tym ziomkom, którzy żałują rozpadu ZSRR: „Biedni Ukraińcy, którzy martwią się, że teraz nie mają ani Kołymy, ani Workuty, ani Czukotki, ani Magadanu… Niech żyje i kwitnie rodzima, wolna Ukraina!”. Oczywiście, tutaj autor trafnie zastosował zabieg porównania: zamiast gołosłowności – niepodważalne świadectwa. Od takich przykładów znacznie ciekawszy staje się szkic historyczno-krajoznawczy, zbudowany na przekrojach epok, zaczynając od podań i dokumentów kartograficznych o założeniu wsi jeszcze pod koniec XVI w. Bezsprzeczną zasługą Iwana Maluty jest uratowanie „Wiadomości spowiednich… wsi Stara Cybuliwka” (od 1798 r.), które odnaleziono na strychu świątyni podczas krycia dachu i miały zostać spalone na stercie śmieci. Dokładnie opracował te unikalne zapisy cerkiewne i przekazał do Winnickiego Obwodowego Archiwum Państwowego. W latach 90. XX wieku autor zapoznał się w Państwowym Archiwum SBU z archiwalną sprawą karną Hrycia Wołoszcuka, studenta Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. G. Szewczenki, współmieszkańca, malarza z pierwszego wykształcenia, który namalował na drzwiach akademika Stalina z pętlą na szyi. Opowieść o tym więźniu GUŁAG-u również została zawarta w „Rójce”. Iwan Maluta znany jest także jako publicysta. W tym wydaniu w pełni uzasadniona jest publicystyczna opowieść „Jak kamień graniczny”. Z nawarstwieniem różnych epok, umiejętnie wyodrębnia to, co główne: nie ustępować sąsiadom-wrogom granicą i bronić ojczystego języka ze statusem państwowego. Język – decydujące kryterium identyfikacji narodu, a obecnie – broń geopolityczna przeciwko „ruskiemu mirowi” w wielu jego przejawach. Obserwuje się to nawet na poziomie zrusyfikowania ukraińskich nazwisk w rodzinnej wsi: Fomyk zamiast Chomyk, Filipyszyn zamiast Pyłypyszyn i in. Logicznie wpisują się także mistyczno-ironiczne dialogi z nowo zmarłymi przy bramie raju, skłaniając czytelników do samoświadomości. Kto wy? – zapytał święty Piotr, brzęcząc kluczami. Chochły my jesteśmy. Nie ma takich w księdze narodów. Idźcie sobie obok łaski rajskiej. Do bramy podeszło jeszcze kilku petentów. Chwała Jezusowi Chrystusowi! Na wieki chwała! – zadowolony odpowiedział główny klucznik. My Ukraińcy, a nasi przodkowie byli Rusinami – pokłonili mu się. W takim razie Służba Bezpieczeństwa raju zapyta o hasło wolnych Ukraińców. Sława Ukrainie! – zgodnie zawołali nowoprzybyli. Bohaterom sława! – odpowiedział święty Piotr, otwierając bramę. „Wolności nie można nabyć ani odziedziczyć na zawsze. Trzeba jej bronić przed zakusami. Jeszcze z daleka, nie tylko z bliska” – rezolutnie kończy autor swoje publicystyczne rozważania. Naukowo uzasadnione, niemałe studium o zniszczeniu twierdzy w miasteczku Berszad w pierwszej połowie XVII w. Iwan Maluta poddał w wątpliwość twierdzenie twórcy heroicznego eposu „Pobereżcy”, że berszadscy kozacy nierozważnie wyruszyli na wyprawę, pozostawiając twierdzę na pastwę losu, i „wesoły kraj, dobrych ludzi na marne stracili”. Biorąc pod uwagę kronikę polskiego historyka Piaseckiego, autor przekonująco dowodzi, że w rzeczywistości Berszad zniszczyli nie ordyńcy, a Polacy, na żądanie tureckiego sułtana. W przeddzień posłaniec hetmana Żółkiewskiego przekazał załodze rozkaz rzekomo niezwłocznego przejęcia tureckiego oddziału. W ten sposób Iwan Maluta przywrócił honor kozackiej społeczności z Berszadi. Od pradawnych czasów biły źródła studni Sławy, zwanej Parubocką, którą wykopano, według podań, na cześć zwycięstwa kozaków z twierdzy Werchiwka oraz cybuliwskich chłopów nad oddziałem budziackich ordyńców. Na wniosek Iwana Maluty studnia została odnowiona i uznana za zabytek historii. To podanie – z wierszowaną dedykacją – znajduje się w opowieści o miejscach pamięci. W książce jest kilka tematycznie uwarunkowanych rozdziałów, w szczególności o zgubnych skutkach sowietyzacji wsi – wielkich głodach i represjach z planami na „wrogów ludu”. Jednocześnie warto wymienić cykl opowieści o słowach dialektalnych, które do dziś funkcjonują w południowej części obwodu winnickiego. Powiedzmy, nazwa nieprzezroczystych korali „bałamuty” pochodzi, według wersji autora, od leksemu „bałamutnyj”, który jest synonimem określenia mętności. A patelnia, czyli „skoworidka”, znana jest tutaj jako „czara”. Więc opowiastka o tym nazywa się „Jeśli zmienić akcent”. Podole jest znane, słusznie twierdzi autor, nie tylko atrakcyjnymi krajobrazami i głębokimi czarnoziemami, ale także wspaniałymi pieśniami ludowymi. Przepełnione nimi jest również wesele, które trwało kiedyś niemal tydzień. Iwan Maluta opisał je ze wszystkimi atrybutami w badaniu „Od czwartku do wtorku”. Opracowawszy dorobek folklorystów-poprzedników, zaznaczył podobieństwo weselnych śpiewów w niektórych obwodach. Wyróżnił lokalne – te, które funkcjonowały jeszcze w latach 1970-1980 tylko w rodzinnej wsi. Wśród nich – żartobliwe przekomarzania przy stołach druhen i „swityłok” (drużek panny młodej): „My nie umiemy po górze chodzić, / My nie umiemy gołąbków kruszyć, / My pójdziemy po równiutkim, / My weźmiemy po całe”. Tutaj też – dowcipne przypomnienie „swityłok” o swojej obecności: „Przesuńcie się, półmiski i miski, / A wy, druhny, na poduszki. / Niech usiądzie wiernianeczka, / Swityłoczka panieneczka”. Pamiętny epizod obdarowywania korowajem przed progiem: „Gdzieś tu u naszych młodych są chłopcy-zaporożcy – ogłasza starszy drużba. – Niech dadzą się słyszeć, jak mają tu być!”. Można sobie wyobrazić – wiem po sobie, z jaką radością odzywają się chłopcy-młodzieńcy, których nazwano zaporożcami (czyli nie tymi, co za progiem, a kozakami). Od głosistej sąsiadki mamy, Iryny Hrabczak, autor zapisał i, jak pisze, wprowadził za weselne stoły fragment przychylności dwóch braciszków panny młodej do przyszłego zięcia. Karego konia ten po prostu wziął, a oto za siostrę ich „czapeczkę zdjął, nisko się pokłonił”. Rzadki wariant, który daje się śledzić nie tylko w pieśniach weselnych, ale i w szczedriwkach. Unikalne są też weselne tańce na podwórku w poniedziałek. Zazwyczaj do koła dorosłych zaprasza się także dzieci. Ponad 120 pieśni ludowych w cyklu „Pieśniowe amulety”, które wcześniej stały się ozdobą książki Iwana Maluty „Na potrzeby duszy. Relikty folklorystyczne ojczystego kraju” (2018 r.). Przykłady zostały spaszportyzowane, pod każdym zapisem zaznaczono wykonawcę i datę, przeważnie jeszcze z początku lat 1970. Kończą pięknie ilustrowaną książkę zaklęcia („Pomocne słowa”) – notatki magii werbalnej, odziedziczonej z pamięci dwóch niepiśmiennych Jawdoch – matki autora i jej sąsiadki-znachorki. Z końcowym ostrzeżeniem, by ostrożnie korzystać z takich tajemnic, żeby nie zaszkodzić ani ludziom, ani sobie. Tytuł książki początkowo wywołuje domysły. Na „rojiwnię” (na deseczkę, powiedzmy, czy po prostu na patyczek, posmarowany miodem) wabi się nowo powstały rój pszczeli, który wyleciał z ula. Autor przeciwstawił jej – bez przynęt! – metaforyczną alternatywę. Staje się to zrozumiałe z wierszowanych wersów jego jako poety. Przytoczę fragment: Powołany do tych pism – Cząstek kronik Ukrainy, Jak na rojiwnię rój pszczeli, Łowiłem ja prawdy słowa. Rojiwnię bez przynęt kładłem Na wyraj wspomnień i świadectw. Ci więźniowie pamięci wieczni Teraz w historii wsi. W posłowiu „Czym serce się uspokoi” Iwan Maluta zauważa, że „śmierć zabiera wszystko, a główne – pamięć. Bo w niej – nie tylko wiedza i doświadczenie. W niej – świadectwa o współczesnych, ich działaniach, dobru i złu, miłości i nienawiści, namiętnościach z wiru bytu”. Zaprawdę Iwan Maluta wypełnił swoją obietnicę – wziąć na siebie misję kronikarza. I dlatego on, być może, poczuł twórczą radość ukojenia, dochodząc do końcowych słów o rodzinnym kraju. Wydanie – historyczno-krajoznawcze badanie jednej wsi z przykładami lokalnej tradycji folklorystycznej i gwary. Więc, jak mówi się w opisanym weselnym obrzędzie, niech dadzą się słyszeć ci, którzy za taką oryginalną i cenną wieloletnią pracę wyróżniliby autora nagrodą w dziedzinie literatury, krajoznawstwa, kultury. Ta książka jest dość znacząca wśród innych wydawnictw krajoznawczych w serii „Moja Winniczczyzna”, której finansowo sprzyjają Winnicka Obwodowa Administracja Państwowa oraz Winnicka Rada Obwodowa. Znacząca i pod względem treści, i stylu wykładu. Wyraźnie przygotowywana nie w pośpiechu, nie tak, kiedy autor jest obciążony terminem wykonania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Życie potoczy się jutro

Dmytro Pawłyczko Do każdego (i do siebie) czytelnika Łesi Ukrainki Zrozum jej bezmiar ducha, Jej życie z trzech przekleństw – Niewoli, goryczy, niemocy – I niech cię myśli bolą! Niech biczem je wysmaga Pragnienie wielkiego celu! Jej nie wołaj do siebie na próżno, A sam do Łesi doleć! Z nią stań na górze trudu Dnia swego jaśniejącego, I mózgiem ty wrośnij w gwiazdy, Jak w orzech wrasta ziarno! Z serca wyrwij zwątpienie potajemnie, Niczym zardzewiały gwóźdź! I sto razy potknij się-przewróć Nie w sławie, a w jej słowach! Rozbij swoje delikatne stopy O skały myśli jej – rozbij! Nie gnij się w pokłonach do Europy, Boś nie jest żebrak ślepy! Z nią ty – światowy geniusz – Dostrzeż zaobrzeżne wiatry, Jak rad w ciemności rentgenowskiej, Wszystko, co ukryte, ujrzyj! Tyś syn jej – nie pasierb, I wiedz: ciebie przeklniemy, Jeśli twoja zegnie się plecy Pod granitowym ciężarem, Który dźwigała kobieta słaba; Nieś go w obce światy – Pochylone w pracy czoła Ogniem świtowym oświetl! Ty nie szukaj płytkiego brodu, Nad tonią nie czekaj zimy! Sobie imię swojego narodu Na wieki, jak ona, weź! Weź nie w szarą paszportynę – Poczuj go pomiędzy płucami, Jak matka czuje dziecko Przed porodem na dzień! I strzeż go, jak Łesia, Dla wszystkich narodów i wieków, I śmiało wstępuj na ostrze Żmijowych podłych języków! Rodź nowy naród, a jęk Narodzin rozgnieć na ból, Żeby wróg, idąc na zgubę, Nie cieszył się twoim płaczem! Nie fałszuj! Bądź kamertonem! Zapamiętaj: nadchodzą nowe boje! Ty kości połóż betonem Pod wieczny pomnik jej. Julia TKACZOWA *** “Napromieniowana czasem” L. Hołota Napromieniowani czasem ludzie chodzą w maskach. Odwrócić się w porę od objęć – to strasznie! I zdziwiony ptak spogląda z gałązki: “Czemu zamknięte wszystkie twarze, tylko spojrzenia lękliwe?” Wietrzyk przytuli i pogładzi włosy. Od śmiertelnej zguby Uchronić nie udało się… Ptaszyna w górę wzleciała czy dusza odleciała? Świat żyje w pozaczasie z pokaleczonym ciałem. 17.04.2020 *** Mówicie, że chata moja z brzegu? Może i tak. Lecz ja na pewno wiem, że ludzka każdziuteńka wina – to mój ból, w którym ja też winna. Wszystkie wersy moje, żarliwe pisma, każda litera – wasz grzech – moja wina. 06.05.2020 Kiedyś My przemijalni – to prosta lekcja. To twój, miłości, nieuchwytny krok. Kiedyś i ja przejrzyście tu stać będę… Tylko cieniutko – słyszysz? – pachnie miętą. Wdychaj i uspokój się – nie smuć się! Spotkamy się. Uściskamy się. Kiedyś… 14.05.2020 *** Poezji skrzydełko złote! Dusza kwitnie bujnie, jak w maju. Słowa we mnie podświetlone, jednak nauczyć się latać trzeba wprawnie z ptakami, żeby nieba dotknąć! Ja marzeniami swoimi, one – wzrokiem. Idę ścieżką, przechodzę swoją drogę, lecz myślą nieustannie pragnę w górę. 31.05.2020 Wyzwanie Wiatr targa włosy, mokra twarz od deszczu. Coś i tobie nie spełniło się! – Cicho idę i milczę. Uparcie przejdę przez niepogodę, łzy niebieskie zetrę. Spotkam miłości urodę i śmierci bezczelną miotłę. Lecz nie będę się bać więcej, jak zawiewają wiatry: Słowo. Kochanie. I wiersze. Zbyteczne – weź i zetrzyj! 13.06.2020 Wieczór Narzuca powoli wieczór Ciemno-niebieski puszysty szal Na wielkiego miasta ramiona. Dzień zakończył się ten, niestety. Lecz życie potoczy się jutro: Kawa z rana, dziecięcy śmiech. Zaczarowuje wieczna mantra – Wieczór znowu na miasto legł. 17.08.2020 *** Ja modlę się za ciebie w trawach! Każdemu kwiatuszkowi w serce zajrzę. Ty przyszedłeś, niczym słoneczny błysk w życie moje zimne i mętne. Ja modlę się za ciebie chmurkom, desperacko krople zbieram! Nieważko w niebo polecę poić ptasią zgraję. Każdy kwiat imieniem twoim wołam, niespodziewana letnia ulewa – wszystko tu piękne, jaskrawe, niezwykłe! Ja modlę się. Kocham. Szczęśliwa!.. 22.09.2020 *** Dusza dziecinnie ciągnie się do ciebie, chłoną oczy twój miłości blask. Z tobą obok – większego nie trzeba. Wszystko było przed nami, było kiedyś… A nam wydaje się, że miłość między nami – to cud na cały biały świat. Mijają dni, przechodząc latami – my im szczęśliwie patrzymy w ślad. 30.09.2020 *** W rozwartych dłoniach ja losu – mi wysoko, jak na tronie. Mi lekko, jak ptaszkowi w chmurach – my z tobą – zakochana para. A na sercu tak jasno, wiosennie – mi młodość w oczy zajrzy. Czegoś nie ma w życiu? Nadrobimy! Bo ze mną ty, drogi, w małżeństwie. 05.10.2020 Natchnienie Wypełnia pokój srebrna cisza, staje się minuta każda coraz gęstsza, niczym ta minutka ostatnia! …już leje się na papier moje pisanie. 08.10.2020 Los Rozdarty los na pół – dłonie z obu stron. Wielkie przejrzyste krople i bezmiar betonowych ścian. Tu litery, twórczość, książki i dziwny miłości kwiat. Nie ma ani zim, ani lodu – tylko losy zeszły z orbit. I co ja mam zrobić? I co ja mogę zdołać? Maluch w kołysce spowity, więc będą inne światy! 16.10.2020 Sen Ja obudziłam się w bajce: śnieg w tango poszedł. My zimowi wybrańcy! Gdzież ślady podeszew? Kryształowe drzewa i sikorka w okno. A życie, niczym mara… – Gdzież rzeczywistość? – Za szkłem. 15.12.2020

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Noszę trójcę imion w duszy

Dmytro Pyłypczuk, członek NSPU, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. 25 lutego 2021 roku świat obchodził 150. rocznicę urodzin genialnej Łesi. (Podkreślam: genialnej, a nie „znanej”, jak wspominali niektórzy pracownicy radia, dla których Łesia – to nie „genialna”, nie „sławna”, a nawet nie „wybitna” czy „znacząca”, a po prostu „znana”). A mnie przypomniało się, jak wczesnym rankiem 1 sierpnia 1963 roku, w dniu 50. rocznicy śmierci Łesi Ukrainki, ja, chłopak z podolskiej wsi, idąc na pierwszy egzamin wstępny na Uniwersytet Kijowski, kupiłem w kiosku „Literaturną Ukrajinę”. Pierwszym tekstem, który przeczytałem przed egzaminem, był wiersz Dmytra Pawłyczki „Do każdego (i do siebie) czytelnika Łesi Ukrainki”, co określiło temat wypracowania, który wybrałem dla siebie na tym egzaminie. Nie pamiętam, czy cytowałem go w wypracowaniu egzaminacyjnym, ale wiersz poruszył mnie na całe życie. I jeszcze jedno wydarzenie spotkało mnie tego dnia: na wieczorze literackim w teatrze Łesi Ukrainki, poświęconym wielkiej poetce, usłyszałem ten wiersz w wykonaniu samego autora, a Ołeś Honczar, który prowadził tę akademię, napisał mi autograf na nowiutkim wydaniu jego powieści „Tronka” w pięknej obwolucie. Od tamtej pory noszę tę trójcę imion w duszy jako błogosławieństwo wejścia do świątyni ukraińskiego Słowa i Ducha. Podaję tekst wspomnianego tutaj wiersza, który pomógł w samoidentyfikacji niejednemu pokoleniu Ukraińców, w ostatniej autorskiej redakcji poety-klasyka. Tym wierszem przy okazji pozdrawiam wszystkich, którzy czują swoją przynależność do tego samego rodu i narodu, co Łesia, i samego autora tak pamiętnej poezji – Dmytra Wasylowycza Pawłyczki!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Wspomnienia, które żyją w moim sercu

Wira RADCZENKO, młodsza pracownica naukowa działu naukowego Muzeum Pamięci i Zagrody garncarki Ołeksandry Sełuczenko. „Swojego losu nawet koniem nie objedziesz”. Ludowa mądrość. Przeglądając szkolny album, wspominałam szczęśliwe dzieciństwo. Ze zdjęć sprzed 40 lat uśmiechali się szkolni przyjaciele i mądrzy nauczyciele-mentorzy. I oto na ostatnich stronach zobaczyłam zdjęcie, z którego patrzyła na mnie wesoła dziewczynka z warkoczykami, która cienkimi paluszkami niezdarnie lepiła zabawkę. Dziewczynka próbowała uformować z szarej opiszniańskiej gliny piękną lalkę, jednak palce nie słuchały, wyrób wychodził jakiś koślawy i krzywy. Uspokoiła uczennicę utalentowana mistrzyni, która pokazała, jak lepić glinianą rzeźbę. ...Dziewczyna patrzyła na nią szeroko otwartymi oczami i dziwiła się, jak wprawnie Ołeksandra Fedoriwna lepi zabawce-lalce kapelusz, jak przymocowuje koszyk z wiosennymi kwiatami. To twórcze spotkanie przynosiło nauczycielce i uczennicy chwile radości. Właśnie Ołeksandra Sełuczenko zaszczepiła w dziewczynce miłość do sztuki ludowej, pomogła ukształtować poczucie piękna. Uczennica nie została ani artystką, ani rzeźbiarką. Wstąpiła do szkoły pedagogicznej, później – do instytutu, jednak mądre rady i życiowe lekcje opiszniańskiej twórczyni zabawek dość często pomagały jej w życiu. Minęło wiele czasu i teraz ja, ta dziewczynka z przeszłości, pracuję w Narodowym Muzeum-Rezerwacie Ukraińskiego Garncarstwa jako młodsza pracownica naukowa Muzeum Pamięci i Zagrody garncarki Ołeksandry Sełuczenko. Studiuję i badam twórcze dziedzictwo zasłużonej mistrzyni twórczości ludowej Ukrainy, codziennie z radością prowadzę wycieczki, dzielę się wspomnieniami miejscowych garncarzy o utalentowanej twórczyni zabawek i nie ukrywam faktu, że w dzieciństwie znałam ją osobiście. Jestem dumna z tego, że moje osiedle jest bogate w utalentowanych ludzi. Ołeksandra Sełuczenko to niezrównana mistrzyni glinianej zabawki, geniusz twórczej myśli i oryginalny garncarski mędrzec. Zobaczyć unikalne dzieła sławnej mistrzyni i usłyszeć historię jej niezwykłego życia można w Muzeum Pamięci i Zagrodzie garncarki Ołeksandry Sełuczenko w Opisznem. Ołeksandra Sełuczenko z Wirą Szułyk podczas lepienia zabawki na kółku „Słoneczny krąg”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Eurydyka Ostapa Weresaja

Tą publikacją otwieramy cykl esejów naszego autora – znanego Petro SZKRABIUKA. W mitologii starogreckiej istnieje piękna opowieść – w przekładzie Owidiusza „Metamorfozy” – o niezrównanym śpiewaku Orfeuszu, który żył w Tracji (dzisiejszej Bułgarii), a żoną jego była młoda nimfa Eurydyka. Lecz kiedy wiosną zbierała z przyjaciółkami kwiaty, śmiertelnie ukąsiła ją żmija. I znalazła się piękność w podziemnym królestwie zmarłych – królestwie Hadesa. Orfeusz w rozpaczy odważył się prosić Hadesa o wypuszczenie ukochanej. Przez ponurą jaskinię zszedł do rzeki Styks, przez którą przewoźnik Charon przeprawiał dusze na drugi brzeg. Ale Charon nie chciał nawet słuchać Orfeusza. Wtedy on dotknął strun złotej kitary – i niebiańska muzyka oczarowała zarówno cienie, które też miały wsiadać do łodzi, jak i Charona, który słuchał, „opierając się na wiośle”. Odmówić śpiewakowi nie miał sił... „Grając na kitarze, zbliżył się do tronu Hadesa Orfeusz i skłonił się przed nim. Mocniej uderzył w struny kitary i zaśpiewał; śpiewał o swojej miłości do Eurydyki i o tym, jak szczęśliwe było jego życie z nią w jasne dni wiosny”. Zasłuchali się wszyscy mieszkańcy królestwa zmarłych, nawet Hades i królowa Persefona. Wreszcie Hades w głębokiej ciszy zapytał, po co Orfeusz przyszedł do niego. „Ja – przemówił śpiewak – przyszedłem tutaj błagać cię, abyś wypuścił z powrotem na ziemię moją Eurydykę. Przywróć ją znowu do życia; widzisz, jak cierpię za nią!”. A dalej całkiem ludzki, przekonujący argument. „Pomyśl, władco – powiedział Orfeusz – gdyby odebrano tobie żonę twoją Persefonę, wszak i ty cierpiałbyś. Nie na zawsze przecież zwracasz Eurydykę. Powróci znowu ona do twojego królestwa. Krótkie życie nasze, władco Hadesie. O, daj Eurydyce zaznać radości życia, wszak zeszła do twojego królestwa tak młoda!”. Hades zgodził się wypuścić Eurydykę, ale pod warunkiem: stąpając po podziemnym królestwie, Orfeusz nie powinien się oglądać: „Pamiętaj! Oglądniesz się – i zaraz opuści cię Eurydyka i powróci na zawsze do mojego królestwa”. I ruszyli: z przodu przewodnik Hermes, za nim Orfeusz i cień Eurydyki. Minęli królestwo Hadesa, przepłynęli w łodzi Charona Styks i zaczęli stromo wspinać się na powierzchnię ziemi. Robiło się coraz jaśniej... Jednak Orfeusz denerwował się, czy idzie za nim ukochana, czy nie została w tyle, czy nie zabłądziła – wszak kroków jej nie słychać (zapomniał, że jest bezcielesna). Orfeusz nie wytrzymał, obejrzał się, ujrzał Eurydykę obok – i w tej samej chwili stracił ją: oddaliła się i zniknęła w mroku... (Zob.: Kun M. A. Legendy i mity starożytnej Grecji. Kijów: Centrum Wydawnicze „Akademia”, 2005. — S. 191-195). *** U ciebie, drogi czytelniku, zapewne powstanie odległe skojarzenie z żoną starotestamentowego Lota, którą aniołowie wyprowadzali z dwiema córkami z Sodomy, ostrzegając, aby się nie oglądała (ponieważ rozpustne Sodoma i Gomora miały zostać zniszczone deszczem siarki i ognia Pańskiego z nieba). Jednak żona Lota obejrzała się – i zamieniła w słup soli... Jeśli chodzi o naszego, ukraińskiego Orfeusza, to swojej Eurydyki – Pryśki Senczuk – nie stracił, a znalazł, chociaż droga do niej była długa i cierpka… Zresztą, Ostap Weresaj jest postacią na tyle barwną i tragiczną, że wypada powiedzieć o nim nieco szerzej, w szczególności o jego kobziarskich i wcześniejszych przygodach małżeńskich. Ostap urodził się we wsi Kaliużynci w powiecie pryłuckim guberni połtawskiej; talent kobziarza odziedziczył po dziadku Iwanie i ojcu Mykycie – skrzypku. Obydwaj przedwcześnie i tragicznie odeszli z życia – i Ostap uczył się grać u trzech różnych kobziarzy. Ale pierwszy, upiwszy się, mało go nie zabił; drugi nagle zmarł; trzeci też pił i tak pobił ucznia, że temu krew poszła gardłem… Ocknąwszy się, Ostap zasmucił się, bo „wkrótce i żenić się pora przyjdzie, a jak on się ożeni, kiedy według dawnego zwyczaju kobziarz nie ma prawa brać ślubu z dziewczyną, dopóki nie „poślubi” kobzy” (kursywa moja – P. Sz.). Zasady są okrutne: „Zhańbionego ślubem żaden kobziarz nie „poślubi” z kobzą, a niepoślubionego kobziarza, jak chleb „legalnym” odbierać będzie, to znaczy, kiedy jego gra i głos lud rozczulać będą, pobiją gromadnie do nieprzytomności, a jak odstępnego nie zapłaci, to jeszcze okaleczą”. Przez to Ostap nie miał prawa grać na bazarach, a włóczył się po wsiach, grał w pańskich dworach i czarował. Oczarował we wsi Rudiwka dworską dziewczynę Jawdoszkę. I chodził do niej cały rok: „w każdą sobotę pięćdziesiąt wiorst tam i w każdy poniedziałek pięćdziesiąt wiorst z powrotem (…). I ona dała zgodę na ślub. Lecz już w cerkwi, kiedy pop zapytał, czy obiecują sobie wierność, stało się nieprzewidziane: „Spojrzała Jawdoszka na swojego narzeczonego z boku i skamieniała: zgroza na nią naszła na myśl, że na całe życie los swój ze ślepym związała. Wyrwała swoją rękę, którą już wiązał pop, i, szaleńczo krzyknąwszy, rzuciła się pędem z cerkwi”. Przeżywszy taką przykrą porażkę, Ostap nie załamał rąk i w ciągu roku wyszukał narzeczoną w niedalekiej wsi Manujliwka. Była to jednowooka Chrystyna. Ale pop zażądał za ślub tak wysoką cenę, że Ostap zrezygnował ze swojego szczęścia. Wreszcie los mu sprzyjał. I nie na stronie, a w rodzinnych Kaliużyncach. Jego wybranka, Chotyna, pierwsza zagadała do Ostapa, kiedy zatrzymał się przy jej studni, żeby napić się wody. Kozak Hnyda sam zaproponował Ostapowi rękę córki, która była ospowata (twarz jej podziobała ospa): „Swataj Chotynę. Wy oboje ospowaci – ty ślepy, ona podziobana, u ciebie młoda sprzed ołtarza uciekła, a u niej – młody uciekł. Akurat para”. Ojciec Chotyny śpieszył się, bo była w ciąży, zresztą on sam, wdowiec, miał zamiar się ożenić (co też zrobił po miesiącu). Chotyna wkrótce urodziła córkę, a wszystkie dzieci od Ostapa jedno po drugim umierały… *** Niemało żalu po przygodach i upokorzeniach zaznał Weresaj. Jego pasierbica Motronka wyrosła, przygotowywała się do zamążpójścia, ale tutejszy pan, korzystając z „prawa pierwszej nocy”, pozbawił ją cnoty i wydał za mąż za cieślę Abrama. Tego samego dnia skostniała na śniegu mama Ostapa, a Chotyna zmarła tydzień później. Z czasem wziął go na swoje utrzymanie właściciel majątku w Sokyryńcach Hryhorij Hałahan, wydzielił mu oddzielną chatę – i zaraz potem, w Sokyryńcach, Ostap zaczął swataty się do wdowy Pryśki Senczuk, która miała już trzy córki. Kiedy zaś odmawiała, Ostap i na czarno się upijał, i wieszał się (uratowała Motrona), i znowu wracał pod jej chatę… Swaty Ostapa, opierając się na podstawie dokumentalnej, opisał Maksym Rylski w wierszu „Miłość Weresaja”, a Fedir Burłaka (autonim – Horszkowski), autor powieści „Ostap Weresaj: powieść z XIX wieku” (Kijów, 1947), maluje tak wyrazisty obraz. Był zwykły powszedni dzień, a „pod oknem, które wychodziło na ulicę, stał ślepiec i grał na kobzie, podśpiewując, greczanyky. Z okna wychyliła się tęga kobieta w czepcu i krzyczała: „Żeby cię, a bodaj cię! Nie chodź ty do mnie! Wstydu nie rób!”. A ślepiec, przerywając grę, mówił: „Nie goń ty mnie, matce twojej bies. Idź za mnie za mąż”. – „Idź ty do czarciego ojca!” – huknęła kobieta. Ale ślepiec znów zaśpiewał, tylko już żałosną…”. Fedir Burłaka wspaniale odtworzył też koloryt dawnego, faktycznie już utraconego języka. Przytoczę końcowy epizod swatów. „Usiadł Weresaj pod płotem i zarydał: – Panie, panie miłosierny. Jakiż to ja nieszczęśliwy na świat urodziłem się, nikomu niepotrzebny i wszystkim wstrętny… Rydał gorzkimi łzami: – I coż mi w świecie Bożym robić? Pójść chyba utopić się…” Wstał i zawołał w stronę okna: – Pójdę się utopię! Grzech na twojej duszy będzie… I ruszył, płacząc. Uchyliło się okno, Priska wyjrzała, czy nikt nie widzi, i zawołała: – A chodźże do chaty, diabelski dziadu! – Nie pójdę! – uparł się Weresaj. – Utopię się! – A żeby cię licho porwało, szalony! – krzyknęła Priska. – Chodź do chaty! – Utopię się! Rzuciła się Priska na ulicę i dogoniła go: – Boga ty się bój, wisielcze! Wstyd mi przynosisz… – Wychodź, mówię, za mnie za mąż. – Niech za ciebie wiedźma wyjdzie! – Utopię się. – Co ja mam z takim szalonym robić? Chodź do chaty! – A wyjdziesz za mnie za mąż? – No wyjdę, wyjdę, żeby cię piorun trzasnął! – Przysięgnij, że wyjdziesz, inaczej się utopię. – Krzyż na mnie święty, żeby ci wątrobę wyrwało! – Patrzże, Prisko, przysięgłaś. Wiesz, co będzie temu, kto złamie przysięgę? W piekle czarty będą mu język przypiekać. – No chodź już, chodź, dziadu przygłupi – mówiła płacząc Priska. – Myślisz, żeś mnie nastraszył. Kobzą swoją oczarowałeś, obłąkany. Jak usłyszę o tej siostrzycy, co do brata przemawia, to całą duszę tak wywraca… No, tylko patrz, najesz się u mnie pogrzebaczy, jak mój nieboszczyk… Wiedz, że wyswatał – żebyś nie narzekał…” *** Weresaj nie narzekał. Tym bardziej, że przyszła do niego ogólnoukraińska sława. W lutym-marcu 1875 roku w Petersburgu, w różnych miejscach, odbyło się pięć unikalnych koncertów, które zorganizowali autor tekstu “Szcze ne wmerła Ukrajina” Pawło Czubynski oraz kompozytor Mykoła Łysenko (dyrygował chórem, a także występował jako pianista). Oni też zaangażowali do występów Weresaja, którego przywieźli z Ukrainy. Rok wcześniej Ostap występował w Kijowie przed uczestnikami III Zjazdu Archeologicznego i zachwycił swoim unikalnym talentem zarówno gospodarzy zjazdu, jak i ich zagranicznych gości. W szczególności naczelnika Kijowskiego Gubernialnego Zarządu Żandarmerii, który pisał: “Dostarczony do Kijowa z głębi ukraińskich stepów starzec-bandurzysta Ostap Weresaj, ostatni egzemplarz sławnych niegdyś bandurzystów, swoimi poetyckimi pieśniami i typowym wyglądem niemało... przyczynił się do wzbudzenia sympatii do hetmańszczyzny, która przeżyła swój wiek” (Zob.: Łytwyn M. Ostap Weresaj. // Lit. Ukrajina. 2005. 17 list.). Zachwycono się muzyczno-pieśniarskim repertuarem Weresaja także w rosyjskiej północnej stolicy. Jego występy na Ukrainie znalazły oddźwięk jeszcze w jednej poezji Maksyma Rylskiego – “Wysoki śpiew”, a występy w Petersburgu – w wierszu “Homer nasz polowy…”: Homer nasz polowy, sławny Weresaj, W Petersburgu miał śpiewać na koncercie. Do artystycznego pokoju, jak strumień, Lała się aria kobieca. W wytartej Świcie siedząc, wzruszony niezmiernie, On wyrzekł słowo (słowo to uchroniło się od śmierci): “Ech, jakże śpiewa! Niemało bym oddał, Żeby tylko głosik, jak ta pani, mieć!” Ale przyszła kolej śpiewać i biedakowi. Studentem wiedziony, na scenę on wszedł, Niski oddał ukłon gromadzie, Niewidzialnej, długi czas stroił on znowu i znowu Bandurę – i zaczął nie w burzy i nie w gromie, Nie! Cichym szelestem kozackich chorągwi! Śpiewaczka krzyknęła: “Ja wszystko gotowa oddać, Żeby uczucie takie, jak ten staruszek, mieć!” Oto takim był nasz, ukraiński, Orfeusz! Nim zachwycali się – i go słuchali – Taras Szewczenko, Pantełejmon Kulisz, malarz Lew Żemczużnykow, francuski uczony Alfred Rambaud, austriacki poeta Rainer Maria Rilke, który dzięki znajomości z Weresajem napisał opowiadania “Jak stary Tymofij śpiewał, umierając” oraz “Pieśń o Prawdzie”. Właściwie muzyka w wykonaniu Ołeksandra Rusowa zachwyciła też Sofiję Lindfors, o której jeszcze będzie mowa – i ona poświęciła swoje życie Ukrainie. Sam Rusow wielokrotnie spotykał się z wybitnym kobzarzem, zapisał od niego szereg dum. W wieczność Ostap odszedł w kwietniu 1890-go, przeżywszy osiemdziesiąt siedem lat. Z nich czterdzieści wędrował z bandurą po Ukrainie, przypominając słuchaczom o jej heroicznej przeszłości. Jego żona Priska Senczuk zmarła o wiele wcześniej, urodziwszy mu syna Mykytę i dwie córki. pisarza i doktora nauk historycznych Petra Szkrabiuka – pod wspólnym tytułem “Sylwetki miłości”. Pojęcie “miłość” – szerokie i wieloaspektowe. To miłość do ziemi ojców i pradziadów, do tradycji i obrzędów, do rodziny czy przyrody, muzyki czy malarstwa; to, oczywiście, miłość do bliźniego i, co najważniejsze, do Najwyższego. Miłość – podstawa bytu. Ze wszystkich cnót, jak podkreślał apostoł Paweł w Pierwszym liście do Koryntian (13: 13), “trwają: wiara, nadzieja, miłość – te trzy; z nich zaś największa jest miłość”. Kochanie – to tylko część miłości, a jednak część pełnoprawna (często-gęsto jest jej synonimem), bo przenika wszystko, co żyje, porusza, uskrzydla… Zatem w naszych czasach, które w większości są “zainfekowane” negatywem (pandemia, społeczno-państwowe, społeczno-ekonomiczne i kulturowe niepowodzenia), te eseje – mamy nadzieję – będą dla Państwa, szanowni czytelnicy, pouczające i dobroczynne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Dwoje ze ziemi śmiałskiej

Sydir KIRAL, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik działu bibliografii narodowej NBUW. Wszyscy pragną wolności. Od pierwszych świadomych lat, a nawet wcześniej. Ale bardzo niewielu jest takich, którzy są gotowi poświęcić dla niej wszystko. Nie tylko dostatek, ale i życie. Takim śmiałkiem jawi się w niewoli Ihor Dobrosztan – ze rejonu śmiałskiego na Czerkaszczyźnie – główny bohater powieści artystyczno-dokumentalnej Iwana Maluty „Dwa razy nie umierać” (Kijów: Ukraiński priorytet, 2021). To był zaiste legendarny więzień, znany w powojennych łagrach Workuty wśród więźniów politycznych. Były frontowiec, odważny, fizycznie wytrzymały, a co najważniejsze – z niepohamowanym pragnieniem zdobycia wolności, mimo surowych kar – karcerów i dodatkowych lat katorgi. Nienawidził donosicieli i dokonywał na nich samosądów. W końcu Ihor Dobrosztan stanął na czele powstania więźniów latem 1955 roku. Autor powieści dokumentalnej starannie opracował archiwalną sprawę karną I. Dobrosztana po jej odtajnieniu w 2009 roku i wyjaśnił przyczyny rzekomej współpracy studenta Odeskiego Instytutu Floty Morskiej z okupacyjną władzą niemiecką na Czerkaszczyźnie. Swego czasu I. Dobrosztan nie przyznał się moskiewskiej pisarce Oldze Biriukowej, za co dokładnie został ukarany, bo zapewne w 1989 r. nie pisałaby o nim, tak jak kijowscy filmowcy po wizycie generała KGB anulowali swój zamiar stworzenia filmu o Dobrosztanie. Nie przyznał się także podczas weryfikacji w 1944 r. przez radziecki kontrwywiad do tego, że wykonywał specjalne zadanie majora MGB Dobrowolskiego: zdobyć zaufanie niemieckiego kontrwywiadu i oczekiwać na kontakt. Autor rozważa, dlaczego spośród studentów wybrano właśnie komsomolca I. Dobrosztana, prymusa, który dobrze władał językiem niemieckim (matka – potomkini niemieckich kolonistów). Czy był oddany władzy radzieckiej? I. Maluta słusznie twierdzi, że raczej nie, gdyż pamiętał o Hołodomorze, rozkułaczaniu i represjach, a jego pięciu stryjów-powstańców z Chołodnego Jaru, według wspomnień dziadka, zostało rozstrzelanych przez władzę radziecką. Z materiałów śledztwa wiadomo, że Niemcy mogli podejrzewać Dobrosztana o przychylność wobec ukraińskich nacjonalistów, dlatego postanowił opuścić Odessę, spróbował przekroczyć linię frontu. Niemiecka policja zatrzymała zbiega w rejonie Dykańki i wtrąciła do więzienia w Połtawie. Na wniosek siostry przeniesiono go do więzienia w Śmile, skąd zwolniono go pod warunkiem współpracy jako tłumacz. Ryzykując życie, Ihor Dobrosztan wydawał fikcyjne zaświadczenia tym, których mogli wywieźć na roboty do Niemiec lub aresztować. I. Maluta prowadzi opowieść zwięźle, co często przypomina zmianę epizodów filmowych. Bohater utworu za „zdradę ojczyzny” znalazł się w Workucie. W baraku poznał gruzińskiego pisarza Lewana Gotuę, którego rodzinę represjonowano na osobiste polecenie Ł. Berii z powodu tego, że siostra-piękność pisarza odmówiła bycia kochanką tego zwyrodnialca. Wstrząsająca jest opowieść w utworze o tym, jak chowano więźniów: wywożono w tajgę, zakopywano w zbiorowych mogiłach, ale przedtem specjalny nadzorca dwukrotnie uderzał nieboszczyka młotem w głowę. Po raz pierwszy w „burze” („barak zaostrzonego rygoru”) Dobrosztan znalazł się za pobicie pijanego Szmondi, głównego nadzorcy, który doskonalił swoje umiejętności w strzelaniu do żywych celów – strzelał do czapek więźniów. Szczegółowo i wstrząsająco opisano torturowanie Dobrosztana kaftanem bezpieczeństwa. Z reguły ofiara umierała z braku tlenu lub złamania kręgosłupa. Ihor przeżył, ponieważ umiał robić gimnastyczną obręcz. Próba ucieczki razem z innym więźniem politycznym zakończyła się klęską przez zdradę wtajemniczonego więźnia z krzyżem na piersiach, byłego popa. Dobrosztana całkowicie nagiego wtrącono na zamarznięcie w cementowym karcerze, tracił przytomność, ale mimo wszystko przeżył. Za kolejną próbę ucieczki otrzymał na sądzie w obozie dodatkowe 10 lat katorgi i jeden rok pobytu we Włodzimierskim Centralu, gdzie czekał na niego psychologiczny wynalazek nadzorców-Chińczyków: na noc do izolatora wsuwano prawdziwą trumnę. Po powrocie do Workutłagu Ihor zmówił się z dwoma upowcami-banderowcami o ucieczkę. Ale znowu niepowodzenie. Już po śmierci Stalina więźniowie zaczęli spiskować o masowym strajku, ale znowu przez donosicieli ten zamiar został wykryty i od serii z karabinów maszynowych kopalni nr 29 w sierpniu 1953 roku zginęło około 200 więźniów. Jednak, zdobywszy pewne doświadczenie, komitetowcy na czele z I. Dobrosztanem zorganizowali strajk, który przerodził się w głośne powstanie. Pod jego dowództwem opracowano Memorandum z żądaniami do komisji, która przybyła specjalnie z Moskwy. Po raz pierwszy w historii GUŁAG-u obyło się bez rozstrzeliwań, a władza poszła na negocjacje z powstańcami. Jednak spełnić wszystkie punkty komisja odmówiła i zaproponowała I. Dobrosztanowi lecieć do Moskwy, aby na wyższym szczeblu rozwiązać te kwestie. Dobrosztan rozważał, że żywy nie wróci („dwa razy nie umierać”), ale zgodził się pod warunkiem, że sprawa pisarza Lewana Gotui zostanie zrewidowana, a z Reczłagu przywiozą na widzenie więźniarkę nr P-121, z którą potajemnie korespondował. Obie prośby moskiewski generał spełnił. Jak słusznie zauważa I. Maluta, powstanie w Workucie doprowadziło do ostatecznego demontażu GUŁAG-u, rozpoczęła się reforma karnego systemu radzieckiego. W Moskwie, co dziwne, zwolnili go, ale po dwóch miesiącach giebiści znowu uwięzili buntownika i wysłali w azjatyckie stepy. Blizny od kajdanek na zawsze pozostały na nadgarstkach rąk I. Dobrosztana, który przez osiem lat katorgi ustanowił rekord niepokornego więźnia – 1386 dób przebywał w karcerach. Po zwolnieniu pracował jako inżynier górniczy, a ze swoją ukochaną pod nr P-121 Marią Barannyk, w tamtym czasie wdową, znaną lekarką w Dnieprze, spotkał się już w wieku emerytalnym. Wyniesiony w nagłówek recenzji tytuł „Dwoje ze ziemi śmiałskiej” nie jest przypadkowy, gdyż ofiarą stalinowskich więzień w latach 30. był także sławny czerkaszczanin Todos Ośmaczka, który dwukrotnie próbował uciec za granicę. Oboje rodacy godni i odważni, prawdziwa ozdoba tego sławnego zakątka Ukrainy. To dlaczego by nie wyróżnić autora ciekawej powieści „Dwa razy nie umierać” Iwana Maluty literacką nagrodą imienia Todosa Ośmaczki?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Bibliografia uczonego i pisarza

O wydaniu „Bohdan Melnyczuk: biobibliograficzny indeks / Aut.-oprac. J. Melnyczuk, O. Hawryluk; Czerniow. obw. uniwers. nauk. bibl. im. M. Iwasiuka. Czerniowce: Bukrek, 2020. 264 s. (Seria „Naukowcy Bukowiny”)” Lidia KOWALEC, doktor nauk filologicznych, profesor katedry literatury ukraińskiej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza. To niezwykłe wydanie dotyczy człowieka o wysokim statusie zawodowym, intelektualno-twórczym: właśnie tacy, według Hryhorija Skoworody, zasługują, aby „wejść do siedmiokolumnowego domu mądrości i radować się na najwyższym miejscu”. Uczony, znany ukraiński literaturoznawca i pedagog, doktor nauk filologicznych, profesor katedry literatury ukraińskiej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza, pisarz, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, członek zarządu obwodowego oddziału towarzystwa „Proświta” Bohdan Melnyczuk (ur. 1937 r.) już dawno „osiągnął swój wzrost i siłę”. Odzwierciedleniem tego stał się zaprezentowany w ubiegłym roku biobibliograficzny indeks. Znajduje się w nim ponad 2 tys. pozycji: drukowane wystąpienia różnego rodzaju – od solidnych monografii naukowych, które zyskały rezonans nawet poza granicami Ukrainy, od licznych gruntownych artykułów encyklopedycznych, wydań książkowych literatury pięknej po notatki prasowe i webliografię. Po takim wcale nie chłodnym, a wręcz przeciwnie – żywym (bo o treści filologicznej) rejestrze można studiować zarówno konkretną historię ludzką, jak i całą epokę w życiu niemałej kohorty ukraińskiej inteligencji naukowo-twórczej od połowy lat 50. do dziś, różnorodne wektory jej zainteresowań i zmagań, a co za tym idzie – historię życia całego ukraińskiego społeczeństwa w bardzo niełatwym czasie. A skrupulatne zebranie bibliografii, umiejętne jej ustrukturyzowanie należy zawdzięczać, oprócz samego B. Melnyczuka, autorkom-opracowującym oraz kilku innym pracownicom Czerniowieckiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej imienia Mychajła Iwasiuka na czele z dyrektor Natalią Filak, a także współpracowniczkom biblioteki naukowej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza, które jako pierwsze dołączyły do tego projektu. Wygląda na to, że tak obszernej systematyzacji dokonań kogoś z naszych współczesnych wiodąca książnica Bukowiny jeszcze nie wykonywała, zresztą podobnych indeksów jest chyba niewiele na ogólnoukraińskim terenie. Wydanie przyciąga także wnikliwym przedmową znanego profesora i literata ze Lwowa Mykoły Ilnyckiego, obecnością aparatu pomocniczego, a także estetyką swojego opracowania poligraficznego, całą galerią zdjęć z rodzinnego archiwum B. Melnyczuka. Najważniejsze zaś jest to, że wydanie przewiduje swoje dalsze funkcjonowanie w przestrzeni książkowo-prasowej, optymalizację kontaktów obecnej i przyszłej publiczności czytelniczej z tekstami uczonego i pisarza. Te ostatnie są tego warte! I taka perspektywa, oczywiście, usprawiedliwia starania, nadaje wyższy sens temu, co ważnego robimy na tej ziemi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Laureatki nagrody imienia Dmytra Nytczenki

Tegorocznymi laureatkami nagrody imienia Dmytra Nytczenki, która przyznawana jest za obronę i propagowanie ukraińskiej książki, zostały dwie dyrektorki: wydawnictwa „Tempora” Julia Olijnyk oraz wydawnictwa „Klio” Wira Sołowjowa. Julia Olijnyk i Wira Sołowjowa opublikowały już całą bibliotekę ważnych książek z zakresu kultury narodowej i historii, bez których trudno wyobrazić sobie ukraiński krajobraz wydawniczy. Za każdym z tych wydawnictw stoi poważna historia, która nie zaczęła się wczoraj ani przedwczoraj. Tę nagrodę ustanowiła rodzina świętej pamięci Dmytra Nytczenki oraz Liga Ukraińskich Mecenasów. Imiona jej laureatów co roku ogłaszane są w dniu urodzin niezapomnianego Dmytra Nytczenki, który był prawdziwą ukraińską instytucją w Australii. Biuro prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Nowa wizytówka teatru

– Dwadzieścia lat temu w naszym teatrze przeprowadzaliśmy wieczór poświęcony jubileuszowi Łesi Ukrainki, wtedy zostały zaprezentowane fragmenty „Kamiennego gospodarza” – opowiada reżyser-inscenizator Ołeh Nikitin. – Dyrektor artystyczny teatru Mychajło Reznikowycz powiedział, że trzeba zrobić pełnowartościowy spektakl i stworzyliśmy go w 2 miesiące. Wtedy do teatru przyszli uczniowie Mychajła Reznykowycza. Otrzymali role w spektaklu „W niewoli namiętności” („Kamienny gospodarz”), który już 19 lat jest w repertuarze teatru. Zmienili się niektórzy aktorzy, a spektakl nadal żyje. Myśleliśmy nad tym, jak godnie uczcić 150-lecie Łesi Ukrainki. Pracowaliśmy nad spektaklem tylko miesiąc. Oczywiście, w tak krótkim terminie nie mogliśmy zrealizować wszystkich swoich zamysłów. Mam nadzieję, że będziemy mogli to zrobić już w następnym projekcie. Kierownik inscenizacji – dyrektor artystyczny naszego teatru Mychajło Reznykowycz, brał on również udział w pisaniu scenariusza. Nie mogę powiedzieć, że to praca jednej czy kilku osób. To wynik działalności wszystkich, którzy brali udział w przygotowaniu tego projektu, połączenie naszych myśli i pomysłów. W spektaklu obok artystów ludowych Ukrainy grają studentki 4 roku studium naszego teatru. I nieprzypadkowo. My z dyrektorem artystycznym długo myśleliśmy, jaki ma być ten spektakl. Nazwał on Łesię Ukrainkę wielolicową. W każdym wizerunku, który tworzyła pisarka – czy to Anna, czy Dolores, czy Mawka, czy Łukasz – była ona sama. Kompozytor Ołeksandr Szymko napisał dobrą muzykę. Dobraliśmy młode aktorki, których głosy pasowałyby do tej muzyki, a one same mogłyby wykonywać tekst w ruchu. W centrum całej kompozycji – artystka Ołeksandra Barstiuk. Wykonuje ona arię z opery „Peer Gynt”. Ma dobrą plastykę, bo od dzieciństwa zajmowała się gimnastyką i tańcami, wokalem. Utalentowana artystka to połączyła i wszystko jej się udało. Wśród innych młodych adeptów studium – Kateryna Szkoda, Daria Kataszynśka, Daria Chwostenko (Mawka). Gruzina Gabaraszwilego gra Illa Isajenko. To studenci, już zaangażowani w repertuar. Ołeksandra Barstiuk oraz Illa Isajenko od dwóch lat grają w spektaklu „Gry na podwórku”. A Olha Uzun wykonuje rolę Julii w spektaklu według tragedii Szekspira. Dwa lata temu z tym samym składem robiliśmy wieczór poświęcony Tarasowi Szewczence, który pod względem złożoności nie ustępuje nowemu spektaklowi. Początkowo planowano, że w spektaklu będą dwie prowadzące – Ołeksandra Jena i Ołeksandra Barstiuk. Potem zdecydowano, że prowadzącą będzie tylko O. Jena – doświadczona artystka, która pomaga swoim młodym koleżankom po scenie. Anna Hrynczak wykłada studentom kulturę żywego słowa. Nie tylko gra w spektaklu, ale też poprawia ich błędy. Kierują we właściwym kierunku naszych adeptów studium także artystki ludowe Ukrainy Natalia Dola i Olha Kulczyćka, ich wykładowca Dmytro Sawczenko, który również gra w spektaklu. Od samego początku zdecydowano, że spektakl będzie muzyczny. Wiemy, że Łesia Ukrainka od 6 roku życia pasjonowała się muzyką i gdyby nie choroba, mogłaby zostać wybitną pianistką. Dlatego spektakl o Łesi Ukraince, która i w swoich wierszach była niezwykle muzyczna, nie mógł być bez muzyki. Jeśli chodzi o kostiumy. Z jednej strony – chcieliśmy odtworzyć ukraiński autentyczny haft, a z drugiej staraliśmy się pokazać epokę końca XIX – początku XX wieku, kiedy żyła Łesia Ukrainka. Spektakl spodobał się widzom. Niektórzy nazwali go wizytówką naszego teatru. Chciałoby się, żeby żył on dalej. Również chcemy pokazać „Trzy miłości” w innych miastach Ukrainy. Zamierzamy kontynuować ten temat. Jest kilka sztuk o Łesi Ukraince. Nie zadowalają nas one. Będziemy tworzyć własną sztukę, w której, oprócz tematu miłości, mowa będzie o relacjach Łesi Ukrainki z matką, Ołhą Kobylańską, Ahatanhełem Krymskim, rozszerzymy temat relacji Łesi Ukrainki i Kłymenta Kwitki. Wykorzystamy jej utwory i listy. Rozumiemy złożoność tej pracy. Chcemy, aby nie był to spektakl publicystyczny, a inscenizacja, która zmusiłaby widza do odkrycia na nowo tej osobowości. Być może na realizację tego projektu potrzeba będzie kilku lat. Na Nowej scenie Narodowego akademickiego teatru imienia Łesi Ukrainki odbyła się premiera spektaklu „Trzy miłości”, który poświęcono 150-leciu od dnia urodzin wybitnej ukraińskiej pisarki i działaczki społecznej, jednej z centralnych postaci kultury narodowej, której imię teatr nosi od 80 lat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Antyk, folklor i współczesność

„Grzesznica” to spektakl-eksperyment, próba odtworzenia głosu Łesi Ukrainki we wszystkich jego strunach i dźwiękach, w zapisach etnograficznych i atmosferze. Widz może zetknąć się z antyczną tragedią w połączeniu z głębią ukraińskiego folkloru. – Jeszcze podczas doboru kompozycji muzycznych do spektaklu „Wiedźma z Konotopu” przypadkowo natknęłam się na dziecięcą piosenkę-zabawkę „Gra w wiedźmy”, zapisaną podczas ekspedycji folklorystycznej przez samą Łesię Ukrainkę – wspomina reżyserka-inscenizatorka Tetiana Awramenko (Matasowa). – Piosenka organicznie wpisała się w kontekst spektaklu, a mnie zainteresowało dziedzictwo etnograficzne, pozostawione w zapisach małżeństwa Kosaczów-Kwitek. Na jubileusz Łarysy Petriwny, oprócz materiału muzycznego, chciało się dobrać coś szczególnego w aspekcie dramatycznym, wcześniej nieodkrytego przed widzem. Uwaga padła na mało znane utwory. Głęboko poruszył mnie poemat dramatyczny „Grzesznica”, na motywach którego w dalszej kolejności formował się spektakl. W utworze nie ma odniesienia do konkretnych wydarzeń historycznych. Autorka poświęca uwagę samym okolicznościom, w jakich znalazły się bohaterki, ich wewnętrznym przeżyciom oraz ocenie sytuacji, w której się znajdują. Szczególnie ostro w poemacie dramatycznym wyodrębnia się temat stanu psychicznego jednostki w okresie okupacji, tak bolesny dla Ukraińców w ósmym roku wojny. Głębokie przeżycia człowieka, który znosi zniewagę uległości i odczuwa desperacką potrzebę wewnętrznego i czynnego oporu wobec wroga, wciąż walczy i zwycięża własny strach, traci wiarę, ale znajduje nowe siły – wszystko to widz będzie przeżywał wraz z aktorami podczas spektaklu „Grzesznica”. Oprawa muzyczna spektaklu to debiutancka praca Maryny Korohody. To właśnie jej przypada koncepcja muzyczna – „odtworzenie głosu Łesi” w sensie muzycznym i teatralnym, naświetlenie jej postawy obywatelskiej, odtworzenie dźwięków, wśród których żyła i tworzyła poetka. W spektaklu wykorzystano materiał muzyczny zapisany przez Łesię Ukrainkę, kompozycje folklorystyczne, śpiewy rodzinnego Wołynia, a także odszyfrowane nagranie, na którym prawdopodobnie słychać głos samej Łesi. Stał się on swoistym lejtmotywem spektaklu. Od niego zaczyna się i nim kończy teatralizowane widowisko. Wiele czasu poświęcono zarówno próbom wokalnym, jak i dramatycznym. Okres przygotowawczy był długi i niełatwy. Analiza materiału, przełożenie go na język współczesnego świata, rozwiązanie statystyczno-rytmiczne – wszystko to wymagało od aktorów maksymalnej koncentracji i zagłębienia się w materiał. Zespół z wielkim zainteresowaniem zabrał się do pracy. W „Berehyni” nikt nie boi się trudnych wyzwań, wszyscy są gotowi na eksperymenty i nowatorstwo. W procesie prób inspirował nas temat głębokiego szacunku dla Łesi Ukrainki, aktualność poruszanych przez nią tematów i chęć wyrażenia własnej postawy obywatelskiej. Ponieważ utwory Łesi Ukrainki otwierają przed nami wydarzenia i przeżycia duchowe o skali antycznej tragedii, postanowiłam zbudować scenografię spektaklu właśnie w stylu antycznym. Dramat, który rozgrywa się na oczach widza, dotyczy wydarzeń na Ukrainie, cierpień wolnomyślnej ukraińskiej duszy, dlatego elementy scenografii i kostiumów bohaterów są swoistym miksem antycznych i ukraińskich autentycznych strojów. W kostiumach połączono antyczne togi z poleskimi nakryciami głowy. Na twarzach aktorów znajdują się elementy ochronne-amulety ukraińskich lalek-motanek. Motanka jest bez twarzy, bez oczu, ust, a krzyż z nici to bardzo silny znak solarny. – Marzenie o zrobieniu spektaklu na jubileusz Łesi Ukrainki pojawiło się w sierpniu ubiegłego roku, kiedy rozpoczynał się sezon teatralny – kontynuuje rozmowę dyrektorka – kierowniczka artystyczna teatru Iljina Hensićka-Semencowa. – Same próby rozpoczęły się po świętach noworocznych i trwały półtora miesiąca. Proces prób był szczególny, gdyż reżyserka spektaklu Tetiana Awramenko przygotowywała się do roli matki. Do tego równolegle robiono spektakl „Wesele w Awlabari”. Dlatego próby prowadzono późnym wieczorem lub rano, część – online, a kilka – w pomieszczeniu biblioteki, która znajduje się obok teatru. Wśród wykonawców jest zasłużona artystka Ukrainy, koryfejka naszego teatru Nadija Burawśka. Większość innych aktorów również od dawna pracuje w teatrze. Prawdopodobnie najdłużej – Maryna Korohoda, która w „Berehyni” jest od połowy lat 90. Zawsze spoczywała na niej wielka odpowiedzialność. W ostatnim czasie Maryna zagrała wiele ciekawych ról, aktywnie rozwija się jako aktorka dramatyczna. Obok – doświadczone aktorki Lila Milewśka, Hałyna Taturewycz, jedyny wykonawca roli męskiej Wiktor Piskun. A główne role wykonały artystki baletu Iryna Hajworonśka i Kateryna Bondar. O ile dla Iryny to druga próba wcielenia się w postać dramatyczną (wcześniej był spektakl „Zabawy Kuchmistrzyni”), o tyle dla Kateryny – pierwsza rola dramatyczna. Na początek następnego sezonu teatralnego planujemy spektakl na 80-lecie urodzin Iwana Mykołajczuka. Jeśli pozwoli na to sytuacja epidemiologiczna, we wrześniu chcemy przeprowadzić w Kijowie święto ulicy, która nosi imię tego sławnego aktora. Stronę przygotował Eduard Owczarenko. Na 150. rocznicę urodzin Łesi Ukrainki Kijowski Akademicki Teatr Ukraińskiego Folkloru „Berehynia” przygotował antyczny dramat „Grzesznica” na motywach utworu Łesi Ukrainki o tym samym tytule. To spektakl o granicach ludzkiej duszy, o ich podobieństwie i różnicy, o walce i poszukiwaniu pojednania oraz harmonii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Twórcze kolory Ołeksandra Biłasza: w 90. rocznicę urodzin wybitnego kompozytora z Połtawszczyzny

Prawdziwy ludowy muzyk O twórczości i osobowości Ołeksandra Biłasza powiedziano mnóstwo ciepłych słów. „Dwa kolory” (sł. Dmytra Pawłyczki), „Jesiony”, „Przyleciała jaskółka”, „Śnieg na zielonych liściach” (wszystkie do słów Mychajła Tkacza), „Kwitną jesienne ciche nieba” (sł. Andrija Malyszki), „Żurawka” (sł. Wasyla Juchymowycza), „Jawor i jaworzyna” (sł. Dmytra Pawłyczki). I jeszcze setki pieśniowych „dzieci” mieszkańca Połtawszczyzny dawno już nie są tylko utworami wokalno-instrumentalnymi w formie kupletowo-stroficznej. Tymi melodiami śpiewa teraz Ukraina. Ołeksandr Biłasz to liryk z natury swojego talentu. Miejsce urodzenia dość symboliczne. Artysta urodził się 6 marca 1931 roku w miasteczku Hradyźk na Połtawszczyźnie. Kozacki kraj połtawski ma wszelkie podstawy, by pretendować do miana duszy i serca naszej ziemi. Jakie pieśni są „najbardziej ukraińskie” – połtawskie, jaka gwara jest najbardziej kolorowa – „połtawska”, kto jest najlepszą dziewczyną na naszej scenie teatralnej – „Natalka-Połtawka” ze sztuki również połtawianina Iwana Kotlarewskiego... Wiele zrobili dla ukraińskiej i światowej muzyki połtawianie z urodzenia i pochodzenia: Mykoła Łysenko, bracia Majborodowie, Petro Czajkowski (jego pradziadek pochodził z Krzemieńczuka). Ciekawostką jest, że Sasza rozpoczynał karierę muzyczną jako prawdziwy ludowy muzyk: grał „nie z nut, a na weselach” – początkowo na samoróbnej bałałajce, później na akordeonie, wyłącznie „ze słuchu”, jak dziesiątki pokoleń ludowych wykonawców-samouków. „W melodii nuta, jak litera w słowie” Podstawy profesjonalnej edukacji muzycznej 16-letni Sasza otrzymał w Kijowskiej szkole muzycznej dla dorosłych. Nauczycielami byli rodacy – bracia Majborodowie: Płaton wykładał teorię muzyki, a Heorhij – harmonię. Być może twórczy los autora słynnej „Pieśni o ręczniku” (P. Majborody) określił przyszły pieśniowy charakter muzyki Biłasza. Po szkole muzycznej przyszły kompozytor wstępuje do Żytomierskiej szkoły muzycznej, a później do Konserwatorium Kijowskiego, gdzie uczył się w klasie wybitnego kompozytora i pedagoga M. M. Wilińskiego. „W melodii nuta, jak litera w słowie. Melodia w pieśni, jak słowo w wersie. A pieśń diamentem błyszczy w mowie, A mowa w muzyce – majem w ogrodzie”. Te autorskie poetyckie wersy w pełni można uznać za twórcze credo Biłasza. Wiadomo, jak długo i skrupulatnie kompozytor szukał poetów, których natchnione wiersze powołałyby do życia nowe pieśniowe arcydzieło. Nie każdy współczesny poeta dostąpił zaszczytu bycia „udźwiękowionym” przez samego Biłasza. Wśród nich – Andrij Malyszko, Dmytro Pawłyczko, Iwan Dracz, Mychajło Stelmach, Jewhen Hucało i mnóstwo innych. Oczywiście pieśni i utwory solowe pisano również do tekstów klasyków (Taras Szewczenko, Łesia Ukrainka, Iwan Franko, Ołeksandr Ołeś i in.). Jednak nie zawsze Ołeksandr Biłasz szukał „cudzych” słów: oprócz muzyki, inną hipostazą jego lirycznej twórczej duszy była poezja. Między 1977 a 2001 rokiem stworzył dziesięć tomików poetyckich, wśród nich – „Melodia”, „Studnia”, „Jaskółcze nuty”, „Mamine skrzydło”. Jego twórczość – nasze skarby kultury Muzyczna twórczość Biłasza to nie tylko pieśni i utwory solowe, czyli utwory „małych form”. Jeszcze jeden gatunek – opera. Między innymi jest to stworzona w 1965 roku przez rodaka z Połtawszczyzny opera „Hajdamacy” według poematu Tarasa Szewczenki. Jeszcze jednym monumentalnym dziełem Ołeksandra Biłasza jest oratorium „Wiśniowy wiatr” do słów Iwana Dracza „Na śmierć poety”, poświęcone Tarasowi Szewczence (1989). Monumentalna kompozycja przeznaczona jest dla recytatora, trzech solistów, chóru i wielkiej orkiestry symfonicznej. Do utworów wokalno-symfonicznych kompozytora należą również kantaty „Wieczorne dzwony” (poświęcona tragedii kremlowskiego ludobójstwa-hołodomoru 1932-33 lat) do słów W. Browczenki (1993) oraz „Pokłony” do słów Iwana Franki (1994). W dorobku twórczym Ołeksandra Biłasza znajdujemy również wspaniałe przykłady muzyki dla dzieci. Jest to poświęcony wnuczce cykl fortepianowy z dziewięciu utworów „Album Tetiany” (2000), a także dwa cykle pieśni „Alfabetowe uśmiechy” (1993) i „Pszeniczka” (1997). Mało kto z kompozytorów XX wieku ominął uroki „dziesiątej muzy”, i Biłasz nie jest wyjątkiem. Stworzył muzykę do filmów: „Roman i Francesca”, „Sejm wychodzi z brzegów”, „Sen”, „Chwast”, „Duma o mieście”, „Wir”, „Niebezpieczna gastrola”... Jego twórczość – nasze skarby kultury. Uwiecznienie pamięci Artysta otrzymał szereg honorowych nagród i wyróżnień, ogólnonarodowe uznanie i prawdziwą popularność. Swoim życiem jakby połączył całe pokolenia ukraińskiej elity twórczej – pisarzy, literatów, kompozytorów, wykonawców... Biografie niektórych z nich, na przykład Dmytra Pawłyczki i Dmytra Hnatiuka, na zawsze są związane z imieniem ukraińskiego pieśniarza. W małej ojczyźnie, w Hradyźkiej zjednoczonej terytorialnej wspólnocie, szanują rodaka: tutaj stworzyli muzeum o kompozytorze; w miejscowym gimnazjum ustawili popiersie, w centrum osady – brązowe popiersie, a w szkole, w której się uczył – tablicę pamiątkową; postać kompozytora uwieczniono w nazwach chóru ludowego, szkoły muzycznej i gimnazjum. Corocznie w Hradyźku odbywa się zapoczątkowany przez Ołeksandra Biłasza festiwal „Pieśniowe źródła”. Z okazji 90. rocznicy urodzin komitet wykonawczy Hradyźkiej ZTW zorganizował szereg wydarzeń upamiętniających. Wieczory pamięci odbyły się w miejscowym gimnazjum, muzeum, szkole, bibliotekach. A 6 marca przy pomniku Ołeksandra Biłasza przeprowadzono uroczyste wydarzenie ze złożeniem kwiatów. „Jesteśmy spadkobiercami twórczości naszego rodaka, który rozsławił Ukrainę na cały świat! Bądźmy więc godnymi nosicielami dziedzictwa kulturowego, które pozostawił nam artysta, aby pieśń i słowo brzmiały w każdym kolejnym pokoleniu!”, – powiedział przewodniczący Hradyźkiej ZTW Myrosław Nosa. U stóp pomnika złożono wiosenne kwiaty. Tego samego dnia w miejscowym Domu Kultury na cześć sławnego rodaka zorganizowano koncert „Ulubieniec dwóch muz...”. Północno-wschodni międzyregionalny oddział UINP (na podstawie materiałów oficjalnych stron Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy oraz fundacji im. Ołeksandra Biłasza) Zdjęcie: oficjalna strona fundacji im. Ołeksandra Biłasza, Hradyźka ZTW 6 marca minęło 90 lat od dnia urodzin Ołeksandra Biłasza (1931–2003), rodaka z miasta Hradyźk na Połtawszczyźnie, kompozytora, Bohatera Ukrainy. Z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP) zgodnie z uchwałą Rady Najwyższej „O obchodach dat pamiątkowych i jubileuszy w 2021 roku” jubileusz wybitnego ukraińskiego działacza kulturalnego obchodzony jest na szczeblu państwowym. Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 2 1 Koszt przedpłaty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 74

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 61 hrywien 29 kopiejek.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 225 hrywien 96 kopiejek.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn