Maria HUCZOŁ, przewodnicząca Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, doktor filozofii, Iwano-Frankiwsk z okazji 30. rocznicy wznowienia działalności Towarzystwa „Proświta” oraz rocznicy utworzenia UPA i Kozactwa
Iwano-Frankiwskie Miejskie Oddział
Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki wraz z Departamentem Rozwoju Strategicznego Iwano-Frankiwskiej Wspólnoty Terytorialnej zorganizowało i przeprowadziło w Domu Ludowym „Proświta” spotkanie twórcze – prezentację „Obiżnyka Proświty” (1877–2022). Na stronach historii miasta Stanisławowa–145 (1877–2022), Iwano-Frankiwska–30 (1992–2022) w kierownictwie „Proświty” – Iwano-Frankiwsk: „Misto NW”, 2021. – 32 s.
Spotkanie rozpoczęło się od Bożego błogosławieństwa udzielonego przez księdza kapelana ATO, zastępcę przewodniczącego Towarzystwa Oresta Putkę oraz powitania – pieśnią „Mój Iwano-Frankiwsk” w wykonaniu Mychajła Krywenia, artysty ludowego Ukrainy, profesora Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka.
Przewodnicząca Towarzystwa Maria Huczoł, prowadząca spotkanie, witając obecnych, poinformowała, że rozpoczynamy prowadzenie działań poświęconych 30-leciu wznowienia działalności towarzystwa „Proświta” w Iwano-Frankiwsku, które będziemy świętować dokładnie za rok, 11.10.2022 roku. Nasz „Obiżnyk” tworzyło wielu ludzi, na jego stronach zebrano informacje z wielu źródeł, przedstawiono tam historię najsławniejszej organizacji „Proświta”.
Do głosu prowadząca zaprosiła przewodniczącego miasta Iwano-Frankiwska oraz Iwano-Frankiwskiej Wspólnoty Terytorialnej Rusłana Marcinkowa. Jego zespół aktywnie współpracuje z miejską „Proświtą”. I gdyby nie ich wsparcie finansowe, prawdopodobnie nie ukazałaby się drukowana wersja „Obiżnyka Proświty”.
Rusłan Marcinkiw podziękował wszystkim proświtianom, wezwał do szanowania ukraińskości i wspierania się nawzajem. W tym zawiera się misja „Proświty”. Właśnie wydrukowany „Obiżnyk” daje nam przykład solidarności i świadczy o owocnej pracy naszych poprzedników. Dlatego jest to bardzo potrzebna sprawa, co niniejsze wydarzenie potwierdza.
O powstaniu i działalności Towarzystwa „Proświta” opowiedział deputowany ludowy Ukrainy 1. i 2. kadencji, działacz państwowy i społeczno-polityczny, dyplomata, obecny przewodniczący Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Stepan Wołkowecki. Ponadto, z upoważnienia naczelnika wydziału kultury, narodowości i religii obwodowej administracji państwowej Wołodymyra Fedoraka, wręczył dyplomy OAP zespołowi Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki oraz osobiście M. Huczoł z okazji jej jubileuszu.
Do podzielenia się swoją wiedzą o historii „Proświty” zaproszono Hannę Karas (członkinię Rady Towarzystwa „Proświta” i Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy, zasłużoną pracownicę kultury Ukrainy, doktora nauk o sztuce, profesor Przykarpackiego Uniwersytetu im. W. Stefanyka), która we wspomnieniach wspomniała nie tylko o swojej pracy w „Proświcie”, ale także o wieloletniej pracy byłego przewodniczącego obwodowej „Proświty” Petra Arsenycza, krajoznawcy i członka zarządu Mychajła Hołowatego, historyka Bohdana Hawryliwa.
Zastępca dyrektora Departamentu Rozwoju Strategicznego Iwano-Frankiwskiej Rady Miejskiej Ihor Kinasz wspomniał o narodzinach ruchu proświtiańskiego w naszym mieście.
O swojej działalności w „Proświcie” opowiedział były zastępca przewodniczącego Towarzystwa, przewodniczący oddziału OAO „Zakład Armatury”, dziennikarz Wołodymyr Fereńć. Podkreślił, że również teraz trzeba jeszcze wiele pracować i zaproponował zbieranie wspomnień proświtian oraz wydanie ich w osobnej książce.
O swoich osiągnięciach w zakresie historii „Proświty” w okresie austro-węgierskim pobytu Ukrainy oraz o wielkim znaczeniu dla poznania działalności Towarzystwa „Proświta” dla uczniów i studentów placówek oświatowych z niniejszego „Obiżnyka” opowiedział Andrij Korolko – docent katedry historii Ukrainy i metodyki nauczania historii Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Stefanyka, kandydat nauk historycznych.
W swoim wystąpieniu Iwan Drabczuk – pedagog, historyk-krajoznawca, główny redaktor sektora informacyjno-wydawniczego Narodowego Rezerwatu „Dawny Halicz” zauważył, że „Proświta” zawsze wydawała książki i kalendarze o charakterze informacyjnym. W tym „Obiżnyku” podano także dane historyczne, które zainteresują naszą młodzież do dalszego i głębszego jej poznawania.
Hałyna Horbań – zastępca dyrektora Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. I. Franki podkreśliła, że „Proświta” w przeszłości i obecnie wiele robi dla jednoczenia ludzi wokół siebie. Właśnie tym zajmują się pracownicy biblioteki. W „Obiżnyku” zebrano głębokie badania historii naszej „Proświty”, o ludziach, którzy zajmowali się i zajmują oświeceniem oraz wspierają to, co ukraińskie. Ci ludzie są zapaleni ogniem ukraińskości. Przekonanie – Ukraina ponad wszystko. W „Obiżnyku” odzwierciedlono przeszłość i teraźniejszość.
Swoimi wrażeniami o wydaniu podzieliła się sekretarz odpowiedzialna MO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Natalia Synycia, dla której ten „Obiżnyk” był i jest wszystkim. To był jej pomysł, to ona chodziła po archiwach zbierać dane, a pomagała wcielać te pomysły w życie jej córka Diana Howera. Ciekawie i z natchnieniem wystąpił także redaktor techniczny, sekretarz odpowiedzialny, zastępca przewodniczącego obwodowej „Proświty” Mychajło Siczka. O współpracy z bibliotekami placówek oświatowych miasta (a jest ich 49) oraz bezpłatnym przekazaniu im niniejszego „Obiżnyka Proświty” opowiedziała konsultantka Departamentu Edukacji i Nauki Ulana Czuprunowa. A poetka Lesia Henyk poinformowała o tym, że departament kultury zapewnił „Obiżnykiem Proświty” wszystkie biblioteki naszej wspólnoty terytorialnej (miasto Iwano-Frankiwsk i 18 wsi mają ponad 30 bibliotek).
Wszystkie wystąpienia przeplatane były programem koncertowym z udziałem licealistów liceum nr 1: Diany Krotenko, Sofii Drin, Sofii Kajuk, Wiktorii Lesiuk, Diany Darwaj, Kateryny Dwirnyk, Inny Rohożynskiej oraz lekarki Lilii Hural, co było szczególnie wzruszające.
Albumy ze zdjęciami oraz oprawione roczniki czasopism proświtiańskich „Słowo Proświty” i „Hałyćka Proświta” w widocznym miejscu na sali oraz fotografie działalności przeszłości i teraźniejszości „Proświty” przepływały na ekranie dla obecnych. Byli to przewodniczący oddziałów i bibliotekarze, którzy wcześniej otrzymali bezpłatnie „Obiżnyk Proświty” (1877–2022), a także dyrektorzy, zastępcy dyrektorów i uczniowie liceów oraz studenci uczelni wyższych Iwano-Frankiwska i proświtianie.
9 listopada, w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, o godzinie 15:00 rozpocznie się 22. Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka, którego organizatorami są Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy oraz Fundacja Charytatywna „Liga Ukraińskich Mecenasów”.
Uroczysta ceremonia otwarcia tego już legendarnego turnieju językowego odbędzie się w pałacach metropolitalnych Sofii Kijowskiej, z uwzględnieniem obecnych wymogów kwarantanny.
Wśród tych, którzy tego dnia przemówią do uczestników konkursu, są: Wira Rohowa, wiceminister edukacji i nauki Ukrainy; Wołodymyr Zahorij, prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów; Hanna Malar, wiceminister obrony Ukrainy; Ołeksandr Ohorodnijczuk, członek Ligi Ukraińskich Mecenasów; Pawło Hrycenko, przewodniczący jury konkursu, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; Taras Kremiń, Pełnomocnik ds. Ochrony Języka Państwowego, a także studenci i przedstawiciele wyższych uczelni wojskowych. Ceremonia otwarcia konkursu będzie transmitowana online na kanale YouTube Ministerstwa Obrony Ukrainy. Biuro prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów
Tłumaczenie maszynowe
Za szarymi dniami powszednimi „czerwonych” progów pandemii prześwituje światło odległych (sprzed ponad stu lat) wydarzeń październikowo-listopadowych, które kładły fundament naszej Państwowości, torowały drogę do ogłoszenia Niepodległości i Ogólnoukraińskiego referendum 1 grudnia. Krajowa przestrzeń informacyjna, zaśmiecona wszelkiego rodzaju niepotrzebnymi rzeczami w rodzaju tego, czy do oczekiwanego politycznego nowotworu (oczywiście złośliwego) Razumkowa przystanie grupa Gordona-Komarowskiego, nie zawsze jest w stanie reagować na podobne daty. Jednak one zawsze były, są i będą we wspomnieniach ukraińskości. Dlatego warto chronić przez stulecia wiekopomne dokonania naszych sławnych przodków – działaczy państwowych i politycznych, wojowników, artystów, oświeceniowców, twórców i bojowników, którzy w niełatwych czasach mężnie i godnie utwierdzali ideę narodową, którą, jak testament, stworzył i pobłogosławił Szewczenko – „Swoją Ukrainę kochajcie!”. Georgij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. Taki bieg myśli towarzyszy nam, gdy wspominamy wydarzenia tamtych jesiennych dni 1918 roku, przede wszystkim 1 i 3 listopada we Lwowie i Czerniowcach. Musimy o tym wiedzieć, ponieważ są one na wieki wplecione w soborny wieniec Ukraińskiej Państwowości. Dzisiaj istnieje szczególne społeczne zapotrzebowanie, by mówić, naświetlać, propagować życiotwórczość i szlachetność czynu tych, którzy wiarą i prawdą służyli narodowej Idei. Przecież prawda jest w tym, że bezsensownie politycy zaczynają historię narodowo-państwowego budowania Ukrainy od siebie, dla siebie, pod siebie. Ponieważ podstawy państwowości były wywalczane przez wiele pokoleń na wszystkich ukraińskich ziemiach. Właśnie te listopadowe dni świadczą o tamtych burzliwych czasach, kiedy w krótkiej historycznej chwili udało się zmaterializować wielką ideę narodowej Wolności, Państwowości. Narodowo-wyzwoleńcze ruchy na zachodnioukraińskich terenach (Galicja, Bukowina, Wołyń, Zakarpacie) wpisane są sławną stroną w tworzenie ukraińskiej państwowości, utwierdzając soborność i suwerenność wiekami dzielonego przez obcych narodu. Właśnie wtedy na sesji austriackiego parlamentu (4 października 1918 r.) Ukrainiec S. Wityk oświadczył niesłychane jak na tamte czasy słowa, że „…Ukraiński naród żąda dla swojego narodowego życia między wolnymi państwami Europy połączenia wszystkich ukraińskich obwodów w Jedno samodzielne republikańskie państwo, które stanie się niezależne od wszystkich sąsiednich państw”. Oczywiście, że ze strony przywódców ówczesnej ukraińskiej Reprezentacji Parlamentarnej, zwłaszcza J. Petruszewicza, K. Łewyckiego, były pewne nadzieje na uzyskanie państwowości z rąk austriackiej władzy, tworząc „związek narodów”. Austriacka orientacja części ukraińskich polityków w rzeczywistości bardzo szkodziła sprawie tworzenia państwowej samodzielności. Przecież inne narody (Niemcy, Węgrzy, południowi Słowianie, Włosi, Rumuni…) nie łudziły się co do zdolności Austro-Węgier do decydowania o ich państwowym losie. Dlatego polityczne ukraińskie kierownictwo zaczęło coraz bardziej skłaniać się ku alternatywnej koncepcji „zjednoczenia zachodnioukraińskich ziem z Naddnieprzem”. A dlatego już wtedy ten sam Petruszewicz oświadczył o „najświętszym dla nas prawie do zjednoczenia wszystkich ukraińskich ziem w samodzielne ukraińskie państwo…”. Z politycznej trybuny wyrażano niedopuszczalność złączenia z Polską, „oświadczając, że nasza droga nie prowadzi do Warszawy, ale do Kijowa i musi podnieść swój okrzyk zjednoczenia wszystkich ukraińskich ziem w samodzielnym ukraińskim państwie” (K. Łewycki). Właśnie ta wielka idea skłoniła ówczesnych politycznych przywódców do zwołania 19 października przedstawicielskiego zgromadzenia z ukraińskich ziem Austro-Węgier i utworzenia Ukraińskiej Rady Narodowej. Składała się ona z delegatów-Ukraińców w austriackim parlamencie, galicyjskich i bukowińskich sejmów, narodowych partii politycznych Galicji i Bukowiny. Jej historyczne znaczenie polegało przede wszystkim na tym, że Rada (69 delegatów) ogłosiła powstanie Ukraińskiego państwa, uformowanego z ukraińskich ziem Austro-Węgier. I oraz II artykuł tego brzemiennego w skutki dokumentu ogłaszały, że „Wschodnia Galicja z graniczną linią Sanu z włączeniem Łemkowszczyzny, północno-zachodnia Bukowina z miastami Czerniowce, Storożyniec i Sereth oraz ukraiński pas północno-wschodnich Węgier – tworzy jednolite ukraińskie terytorium i ukonstytuowuje się jako ukraińskie państwo”. Chociaż głosy o natychmiastowym zjednoczeniu zachodnioukraińskich ziem z Wielką Ukrainą nie uzyskały wtedy większości. Procesarskie iluzje, austrofilskie nastroje wciąż tliły się w politycznym kierownictwie. Prawda, w narodowym środowisku uformowało się wojskowe skrzydło (CWK) na czele z D. Witowskim, aktywnym nacjonalistą-samostijnikiem, który miał wielki autorytet wśród wojskowych. Możliwe, że właśnie dzięki niemu i jego współpracownikom Lwów rankiem 1 listopada zajaśniał niebiesko-żółtymi flagami, mimo że agonizujące imperium w osobie namiestnika von Huyna ostrzegło ukraińskich przedstawicieli, że wyszkolone niemieckie i węgierskie jednostki wojskowe „zduszą przejaw buntu we Lwowie”. Tym bardziej, że Polacy, wspierani przez USA i Ententę, oświadczyli o przejściu Galicji pod polskie zarządzenie. Już 2-3 listopada planowano zbrojne wystąpienie Polaków. Dlatego, kiedy oddajemy należne Petruszewiczowi, Łewyckiemu, Cehelskiemu, Hołubowiczowi i innym ówczesnym kierownikom UNR, to nie zapominajmy, że decydującą rolę odegrali starszyzna USS, Ukraińska Generalna Komenda na czele z D. Witowskim, S. Horukiem, którzy wydali rozkazy wojskowym przejąć władzę w terenie. Przed tym Witowski oświadczył Łewyckiemu, że sprawę należy załatwić tylko koniecznie teraz, bo jeśli w nocy nie weźmiemy Lwowa, to jutro wezmą go Polacy.
Otóż rano 1 listopada Lwów obudził się pod ukraińską władzą Rady Narodowej. Na ratuszu powiewała niebiesko-żółta flaga, podniesiona przez 17-letniego Stepana Pańkiwskiego. To zaiste legendarna postać, którą powinni znać w nowoczesnym środowisku młodzieżowym, w szkołach, liceach, gimnazjach, uniwersytetach. Członek Płastu, tajnej „Drahomanowskiej organizacji młodzieży”, żołnierz (od 16 roku życia) Ukraińskich Strzelców Siczowych, porucznik Ukraińskiej Armii Halickiej, który zginął w wieku 19 lat za Ukrainę, walcząc z Polakami. Sławna jest również jego rodzina, która poświęciła swoje życie sprawie ukraińskiej. Ojciec – jeden z założycieli naukowego Towarzystwa im. T. Szewczenki, a młodszy brat – przewodniczący rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie, kierował ukraińskimi towarzystwami studenckimi w Pradze, był zastępcą W. Kubijowycza, członkiem rządu J. Stećki. Tymczasem społeczeństwo wie, jak zaznaczył w zeszłym tygodniu profesor Uniwersytetu Czerniowieckiego J. Makar, o Kosmodiemianskiej, której imieniem nadal nazywa się ulice ukraińskich miast. Dlatego niech podobny absurd nie staje się przeszkodą dla naszej pamięci narodowej. Przypomnijmy, kiedy wojsko narodowe bez strat opanowało Lwów, a zastępca namiestnika cesarskiego W. Decykewycz przekazał władzę w imieniu Austrii Ukraińskiej Radzie Narodowej. A stało się to możliwe tylko dzięki tym znanym i nieznanym ukraińskim bojownikom o wolność swojego narodu. Tego samego dnia pojawiły się odezwy, w których zaznaczano, że „Wolą narodu ukraińskiego utworzyło się na ukraińskich ziemiach byłej monarchii austro-węgierskiej Państwo Ukraińskie… Narodzie Ukraiński! Od dzisiaj jesteś gospodarzem swojej ziemi, wolnym obywatelem Państwa Ukraińskiego”. Zgodnie z rozkazem Centralnego Komitetu Wojskowego 1 listopada Ukraińcom przekazano władzę bez znacznego oporu w większości miast i wsi Galicji. A na Bukowinie walkę przejął Ukraiński Komitet Krajowy, kierowany przez O. Popowycza, który 25 października (3 listopada) postanowił zwołać wiec Ukraińców. Jednak 27 października na zgromadzeniu krajowym Rumunów oświadczono, że Bukowina jest „ziemią rumuńską” i ma zostać połączona z Banatem i Siedmiogrodem, całkowicie ignorując historyczne prawa Ukraińców. Chociaż według spisu z 1910 roku na całej Bukowinie (Południowej i Północnej) mieszkało 38% Ukraińców, 34% Rumunów, 13% Żydów, 8% Niemców, 5% Polaków, 1,3% Węgrów, a także niewielka liczba Czechów, Słowaków, Ormian, staroobrzędowców, Romów i in. Warto oddać sprawiedliwość ukraińskim studentom Uniwersytetu Czerniowieckiego, którzy od razu 28 października w Domu Narodowym w Czerniowcach przyjęli rezolucję o poparciu idei założenia Państwa Ukraińskiego z ukraińskich ziem Austro-Węgier i jej zjednoczenia w jednym suwerennym Państwie – Ukrainie, ostro potępiając przy tym dążenia rumuńskich przywódców, w szczególności rumuńskiego duchowieństwa, do zagarnięcia ukraińskich ziem. Bardzo ważne były punkty 5 i 6 rezolucji, w których studenci „wzywają całą ukraińską inteligencję i świadome chłopstwo do jak najszybszego organizowania ukraińskich sił” oraz wzywają Ukraińską Radę Narodową do podjęcia „najbardziej zdecydowanych kroków w sprawie przeniesienia wszystkich kadr pułków ukraińskich na terytorium państwa ukraińskiego”. Godnym przykładem stała się postawa Ukraińskiego duchowieństwa prawosławnego Bukowiny – przyjmując ważną rezolucję na swoim trzecim zjeździe, popierając „jednomyślnie” zjednoczenie wszystkich ukraińskich ziem w jedno państwo ukraińskie, ukraińskie duchowieństwo poparło Ukraińską Radę Narodową jako najwyższą organizację i władzę Ukraińców, potępiło zakusy na ukraińskie ziemie ze strony Rumunów, uroczyście oświadczając, że „będzie wszystkimi swoimi siłami bronić ukraińskich wsi i okolic Bukowiny i w żaden sposób nie zgodzi się na przyłączenie ukraińskiej części do państwa rumuńskiego”. Wreszcie w 4 punkcie rezolucji zjazdu została wyrażona dość patriotyczna postawa ukraińskich księży, którzy „zobowiązują się brać czynny i żywy udział w organizowaniu bukowińskiego narodu ukraińskiego w jego zmaganiach wyzwoleńczych”. 1 listopada opublikowano apel delegacji bukowińskiej Ukraińskiej Rady Narodowej do ukraińskiej ludności kraju o wzięcie udziału w Wiecu Ogólnonarodowym 3 listopada, twardo określając stanowisko, że „żadnego Siedmiogrodu nie znamy i nie chcemy znać. Naszą matką jest nasza Ukraina! Ukraińska ziemia dla ukraińskiego chłopa!.. Nasza władza będzie ludowa. To osiągniemy na swojej ziemi. Swoimi głosami, a nie cudzymi…”. A nauczycielstwo powiatu zastawnieńskiego, popierając proklamację niepodległego państwa ukraińskiego, wyraziło zdecydowany protest przeciwko „zakusom czy to Rumunów, czy to Polaków, na jakąkolwiek część ukraińskiego terytorium, postanowiło dobrowolnie opodatkować się na zebranie funduszu obrony narodowej”. 3 listopada 1918 roku wielotysięczny wiec oświadczył, że „naród ukraiński cudzego nie pragnie, ale swojej ojczystej ziemi będzie bronić do ostatka… Wiec pragnie przyłączenia austriackiej części ukraińskiej ziemi do Ukrainy”. Jednak tak się nie stało. Polacy i Rumuni, mając swoje państwa, zdołali ponownie zniewolić ukraińskie ziemie. Walka trwała. Potwierdzeniem tego jest odezwa („Z chaty do chaty – z rąk do rąk”, grudzień 1921 r.) delegacji bukowińskiej Ukraińskiej Rady Narodowej z podpisem jej przewodniczącego I. Semaki z wymownym szewczenkowskim wezwaniem „Wstawajcie, kajdany porwijcie!”. Zwracając się do Narodu Ukraińskiego Bukowiny, ogłaszano, że rumuński najeźdźca zaczął systematycznie niszczyć cały Twój dorobek narodowy i kulturalny, Twój Ukraiński Kościół Prawosławny zamienił na rumuński. Twoje szkoły średnie zniszczył, szkoły ludowe zrumunizował, Twoim dzieciom nie pozwala uczyć się w ojczystym języku ukraińskim, najlepszych Twoich Synów i Córki albo wygnał z Ojczystego Kraju, albo męczy po więzieniach… Pamiętaj, że walka o wolność jest święta, że za swój krok będziesz odpowiadać przed historią. Twoje sławne czyny albo marność osądzą przyszłe pokolenia. „Przekładając” wydarzenia sprzed stu lat na współczesny język ukraińskich realiów, uświadamiasz sobie znaczenie dla czasów obecnych lekcji przeszłości. Nie tylko trzeba je wspominać, pamiętać, ale i wiele się uczyć. Bo nie można nie zachwycać się ideałami i czynem bezpaństwowych Ukraińców, którzy, nie mając żadnego wewnętrznego ani zewnętrznego wsparcia politycznego i militarnego, ofiarnie wywalczali niepodległą, zjednoczoną, soborną Ukrainę. Jakie lekcje mamy przyswoić z ruchów narodowowyzwoleńczych czasów ukraińskiej walki 1917–1921 lat? Najpierw. Udowodniły one życiodajną prawdę, że najwyższą wartością bytu Narodu jest WOLNOŚĆ; że Człowiek, Naród mogą być niewolnikami, nie będąc w kajdanach, i mogą być wolni nawet będąc zakutymi. Tych ideałów ogólnoludzkich postępowa warstwa ukraińska przestrzegała w najtrudniejszych okresach bytu narodu. Ich istotę w swoim czasie uzasadnił znany ukraiński oświeceniowiec-pedagog H. Waszczenko. „Naród – pisał on – szanując swoją godność narodową i broniąc swojej niepodległości państwowej, nie ma prawa w jakiejkolwiek formie zniewalać innych narodów”. Tę uniwersalną wartość zawsze święcie wyznawaliśmy, jednak, niestety, bardzo często ta humanitarna etyka nie otrzymywała (i nie otrzymuje) wzajemności.
Po drugie. Nigdy, pod żadnym pozorem nie należy „przyzwyczajać” Ukraińców, że na ich ziemi mogą panować „lepsze” (zamiast „gorszych”) obce państwa czy imperia. Ponieważ idealizacja „bardziej liberalnych” okupacji jest trucizną dla świadomości narodowej i zgubą dla państwowości.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
listopada 1918 roku we Lwowie, Stanisławowie, Tarnopolu, Borysławiu, Złoczowie, Sokalu, a nawet w Przemyślu, dzięki zdecydowanym działaniom ukraińskich dowódców i żołnierzy ustanowiono władzę ukraińską. Listopadowy Czyn. Rewolucja poruczników i chorążych na czele z setnikiem Dmytrem Witowskim. Jego imię we Lwowie nosi ulica, przy której znajduje się obwodowy Zarząd SBU – niech jego imię budzi grozę w naszych wrogach i nadzieję w naszych sercach, tak jak budziło wtedy, jesienią 1918 r. Witowski nie dożył do Golgoty swojej armii – rozbił się latem 1919 roku samolotem, wracając z Paryskiej konferencji pokojowej z pustymi rękami – bez pokoju i wsparcia zbrojnego. Wszystko tak, jak teraz. Wspomnijmy go dzisiaj. A także – porucznika Ilka Cokana, porucznika Martynecia, porucznika Palijiwa, porucznika Bubelę, chorążego Ohonowskiego oraz 17-letniego Stepana Pańkiwskiego, który po raz pierwszy podniósł na lwowskim Ratuszu naszą flagę państwową. Dzięki nim Lwów po dziś dzień jest nasz. Po dziś dzień i na wieki. Ukraińsko-polski front, który powstał jako ciągła 10-kilometrowa linia orientacyjnie 4 listopada 1918 roku, nie zmieniał się przez kolejne dwa tygodnie i rozcinał miasto na dwie nierówne części: Polacy zajęli zachodnią część miasta z głównym dworcem kolejowym, Ukraińcy trzymali pod kontrolą centralną i wschodnią część z Wysokim Zamkiem, miejską Cytadelą oraz dworcem Podzamcze. W stolicy młodej ZURL mieszkało prawie 200 tys. osób, przy czym Ukraińców wśród nich, w wyniku imperialnej polityki kolonizacji, było nie więcej niż jedna czwarta, podczas gdy Polacy przeważali nad nimi prawie dwukrotnie. Mózg ukraińskiego wojska, który mieścił się w „Domu Narodowym”, przeżył poważny kryzys już drugiego dnia poważnych walk: okazało się, że ponad połowa ukraińskich strzelców po triumfalnym Listopadowym zrywie po prostu rozeszła się do domów! Oczekując przybycia głównej siły uderzeniowej – legionu USS z Czerniowiec, który docierał koleją trzy dni z przygodami – ukraińskie dowództwo traciło cenny czas, licząc na profesjonalizm i zahartowanie w bojach. Podczas gdy Polacy, przeważający liczebnie nad Ukraińcami, postawili na masową mobilizację ochotników, motywowanych szowinistycznym nacjonalizmem, którzy uważali Ukraińców za naród gorszy i słabo rozwinięty. W rezultacie w kolejnych dniach do Lwowa rzeczywiście przybyło 1500 strzelców siczowych. Za to Polacy zmobilizowali do swoich oddziałów 4000 bojowników, nie ra-
Tłumaczenie maszynowe
Po trzecie. Godne czyny, poświęcenia, oddanie ukraińskiej idei, które przejawiali wojskowi, studenci, nauczyciele, duchowieństwo, inteligencja, lud pracujący w czasach ukraińskiej rewolucji dla „osiągnięcia świętej woli – wolności – narodowego ideału: zjednoczenia z całym Wielkim Ukraińskim Narodem”, są godnym przykładem dla obecnego pokolenia i muszą stać się podstawą wychowania Narodu. Po czwarte. Należy nieustannie pokazywać społeczeństwu, że na tym szlachetnym tle patriotycznego czynu haniebnymi i antypaństwowymi są działania dzisiejszego zmoskwicyzowanego duchowieństwa, które służy nie swojemu narodowi, a kremlowskiej mamonie; części inteligencji, która wprost i pośrednio, lecz zawsze gorliwie, obsługuje ideologię ruskiego miru; tych wojskowych, którzy na początku wojny rosyjsko-ukraińskiej zdradzili Ukrainę; tych polityków, którzy obecnie z satanistyczną obsesją, zaciekle nienawidząc wszystkiego, co ukraińskie, wypraszają łaskę u Moskali za swoją sprzedajność. Po piąte. Oczywiste jest, że wydarzenia „listopadowego czynu” są pouczającą lekcją także dla sił patriotycznych w ukraińskim środowisku politycznym i społecznym. Bo rzucone hasło jedności dla wielkiego celu – tworzenia sobornego Państwa Ukraińskiego – skłania do konsolidacji ukraińskości, nie doprowadzając jej rozbicia przez interesowne partyjki („do myszy”), do stanu, w którym pojawia się bezalternatywne wyjście – pójść na służbę do oligarchów. Dlatego Naród obdarzony jest prawem zapytać o następujące kwestie: Jeśli wtedy Ukraińcom udało się w nadzwyczaj niesprzyjających warunkach stworzyć Ukraińską Radę Narodową z ukraińskich sił patriotycznych, to kto i co teraz jest przeszkodą dla tworzenia podobnej i bardzo potrzebnej instytucji?! Komu lepiej dogadywać się z obcymi, moskalofilami, nuworyszami, aniżeli ze swoimi? Kto w rzeczywistości zarządza tymi nieukraińskimi „niesolidarnymi” procesami, które są poza interesami narodowymi? Dlaczego bezsensowne siedzenie w parlamencie (i nie tylko), wyniosły wodzizm i głupi honor stały się fetyszem oraz samocelami wielu „ura-patriotycznych” głosicieli? Dlaczego poszczególni „wodzowie” cały czas usiłują okupować ideę narodową, stając się zatorami w ukraińskim krwiobiegu narodowym? Po szóste. Nadchodzi czas Prawdy. Wszystkim warto zapamiętywać wypowiedziane sto lat temu przez ukraińskich przywódców walk wyzwoleńczych – „za swój krok odpowiesz przed historią”. Po siódme. Tak, historia może uczyć, ale nie umie wybaczać. Doświadczenie, wywalczone przez naszych poprzedników w zwycięskiej walce o wolną i niepodległą Ukrainę, jest dla nas wielką życiową nauką. I trzeba w pełni skorzystać z tego daru losu, aby ostatecznie uwolnić Ukraińską Duszę i Państwo od zewnętrznych i wewnętrznych łańcuchów, pełnym głosem oznajmiając Światu to, co powiedzieli nasi ojcowie, że „cudzego nie pragniemy, ale swojej ojczystej ziemi będziemy bronić do ostatka”. chując istniejące zbrojne podziemie i wolontariuszy-cywilów! W tej sytuacji nie wytrzymał napięcia psychicznego i podał się do dymisji ukraiński dowódca, 31-letni Dmytro Witowski. Jego następcą został były dowódca strzelecki, 36-letni pułkownik Hryć Kossak, który kierował walkami o miasto przez trzy dni (od 5 do 8 listopada); zmienić go musiał podpułkownik Hnat Stefaniv (32 lata), który pełnił obowiązki dowódcy przez cały czas, jaki pozostał do odwrotu Ukraińców z miasta 21 listopada. Dalej łamana linia starcia dwóch żywiołów narodowych prowadzi nas trasą: ul. Teatralna – ul. Kopernika – Cytadela – ul. Doroszenki – park Iwana Franki – ul. Gródecka – ul. Szewczenki – Janowska rogatka. Właśnie tutaj znajdowały się kluczowe punkty oporu centrum administracyjnego Lwowa, o które toczyły się krwawe walki w ponure listopadowe dni 1918 roku: budynek Poczty Głównej i telegrafu, biblioteka imienia Stefanyka (wówczas Ossolińskich), koszary i bastiony byłego austro-węgierskiego 30. pułku piechoty, budynek Sejmu Galicyjskiego (parlamentu regionalnego, obecnie – Uniwersytet imienia Franki), Dyrekcja Kolei, koszary artyleryjskie, komisariat policji oraz koszary żandarmerii austriackiej. Park imienia Franki był areną jednej z największych bitew czasu generalnej polskiej ofensywy na centrum Lwowa, która rozwinęła się 9 listopada 1918 roku, kiedy próba szturmu Sejmu Galicyjskiego została pewnie odparta przez Ukraińców, a kilkuset polskich bojowników pozostało na improwizowanym cmentarzu żołnierskim między drzewami. Wtedy też rozgorzały walki o opanowanie koszar artyleryjskich imienia Ferdynanda na głównej arterii transportowej Lwowa – ulicy Gródeckiej, gdzie intensywność ukraińskiego oporu osiągała poziom współczesnych walk o lotnisko w Doniecku, a budynki pozostały pod ukraińską kontrolą, pomimo ognia artylerii, podpaleń i prób wysadzenia ścian materiałami wybuchowymi. Aktywne wsparcie ukraińskim obrońcom Lwowa zapewniała artyleria w postaci kilku baterii haubic, rozmieszczonych na dominujących wysokościach na Cytadeli i Wysokim Zamku, które były aktywnie bombardowane przez Polaków z powietrza (zdobytymi austro-węgierskimi aeroplanami na lotnisku wojskowym Lewandówka). Prowadzenie walk w mieście dla Ukraińców było utrudnione przez słabą znajomość ulicznych labiryntów, w których Polacy czuli się jak w domu, za to, kiedy front przeszedł w stan pozycyjny, walki o opanowanie poszczególnych budynków i barykad pokazały pełną przewagę Ukraińców w walce bliskiej i wręcz. Ostatecznie wszystko rozstrzygnęło przybycie zewnętrznej pomocy. Jeśli na ratunek towarzyszom-Galicjanom do Lwowa przyjechało z Wielkiej Ukrainy 50 bojowników pod dowództwem 25-letniego absolwenta Odeskiej Szkoły Chorążych Andrija Dołuda (którzy fantastycznie sprawdzili się w walkach w rejonie dzisiejszego centrum handlowego „Forum”), to w składzie polskiej kolumny z Przemyśla przebiło się ponad 1000 bojowników. Stosunek sił ostatecznie zmienił się nie na naszą korzyść: prawie 5500 Polaków przeciwko 3300 Ukraińcom. Udana polska ofensywa na południowej flance frontu 20 listopada 1918 roku zakończyła się przełamaniem ukraińskiej obrony i rozkazem dowództwa o odwrocie Ukraińców z miasta – krwawe walki uliczne przerodziły się w wyczerpujące półroczne oblężenie. Centralny sektor ukraińskiej obrony wytrzymał nawet w tym krytycznym momencie, dlatego rozkaz wysadzenia składów z amunicją i wycofania się z miasta przyjęto tu nie tylko bez entuzjazmu, ale nawet wyrażano opinie, by rozstrzelać jego inicjatorów w ramach profilaktyki. Obrońcy twierdzy Cytadela, biblioteki Ossolińskich, budynków poczty i parlamentu, koszar artyleryjskich, banku austro-węgierskiego i żandarmerii na zawsze wpisali swoje imiona w księgę czynów bohaterskich wojska ukraińskiego. Przy tym u nas przyjęto politycznie poprawnie milczeć na temat ciekawego faktu: w listopadzie 1918 roku (i do marca 1919 r.) Szefem Sztabu Generalnego polskich Sił Zbrojnych był generał major Stanisław Szeptycki (1867–1950), rodzony brat Metropolity UGKC Andrzeja Szeptyckiego. A zatem miał bezpośredni związek z realizacją polskiej agresji zbrojnej przeciwko ZURL.
Ukraińskich obrońców miasta pochowano na polach panteonu strzeleckiego Cmentarza Janowskiego, zbudowanego w 1934 roku według projektu uczestników działań wojennych – strzelca siczowego Lewka Łepkiego oraz oficera petlurowskiego Petra Chołodnego – gdzie w okresie międzywojennym polska policja regularnie aresztowała ukraińskich weteranów i młodzież, którzy czcili czyn strzelców Witowskiego. W latach 70. XX wieku memoriał Ukraińskiej Armii Halickiej został zniszczony przez władze radzieckie, z trudem odnowiony w połowie lat 90., i nawet teraz wymaga dodatkowej rekonstrukcji oraz zagospodarowania, ponieważ wygląda zbyt skromnie na tle pompatycznego polskiego memoriału na Łyczakowie. Niedaleko stąd wieczny spoczynek znaleźli generał-czetar Myron Tarnawski, dowódca Drugiego Korpusu Armii Halickiej w legendarnej ofensywie czortkowskiej, kiedy haliczanie kontrnatarciem odrzucili Polaków na zachód od Tarnopola, a później głównodowodzący UAH w marszu na Kijów i Odessę latem 1919 roku. Za decyzję o rozpoczęciu rozmów pokojowych z denikinowcami podczas katastrofalnej epidemii tyfusu, gdy w brygadach UAH pozostało po 200–300 bagnetów, Tarnawski na żądanie Petlury był sądzony przez trybunał wojskowy w Winnicy. I uniewinniony. Obok śpią i śnią dziwne sny o wymarzonej Niepodległej bojownicy OUN Biłas i Danyłyszyn, którzy sprawnie likwidowali deputowanych polskiego parlamentu okupacyjnego, oraz brat ostatniego dowódcy UPA Iłłarij Kuk, przywódca OUN na Złoczowszczyźnie, powieszony przez Polaków w 1938 roku w więzieniu „Brygidki”, i były adiutant Petlury, starszyna do zadań specjalnych Wasyl Beń, który po 1920 roku pracował jako dyrektor we lwowskiej szkole imienia Szaszkiewicza, a w 1941 roku został rozstrzelany przez czekistów w więzieniu NKWD na Łąckiego, i młody profesor-nacjonalista z Politechniki Lwowskiej Andrij Pjasecki, minister leśnictwa w rządzie Stećki w 1941 roku, zamęczony przez gestapowców, i wywiadowczyni-nielegałka UWO, łączniczka Konowalca Olha Basarab, zatłuczona przez polskich policjantów po trzydniowych torturach w komisariacie przy ul. Jachowicza (obecnie akademika Kuczera, gdzie znajduje się szewczenkowski komisariat rejonowy) 13 lutego 1924 roku, i pierwszy premier rządu Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej Kost Łewycki, który pracował w Tarnopolu po zajęciu Lwowa przez Polaków i stracił stanowisko za sprzedaż ropy za granicę, oraz łemkowski poeta-geniusz Bohdan-Ihor Antonycz… W latach 60.–70. XX wieku władza radziecka zburzyła doszczętnie memoriały strzeleckie na cmentarzach Janowskim i Łyczakowskim, a odłamkami potłuczonych kamiennych krzyży wybrukowano jezdnię ulicy Suworowa (obecnie Sacharowa) oraz chodniki, a z góry zalano asfaltem. W 1990 roku, kopiąc rów pod wodociąg na rogu ulic Suworowa, Kulykiwskiej i Bojkiwskiej, robotnicy odkryli i wydobyli na powierzchnię kilka nagrobków, na których zachowały się wyraźne napisy z nazwiskami poległych. Na zewnątrz bujnym kwiatem kwitła pieriestrojka i wyczuwało się niepodległość, dlatego rezonans był kolosalny; robotnicy ciężarówką wywieźli nagrobki do Instytutu Nauk Społecznych AN USRR, a po odnowieniu memoriału Janowskiego z potłuczonych krzyży na żelaznych łańcuchach zrobiono kompozycję pamiątkową, aby przypomnieć, jak okupanci walczyli z umarłymi. Nawiasem mówiąc, setki potłuczonych krzyży strzeleckich do dziś znajdują się pod asfaltem ulicy Sacharowa.
Tłumaczenie maszynowe
Ihor ZOC, dziennikarz, obwód doniecki. Polityka państwowa w dziedzinie języka zawsze wywoływała na Wschodzie burzliwe emocje i spory, a jednocześnie w pamięci zachowało się niemało zabawnych i pouczających historii, związanych z odrodzeniem języka ukraińskiego na Doniecczyźnie przed rozpoczęciem działań wojennych w 2014 roku. Oto niektóre z nich. Od początku lat 90. przy Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej działała komisja ds. kontroli wdrażania języka ukraińskiego w różne sfery życia. Komisja nie miała uprawnień poza doradczymi, pogody, jak to się mówi, nie robiła, jednak dla mnie osobiście była jeszcze jednym sposobem na promowanie rodzinnej gazety „Donecczyna”. Tak więc, na jednym z posiedzeń występował Wołodymyr Husak, dyrektor kliniki, chirurg i działający poseł rady obwodowej. Ten charyzmatyczny doktor lubił wygłaszać przemówienia i do każdej sytuacji miał swoją życiową historię. Oto i tym razem, jakby usprawiedliwiając swoje wystąpienie zwykłym dla siebie językiem rosyjskim, Husak zauważył, że językiem trzeba władać tak, aby się z ciebie nie śmiano. I dalej opowiedział o przypadku znanego biznesmena Ihora Markułowa, który jeszcze w 1991 roku stworzył Partię Liberalną, a po pewnym czasie tajemniczo zniknął. Ale przedtem Markułow trafił do kręgu zbliżonych do Łeonida Krawczuka i nawet otrzymał odpowiedni dokument. Oto jak opowiada o tym Husak: – Jakoś z rektorem Wołodymyrem Szewczenkiem (ponad 20 lat kierował DonNU i obwodową „Proświtą” – I. Z.) pijemy kawę. Nagle do gabinetu wdziera się Ihor Markułow i niemal od progu oświadcza, trzymając w ręku legitymację: – Możecie mnie pozdrowić – ja zdrajca prezydenta!.. Niema scena. Pierwszy odezwał się Szewczenko: – Jaki jeszcze zdrajca? – Patrzcie! Markułow pokazał legitymację pozaetatowego doradcy Prezydenta Ukrainy, a Szewczenko potem długo i emocjonalnie wyjaśniał nowo objawionemu pomocnikowi władzy, na czym polega różnica między doradcą a zdrajcą. Jeszcze kiedy z Doniecka do Kijowa kursowały pociągi, a deputowani ludowi nie gardzili nimi jeździć, moja żona wybrała się w podróż służbową do stolicy i z dziennikarskiego przyzwyczajenia rozgadała się z mężczyzną z sąsiedniego przedziału. Ten okazał się deputowanym Rady Najwyższej z ramienia komunistów i rozmawiał po rosyjsku. Na pożegnanie życzyła słudze narodu szczęśliwej drogi i dodała, że przy okazji się zobaczymy. I jakież było zdziwienie Natalki, gdy z sąsiedniego przedziału usłyszała: „Wrode normalnaja, no za czto niehodnikom obozwała?”. A to z usłyszanego w najsłynniejszej na początek lat 2000. ukraińskiej szkole w Doniecku. Młodziutka nauczycielka, której zapewne dokuczali nastolatkowie, emocjonalnie zwraca się do sprzątaczki: „Widziałyście? Widziałyście?”. Na co ta ostatnia, nie mniej emocjonalnie odpowiada: „Jesli ja baczіło, znaczіt ty czuczіeło”. W czasach radzieckiego zastoju przyszło mi popracować w Krasnoarmijskiej gazecie miejsko-rejonowej „Majak”, która wydawana była w języku ukraińskim, a po rosyjsku drukowano w niej tylko wiersze. Miejscowe czasopismo, jak to wtedy bywało, opowiadało o sukcesach we wszystkich sferach, w szczególności w branży węglowej. Jakoś z jednej kopalni, zdaje się „Centralnej”, telefonuje partyjny organizator i pyta: „Oto napisaliście o naszych sukcesach pod tytułem „Szachtarska zwytiaha” (Górnicze zwycięstwo/dzielność), a to skąd nas wyciągnęli, my zawsze w przodownikach?”. Wyjaśniliśmy, że zwytiaha – to dzielność, chwalebne słowo. Dla siebie wyciągnęliśmy wniosek – pisać trzeba prościej i bardziej zrozumiale. Ukraińskie korzenie u rosyjskojęzycznych doniecczan wypływały w najbardziej nieoczekiwanych sytuacjach. Oto kulejąca babcia, sąsiadka z wieżowca, w najbliższym sklepie spożywczym, gdzie przeważnie zaopatrują się miejscowi, zatrzymawszy wzrok na półkach, nagle z ironią wydaje z siebie: „Dybljus ja na nebo ta j dumku hadaju…”. No oczywiście, wysokie jak niebo ceny miała na myśli babcia, która zapewne nie wie, że autorem skrzydlatych słów jest urodzony w Słowiańsku poeta-romantyk Mychajło Petrenko, ale z tymi słowami przeszła przez życie. Żałuję teraz, że nie porozmawiałem z nią, typową przedstawicielką ukraińskiego Donbasu. Przypomniał mi się doniecczanin Wiktor, w przeszłości sportowiec, doborował się do mistrza, a potem poszedł do kopalni – za pieniądze i emeryturę, właściwie jak wszyscy, romantyków tam nie było. Radosny jakiś. A-a… „Szachtar” wygrał, domyślam się. „Ty co, nie oglądałeś? – pyta, wpatrując się we mnie cygańskimi oczami. – Motuzka taką piłkę położył”. – „Jaki Motuzka?” – dziwię się, w drużynie niby nie ma takiego. „Motuzka – to my tak Matuzalema nazywamy”, – wyjaśnia Wiktor mi i znowu się uśmiecha. I tutaj już ja cieszę się z pomysłowości doniecczan, którzy brazylijskiego legionistę zamienili w ukraińskiego zawadiakę, w sensie bombardiera. Było to lat piętnaście temu. Językowy format w państwie dyktowała władza centralna i to szczególnie przejawiało się podczas roboczych wyjazdów kierowników państwa w obwód. A to już odległa historia. Szefa Donieckiej ODA w 1997 roku przyjechał przedstawiać premier Pawło Łazarenko. Po tym, jak w wielkiej sali posiedzeń rady obwodowej Janukowycz otrzymał legitymację, dziennikarze poszli za szefem rządu, żeby otrzymać jakiś komentarz, bo konferencja prasowa nie była przewidziana. Łazarenko, najwyraźniej, chciał uniknąć jakichkolwiek pytań i poprowadzono go do wind. Napięte oczekiwanie garnuszka z mlekiem, które kwaśnieje. Dzisiaj babcia zbierze śmietankę, odtopi, i ja będę ubijać masło. A z kwaśnego mleka mama czy babcia odtopią twaróg. Twarogiem (ros. tworogom) nikt go we wsi nie nazywał, w odróżnieniu od połtawskich sprzedawców. Oto tak dziesięciolecia zrusyfikowania odbiły się i na tym, że nasz mięciutki, smaczny, delikatny syr (twaróg) u surżykomownych mieszkańców Połtawy stał się jakimś rogatym tworem – tworogom… Ale dość o „rogatym” syrze. Porozmawiajmy jeszcze o „rogatych” pracownikach w przychodniach połtawskich szpitali. Hanna ANTYPOWYCZ (DENYSKO), zasłużona dziennikarka Ukrainy, m. Połtawa. Kto nędzną duszę ma, to taki sam u niego język. Łesia Ukrainka. Nie płaczmy, a działajmy! Na początek – jeden punkt artykułu 30: Językiem obsługi konsumentów na Ukrainie jest język państwowy. Zatem, jeśli kupujący, odwiedzający zwrócił się do sprzedawcy, menedżera, pracownika atelier czy jakiegokolwiek innego zakładu w języku ukraińskim, powinni mu odpowiedzieć po ukraińsku. Doświadczenie świadczy, że lepiej ten wymóg wykonują w supermarketach, a nie w małych sklepach. Oto przykład. Mój dobry znajomy, śpiewak i poeta, połtawianin Jurij Trejhel wszedł do sklepiku na Ałmaznym, zwrócił się do sprzedawczyni po ukraińsku. Ona odpowiedziała po rosyjsku. On wyjaśnia jej wymogi artykułu 30 Ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Pani, czy raczej jaśnie pani, odpowiada, że żadnej Ustawy ona nie zna, a robi to, co jej nakazuje właściciel, i w ogóle, niech kupujący idzie i szuka „odpowiedniego sklepu, gdzie obsługują po ukraińsku”.
Ostatnio Jurij Trejhel opowiedział o nowej przygodzie z naruszycielami artykułu 30. Dzwoni on rano 21 października do rejestracji przychodni 4. szpitala miejskiego przy ulicy Żelaznej 17. Odpowiedziano mu w języku rosyjskim. Poprosił o rozmowę z nim po ukraińsku, jak nakazuje ustawa. Pani, a dokładniej gospoża, kontynuuje mówienie w języku okupanta. Pan Jurij nalega na swoje ustawowe prawo. I słyszy w odpowiedzi: „A wam szto, ot etowo liegcze staniet?”. Stałoby się, bez wątpienia. Bo byłoby poczucie, że żyje w tym wolnym państwie prawa Ukrainie, za które przez stulecia Ukraińcy złożyli miliony istnień, za które i on z żoną Nadią (Królestwo Niebieskie jej jasnej duszy!) stali na połtawskim Majdanie podczas Rewolucji Godności (Jurija Trejhela wtedy „stróże prawa” aresztowali). Pan Jurij zadzwonił do mnie, poprosił o znalezienie w Internecie telefonu do kierownictwa kliniki, bo sam dopiero wracał z pracy po nocnej zmianie. Okazało się to niełatwym zadaniem. Zazwyczaj wystarczy nacisnąć „Kontakty” – i ma się telefon do sekretariatu kierownika placówki, jego zastępców, kierowników oddziałów. Tutaj jeden telefon nie działał, pod drugim odesłali mnie precz, bo to był szpital, a nie przychodnia… Dopóki szukałam potrzebnej informacji, zobaczyłam opinie o pracy rejestracji przychodni 4. szpitala. „Dlaczego w waszej kli-
Tłumaczenie maszynowe
16 stycznia 2021 roku weszła w życie artykuł 30 ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako języka państwowego”, której podstawowym wymogiem jest używanie języka ukraińskiego podczas obsługi konsumentów. Te normy dotyczą wszystkich obywateli i podmiotów gospodarczych. Rzadko bywam w sklepach, dlatego przez pewien czas nie zastanawiałam się nad tym, jak wykonuje się ten artykuł ustawy, czy wszyscy, których to dotyczy, o nim wiedzą. Ale coraz częściej od znajomych, przyjaciół, krewnych słyszę opowieści o chamskim traktowaniu ze strony niektórych sprzedawców i pracowników innych sfer usług wobec tych, którzy proszą, by mówili po ukraińsku. Dlatego piszę ten artykuł, aby obywatele wiedzieli, jaki powinien być algorytm działań w takich przypadkach.
Pan Jurij to człowiek wytrwały, takiego ignorowania ustawy nigdy nie zostawia bez należytej reakcji. Na szczęście inni pracownicy sklepików tej sieci okazali się bardziej zorientowani prawnie i tolerancyjni, i rozmowa z nimi pozostawiła u niego przyjemne wrażenie. Ogólnie rzecz biorąc, to, by ustawa była wykonywana, bardzo wiele zależy od nas, obywateli mówiących po ukraińsku. Jeśli będziemy milcząco znosić jej łamanie, zwykle połączone jeszcze z chamstwem lub drwinami, i wychodzić ze sklepu, łapiąc się za serce lub przeklinając cały świat, a potem nic nie będziemy robić, to język państwowy w obsłudze będzie się umacniał bardzo długo. Dlatego nie płaczmy, lecz działajmy!
Algorytm działań w przypadku naruszenia artykułu 30. Najpierw trzeba złożyć skargę – ustnie, telefonicznie, pisemnie lub e-mailem – do administracji instytucji, organizacji, sklepu albo sieci, do której należy placówka. Mój syn Taras, na przykład, spotkał się z tym, że sprzedawczyni ruchomej kawiarni w Kijowie odmówiła obsłużenia go po ukraińsku. Zadzwonił do kierownictwa sieci – i na tym się skończyło… Jeśli jednak kierownictwo sklepu okazało się równie bezczelne jak sprzedawczyni czy kasjerka, a naruszenia trwają, należy zgłosić je Pełnomocnikowi ds. ochrony języka państwowego Tarasowi Kremeniowi: listownie na adres 01001 Kijów, zaułek Muzealny, 12, lub na adres e-mail, a najlepiej wejść na stronę Pełnomocnika mova-ombudsman.gov.ua, kliknąć „Kontakty”, następnie „Skarga elektroniczna”, i pojawi się formularz, w którym będzie można opisać wszystko, z czym się zetknęliście.
Zwarożyły się surżykiem… Pewnego razu weszłam do sklepiku przy centralnym targowisku w Połtawie. Poprosiłam o kilogram sera kwasomlecznego. Sprzedawczyni rozmawiała ze mną po ukraińsku, zważyła ser. Wtem jej koleżanka, która stała za ladą z boku, krzyknęła do mnie: „Ser kwasomleczny to twaróg!” – „Pani, twaróg to po rosyjsku, a pani jest zobowiązana rozmawiać ze mną po ukraińsku. Zresztą w waszym cenniku ten towar nazywa się »ser kwasomleczny«” – próbowałam uspokoić sprzedawczynię, zwarożoną surżykiem. Ale ona się nie uspokajała. A mnie przypomniała się rodzinna chata w kozackiej Zahrunowce na Zińkowszczyźnie, małej wsi, gdzie chowano i język, i tradycje. Ranek, mama krząta się przy piecu, a na ławie stoją gle-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przerwała replika działaczki Proświty Marii Olijnyk: “A dlaczego to premier nie przemawiał po ukraińsku?”. Niema scena. Premier zdrętwiał, a Janukowycz udawał, że go to nie dotyczy. I już nurkując w windę, niby do nikogo się nie zwracając, Łazarenko rzucił po ukraińsku: “Premier każdemu dogadzać nie będzie…”. Przypomina się, jak przed wyścigiem prezydenckim w 1999 roku Leonid Kuczma przyjechał do Doniecka i nas, miejscowych dziennikarzy, zaproszono na spotkanie z gwarantem do studia telewizyjnego, oczywiście nie na żywo. Przed samym początkiem zarejestrowałem niemal niezauważalny dla obecnych epizod. Leonid Danyłowycz, wygodniej układając się w fotelu, kilka słów powiedział po ukraińsku, ale na kilka sekund przed włączeniem rzecznik prasowy Ołeksandr Martynenko cicho, lecz wyraźnie wyszeptał swojemu szefowi: “Goworim na russkom”. Prezydent posłuchał swojego podwładnego, chociaż było widać, że sam jest nastawiony na rozmowę po ukraińsku, z którym przez pięć lat prezydentury się zżył. Dokładnie tak, jak ówczesna głowa państwa, dostosowywali się do donbaskiego elektoratu i inni politycy, którzy przyjeżdżali, by “usłyszeć Donbas” i podczas wyborów zebrać jakąś cząstkę głosów. Z oboma zadaniami radzili sobie kiepsko. Jeszcze jeden przypadek, który wywołuje uśmiech, związany jest z używaniem słów-pasożytów. Wiadomo, że Kuczma często powtarzał w rozmowie “tak skazat”. I oto urzędniczka ze stolicy przyjemnie ucieszyła nas żywym ukraińskim i jednocześnie zszokowała frazą “jak to mówią”, która raz po raz wyskakiwała z jej przemowy zupełnie nie na miejscu. Było to, zdaje się, w 2000 roku, w donieckim centrum Ekspodonbas podczas otwarcia wystawy książki. Przedstawicielka władzy centralnej, otwierając wystawę, powiedziała, że w Doniecku szanują książkę i dzisiaj o tym była rozmowa z przewodniczącym obwodowej administracji państwowej, “jak to mówią”, Janukowyczem… Uczestnicy uroczystości udawali, że nic szczególnego się nie stało, a pani dalej wystrzeliwała tym “jak to mówią”... Rysunki niezapomnianego donieckiego artysty-karykaturzysty Mykoły Kapusty (z archiwum autora) niczy często są chamscy w rejestracji?” – pyta jeden obywatel. “Takich trzeba zwalniać, znudziły się ich kwaśne miny”, – komentuje inny. “Nie mogę dodzwonić się do rejestracji lekarzy rodzinnych od ósmej rano. Teraz jest jedenasta. I to nie pierwszy raz”, – oto takiej treści opinie, negatywnych w dniu mojego zgłoszenia na stronie było aż 72. Ocenili pracę przychodni tak: 58% – strasznie, 4% – źle, 12% – nieźle, 12% – dobrze, 15% – wyśmienicie. Wygląda na to, że ignorowanie Ustawy, chamstwo i znęcanie się nad pacjentami, owo “A wam szto, ot etowo liegcze staniet?” stały się firmowym stylem pracy 4. przychodni, przede wszystkim jej rejestracji. A rejestracja – to przecież twarz kliniki, od jej pracowników w dużej mierze zależy autorytet placówki, wygoda i zdrowie pacjentów – i fizyczne, i duchowe. …Kiedy w sklepie, kawiarni, na rynku, w przychodni cham lub chamka oświadczają, że im “prawo nie pisane” i będą mówić, jak przywykli, warto im przypomnieć, jak ludowa mądrość traktuje tych, którzy ignorują prawo. Ukraińskie przysłowie daje im dokładną definicję: “Głupim prawo nie jest pisane”. Jaki stan języka, taki i los narodu. Ołeś Honczar zostawił nam mądre wskazanie: “Język – to los naszego narodu i on zależy od tego, jak gorliwie my wszyscy będziemy pielęgnować go”. A jeszcze pamiętajmy słowa Wasyla Zacharczenki: “Ojczysty język dany jest narodowi przez Boga, obcy – przez ludzi, przynoszą go na ostrzu wrogich włóczni”. Dzisiaj, kiedy wrogie włócznie putlerowskiej Moskowii znów krwawią ciało Ukrainy, kiedy w walce o prawo Ukraińców do wolności, niepodległego państwa i samego naszego i naszych potomków życia na Ziemi giną najlepsi synowie narodu, nie mamy prawa milcząco znosić podstępów tych, którym prawo nie jest pisane. Więc niech, jak powiedział w “Wiecznym rewolucjoniście” Iwan Franko, “Siła rodzi się i zapał // Nie płakać, a zdobywać // Choć synom, jak nie sobie, // Lepszy los w walce”.
Tłumaczenie maszynowe
Trudno byłoby przecenić zainteresowanie mieszkańców Równego – literatów, całej społeczności Proświty i zwykłych czytelników – prezentacją książki wspomnień rodaka, która odbyła się niedawno w Równem. Co więcej, w przestronnej sali biblioteki obwodowej przedstawili ją, wraz z gospodynią panią Walentyną Jaroszczuk, przewodniczący rady obwodowej Serhij Kondraczuk, deputowana ludowa Ukrainy Sofija Fedyna oraz doborowe grono tutejszej inteligencji. Ale jak można było wątpić w to, że dla wszystkich chętnych wołynian tych niezwykle ciekawych wspomnień Artysty nie wystarczy?! Teatr jednego aktora, zapoczątkowany przez Swiatosława Maksymczuka jeszcze ponad pół wieku temu, jest jedyny w swoim rodzaju. Mając w repertuarze deklamatorskim wspaniałe utwory Hryhorija Skoworody, Tarasa Szewczenki, Iwana Kotlarewskiego, Łesi Ukrainki, Stepana Rudanśkiego i wielu innych klasyków literatury ukraińskiej, z oddaniem zanurzył się w dramatyczny świat bohaterów Iwana Franki. Tak rodziły się niezapomniane monospektakle “Mojżesz”, “Pogrzeb”, które po prostu wstrząsnęły niezwykle wyrazistym, dynamicznym wykonaniem i aktualnością rozwiniętych panoram historycznych. Maksymczukowi udało się tak bardzo zbliżyć do publiczności, że niemal każdy z obecnych mimowolnie poczuł osobistą odpowiedzialność za los Ukrainy. Pojawienie się artystycznie dojrzałej, celowej osobowości, która niosła społeczeństwu idee narodowej samoświadomości, w czasach radzieckich uważano za niebezpieczne... Można więc tylko wyobrażać sobie, jakie kłopoty musiał pokonywać aktor, aby nie zapędzić się w ślepy zaułek czysto scenicznej degradacji, nie rozczarować się powołaniem, zapowiedzianym przez Frankę. Ale aktor nie byłby Maksymczukiem, gdyby poddał się na łaskę uzurpatorów ideologii “wszeludzkiego braterstwa”! Przez wszystkie te lata celowo i wytrwale doskonalił kunszt scenicznego przeobrażenia, opanowywał kolosalne dziedzictwo twórczości ludowej, wzbogacał repertuar dorobkiem mistrzów pięknego pisarstwa. Dlatego też sławi się, natchnienie brzmi jego patriotyczne słowo po obu stronach Atlantyku! Można opowiedzieć niemało pouczających, tragicznych i śmiesznych epizodów, obrazowo i mistrzowsko przedstawionych we wspomnieniach, jednak zatrzymam się na jednym, charakterystycznym dla epoki sprzed niemal pół wieku. “W 20-tych dniach listopada wezwał mnie na rozmowę dyrektor teatru i zapoznał z listem, który nadszedł z podpisem sekretarza komitetu partyjnego instytutu fizyko-mechanicznego W. Hordijenką, i zaproponował napisanie wyjaśnienia. Oczywiście, takie wyjaśnienie napisałem. Lecz tego okazało się mało... Prawdziwe święto przychodzi do człowieka tylko po trudach sprawiedliwych. Tak było, dlatego też musi tak być, jeśli uważamy naszą twórczą pracę za szczerą modlitwę. Chociaż dość często można usłyszeć: “I co z tej modlitwy? Co ona daje?!”. Albo jeszcze jakiś mędrek podsunie: “Aha! Strzelają do siebie i bardzo się modlą, żeby trafić...”. Ale przecież jeden celuje, broniąc swojej ziemi przed napastnikiem! Natomiast ten drugi może modlić się tylko do Zła. Czyż komuś wolno tego nie rozumieć?! Zwłaszcza, jeśli bierzesz się za pracę ze słowem. A z drugiej strony, czyż naprawdę tak ciężko pojąć dzisiaj, co stałoby się z ludzkością, gdyby ludzie nie znali modlitwy?! To znaczy, po prostu nie umieliby serdecznie rozmawiać z Panem Bogiem lub Matką Boską?! Czy ocalałaby w wojnach nasza planeta? Czy zachowałoby się na niej życie?! Przecież jesteśmy stworzeni “na obraz i podobieństwo...”, odpowiedzialni za Wszechświat. Ludowy artysta Ukrainy Swiatosław Maksymczuk najszczerzej modli się Słowem już ponad 60 lat, uświadamiając sobie swoje powołanie właśnie w służbie prawdzie historycznej i sztuce komunikacji ze słuchaczami. To o nim wybitny poeta i dyplomata, Bohater Ukrainy Dmytro Pawłyczko powiedział: “Uważam, że Swiatosław Maksymczuk jest teatrem, ale jest on także pamięcią literatury ukraińskiej. Jestem frankoznawcą, ale kiedy nasłuchałem się Swiatosława Maksymczuka, do pewnego stopnia współautora wielkiej poezji, sam zaczynałem czytać na nowo poematy Iwana Franki, poematy “Kaukaz” i “Maria” Tarasa Szewczenki”. Lecz oto teatr i pamięć literatury w osobie Swiatosława Maksymczuka podarował ukraińskiemu czytelnikowi, przy szlachetnym wsparciu “Wydawnictwa Starego Lwa”, elegancką książkę “Mozaika wspomnień”. “Książka wspomnień od ludowego artysty Ukrainy Swiatosława Maksymczuka, mistrza czytania artystycznego, aktora teatru imienia M. Zańkowieckiej we Lwowie – czytamy w adnotacji – mozaikowo odzwierciedla życiową i sceniczną drogę kształtowania się artysty, hartowanie Słowa wielkiej literatury poprzez jego niebagatelny wpływ na słuchacza; pokazuje proces formowania się jego narodowej i obywatelskiej świadomości w kręgu znanych przedstawicieli ruchu szestdziesiątników...”. do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician: 1. Mowczan Pawło Mychajłowycz, Hołota Lubow Wasyliwna — 7400 hrywien. 2. Kowtun Ołena Jurijiwna — 300 hrywien. 3. Matijuk Ołeh Heorhijowycz — 200 hrywien. 4. Iluszuk Hryhorij Jakowycz — 200 hrywien. 5. Hanuszewycz Ludmyła Witalijiwna — 1000 hrywien. 6. Werczyk Antonina Wołodymyriwna — 200 hrywien. 7. Starjuk N. W. — 500 hrywien.
się za mało. 30 listopada zbiera się otwarte zebranie partyjne teatru im. M. Zańkowieckiej, bo nie byłem członkiem KPZR. Na tym zebraniu rozpatrują moją „polityczną niedojrzałość i nieumiejętność orientowania się w sytuacji”. Znamienne, że Maksymczuk podaje obok i protokół zebrania, i wystąpienia kolegów, a kończy epizod propozycją: „Otrzymawszy do ręki ten dokument z Państwowego Archiwum Obwodu Lwowskiego, przeczytałem go wiele razy, a ponieważ nie wszystko zostało zapisane, co mówili ci, którzy występowali, pozwolę sobie z pamięci zrobić małą rekonstrukcję poszczególnych wystąpień. Bo te momenty zapadły w mojej pamięci na zawsze”... Rekonstrukcja wiele wyjaśnia. Ale o tym wszystkim najpełniej opowie książka wspomnieniowa artysty ludowego. Więc nie przegapcie okazji, by ją nabyć! Czy na występach w Edmonton (Kanada), czy podróżując z Detroit do Chicago (USA), Swiatosław zawsze czuł nad sobą gwiazdę godności narodowej, którą zapalił mu Iwan Franko. Właśnie ona nie pozwalała (i nie pozwala, jak wyznaje autor we wspomnieniach) upaść na twórczej drodze. Co prawda, w niedoścignionym zakresie repertuaru aktora pełnokrwiście bije żywe słowo takich tytanów ducha, jak Wasyl Stefanyk i Wołodymyr Samijłenko, Wasyl Barka i Jewhen Małaniuk, Heinrich Heine i Jewhen Płużnyk, Iwan Switłyczny i Wasyl Symonenko, Lina Kostenko i Dmytro Pawłyczko oraz wielu innych krajowych i zagranicznych twórców. Kiedy nie można było chodzić do ludzi ani z Wasylem Symonenką, ani z Liną Kostenko, Maksymczuk wychodził z „Moim Dagestanem” Rasula Gamzatowa – po ukraińsku, rzecz jasna. I wtedy śmiał się z biurokratycznego partyjnego potworstwa Abutalib, i uparcie czekał na stosowną okazję na szewczenkowski „Kaukaz”... Zrealizowana ponad dwadzieścia pięć lat temu przez lwowskie studio telewizyjne inscenizacja poematu I. Franki „Pogrzeb” (reżyser W. Hrebennikow) stała się swoistym kamieniem milowym w twórczym życiu Mistrza. A później, idąc za wymogiem czasu, studio telewizyjne „Mist” nakręciło film wideo według poematu I. Franki „Mojżesz” (reżyser W. Myroniuk) oraz film wideo według poematu J. Płużnyka „Galileusz” (reżyser Nela Pasichnyk). Zatem jest co wspominać ulubieńcowi słuchaczy słowa artystycznego! Jest przed czym i uprzejmie ostrzec młode pokolenie. „Mozaiką wspomnień”, właśnie zaprezentowaną w przepełnionej sali Rówieńskiej Biblioteki Obwodowej, artysta ludowy Ukrainy Swiatosław Maksymczuk kontynuuje swoją drogę pewnej, zwycięskiej walki o Prawdę i Piękno, o pełną moc ukraińskiej sztuki słowa, powołanej, by bronić „tych małych niewolników niemych”..., – podkreśliła deputowana ludowa Sofija Fedyna. Jak bardzo radośnie zaświadczyła pani Wałentyna Jaroszczuk, cierpliwie oczekujemy na drugi tom jasnych, cudownie poruszających wspomnień Maksymczuka. Przecież tak życiodajnej, prawdziwej literatury bardzo, bardzo brakuje naszym średnim czytelnikom. Na zakończenie tej literaturoznawczej opowieści – moja akrobalada, podarowana Swiatosławowi Maksymczukowi na dzień jego mężnego 85-lecia: Dzisiaj Świat w m n i e na dłoni – On niby jabłko, co czeka na swego zjadacza. Z n a m, że nie wszyscy się ze mną zgadzają Lecz nie zachwieje miłością ta nieuznawalność. Ojciec Niebieski wszystko nam dał dla szczęścia. Siebie, jako Syna, Zapowiedział na p r ó b ę. Tylko nie skłoniła się ludzkość do komunii, A zgrzeszyła! Panie, przebacz... W moim sercu – j a b ł k o, jak s ł o w o. Mnie przeznaczono zbratać Ducha i Świat. Ale wstrętna bezbożnictwa oszczerstwo Katrupi d u s z e jeszcze od dziecięcych lat. Sumieniu przeciwstawiwszy bezwiarę, Patrz, jak imperialnie wgryzło się zmierzch! Artyście nie trzeba ł a ż y pozłoty Coraz bardziej obrzydliwej w moskiewskiej marności. U nas cel: p i ę k n e m zetrzeć z ł o, Które pasie Świat ignorancji grymasem. Wiktor HRABOWSKI Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – za pewnym „wsparciem” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa – to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia się przez płatnika tak, aby podać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: Zwrócenie
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pod Paryżem strzegą pamięci o rodzinie Orlików. Ależ to w Paryżu! A u nas inaczej… Historyczna nazwa najstarszego kozackiego osiedla Orłyk przy ujściu Bohu i Synuchy została uduszona totalitarną rosyjską nazwą Pierwomajsk…”. Protestem przeciwko nadaniu w ostatnich latach istnienia radzieckiego imperium jednej z ulic Mikołajowa nazwiska rosyjskiego księcia, według którego planu w 1775 roku zniszczono Sicz Zaporoską, brzmią wersy wiersza “Ulica Potiomkinowska”: Radujcie się, potomkowie rycerzy-siczowców! Imperialnemu orłowi krzyczcie “Wiwat!” Idzie po Mikołajowie Potiomkin – Przypudrowany i dwuduszny kat. Tu on kozactwo gnał w rolników, Pod cieniem dwugłowego Przyrastał imperium rosyjskie – “Gdzie ja stąpiłem, tam ruska ziemia”. Wiwat Potiomkinowi! Ziemiactwo głośniej! Toż to on imię wasze zadeptał. I “waszą” wam historię on pisze I dzisiaj, małorosyjski zarządca… Bojczenko z dumą nazywał Mikołajowszczyznę ojczyzną ukraińskiego teatru. Opowiada w utworze poetyckim “Wieś Kamianokostuwate” o tym, że “tutaj urodzili się Panas Saksahanski i Mykoła Sadowski – koryfeusze ukraińskiego teatru”. Piątego grudnia 2010 roku mieszkańcy Mikołajowa po raz ostatni spotkali się z wybitną osobistością – W. P. Bojczenką – w filii nr 18 Mikołajowskiej Obwodowej Biblioteki imienia M. Kropywnyckiego, zorganizowanej przez Witowskie ukraińskie towarzystwo przy bezpośrednim wsparciu niestrudzonej Olgi Iwaniwny Jasko, kierowniczki biblioteki. Na pamiątkę tego spotkania pozostały książki i bezcenne fotografie. Są one ostatnimi za życia, jak i ostatni publiczny występ wielkiego Ukraińca i poety… W jednym z ostatnich wierszy Wałerija Bojczenki, który poświęcił Ołehowi Olżyczowi, brzmią wersy: Rodacy moi Ukraińcy, mój niezwyciężony narodzie! Mnie rozszarpała nienawiść, niech wam zajaśnieje miłość – Miłość do Ukrainy-matki, która wyżej ponad wszystkie wygody, Która równa tylko wolności – woli bez przedmów. dwóch). Przykro, że nikomu z nich nie podarował żadnej książki. Nawet wspomniał o zaproszeniu jego żony i jego córki na półtorej godziny przed rozpoczęciem prezentacji (chociaż wiedział, że są poza granicami miasta). Z pięciu członków rodziny Wołodymyra Opanasowycza tylko dwoje zostało uhonorowanych podarowanymi książkami. Co prawda, pewną liczbę egzemplarzy otrzymały niektóre biblioteki i szkoły. Jednak pan Kłymczuk na ostatniej stronie książki podał swój adres elektroniczny z propozycją dla hurtowych nabywców na swoją korzyść. Przykro, że tak się stało. Ponieważ Wołodymyr Opanasowycz zawsze darował swoje książki bibliotekom i szkołom, i nigdy nie przyszłoby mu do głowy zajmować się książkową komercją. Mam prawo twierdzić to z pełną odpowiedzialnością jako jego wieloletnia uczennica, która dobrze znała swojego mentora. W podobnej sytuacji wobec jego kolegów nie milczałby... W jednym ze swoich wywiadów zapytałam Wołodymyra Opanasowycza: “Jakie cechy najbardziej cenisz?” Odpowiedział: “Ludzkie podejście, pryncypialność, uczciwość i pracowitość”. “A jakie jest twoje największe marzenie?” “Pokój, zgoda i rozkwit na Ukrainie!” Nie powiedział, że jemu ze skaleczoną nogą bardzo przydałby się samochód. Nie powiedział o swoich planach twórczych, które marzy zrealizować. To dlatego, że jego marzenie, jak i życie, są nierozerwalnie związane z Ukrainą. Nie akceptował grafomanów. Prawie w każdym z jego zbiorów publicystycznych są artykuły, w których wyśmiewa i krytykuje takich “pisarzy”. Nie lubił wielomówności i cenił lakoniczność. Dlatego niektóre wersy z jego utworów już same w sobie są aforyzmami: “Ukraiński pisarz w polityce jest już przez to, że jest ukraiński” albo “Wstańcie, sędziowie! Świadkowie idą!”. Wołodymyrowi Iwanciwi udało się powrócić nie tylko deszczem, który poi ziemię, aby na niej wyrastały ziarna talentów jego uczniów, ale i promieniem, który ogrzewa ciepłem, aby oni wzrastali i dawali szczodre owoce twórczości.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeh MATIUK, honorowy pracownik transportu morskiego i rzecznego Ukrainy, członek Proświty, m. Mikołajów. W centralnej bibliotece miejskiej im. M. Kropywnyckiego wiosną tego roku członkowie Proświty z Mikołajowa świętowali 80. rocznicę urodzin Wałerija Petrowycza Bojczenki – przewodniczącego obwodowej „Proświty”, poety, tłumacza, krajoznawcy, kierownika obwodowej organizacji wspólnoty pisarskiej, a zarazem skromnego, inteligentnego człowieka o jasnej postawie obywatelskiej. Poznałem przewodniczącego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. H. Szewczenki Wałerija Bojczenkę w 1989 roku w sali obwodowego związku pisarzy, gdzie zebrali się przedstawiciele ukraińskiej społeczności miasta, nieobojętni obywatele, członkowie miejskich i obwodowych Towarzystw Języka Ukraińskiego im. T. H. Szewczenki (później „Proświty”). W sali – jego wieloletni współpracownicy: zastępca przewodniczącego Towarzystwa Wasyl Slipeć, inżynier ds. projektowania turbin w organizacji projektowej „Zoria-Maszprojekt”; Wiktor Spycia – przewodniczący komórki Proświty w zakładzie „Ocean”; radny miejski Borys Moroz; wykładowca i dyrygent Omelan Szpaczynski; aktor Mykoła Jewtuszenko; przewodniczący mikołajowskiego „Memoriału” Jurij Zajcew; robotnik zakładów turbinowych S. Wdowycia; małżeństwo Kiperów, Raisa Szpak, Wiktor Andriewski, Ołeksandr Małycki, Mykoła Zawhorodnij, Nadija Ohrenycz. Jako niepodważalny autorytet Wałerij Petrowycz miał swój udział w początkach praktycznie wszystkich organizacji społecznych obwodu mikołajowskiego. Bojczenko był jednym z założycieli Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy w obwodzie mikołajowskim. Założyciel odrodzonej mikołajowskiej „Proświty”, członek zarządu Mikołajowskiego oddziału Ukraińskiego Funduszu Kultury, współprzewodniczący towarzystwa „Zielony Świat”, brał udział w zakładaniu towarzystwa Memoriał, kongresu ukraińskiej inteligencji oraz szeregu innych organizacji. Przez dwa lata prowadził w telewizji autorski program „Podstawy”. Laureat wielu nagród literackich. Tłumaczył wielkiego amerykańskiego poetę Roberta Frosta, utwory staroceltyckich poetów i nowoangielskich klasyków „nowej fali” S. Plath, D. Thomasa, powieść Roberta Louisa Stevensona „Wrak”, opowiadanie amerykańskiego pisarza-kowboja Willa Jamesa „Dymek”. Dla większości miejscowych krajoznawców Bojczenko stał się dobrym redaktorem ich książek. Był obecny wszędzie: na obchodach Dni Sławy Kozackiej w 1991 roku, podczas prezentacji świeżo wydanego dwutomowego dzieła O. Olesia, zapraszał na posiedzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego nietuzinkowe osobistości z wykładami, stał w szeregu obok wojsko- Taina BRATCZENKO, m. Biała Cerkiew. Niektórzy uważają, że nie ma ludzi niezastąpionych. Ale Wołodymyr Iwanciw całym swoim życiem obala ten pogląd. Choć nie ma go z nami już trzeci rok, Wołodymyra Opanasowycza pamiętają członkowie Proświty, pisarze, mieszkańcy miasta Białej Cerkwi. Nie bez powodu przecież jego – poetę i publicystę, krytyka literackiego i krajoznawcę, działacza społecznego i redaktora, mentora wielu pisarzy i wieloletniego szefa miejsko-rejonowego zjednoczenia WUT „Proświta” uhonorowano tytułem „Honorowy Obywatel Miasta”. Nie bez powodu, gdy zachorował, do szpitala codziennie przychodzili do niego członkowie Proświty, pisarze, dziennikarze, pracownicy biblioteki, nauczyciele, dawni koledzy z zakładów pracy oraz wojskowi. Życie jego było nasycone, nawet przesycone, gdyż zawsze stawiał sobie wyższe zadania i zawsze realizował to, co zamierzył. Ale niestety nie dożył wydania swojej ostatniej książki „Smak wody, albo Bóg nie próżniak”. *** Jego twórczość to różnorodne gatunkowo i tematycznie książki: zbiory poetyckie, almanachy literackie, materiały dokumentalne, zbiory wierszy poetów słowiańskich, które przetłumaczył na ukraiński, analityczne i krytyczne artykuły literackie, a także historyczne i krajoznawcze. Jego artykuły z zakresu językoznawstwa są naukowo uzasadnione i interesujące dla każdego czytelnika. Jako publicysta na każde wydarzenie w kraju i życiu narodu, polityczne, kulturalne czy religijne, reagował płomiennymi wersami, które nikogo nie mogły pozostawić obojętnym. Nie bez powodu za dokumentalny zbiór materiałów „Hołokist” został uhonorowany miejską nagrodą literacko-artystyczną im. I. Neczuja-Łewyckiego. Jest autorem prawie trzydziestu książek, różnorodnych gatunkowo i współczesnych. A jeśli przeliczyć książki wszystkich naszych pisarzy, które redagował, to w bibliotece nie wystarczyłoby dla nich nawet kilku półek.
Siedzą od lewej do prawej: Ołeksandr Stachorśkyj, z zawodu inżynier szkutnik; inżynier konstruktor Ołeh Matijuk; Wałerij Bojczenko; inżynier konstruktor zakładu „Okean” Mykoła Matwijiw; Łewko Ołeszczuk; stoją od lewej do prawej: dziennikarz Jurij Olijnykow, Wiktor Mnych, obecnie przewodniczący Witowśkiego ukraińskiego Towarzystwa; nauczycielka języka ukraińskiego i literatury Tamara Bojko; główny inżynier ekonomista zakładu „Okean” Heorhij Sawczenko, małżeństwo: Lidija Matijuk – nauczycielka Mikołajowskiej szkoły ogólnokształcącej nr 1 imienia Ołeha Olżycza oraz Mykoła Matijuk – dyrektor tej szkoły; aktywistka wspólnoty cerkiewnej Patriarchatu Kijowskiego Ludmyła Zabijaka; przewodniczący Mikołajowskiego obwodowego zjednoczenia „Proświta” Ihor Marcinkowśkyj; Olha Jaśko; pracownik kultury Serhij Szewczenko w lutym 1992 roku przy składaniu przysięgi na wierność narodowi ukraińskiemu przez dziesiątkę młodych mikołajowian, przy przyjmowaniu apeli w obronie języka ojczystego do różnych instancji, podczas pracy nad proświtańską gazetą „Arkasinśka wułycia” w instytucie doskonalenia nauczycieli. Przypominam, pod koniec lat 80. – na początku lat 90. XX wieku W. P. Bojczenko spotykał się ze studentami ówczesnej Mikołajowskiej filii Kijowskiego instytutu kultury. W szczególności opowiadał o Łeonidzie Kyselowie. W uciszonej sali Wałerij Petrowycz cytował wersy młodego poety o wdzięcznej miłości do ukraińskiej ziemi, do języka i pieśni narodu, który jest tu od wieków. Bojczenko aktywnie wspierał odrodzenie ruchu ekologicznego, rozumiejąc wielką szkodę wynikającą z przewozów i przeładunków luzem w otwartych wagonach siarki oraz surowców mineralnych w nowym porcie przedsiębiorstwa „Nika-Tera”, od kilometrowych marsjańskich stawów – wysypisk odpadów glinowego chemicznego zakładu rosyjskiego magnata Deripaski na miejscu rozkopanego scytyjskiego kurhanu i zniszczonych pozostałości szańców wycofujących się wojsk szwedzkich oraz oddziałów kozackich Iwana Mazepy. Wałerij Petrowycz nie akceptował działań nomenklatury, komunistycznej i współczesnej władzy, skierowanych na poniżanie, niwelowanie i wypieranie języka ukraińskiego. Wymownie powiedział o tym w wierszu „Rusyfikacja”: Na niebie chór – światów koloratura! Sołowiecki nóż tkwi we mnie. O moja rozstrzelana kulturo, Jakżeś ty nie umarła przy ścianie? Oto znów moja dusza zawyła, Rozpaczą dusza zalana po brzegi. Na barkach leży niedźwiedzia siła – Kierownicza, prowadząca w śmierć. Wałerij Petrowycz w książce „Mykołajiwszczyna w istoriji Ukrajiny” pisze: „…Miasteczko i lotnisko Orne szczyciło się umiejętnością wyczuwania psychologii ludzi. A o tych zdolnościach świadczą jego trafne charakterystyki niektórych białocerkiewskich pisarzy. O Wiktorze Minjajle: „On jeden z tych, którzy w warunkach bezpaństwowości obronili i zachowali jądro naszej kultury”. O Andriju Hudymie: „Wyznaczającą cechą twórczości pisarza jest ludowość”. O Halynie Newinczanej: „Nie ma zagadki talentu, jest wieczna zagadka miłości. Pejzaże w książkach napisane ręką artysty”. O Petrze Rozwozczyku: „Do literatury przyszedł świadomy swojego źródła i przeznaczenia”. O nich oraz innych kolegach po piórze, o procesie literackim w naszym mieście, o stosunku do języka i naszych narodowych bohaterów można przeczytać w ostatniej książce autora „Smak wody, abo Boh ne pustomołot”. Ujrzała ona świat dzięki mecenasom: kierownikowi miejskiego wydziału oświaty Jurijowi Petrykowi i dyrektorowi gimnazjum nr 1 Borysowi Smutkowi. Przykro, że wydawca Kostiantyn Kłymczuk, którego pracę hojnie sfinansowali wspomniani wielbiciele twórczości Wołodymyra Iwanciwa, nie zaprosił na prezentację prawie nikogo z dziesięciu białocerkiewskich pisarzy (z wyjątkiem
Tłumaczenie maszynowe
Chyba najwięcej swojego czasu Wołodymyr Opanasowycz poświęcał pracy w miejscowej Proświcie. Co tydzień obowiązkowo spotykali się działacze, których przyciągał jej przewodniczący, omawiano wydarzenia państwowe, wszystko, co dotyczyło rozwoju i ochrony naszego języka, wszystko, co go uciskało lub przeszkadzało w jego rozwoju. I nie tylko omawiano: jego publikacje w miejskich gazetach i w tygodniku „Słowo Proświty” poruszały nawet obojętnych obywateli i zmuszały ich do przypomnienia sobie, że są Ukraińcami. Co roku Wołodymyr Iwanciw organizował festiwal „Dzwon soborowy”. Brali w nim udział nie tylko miejscowi pisarze, ale też goście z Kijowa i Kijowszczyzny. Ta impreza odbywała się nawet podczas śnieżyc i srogich mrozów, kiedy zawieszano zajęcia nie tylko w szkołach, ale też w niektórych uczelniach wyższych. Utrzymywał stały i przyjacielski kontakt ze wszystkimi bibliotekami miasta. Do dziś biblioteka nr 10 (kierowniczka – Hanna Nahorna) organizuje konkurs młodych recytatorów poezji imienia Wołodymyra Iwanciwa. Popularyzował twórczość wielu swoich kolegów po piórze z Kijowa. Dzięki Wołodymyrowi Opanasowyczowi nasi literaci mogli się poznać, porozmawiać, wymienić poglądy i książki. Najbardziej pamiętne były spotkania z Ołehiem Czornohuzem, Wiktorem Hrabowskim, Jewhenem Hołibardem, dysydentem i Bohaterem Ukrainy Łewkiem Łukianenką. Wołodymyr Iwanciw czasami wyprzedzał swoje czasy. Można się o tym przekonać z jego publikacji. Jego zasadniczość jednych zapalała, innych irytowała. Ale nikt nie mógł nie przyznać, że ponad wszystko liczyło się jego wyostrzone poczucie sprawiedliwości. Nie znosił nieszczerości, nienawidził kłamstwa i koniunkturalizmu. Ale potrafił wybaczać błędy innym, jeśli człowiek je przyznawał. Nigdy
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
etosem Goethego, który mawiał, że tylko człowiek genialny jest zdolny stworzyć nowe słowo, a zatem dodajmy – jak i nową rzeczywistość.
Tłumaczenie maszynowe
Wydawałoby się, gdzie jeszcze pozostała przystań normatywnego języka ukraińskiego, jeśli nie w ZNO (Zewnętrznej Niezależnej Ocenie)? Tymczasem w ogłoszeniu reklamowym o ZNO natrafiamy na nowoanglicyzm checklist (czeklist?): “Zdajesz ZNO z języka i literatury ukraińskiej 2022? Kliknij przycisk i otrzymaj przydatny plik. ZNO 2022. Język ukraiński. Check-lista ze wszystkich tematów” (rozumschool.online). Najbardziej niezawodny sposób wszechstronnego wyjaśnienia obcego słowa w języku-biorcy to wyjaśnienie jego znaczenia (a czasem i etymologii) oraz socjalnych warunków powstania w języku-źródle: check-list [ˈtʃekˌlɪst] n 1. lista kontrolna; wykaz; to compile, to make up a ~ sporządzać listę, wykaz; 2. lista wyborców (AUS, s. 242). Na takie samo znaczenie natrafiamy i w innym źródle leksykograficznym checklist /ˈCHekˌlist // ˈtʃɛkˌlɪst/ – to po prostu lista kontrolna, czyli wykaz niezbędnych punktów, spraw, które należy zrobić, lub punktów, które należy uwzględnić jako przypomnienie (6). Tłumaczą tę jednostkę leksykalną także terminologiczne słowniki ukraińskie: check list = [‘tʃɛklɪst] 1. wykaz kontrolny, 2. tabela kontrolnych sprawdzeń (2); checklist [‘tʃεklɪst] 1. lista kontrolna, wykaz, 2. karta technologiczna (3); checklist – mapa map; (schemat) chart, pattern, sheet; (karta) card, board; plate kom; k. kontroli technicznej checklist; wykaz, ~u (lista numerowana) (e) numeration; (lista) list; (rejestr) checklist, inventory; (nomenklatura) nomenclature; (specyfikacja, detalizacja) specification, spec (4). Ukraiński odpowiednik tego anglicyzmu wykorzystują także w sferze relacji biznesowych: wykaz kontrolny, plan, lista kontrolna (1). Tylko, jak widzimy, współcześni niedouczeni z języka ukraińskiego albo zagubieni w globalnym świecie używają tego słowa w ukraińskim tekście bez tłumaczenia z angielskiego, a na dodatek w różnych publikacjach próbują włożyć w nie wymyślone subiektywne znaczenie, by, choćby nie wiem co, wcisnąć je do języka ukraińskiego. Motywacja miejscami zadziwia: “Check-lista – prosty i wygodny sposób prowadzenia spraw i projektów, śledzenia jakości wykonanego zadania i niczego nie zapominania. Każdy z nas korzystał z check-list, nawet jeśli o tym nie wiedział” (5). Więc, właściwie, jaka jest potrzeba nazywania na nowo tego (wykaz, lista spraw, lista kontrolna, plan), co już dawno jest nazwane i zwyczajne w płynnym życiu Ukraińca? Ciekawa jest, oczywiście, inna rzecz: jaką motywację do nadawania znaczeń temu słowu dawała anglojęzyczna rzeczywistość? Historia powstania znaczenia tego anglicyzmu jako listy kontrolnej (czy instrukcji) związana jest z lotnictwem. W szczególności w 1935 roku przez błąd pilota (lotnika) doszło do nieudanej próby samolotu Boeing Model 299. Stało się to przez złożoność sterowania nowym liniowcem: samolot zatrzymał się w powietrzu, zapalił i wybuchł. Producent postanowił nie upraszczać technicznego sterowania maszyną, a stworzył listę kolejności działań lotnika: przy starcie (a nie wzlocie), w locie, podczas lądowania i kołowania. Nasi “wybitni” znawcy języka ukraińskiego, którzy są nastawieni na anglicyzmy, w szczególności na czekliście, piszą o tym jaskrawym moskiewsko-ukraińskim surżykiem: “Wtedy grupa pilotów doświadczalnych stworzyła krótką i prostą czeklistę z pytaniami, na które pilot powinien etapami odpowiadać przy starcie, w locie, przy lądowaniu i kołowaniu ˂…˃ Od tamtej pory check-listy przeniosły się do wielu sfer, stały się pomocnikami różnych specjalistów i pozostają niezbędne dla zawodów, w których ważna jest dokładność i punktualność. ˂…˃ Od momentu stworzenia, check-listy ewoluowały i przybrały różne formy. Grafik prac, trackery, lista pytań – wszystko to można uważać za check-listę” (5). Czyli anglo-ukraiński surżyk zawsze idzie w parze z moskiewsko-ukraińskim surżykiem, bo tworzą go ludzie tej samej hybrydowej rasy. Z czasem te listy kontrolne (checklist) objęły inne sfery życia: od przedsiębiorczości, kosmosu, medycyny – po życie codzienne. Lista zaplanowanych spraw od wieków prześladuje każdego przytomnego człowieka. Układamy ją nawet idąc do sklepu, jednak, o zgrozo!, do tej pory nie wiedzieliśmy, że taka mądrość nazywa się checklist. Sądzę, że rozpowszechnieniu tego słowa na różne rodzaje ludzkiej działalności posłużył także tytuł książki amerykańskiego chirurga, dziennikarza i pisarza Atula Gawande “Checklista. Jak uniknąć błędów prowadzących do fatalnych skutków”. W 2007 roku podczas konferencji Światowej Organizacji Zdrowia, w celu uniknięcia komplikacji po operacjach, zaproponował on 19 kontrolnych sprawdzeń (check-list), które, oczywiście, wcale nie stały się aksjomatem czy rozwiązaniem problemu w każdej sytuacji (5). To właśnie ten znakowy wariant, kiedy lista kontrolna nie ma zastępować zdrowego rozsądku, tak jak nie świadczy o zdrowym rozsądku bezmyślne napychanie języka ukraińskiego nowoanglicyzmami. 1. Horot Je. I., Wasylenko O. W., Jefremowa N. W. [i in.]. Słownik ukraińsko-angielski człowieka biznesu, 2014. 2. Mejnarowycz Je., Kratko M. Słownik angielsko-ukraiński z matematyki i informatyki, 2010. 3. Koczerha O., Mejnarowycz Je. Słownik angielsko-ukraińsko-angielski języka naukowego (fizyka i nauki pokrewne). Część I angielsko-ukraińska, 2010. 4. Rycar B., Snicaruk L., Mysak R. Słownik ukraińsko-angielski z radioelektroniki, 2015–2018. 5. Check-lista: prosty i uniwersalny sposób wykonywania zadań (blog Comfy). 6. Checklist (www.lexico.com). Znaczenie leksemu blog Jeden z najbardziej rozpowszechnionych anglicyzmów blog, którego istotę żartobliwie i zwięźle oddaje mikroanegdota: co trzeźwemu w głowie, to pijanemu w mikroblogu. Jak świadczą źródła leksykograficzne, blog [blɒɡ, amer. blɔːɡ blɑːɡ] 1. n blog, web-dziennik, dziennik internetowy; 2. v prowadzić bloga, blogować, pisać w web-dzienniku; prowadzić web-dziennik (5); regularnie aktualizowana witryna internetowa lub strona internetowa, z reguły od jednej osoby lub małej grupy, napisana w nieformalnym lub potocznym stylu, pochodząca od skrótu, który powstał w latach 1990., weblog (7). W języku angielskim ta leksema powstała sposobem składania i skracania (ucięcia sposobem aferezy): web “pajęczyna” + log “dziennik” → [we]blog ˂ blog, gdzie leksemy web i log są wieloznaczne (AUS, s. 1660, 833). Ciekawie, że według danych słownika etymologicznego, słowo blog istniało w języku angielskim jeszcze w 1860 roku jako rzeczownik w znaczeniu “chłopiec-służący” oraz jako czasownik w znaczeniu “zadawać porażkę” (9). Chyba żadna z jednostek leksykalnych nie formuje wokół siebie tak wielolicznego pola socjopersonalnego i pojawienia się platform socjalnych, które stały się symbolem III tysiąclecia, a mianowicie Google, YOUTUBE, Facebook, Twitter, Instagram, Vk, TikTok i in. Wszędzie tam króluje bloger ze swoim blogiem, po naszemu na wszystkie gusta systematyczny opowiadacz (-ka) z sieci. Jeśli Ukraińcy, przede wszystkim dziennikarze, początkowo w nowo powstałych sieciach socjalnych i mediach internetowych swoje kolumny systematycznych wpisów pisemnych nazywali dziennikami (nawiasem mówiąc, przypomnijmy, że Taras Szewczenko swój słynny Dziennik także nazywał Dziennikiem, gdzie francuskie jour “dzień”, dosłownie journal – to “papier dzienny” – SIS, s. 444), to wraz z gwałtownym i napastliwym rozwojem wszechsieci na przełomie tysiącleci francuskie journal ustąpiło angielskiemu blog, któremu poprzedzał kompozyt weblog. Historia powstania rzeczywistości i słowa Jak świadczą większe źródła,
Po raz pierwszy leksemu weblog użył 17 grudnia 1997 roku Amerykanin z Ohio Jorn Barger – redaktor wczesnego, pierwszego bloga Robot Wisdom (Mądrość robota). Zakochany w komputerach, programowaniu, matematyce, sztucznej inteligencji oraz Jamesie Joyce’ie, stworzył pierwszą stronę w sieci, gdzie znajdowały się odnośniki do innych stron, poświęconych problemom jego dzieła Robot Wisdom. Następnie pisał o swoim światopoglądzie i interpretacji sztucznej inteligencji przez dziesięciolecie, aż Robot Wisdom realnie zmieniła sposób komunikacji na świecie. Ponieważ zbieranie ciekawostek z całego świata i pisanie o nich w sieci – otwarcie na cały świat – było nowym pomysłem, to dla „czasopisma w sieci” użył leksemu Robot Wisdom Weblog. Na tym blogu, nawiasem mówiąc, opublikował ciekawą myśl antysyjonisty Israela Shahaka: „Judaizm to rasizm”. Za wybitne zasługi w rozwoju Internetu otrzymał nagrodę Web Innovator Awards CNET jako „wizjoner, który zmienił oblicze Internetu w 1998 roku”, „nadał ton milionom przyszłych blogów” i stworzył blogosferę (2; 4). Jednak istnieje też inna opinia, że we współczesnym znaczeniu termin ten po raz pierwszy użyto w tytule referatu J. Raikundalii i M. Reese „WebLog: exploiting the Web use interface for document management in electronic meetings” na konferencji naukowej w sierpniu 1995 roku (1, s. 17). Dalsze losy leksemu weblog wiążą się z amerykańskim użytkownikiem Internetu Peterem Merholzem, który w 1999 roku we własnym dzienniku internetowym Peterme.com, dla zabawy jako tworzenie omoformy, rozdzielił i skrócił ten termin na we i blog: „my blogujemy”. Z czasem Evan Williams, jeden ze współzałożycieli firmy „Pyra Labs”, którą uważa się za twórcę serwisu blogowego, użył terminu blog jako rzeczownika i czasownika to blog (w znaczeniu „wydawać web-czasopismo lub robić wpisy w web-czasopiśmie”) oraz stworzył termin blogger (ukr. bloger) (6). Swojego autora ma też słowotwórczy derywat w języku angielskim blogosphere (przez analogię do atmosphere, stratosphere itp.). Po raz pierwszy to słowo jako żart użył w 1999 roku Brad Graham, rozmyślając nad przyszłością komunikacji internetowej i przepowiadając pojawienie się milionów blogów: „Goodbye, cyberspace! Hello, blogiverse! Blogosphere? Blogmos?” (8). Do powszechnego użycia termin ten w 2002 roku wprowadził William Quick na oznaczenie intelektualnej cyberprzestrzeni, którą zajmują blogerzy (10). W tej znamiennej sytuacji tworzenia nowych słów jako nowej rzeczywistości trudno nie zgodzić się z wybitnym niemieckim po- Słowotwórcze derywaty Jeśli, według badań I. Andrusjak, w języku angielskim istnieje 76 terminów, których podstawą słowotwórczą jest morfema –blog-, to w języku ukraińskim ich liczba jest również niemała i znamienna. Świadczy to o zaadaptowanych powiązaniach derywacyjnych tej leksemy i umotywowaniu jej zapożyczenia w naszym języku: bloger, blogowanie (proces tworzenia dzienników online, czyli blogów oraz oznaczenie samego osobistego dziennika, umieszczonego na stronie internetowej, którego posty są ułożone w porządku chronologicznym), blogerstwo (rodzaj działalności blogerów), blogować, blogosfera, wideoblogi (platforma YOUTUBE), platformy blogowe (według popularności „Google” (1 miejsce), „Youtube” (2 miejsce), „Facebook”, „Twitter”, „Instagram”, „Vk” i in.), mikroblogi (platformy Twitter, Instagram, Vk, TikTok), blogi lifestyle (o osobistym stylu życia), blogcasty (audycje audio), a także splogi (spam-blogi), flogi (opłacone wpisy reklamowe, które publikuje się jako osobiste wrażenie), vlogi (dziennik z materiałami wideo), moblog (napełniany z telefonu komórkowego). Nie mniej rozwinięte w naszym języku są związki syntagmatyczne z wyrazem podstawowym blog: działalność blogerska, sfera blogerstwa, autor bloga i in. (3). Zatem uniknięcie anglicyzmu blog oraz pewnej części jego derywatów jest niemożliwe, ponieważ jest to rzeczywistość internetowa, która powstała poza granicami Ukrainy ze swoją bazą pojęciową, choć oczywiście nie ma sensu wycofywać z obiegu zapomnianego i zaadaptowanego francuskiego słowa żurnal oraz rodzimego dziennik jako stopni w odkrywaniu wirtualnego świata. 1. Andrusjak I. W. Blogterminy jako składowa anglojęzycznej blogosfery. Współczesne badania z filologii obcej. Zbiór prac naukowych. Wydanie 14. Red. odp. Fabian M.P. Użhorod: PP „Outdoor-Shark”, 2016. S. 15–23. 2. Barger. Materiał z Wikipedii. 3. Blogerstwo jako fenomen współczesnego społeczeństwa informacyjnego. 4. Jak Jorn Barger wynalazł blogowanie. 5. Blog. Ogólny ludowy słownik angielsko-ukraiński 2010. 6. Blog. Wikipedia: The Free Encyclopedia. 7. Blog (www.lexico.com). 8. Graham B. Must See HTTP: The BradLands. 9. Online Etymology Dictionary. 10. Quick W. Daily Pundit: Internet Archive Waybackmachine.
Tłumaczenie maszynowe
“Wybrane poezje” Fethullaha Gülena – wydanie, które ujrzy światło dzienne w wydawnictwie “Ukraińskie propyleje” w serii wydań dwujęzycznych. Przekład Jurija Buriaka.
Ogród Proroka Niech ze mną tylko jedna troska! Patrzcie na to, ludzie, półokiem! Kocham ogród wielkiego Proroka! Przekażcie Mu to, na Boga!
Postradać zmysły zmusił mnie ogród, Z łez moich przelać wodospad!
Wokoło niczego nie dostrzegam. Od nocy dnia dawno nie odróżniam. Moja dusza cała pełna rozpaczy. Cudowny ogrodzie! Ja cię kocham!
Postradać zmysły zmusił mnie ogród, Z łez moich przelać wodospad!
Źródła oczu moich wysychają. Troska, jak płomień, duszę wypala. Na kwiatach wzrok już nie spoczywa! Zdaje się, że wokoło wszystko łka!
Postradać zmysły zmusił mnie ogród, Kocham ogród, a ogród nie wie!
Na niebo moje marzenie hen wzleciało, Nad ogrodem rozpostarło proroczo skrzydła. Twój ogród, Proroku, radośnie obleciało I życie moje cierpieniem opaliło!
Postradać zmysły zmusił mnie ogród, Kocham ogród, a ogród nie wie!
I co robić dalej, już nie wiem! Tylko do ogrodu ja drogi szukam. W rozłące z nim łez tęsknoty nie chowam! Ja tak kocham szaleńczo! Tak cierpię!
Postradać zmysły zmusił mnie ogród, Z łez moich przelać wodospad!
Oda do Proroka Ja – grzesznik niepokorny i nieszczęsny. Mnie się zdaje, oszalałem ja. Po co usprawiedliwień szukać w porę? Ja, winny, na Twoje modlę się imię!
Poraniony i z wyglądu odrażający. Mój jęk czasem podobny do wycia. Ja – niepotrzebny! Ja – jak ten napastnik. Lecz ja modlę się na Twoje imię!
W mojej duszy – ogień, który nie gaśnie. Który na popiół spala serca. Lecz marzyłem ja o spotkaniu naszym czasem. I Ty odezwałeś się na Swoje imię!
Ja zagoniony nie od chorób napastnych. Bez Ciebie i życie – to nie życie. Twój świetlisty Obraz płynie światem jasno. Więc niech święci się Prawe imię!
Pozwól do Twojego baldachimu przypaść. Powiedz, że przejąłem się skruchą — Inaczej ja, jak drzazga, w mig zgasnę. Ulecz, Proroku ze świętym imieniem!
Dusza płonie i kurczy się w spazmach. Ratujesz i mnie, jak wróbelka! Ja — wierny sługa. A Ty — władca piękny. Moje przebaczenie – to Twoje imię!
W żądzy niewoli ja ślepcem bezgłośnym Żyłem bez nadziei — bez jej poznania. Lecz kres nastał torturom raz po raz! Kiedy Twoje pojawiło się imię.
Twojej woli ja sługa nieustanny. Mój szlak doszedł do kraju, gdzie ziemia Kończy się... Tylko Ty — przystań oazowa. Uśmierz mój ból — modlę Twoje imię!
Ziemskie życie — miraż drogowskazowy. Lecz miłość Boża znów zajaśniała! Idzie wiosna — minął czas zarazy. Święci się niech zawsze Twoje imię!
Mój przyjaciel Mój Przyjaciel – jedyny, prawdziwy, Nie trzeba innego mi. Śmieją się z niewiary niech, Nie życzą spokoju mi.
Ja z Przyjacielem prawdziwym – jedno, Za to ja duszę oddaję, Umrzeć gotów razem. Nie wieczny świat ten mi.
Ja jakbym postradał zmysły W ciała śmiertelnego więzieniu, Ja – w bezwyjściu mroku. I wyjścia nie ma mi.
Za szalonego nie miej Mnie, jak słowik i maj Ja, Boży sługa, za szczęście miałem Miłość, która zło niosła mi.
Lecz co, Yunusie, ja powiem? W wieczność stąd przejdę Gorącym, za Nim w ślad pójdę. Nie ma przeszkód mi.
Yunus Emre
Twoje modlę błogosławieństwo Panie, wielki mój! Panie, jedyny mój! Krew i ciało Ty dałeś mi, Nie zostaw i zrozum!
My słudzy Twoi na wieki! My nikt bez łask Twoich! Ty – piękna początek wszystkich! Nam Swój Obraz Ty odkryj!
Ty potrzebny (koniecznie) wszystkim, Niezgłębiony w pięknie. Twój tron na Niebie Ponad światem, Panie mój!
Nam miłość darujesz Ty! Lecz całej pełni Nie zdołali jeszcze pojąć Ani filozof, ani arytmetyk!
Nazbierałem grzechów na wór. Z nimi ja i opuszczę wszystkich. Jeśli Ty zobaczysz je, Ja – szczęściarz, Panie mój!
Ponad wszystko – Twoja miłość! Ty – duszy mojej schronienie. Lecz klucza ja nie znalazłem! Niezgłębiony Panie mój!
Cierpliwość Jeśli ty nie zdołasz cierpieć, to i wiary nie zdołasz pojąć. I na ciebie czekają (no, nigdzie prawdy ukryć!) same porażki wszędzie i zawsze.
Bo każdy działa w szczególny sposób, różnie oświecony cel! Lecz zwycięstwa nie zdobyć wcale, kiedy urwie się cierpliwość głupotą.
I jak ogniem hartują ostrą stal, i ty siebie cierpliwością zahartuj: Kto się śpieszy, nie zdoła dojrzeć wszystkiego, i zmarnuje trud, niechluj.
Najpierw w każdej sprawie – dokładność, przestrzeganie jej – to jak prawo. Inaczej duch szybować straci zdolność i zakończy się na starcie maraton.
Spójrz, jak pająk, nabrawszy się cierpliwości, plecie swoją chimeryczną sieć; I ty dowieść możesz, co ty znaczysz, wtedy tylko, jak nauczysz się cierpieć.
I Raju nam nigdy nie dostać, w Światło nie zanurzyć się bez granic, Kiedy cierpliwości istoty nie poznać! A reszta – to marność, w końcu!
Dawno ja czekam na ciebie cierpliwie O Panie, ja o jedno modlę: Pozwól dotknę prawdziwego cudu! Pozwól w obecność wczuć się Twoją! Dawno ja czekam na Ciebie cierpliwie.
Po całym świecie wszędzie Twoje ślady! Woda żywa dla mnie – modlitwy! Do Nieba pragnę, czekam Ciebie zawsze! Bez Ciebie i dnia nie przeżyję, być może.
W mojej duszy szaleje wichura. Głębokich ran już nie uleczyć w niej. Ty – cel mój! A reszta – dźwięk pusty! Wieści o Tobie czekam cały czas z szacunkiem.
W piersiach moich marzenie tylko jedno! Zrobić z pucharu Wieczności łyk. Z Tobą żeby urwała się droga ziemska. Żeby tylko Ciebie trzymać się niezłomnie!
Człowiek z poznaniem Stwórcy niegasnące Światło całą wszechświat odbija! Alternatywa Jemu – surrealizm, a po prostu – jej nie ma!
Bo w każdym dźwięku Ziemi czy w pierwszej lepszej zjawie szczerej Znajdziesz ty niezapomniany ślad czy Boga przejaw w cyfrze!
Tylko ten, komu to zrozumiałe, szukać będzie z Nim jedności, I kiedy przejdzie ziemskie szlaki, to stanie się godny nagrody.
Dla tych, za którymi prawdziwy szlak, otworzą się bramy Raju, I ich nigdzie nie trafi szlag, a spotkają anioły przy bramie.
Ten, kto wszystkie noce na ziemi Stwórcy modlić się gotowy, Dary zdobędzie niemałe, życie odrodzi i odnowi.
Ostatnia chwila mu obojętna. Jego dusza między gwiazdy płynie! Bo on poznał siebie poprzez duszę – po co stworzony przez Najwyższego!
Ukrzyżowane marzenie Precz płomieniem ogarnięta dusza. Ból serce moje na wskroś przeszywa. Dawno już spokój duszy nie pociesza. I zamiast niego łzy podchodzą.
Imię Twoje tylko na moich ustach, A serce omdlewa od rozłąki! Duszą spopieloną, jak ptak, Do Ciebie ja wznoszę się z rozpaczy!
Plucha jesienna spadła na wiosnę. Droga moja pełna cierpienia. Mój Panie, zasłonę straszną Położyło piekło na Twoje jaśnienie!
Mój świat, kwitnący dotąd, między ruinami! Gdzie łąki wyschły, gdzie kwiatki zwiędły! Jesienny wiatr wbił w duszę klin. Bezlitośnie marzenie świetliste ukrzyżowali!
Wstawaj i idź! Światłem objawiony narodzie! Wytrzymaj! Nadchodzi wolność! Bo nadzieje – nie marność! Wierny bądź swoim cnotom!
Naprzód! Bez zwlekania! Precz odrzuć swoje wahania! Droga ciężka (próby!), I dlatego ona ostatnia!
Nie bliska twoja droga, Lecz prowadzi w komnaty Boga! Za swoim idź Prorokiem, Nie przeklinaj losu okrutnego!
Już niedługo do świtu. Za wiosną lato nastanie. I planeta w mig odtaje – Będzie światła wszędzie w dostatku!
Strumień życia Szczyty świata odwieczny świątyni Tobie oddam. Który należał nam i niebiosom, – Tobie oddam.
Ja w niebie cały i podnoszę tam miłosny sztandar, Purpurową falę kwiatów i szaleństwa Tobie oddam.
W zamian rad z ogrodu bytu radości owocom I z drzewa marzeń wykwintny kadzidło Tobie oddam.
Z wierzchem od słońca losów ja pocieszyłem miłosny szał,
I wschód jego – niegasnący nieboskłon – Tobie oddam.
Miłością każdy mój kapilar nabrzmiał, i bez wstydu Cały bieg do mózgu wszystkich kości moich Tobie oddam.
Ty znów w kraj piersi moich wejdź,
swój świat znajdź,
Ja wierności państwo na zawsze Tobie oddam.
Ubiorę w naszyjnik Wszechświat w rzędy z kosztownych słów –
Blask ich, który świeci, jak gwiazda, Tobie oddam.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Lecz minie dopiero pewien czas – Poznasz ją w przewodniku! Jakże musisz dołożyć nadludzkich wysiłków, Aby bezcenny skarb wydobyć z gruntu, Pielęgnuj, pilnuj, patrz zewsząd, Póki dziecko wyprowadzisz na ludzi!
Nie ma szczęścia i radości w rodzinie, Gdy w niej dzieciątka nie gaworzą! Odstąpi zło i podstępy same Znikną tylko od maleństwa. Dziecka oddech – rajski wietrzyk! Jak śpiew anielski – dziecięcy głos! Jesteś bez dziecka w domu – samotnikiem. Życie bez niego – niby bieg po kole.
Bo tylko dzieci – pąki róż, Które Wszechświat naznaczył pięknością! A uśmiech dziecięcy – święto świąt, Gdzie słońce i świeżość razem z wiosną. Dziecko to jest życiu świetlisty hymn, Triumfu Wieczności uroczysta oda! Do serca wchodzą pokój i spokój z nim! I radości nie zasłania troska.
Kiedy dziecko w domu – wszędzie raj! Dom bez dziecka – prawdziwa pustynia! I miłość Boża leje się przez brzeg Tam, gdzie dzieci, z Nieba cytadeli. O przyszłość nie mamy trwóg, Czekają kraj rozkwit i zwycięstwa! Nie zostawia miłosierny Bóg Nas bez miłości i czułej uwagi!
Przebudzenie Jakim głębokim smutkiem wszechogarniającym ogarnięte boskie ogrody! Z życiem żegnając się, róże więdną, które jeszcze wczoraj cieszyły wzrok. Na łąkach i błoniach łzy topnieją, żałobny przymierzając ubiór... I śmierć sama, obojętna i bezmyślna, na ziemię spogląda od czasu do czasu, A lodowate wiatry weszły brawurowo katami w skazane na zagładę ogrody.
Szły zewsząd ponad polami chmury i drżały delikatnych kwiatów płatki. Powiało nieuchronną zimą, gotowa umrzeć już była ziemia. Szydząc jakby z wiosny, fałszywy głos młodość wysławiał. A te pieśni tylko straty zwiastowały i słodkiej trucizny ościenie. Ale naiwne kwiaty je witały, bezsilnie cieszyły się płatki.
Jak głodne szakale śmigały zbójeckie wzburzone wiatry. Goździki i rumianki zasmuciły się – wyczuły, że zginą na skraju. Że miejsca im nie ma w tym świecie i kwitnąć teraz im w raju! Tulipany przed śmiercią zajęczały, zrozumiały, że ich rano czeka z góry. Złowieszczo uśmiechały się, bo wiedziały – skończy się wszystko, nienasycone wiatry.
Tłumaczenie maszynowe
Na dwa światy życie swe dzielę dla dóbr ziemskich i nieziemskich – je na pół Tobie oddam. I wschodzą dni – życie ze źródeł miłości leje balsam, życiowy prąd – wiosenny wieczny gwar Tobie oddam. W zziębnięcie duszy kładzie się Twój krok, idę śladami, duszą Twój, więc duszę ja, zatem, Tobie oddam. Młodzieńcze, Młodzieńcze, choć raz pomyśl – Jak wiele smutku! Milcząc giną nasze dusze, Jak i nasz ogół! Jak dawno już ran nie goją, przedłużają naszą mękę. I nie ma od niej lekarstw – Kto by tam nie szukał! Zewsząd lament, krzyki! Już nie ma sił Patrzeć, jak tłum bije się Rybą o lód. Choć w prawo, choć w lewo – Wzrok gdzie nie rzucisz, Natykasz się na ścianę – Wszędzie hańba i zgnilizna! Brud osiadł na naszych duszach! A ratunek gdzież?! Ślepną oczy, głuchną uszy. Świat – totalny śmieć! Megapolis – domy rozpusty, ulice – występek! Wszędzie bezbożni nieudacznicy W orgiach „swobód”. Cnotę i czystość zapomniano. W poważaniu – wstyd wszelaki! Światem rządzi mętnia W królestwach kłamców! Drzewo narodu w niewoli! I rozpusty pleśń Po korzeniach i po koronie Pułapki zastawia. Młodzieńcze! Jedyna nadzieja Tylko w tobie w nas. Ty zaprowadzić ład zdołasz, Podporządkowawszy czas. Prostuj jak najszybciej ramiona I naprzód śmielej! Tak dawno znudził się ten wieczór – Słońca nam chluśnijże! Ty przejdziesz wypróbowanie. Być długim dniowi! Stań niezawodnym oparciem Na drogach ognia! Ściągaj zasłonę mroczności, Żeby otworzyć nam Drogę, nakreśloną w wysokościach, Z imieniem Islam! Młodzieńcze! Na ciebie czekała Już wieki ona – Stań wojownikiem państwa Sławy i Dobra! Dziecko Jak na drzewach gałęzie na wiosnę Pokrywają się całkowicie zielonymi liśćmi, Tak i dziecko w domu – pociecha wszystkim! Dookoła niego wszystko – jak oddech czysty! Dziecko – najpiękniejszy dar Twórcy, Dziecko – niby anioł wszechmocny, I duma matki, i ojca oparcie, I wielkiego narodu przyszłość! Chinara olbrzymia – nasz naród! Dziecko – tylko latorośl na tym drzewie! Fethullah Gülen — poeta-innowator, który proponuje w czasie globalizacyjnych procesów uświadomić sobie, że najwyższą wartością jest człowiek, ale do tego ważne jest odnaleźć w sobie Boga. F. Gülen — poeta-kreator, który w swoich ideach typologicznie bliski jest wybitnym filozofom świata. Ukraińscy naukowcy nie raz zauważali, że Gülen podobny jest do ukraińskich przedstawicieli „filozofii serca”, przede wszystkim jego idee typologicznie bliskie są poglądom Hryhorija Skoworody. Ukraińscy badacze Gülena (I. Dziuba, P. Mowczan, W. Kremin, O. Burak, I. Hyrycz, A. Topaczewski, O. Szokało i in.) sformułowali oryginalny filozoficzny i historyczny dyskurs wokół postaci i twórczości Gülena, dokładniej, wokół jego życiotekstu, który przedstawiony jest różnymi społecznie ważnymi narracjami. I łabędzie zasmucone nad taflą przecinały martwą głębię, Jeszcze całkiem trochę – i zamarzną rzeki, I zadzwonią z lodu łańcuchy. Tutaj mrokiem okryje wszystko na wieki! Polegnie wszystko tutaj! Zginie do nogi! Ptaszki złotogłose nie zmartwychwstaną, nie powrócić ich z ciężkiego snu! Echo nawet – i to na wieki znikło, zanurzyło się w martwą głębię! Na wszystko żywe zagrożenie nadciągało! I tykała troska w zegarach! A ciemność w niepowstrzymanym porywie – skończyć jak najszybciej ze wszystkim – Zewsząd wchodziła, i w gniewie łapy wyciągała zewsząd! A krwiożercy duszę oplotli i wieszczyli stugłośnie krach... Jak gdyby Niebiosa przemówiły i zgiął się czas do chwili w zegarach! I nagle niezgłębienie, bezprzyczynowo wszystko zmieniło się naraz! I świeżym wietrzykiem dmuchnęło z nieba, darując nadzieję i miłość! A zamiast więdnięcia i pogrzebu wszystkie barwy ożyły i zagrały znów. Ręka Twórcy dotknęła dobroczynnie ran, które uleczyła wnet! Nowa doba nastała i szybko wszystko zmieniło się naraz! I drzwi nieba ludziom się otworzyły, spełniły się tajemnicze nasze sny! Przed oczami z tęczy zmartwychwstało cudami pełne jasne jutro! I my, jak nasi aniołowie niebiescy, gotowi do wysokiego życia! Nadzieje, które zbutwiały, odrodziły się i ożyły od oddechu wiosny, I, wcielone w rzeczywistość, zapowiedziały się na zawsze kochające słońce nasze sny! Przyszłości, my witamy ciebie! Wiosna gdzie nie rzucisz! Kwitną pola! Czarują duszę trele słowika. Obudziła się zmęczona Ziemia. Przyszłości, my witamy ciebie! Już Israfil wykrzykuje: hej! Ziemia strząsnęła lodowy całun. I w każdym sercu wiara i miłość, Przyszłości, my witamy ciebie! Niechaj my jesteśmy wyczerpani do cna. Lecz płynie duch nasz hen za widnokrąg. Dla Radości stworzył nas nasz Władca, Przyszłości, my witamy ciebie! Znów słychać w nas natchnienia łaskę, Światy najwyższe pragniemy poznać! Odrodzenie kraju – cel jeden, Przyszłości, my witamy ciebie! Transcendentalny wymiar utworów F. Gülena zaświadcza ponadczasowy potencjał twórczości poety. Poezja — próba uchwycenia uniwersalnych sensów, które przybliżają człowieka do uświadomienia sobie swojego miejsca na tle odwiecznych procesów Makroświata, dla którego człowiek – ziarnko piasku, podobne do kosmicznego pyłu. I jednocześnie tu-i-teraz, objawiony w konkretnych fizycznych formach życia, człowiek może być ważnym czynnikiem przemiany świata na lepsze w płaszczyźnie godności. W poezjach Fethullaha Gülena przedstawiono antropologiczny projekt Nowego Świata — świat przyszłości, w którym negatywne skutki antropogenicznej ludzkiej działalności można pokonać metafizyką serca, odczuciem miłości do siebie i świata, bo każdy z nas jest częścią Boga. Tylko że nie wszyscy wybierają taką drogę, a stąd – zazdrość, niezrozumienie, wojny. Bo każdy z nas dla każdego jest bratem, Więc kwitnij, Ziemio, niczym Rajski ogród. Wiosna niesie nam szczęście i zjednoczenie**, Przyszłości, my witamy ciebie! Magiczne światło Lasy, rzeki i wierzchołki gór życiem napełniają magiczne światło. Na wszystkim, gdzie rzucisz tylko wzrok, Twoich imion i rys jasny odcisk. Bo od wieków Ty nasz przewodnik, i ludzkie plemię tylko Tobie podległe. Ty dla króla i złodzieja idol. Na ich twarzach – odblask Twoich znaków. Wszystko istniejące, niczym tysiące luster, Twoją Boską wolę odbijają, I ten niechaj, kto tonie w grzechach, obecność Boga pragnie zaprzeczyć. Piękno Twoje – odwieczny ideał, i każdy, kto poznał Ciebie, to wie. Ty Wszechświat nasz stworzyłeś i cały astral! Swoje w nich uosobienie ostateczne! Nie ma twarzy, nie dotkniętej nim, tym Światłem, które darujesz Ty co chwila. Ale bez wiary serce jest brudne, ono Tobą nacieszyć się nie zdoła! Wszystko – forma, zapach, kolor – jest jednym stworzeniem rąk Boskich na świecie! Na wszystkim ślad od nich nie anonim zostawił, to – dla ludzi znamię Boże! Jak motyle wokół płomienia świecy, wszystko prawdziwe krąży wokół Ciebie! Lecz gdzie te zapowiedziane klucze, które by nam otworzyły bramę Raju?! Od niego nie uleczyć się niczym, i dobrze to, bo wprowadza nas w drżenie – Kiedy miłość jest prawdziwa, bez masek, która duszę tylko do Boga nawraca!!! Zniszczone serce pożałuj! Nie zostawiaj rozłące na pastwę! Poślij choć kroplę łaski, Boże mój, w bliskości daj być z Tobą! Nie pozwalaj, żeby losu wichura zmusiła nas konać pod zawaliskami! Nie daj spłonąć nam, jak suche chrust, w płomieniu z krzywd, goryczy i bólu. I wykonaj obietnicę Swoją – nie odrzucaj moich uczuć głębokich! Ponad wszystko dla mnie ten sojusz, ja nim trafiony z łuku prosto w serce. Lecz ja raduję się sercem i boję, żeby nie zatrzymało się ono, dopóki Żywa nadzieja, na którą modlę się – że Ty ze mną. I nie na próżno wszystko to!!! _______________ * Arif – sufi, który osiągnął wyżyny w poznaniu Najwyższego. ** Wuslat – zjednoczenie z Najwyższym (w sufizmie). Człowiek musi znaleźć siebie w Bogu, żeby zachować i siebie, i swoją rzeczywistość. Człowiek bez Boga – zakładnik własnych destrukcyjnych emocji.
Poezja Gülena odkrywa piękno świata wokół człowieka, świata w ludzkim postrzeganiu, świata, w którym rozlane są boskie energie jako przejaw piękna i harmonii, miłości i ziemskich dóbr. Poezje odkrywają motyw egzystencjalnej pełni bytu w tym przypadku, jeśli w sercu człowieka jest Bóg, jeśli Bóg istnieje w antropologicznym rdzeniu rzeczywistości, która otacza człowieka i spowija dobrem. Bez Niego życie traci sens, egzystencja człowieka nie może istnieć w pełni bez Boga, który jest Nadzieją i Miłością.Dmytro DROZDOWSKI,kandydat nauk filologicznych,Instytut Literatury im. T. G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Halyna PŁACHYNDA, dziennikarka. Sądzimy, że nie ma już takich, którzy nie wiedzą o wieloletniej walce miejscowych mieszkańców przeciwko zabudowie skweru im. Czkałowa. Latami deweloper nie porzuca nadziei na wybudowanie praktycznie w skwerze tak zwanego „kapsułowego” wieżowca. Latami Kijowska Rada Miejska podgrywa deweloperowi. Latami ciągną się posiedzenia sądowe. Latami ludność, która mieszka wokoło, organizuje coraz to nowe akcje w obronie tej, być może jedynej w śródmieściu, zielonej strefy, aby rezonans wokół deweloperskiego bezprawia nie wygasał. Właśnie w takim kontekście pojawił się pomysł napisania listu – i to nie do stołecznych władz, które lojalnie odnoszą się do bezprawia, jakie tworzą deweloperzy, lecz do pierwszych osób w państwie. Tak właśnie pojawił się list na nazwisko premiera Ukrainy, o którym pisaliśmy już rok temu. Przypomnijmy krótko jego treść. „Zwrócić się do Pana – napisali wybitni działacze ukraińskiej kultury do premiera – zmusiła groźba zniszczenia skweru imienia Walerija Czkałowa w historycznym centrum stolicy (kijowianie dawno przezwali go „literackim”), który społeczność broni przed nienasyconymi deweloperami już od wielu lat. Konfrontacja zaczęła się jeszcze w 2016 roku, kiedy garstka miejscowych mieszkańców obaliła płot placu budowy, który niespodziewanie wyrósł praktycznie na terenie skweru. Jedynie rozgłos, zdecydowany opór oraz nastawienie obywateli, by stać do ostatniego w obronie swojej maleńkiej zielonej strefy wypoczynku – jedynej, która pozostała na wiele okolicznych kwartałów, przeszkodziły przez wszystkie te lata wznieść tutaj nowomodny obecnie „kapsułowy” wieżowiec… Dopuścić do tego kategorycznie nie można. I nie tylko dlatego, że skwer im. Czkałowa jest epicentrum literacko-kulturalnego życia Ukrainy przez wiele dziesięcioleci. Przecież wokoło usytuowane są tak zwane „pisarskie” domy, wśród których znany całemu krajowi ROLIT, gdzie mieszkali W. Sosiura, P. Tychyna, M. Stelmach, O. Honczar, A. Malyszko, M. Rylski, M. Bażan, Ju. Zbanacki, M. Rudenko – znany na całym świecie obrońca praw człowieka, dysydent, Bohater Ukrainy. Słowem, kwiat ukraińskiego pięknego piśmiennictwa. W domu, który wychodzi oknami na skwer, mieszka słynna Lina Kostenko. Dlatego te ławeczki, te starodawne drzewa, które – póki co! – rosną w skwerze, pamiętają klasyków, bo pod ich rozłożystymi koronami w dosłownym sensie tworzyła się ukraińska literatura. Skwer należy zachować nie tylko dlatego, że w 2025 roku będzie świętował swoje stulecie. Oficjalnie współczesny skwer Czkałowski istnieje od 1925 roku, kiedy został ozdobiony fontanną Termena, których po całym mieście dzisiaj pozostały tylko trzy. Chociaż w rzeczywistości skwer pojawił się o wiele wcześniej – został zaprojektowany jako jedyny zespół razem z Kijowskimi wyższymi kursami żeńskimi, zbudowanymi obok pod koniec XIX wieku. Badacze kijowskiej historii twierdzą: w skwerze nie rosły nawet dwa jednakowe drzewa. Uważamy, że celowo byłoby w ramach obchodów jubileuszu jednego z najstarszych skwerów stolicy pomyśleć o stworzeniu tutaj potężnej przestrzeni kulturalno-artystycznej, a skwer przemianować na „Literacki”. Lecz przede wszystkim skwer należy uchronić przed zniszczeniem, bo, podkreślmy jeszcze raz – jest to być może jedyny zielony skrawek wśród kamiennych dżungli, w które – przy wsparciu obecnego mera i deweloperów pokroju Denysa Moskala – przekształciło się dzisiaj historyczne centrum Kijowa. Takie odrażające persony swoim nielegalnym budownictwem (to, co już było prowadzone i ma lada moment zostać wznowione na miejscu skweru Czkałowskiego, narusza wszystkie państwowe normy urbanistyczne – tylko sucha lista naruszeń zajęłaby osobną stronę) przekształcają stolicę europejskiego państwa w marginalne, prowincjonalne, bezperspektywiczne, nieciekawe ani dla inwestorów, ani dla turystów zadupie… Przypomnijmy też nazwiska sygnatariuszy: Iwan Dziuba, literaturoznawca, dysydent czasów radzieckich, Bohater Ukrainy, akademik NAN Ukrainy. Dmytro Pawłyczko, poeta, Bohater Ukrainy. Ada Rohowcewa, aktorka teatru i kina, ludowa artystka USRR, ludowa artystka ZSRR, Bohater Ukrainy. Jewhen Stankowycz, kompozytor, ludowy artysta USRR, Bohater Ukrainy. Mykoła Żułynski, literaturoznawca, dyrektor Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy, akademik NAN Ukrainy. Ołeksandra Kowal, organizatorka Narodowego książkowego „Forum wydawców we Lwowie”, dyrektorka Ukraińskiego Instytutu Książki. Iwan Małkowycz, poeta, dyrektor wydawnictwa „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA”, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Bohdan Beniuk, aktor teatru i kina, ludowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Bohdan Horyń, polityczny i społeczny działacz, dysydent czasów radzieckich. Jurij Szczerbak, pisarz, dyplomata, profesor, laureat Nagrody Literackiej im. Jurija Janowskiego. Maryna Zerowa, doktor nauk biologicznych, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, bratanica Mykoły Zerowa. Marija Matios, pisarka, polityczna działaczka, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Roman Bałajan, reżyser filmowy, scenarzysta, laureat Państwowej Nagrody ZSRR, ludowy artysta Ukrainy, rzeczywisty członek Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy. Pawło Mowczan, poeta, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Lubow Hołota, poetka, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Wołodymyr Jaworiwski, pisarz, społeczno-polityczny działacz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, członek Rady Nadzorczej Narodowej Publicznej Kompanii Telewizyjnej i Radiowej Ukrainy. Wasyl Szklar, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Julija Łytwyneć, generalna dyrektorka Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy. Nela Kukowalska, generalna dyrektorka Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Mychajło Słaboszpycki, pisarz, wydawca, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Ołena Olijnyk, wiceprezydentka Narodowego Związku Architektów Ukrainy. Wałentyna Honczar, żona pisarza, Bohatera Ukrainy Olesia Honczara. Raisa Rudenko, żona pisarza, Bohatera Ukrainy Mykoły Rudenki. Oraz jeszcze około setki nazwisk wybitnych działaczy ukraińskiej kultury… 16 września 2020 roku, ponad rok temu, list został zarejestrowany w Sekretariacie Gabinetu Ministrów Ukrainy oraz – z rezolucją premiera D. Szmyhala – wysłany do Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej, Ministerstwa Ochrony Środowiska i Zasobów Naturalnych Ukrainy. Później, z podpisem zastępcy przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Wiaczesława
Nepopy, pojawiła się również odpowiedź na „list inteligencji”. Zaznaczono w niej między innymi: „Na dzień dzisiejszy realizowana jest aktualizacja i doprowadzenie projektu Planu Generalnego Kijowa do zgodności z danymi wyjściowymi, aktualnymi na dzień 01.01.2019 roku oraz zmianami w ustawodawstwie w sferze działalności urbanistycznej, norm budowlanych i innych norm państwowych, standardów i planów. Zgodnie z artykułem 21 Ustawy Ukrainy „O regulacji działalności urbanistycznej”, konsultacjom społecznym podlegają opracowane w ustalonym porządku projekty dokumentacji urbanistycznej na szczeblu lokalnym: plany generalne miejscowości, plany strefowania terytoriów, szczegółowe plany terytoriów. Porządek przeprowadzania wysłuchań publicznych, uwzględniania interesów społecznych podczas opracowywania dokumentacji urbanistycznej na szczeblu lokalnym został zatwierdzony Postanowieniem Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 555 z dnia 25.05.2011. Zgodnie z ustawodawstwem, w drukowanych środkach masowego przekazu (nie mniej niż w dwóch) oraz na oficjalnej stronie internetowej Departamentu Urbanistyki i Architektury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej zostaną opublikowane zawiadomienia o udostępnieniu projektu dokumentu planowania państwowego oraz raportu o strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko, a także zawiadomienia o rozpoczęciu procedur rozpatrywania i uwzględniania propozycji społeczeństwa. W zawiadomieniach zostanie wskazana informacja o dacie rozpoczęcia i terminach realizacji procedury konsultacji społecznych, dacie, czasie i miejscu przeprowadzenia wysłuchań publicznych…” O pomyśle przemianowania skweru na Pisarski – ani słowa. Wszakże przez rok, który minął, o wysłuchaniach publicznych dotyczących opracowania i wdrożenia planu generalnego Kijowa ze strony władz stolicy – ani słowa. Wiadomo jedynie, że Kliczko zwolnił kierownika organizacji komunalnej „Instytut Planu Generalnego m. Kijowa” Serhija Browyckiego za zerwanie prac nad opracowaniem tego fundamentalnego dla miasta dokumentu… I oto – jak grom z jasnego nieba – Komisja ds. Nazewnictwa podejmuje decyzję o przemianowaniu skweru. Robi się to błyskawicznie. W ciągu kilku tygodni. Bez żadnej dyskusji. Bez zaangażowania społeczeństwa. I co najważniejsze – ignorując fakt, że inteligencja stolicy dawno i jednoznacznie wyraziła swój punkt widzenia na to, jak powinien nazywać się ten znaczący dla kijowian skwer. W mediach społecznościowych podniosło się przewidywalne oburzenie. Jeszcze przed pojawieniem się tej skandalicznej decyzji Komisji KMDA, pisarka Maryna Hrymycz pisała na swojej stronie na Facebooku: „Skwer Czkałowa – to NIEODŁĄCZNA CZĘŚĆ tak zwanego „wioski pisarskiej”, położonej w centrum Kijowa, która MA STAĆ SIĘ chronioną strefą historyczno-kulturową. Szóstego października Komisja ds. Nazewnictwa KMDA na swoim posiedzeniu podjęła decyzję o przemianowaniu Skweru Czkałowa, który znajduje się w samym centrum Kijowa, na Skwer Bohdana Stupki. Jak zaznaczono w protokole posiedzenia Komisji, decyzja taka została podjęta, „uwzględniając wniosek organizacji charytatywnej „Fundacja Charytatywna Bohdana Stupki” o przemianowanie Skweru Czkałowa na Skwer Bohdana Stupki”. Decyzja została podjęta praktycznie natychmiast. Wszystko byłoby dobrze, ponieważ Bohdan Stupka – jeden z najjaśniejszych ukraińskich ak- Ale rzecz w tym, że pomysł przemianowania skweru – jeszcze rok temu – zainicjowała potężna grupa stołecznych intelektualistów, literatów, uczonych, artystów. Wariant przemianowania u nikogo nie budził wątpliwości. Skwer ma nazywać się „Pisarski”. Właściwie ta nieformalna nazwa skweru przyjęła się wśród kijowian już dawno temu.
Tłumaczenie maszynowe
Wokół niego znajdują się trzy (a w zasadzie cztery) domy pisarzy: ROLIT – pierwszy i drugi etap (na rogu ul. Bohdana Chmielnickiego i ulicy Mychajła Kociubynskiego, epoka konstruktywizmu); dom przy ulicy Kociubynskiego 2 (brat powojennego „stylu kijowskiego torcika” z Chreszczatyka); dom pisarzy przy ulicy Honczara 52, z wydawnictwem (lata 80.). Rylski, Stelmach, Małyszko, Janowski, Honczar, Sosiura, Winhranowski, Lina Kostenko… A ogólnie – to kilkaset wybitnych i nieznanych kijowskiej świcie nazwisk, które są historią ukraińskiego procesu literackiego XX–XXI wieku. W tym skwerku BEZ PRZESADY warzył się, dusił, piekł, smażył ukraiński proces literacki XX wieku. Ukraińska wspólnota literacka (nawet ci, którzy tu nie mieszkali, a przychodzili w gości do kolegów-pisarzy i do wydawnictwa „Radianśkyj pysmennyk”, które potem stało się „Ukrainśkym pysmennykom”) zostawiła tu swoje ślady, odciski palców, urywki tajnych rozmów, brudnopisy utworów literackich, a czasem (czego tu ukrywać) niedopałki i buteleczki po napojach alkoholowych. Na tych alejkach dorastały dzieci pisarzy, a oni sami, stawszy się zniedołężniałymi i nikomu niepotrzebnymi, utykali tutaj, robiąc kółka, dzieląc się sami ze sobą swoimi wspomnieniami. KIJOWSKO RADO! Oddaj nam skwer Czkałowa! Nie – MANKURTOM! My, pisarze, ich dzieci, wnuki, redaktorzy, korektorzy – wszyscy, którym nie jest obojętna historia literacka Kijowa, chcemy mieć tutaj historyczno-kulturalną strefę chronioną „Kijowska wioska pisarzy”, a nie waszą obrzydliwą zabudowę…” Dziennikarka Hałyna Płaczinda, która mieszka obok skweru, zamieściła na Facebooku: „Bohdan Stupka – jeden z najjaśniejszych ukraińskich aktorów, działaczy teatralnych współczesności. Lecz mieszkał on na ulicy Marii Zańkoweckiej, naprzeciwko swojego rodzinnego teatru. I byłoby całkiem logicznie, gdyby jego imieniem został nazwany plac naprzeciwko Teatru im. Franki. Nasz skwer warto przemianować na Pisarzy chociażby z szacunku do pamięci tych ukraińskich pisarzy, których poetyckie słowo zostało przerwane kulą enkawudzisty. A takich w nowoczesnej historii Ukrainy są setki. Dom ROLIT, którego okna wychodzą na skwer, przez prawie wiek swojego istnienia stał się miejscem ludzkich tragedii, złamanych losów i śmierci – nie tylko dosłownych, ale i twórczych. Omawiając projekt renowacji skweru, powstał pomysł przeniesienia pomnika Walerija Czkałowa na Międzynarodowe Lotnisko „Kijów” – powietrzne wrota stolicy, bo mimo wszystko, ten odważny człowiek wiele zrobił dla rozwoju całej światowej branży lotniczej, a na jego miejscu ustawić pomnik wszystkich zniszczonych ukraińskich pisarzy. Nie tutaj i nie teraz mam opowiadać o planie zniszczenia ukraińskiej inteligencji jako składowej zniszczenia całej Ukrainy. Częściowo ten ludożerczy, imperialny plan kremlowskim terrorystom udało się zrealizować. Dlatego dziwne, dlaczego do tej pory nasze państwo w należyty sposób nie wyartykułowało tego strasznego faktu. Tak i nie zostało wypowiedziane przez pierwsze osoby państwa tej prostej prawdy, że niszcząc duchową podstawę narodu, śmiertelnie zraniono jego, narodu, duszę i wszystko, co dzieje się dzisiaj z nami – to bezpośrednie skutki tamtej katastrofy. Że pierwsze strzały obecnej wojny rosyjsko-ukraińskiej rozbrzmiały podczas rozstrzeliwań Łesia Kurbasa, Mykoły Kulisza, Mykoły Zerowa, Wałeriana Pidmohylnego oraz jeszcze setek ukraińskich działaczy w Sandarmochu czy podczas przesłuchań Wołodymyra Sosiury, Maksyma Rylskiego, Andrija Małyszki, Hryhorija Kosynki w enkawudzistowskich katowniach byłego Instytutu Szlachetnych Panien… Zwracam się do Maryny Zerowej, Jewhena Perebyjnosa, Łesi Jaworiwskiej, Maryny Hrymycz oraz Ihora Ostasza, Andrija Osadczuka, Ołesi Żułynśkiej, Tarasa i Łesi Tomenków, Serhija Synhajiwśkiego, Tarasa Kononenki, wy, dzieci ukraińskich pisarzy i literatów, już macie własne imię i wagę w społeczeństwie, wy wszyscy – moi sąsiedzi, my rośliśmy wszyscy razem w naszym domu pisarzy, ten skwer – to wasz rodzinny skwer, i komu jak nie wam znać straszną historię ukraińskiego pisarstwa, całej ukraińskiej inteligencji, i nie tylko znać – ale i opowiadać o tym społeczeństwu. Nawet w taki sposób, nawet przyczyniając się do pojawienia się w centrum Kijowa wymarzonej przez nas artystyczno-kulturalnej przestrzeni, która będzie nazywać się Skwerem Pisarzy. Popiół rozstrzelanego Odrodzenia puka w wasze serca, wiem to…” Odpowiedź od „Fundacji Charytatywnej Bohdana Stupki” na ostrą reakcję sieci społecznościowych nie kazała na siebie czekać. „Przemianowanie skweru imienia Walerija Czkałowa na skwer imienia Bohdana Stupki pomoże zachowaniu tej historycznej lokalizacji przed możliwą zabudową, – mówiono w niej, – skwer imienia Stupki nie przeczy koncepcji Skweru Pisarzy, ale daje możliwość przez znane na świecie nazwisko, zachować ziemię przed zniszczeniem. I przekształcić skwer w nowoczesny hub artystyczny, ponieważ Fundacja jest zainteresowana tym, aby skwer był uwieczniony w pamięci Kijowa, w jego historycznej toponimice. Skwer Pisarzy – nazwa zdepersonalizowana. Obok, w ROLICIE, w różnym czasie mieszkali pisarze, jednak czy Bohdan Stupka nie był promotorem także ukraińskiej literatury? Trudno mi sobie wyobrazić, żeby barbarzyńcy-deweloperzy przyszli do skweru imienia Bohdana Stupki z buldożerami. Nasza Fundacja będzie robić wszystko, aby w skwerze były przeprowadzane akcje literacko-artystyczne, różne eventy kulturalne, które utwierdzą za nim sławę pisarskiej lokalizacji z ducha. W roku jubileuszu aktora-legendy ważne byłoby zjednoczyć nasze wysiłki, aby skwer, który kochamy jako miejsce siły kultury, zyskał imię wybitnego działacza ukraińskiej Kultury”. Jednoczyć wysiłki – wspaniałe wezwanie, które, niestety, idzie wbrew działaniom, dlatego musimy, mimo wszystko, nieco zauważyć. Po pierwsze, gołymi deklaracjami w rodzaju „buldożery deweloperów nie odważą się wejść do skweru Stupki” go nie uratujesz. Wątpimy, że kierownictwo Fundacji w ogóle rozumie, jaka skomplikowana procedura nadania statusu ochronnego skwerowi – który jedyny może zabezpieczyć go przed zabudową. I którą, krok po kroku, rok po roku, – przechodzą ludzie, którzy bronią skweru. Po drugie, w „liście inteligencji” już zawierała się propozycja stworzenia kulturalno-artystycznej przestrzeni w skwerze, i, w odróżnieniu od teoretycznych oświadczeń kierownictwa Fundacji, inicjatorzy idei już opracowali projekt takiej przestrzeni, który w krótkim czasie zostanie przedstawiony społeczeństwu. Po trzecie, sławne jubileusze niedawno obchodzili także wybitni mieszkańcy ROLITU. Na przykład, w zeszłym roku obchodzono stulecie Bohatera Ukrainy, założyciela Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, pisarza, filozofa, tłumacza, więźnia politycznego, który 12 lat spędził w radzieckich łagrach o zaostrzonym rygorze na zesłaniu, bez przesady – jednego z tych, których nazywamy „sumieniem narodu” – Mykoły Rudenki. Nazwisko jego wdowy, już, niestety, nieżyjącej, także jest wśród sygnatariuszy listu z prośbą o przemianowanie skweru na Skwer Pisarzy. Niechęć przedstawicieli Fundacji Stupki do uwzględnienia nastrojów ludzi, którzy mieszkają wokół skweru, prowadzi do napięcia i konfliktów. Dlatego już nawet na konstrukcjach reklamowych, wystawionych w skwerze, z których agitują za przemianowaniem na skwer Stupki, czarną farbą ktoś napisał PRZECIW.
Tak się dzieje, gdy nie wsłuchuje się w opinię społeczeństwa. Mamy więc nadzieję, że to właśnie głos wspólnoty stanie się decydujący w dyskusji, czyje imię ma nosić wielokrotnie doświadczony skwer w centrum miasta. Obecnie trwa dyskusja nad projektem uchwały, już przyjętym przez Komisję ds. Nazewnictwa i przekazanym do Rady Miasta Kijowa, w sprawie przemianowania Skweru im. Czkałowa na Skwer Stupki. Publikujemy kod QR, po zeskanowaniu którego można od razu przejść na stronę dyskusji i zagłosować tak, jak podpowiada serce. Anatolij Zbanacki, członek Komisji ds. Nazewnictwa Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, kierownik działu „Kijów okresu najnowszej historii” Muzeum Historii Kijowa, skomentował naszej gazecie sytuację wokół przemianowania skweru: „Niedawno była już próba przemianowania tego skweru na cześć zmarłego białoruskiego dziennikarza Pawła Szeremeta. Jednak wtedy udało mi się przekonać Komisję ds. Nazewnictwa, że ten skwer powinien nazywać się imieniem znanego ukraińskiego pisarza. Ale Związek Pisarzy Ukrainy zachował się całkowicie biernie. Rezultat – pojawiły się nowe niestosowne propozycje. Bohdan Stupka to genialny aktor, duma Ukrainy. SKWER NA JEGO CZEŚĆ MA BYĆ, ALE NIE TUTAJ. Skwer Pisarzy – to właśnie to, co trzeba…”. Odpowiadając na pytanie, czy można teraz społeczeństwu złożyć swoją, alternatywną propozycję przemianowania skweru na „Pisarzy”, Anatolij Hryhorowycz zauważył: „Mechanizm przemianowania to długotrwały proces. Najpierw Komisja decyduje, czy można rozpocząć proces przemianowania. Jeśli większością głosów mówi „nie”, rozpatrywanie sprawy zostaje przerwane. Kiedy zaś Komisja się zgadza, rozpoczyna się dyskusja społeczna. Jeśli propozycja jest popierana przez społeczeństwo, to sprawa ponownie wraca pod obrady Komisji. Jednak to już formalna sprawa. Chociaż w przypadku kandydatury Szeremeta, która już przeszła przez dyskusję społeczną i otrzymała aprobatę, komisja zagłosowała „przeciw” i sprawa została ostatecznie zdjęta z porządku obrad. Jeśli chodzi o kandydaturę Bohdana Stupki, to wstępne rozpatrzenie sprawy już się odbyło. Teraz trwa dyskusja społeczna… Kiedy odbywało się głosowanie, żadna propozycja dotycząca pisarzy nie została wniesiona. Zważywszy na to, osobiście uważałem, że to daleko nie najgorszy wariant. Teraz, wiedząc, że jest propozycja nazwania tego skweru PISARZY, absolutnie ją popieram. TO NAJLEPSZY WARIANT. Praktycznie wszystko zależy od opinii społeczeństwa Kijowa. Bardzo ważne jest głosowanie elektroniczne. Każdy ze swojego komputera może zagłosować. Zostanie to uwzględnione i wpłynie na podjęcie decyzji, którą ostatecznie przyjmą radni Rady Miasta Kijowa. Zatem trzeba agitować ludzi, by podjęli właściwą decyzję. Ja od dzieciństwa pamiętam, że i budynek ludzie zawsze nazywali pisarskim. Obok jest skwer im. Olesia Honczara. Tam w ogóle są cztery budynki pisarskie, zbudowane w różnych latach. Tak więc wszystko jest logiczne. Trzeba opowiedzieć ludziom, jak poprawnie głosować z komputera”. Sekretarz Komisji ds. Nazewnictwa Jarosław Szybanow w rozmowie z nami zauważył, że inicjatorom przemianowania skweru – przedstawicielom Fundacji Bohdana Stupki, było, cytujemy Jarosława Mykołajowycza, „zasadniczo przemianować właśnie ten kijowski skwer”. Nam jest nieco niezrozumiała taka „zasadniczość”, wszak w Kijowie jest mnóstwo bezimiennych skwerów, które można by nazwać na cześć wielkiego aktora, nie tworząc konfliktowej sytuacji na równym miejscu. Redakcja wysłała również zapytanie informacyjne do dyrektora Departamentu Komunikacji Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej i członka Komisji ds. Nazewnictwa Romana Leluka, prosząc o wyjaśnienie, dlaczego członkowie Komisji jeszcze przed swoim głosowaniem nie spróbowali przekonać inicjatorów do ustąpienia ze swoich zasad i rozważenia możliwości jakiegokolwiek innego parku czy skweru na cześć Bohdana Sylwestrowycza. W momencie składania numeru do druku odpowiedź na nasze zapytanie nie nadeszła. A póki co – głosowanie elektroniczne w sprawie przemianowania skweru potrwa do połowy grudnia. W tym czasie wspólnota stolicy przygotuje i przekaże do rozpatrzenia Komisji wniosek o przemianowanie skweru imieniem, którym od dawna nazywają ten skwer kijowianie – PISARZY.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
…już pamięć”. Poezja L. Tałałaja przesycona jest uczuciami i wrażeniami, które przenoszą nas z powrotem, w przeszłość, do czegoś niewymownie drogiego i niespełnionego: Wilgotno czernieje znajoma droga, której nie przejść, nie potknąwszy się o wspomnienie. („Wszystko głębiej jesień…”) Żałuje za czasami, w których szczęście odbiła młoda dusza, jak przelotny cień stojąca woda. („Wszystko głębiej jesień…”) Przeszłość powraca znowu, by zbliżając się do teraźniejszości, zajaśnieć jeszcze jaśniej. Platon określa pamięć jako „odcisk pierścienia na wosku”. Takie „odciski”, „ślady” spotykamy również w poezji L. Tałałaja. …i szczęście odbiła młoda dusza, jak przelotny cień stojąca woda. („Po brzegi napełniony świat…”) Tak świeci nurt, który przywraca wspomnienie tam, gdzie snopem słomy stał ślepy deszczyk. („Tak świeci nurt…”) Świadomie nasycając artykuł cytatami, autorka dąży do jednego – podzielić się z czytelnikiem światłem wysokiej sztuki, poczuciem niezrównanego duchowego bogactwa słowa ukraińskiego. W ostatnich latach życia L. Tałałaj cicho przebywał w samotności z przyrodą, na wyspie Wodników na Dnieprze; on – uważny obserwator, który pilnie podpatruje tajemnice przyrody. Niezwykła świeżość percepcji, zdolność zajrzenia w głęboką istotę rzeczy nadaje jego poezji głęboko indywidualne, osobowe rysy. Poetyce L. Tałałaja właściwe jest egzystencjalne widzenie rzeczywistości przez pryzmat osamotnienia. To poeta głębokiego smutku, rozjaśnionego żalu, przenikającej katarsis odnowy. Absolutne zanurzenie we wnętrze samotności nie przygnębia bohatera lirycznego – przeciwnie, napełnia go odnowieniem sił duchowych, istotną duchową przemianą: Światło takie, że nie bywa jaśniejsze, tylko to już światło bez ciepła, jesień obnażyła się aż do ciszy, pieśń do modlitwy wyczerpała się. („Światło takie, że nie bywa jaśniejsze…”) Poeta odczuwa niezniszczalność duszy w niespokojnym, chwiejnym świecie, objawia mu się jej nieśmiertelność: Śnieg od gwiazdy żarzy się, a sad czernieje… Wkrótce zmierzch. Dusza boli. Niech boli – jej nie żal, ona jest nieśmiertelna. („Śnieg od gwiazdy żarzy się…”) Liryka Leonida Tałałaja to prawdziwa świątynia poezji, niepodrabialny kamerton, najprawdziwszy akt wielkości ludzkiego ducha. To poezja serca w jej najpełniejszym, najsubtelniejszym przejawie.
Tłumaczenie maszynowe
Inna ŻARIUK, m. Kijów
Kończy się pierwsza dekada listopada. Coraz bardziej rozjaśniony staje się świat wokół i wewnątrz nas, ostro wyczuwa się nieuchronność pierwszych mrozów. W tej jasnej porze, 80 jesieni temu, przyszedł na świat niezwykle utalentowany ukraiński poeta, przedstawiciel tak zwanej „cichej” liryki, mistrz wykwintnego poetyckiego słowa Leonid Tałłaj. W życiu codziennym (a nawet we własnych wierszach) często nazywał siebie „dzieckiem listopada”, bo rzeczywiście jego dziecięcy świat był chwiejny i nieprzytulny w tamtych strasznych wojennych i powojennych latach. Ale mimo wszystko przyszły artysta znajdował siły, by przeciwstawić się wiatrom czasu: A w centrum tylko ja, Dziecko listopada, Jedyny dyrygent i czarodziej na chwilę, Mniejsza z tym, że urodziłem się pod gwiazdą, która spada, W ogrodzie, który oblatuje, na wietrze, który płonie! („Głęboki ogród”) Choć ówczesna rzeczywistość była okrutna i bezbrzeżna, choć świat witał dzieci wojennego pokolenia chłodno i nieprzyjaźnie, nasz poeta wspomina swoje dzieciństwo jako niepowtarzalne, złote czasy, kiedy: Jeszcze płonie wczesny wschód, jeszcze słońce patrzy w niebo, i na trawie dziecięcy ślad, który prowadzi cię do ciebie. („Jeszcze płonie wczesny wschód…”) Dziecięcy wewnętrzny świat poety – czysty i piękny, bo tak samo piękny i harmonijny jest świat wokół, tak bardzo chce się codziennie niepowstrzymanie ten świat poznawać, dziwić się jego tajemnicom: I plamy słońca przy chacie gorące, jak dziecięce pięty, którymi świat gdzieś biegnie… („Taka rosa, płomienność…”) Ostatnie wersy przyciągają uwagę wnikliwego czytelnika niezwykłą metaforą – „biegnie” nie dziecko, a świat. I mimo woli przed wewnętrznym wzrokiem staje ruchomy obraz świata i czasu. Czas i przestrzeń łączą się w jedno i słuchają „gorących, dziecięcych pięt”. I rzeczywiście poezja L. Tałłaja jest zdumiewająco lekka, przeniknięta niecodzienną, oryginalną obrazowością, wskroś metaforyczna. „U poety nie ma ani jednego słowa w znaczeniu nominatywnym”, – zauważa Taras Sałyha, te słowa są absolutnie sprawiedliwe także dla poetyckiego świata L. Tałłaja. Jego wiersze strumieniują świeżym asocjacyjnym ładem, niespodzianką obrazów-symboli, generowaniem nowych artystycznych sensów. Pod koroną na ukos probówka promieni gdzie pyłu ziemskiego świąteczne rojenie, jak bal bezcielesności, światła i cienia, – to wszystko, co z lata zostało obecnie, to wszystko, co wkrótce zostanie od nas… Lecz jak do dzieci uśmiecha się czas, i słonecznym zajączkiem słoneczna chwila po ścieżce z kromką szczęścia biegnie. („Pod koroną na ukos…”) Metafora „chwila po ścieżce z kromką szczęścia biegnie” tworzy kalejdoskop jasnych wyobrażeń, przeżyć, dziecięcych odczuć. Czas wciela się w coś widzialnego i zwiastuje nieuchronność szczęścia. Imanentne asocjacje rozwijają specyficzną optymistyczną wizję świata, harmonijną w jej najprawdziwszej istocie. Ta poezja jest zgodna z utworami W. Swidzińskiego, W. Mysyka, Je. Płużnyka. Leonid Tałłaj z powodzeniem rozwija tradycje klasycznego wiersza, jego liryka jest ciekawa niepowtarzalnym, czysto „tałłajowskim” brzmieniem, polifonicznością sensów, obrazową pełnią. Uważa się, że poeta to człowiek, który poprzez swoje własne doświadczenie jest zdolny wyrażać ogólne uczucia, bliskie milionom. Poetyckie słowo L. Tałłaja jest bliskie i zrozumiałe nie tylko przedstawicielom elitarnych kręgów artystycznych, ale i przeciętnemu czytelnikowi, estetyczny wpływ „tałłajowskiego” słowa na osobowość jest bezsporny. Wołodymyr Bazylewski zauważa: „Tałłaj jest z tych poetów, czyje słowo jest absolutnie nieoddzielne od przyrody, którą umiał czytać dogłębnie”. Poeta rzeczywiście zbudował niepowtarzalny poetycki świat, któremu właściwe są wysoka uduchowiona niejednowymiarowość obrazów, wzajemny związek przyrody z wewnętrznym światem człowieka, harmonijne połączenie rozmyślań i emocji. Wczytajmy się w opis ciszy i spróbujmy ją poczuć: Jak stoją szuwary, wokół – ani duszy, tylko przybywa, jak powódź, jak z zaświatów cisza. Z lasu wychodzi jeleń – i ciszy staje się jeszcze więcej. („Oślepia horyzont niklem…”) Jeszcze M. Winhranowski zaznaczał, że „w poezjach Tałłaja jest dużo przestrzeni, powietrza, co pozwala czytelnikowi usłyszeć nie tylko dźwięk samego słowa, ale i echo tego dźwięku”. Poranek taki dzwoniący! Zimno od rosy. Boję się wypowiedzieć słowo – cisza, jak waga. („Poranek taki dzwoniący!”) Poezjom L. Tałłaja właściwe są sugestywność, medytacyjność, jasna zaduma, przyciszona rozmowa z samym sobą, introspektywność. Bo pośród prawdziwego rodzi się prawdziwe, bo zagłębienie w siebie – to zawsze wznoszenie się nad sobą i światem. Poezje L. Tałłaja są tak samo naturalne i prawdziwe, jak świeżość wody w upał, jak głębia niebios, jak szelesty jesiennego nurtu. Według L. Tałłaja, „rejestruje oko, przejawia dusza”. Czułe oko i ucho autora wyłapuje najdrobniejsze zmiany, odcienie w zjawiskach przyrody, autor dokładnie odnosi je do wewnętrznego świata lirycznego bohatera, tworzy zarówno poruszające obszerne panoramiczne obrazy, jak i mistrzowsko „rozdrabnia”, detalizuje artystyczne obrazy. Liryczny bohater poety – to „czysty” liryk, człowiek głęboko uduchowiony, wzniesiony nad codziennością. Duchowość lirycznego bohatera jest bezsporna, on wyraźnie buduje swoją własną koncepcję bytu. „Jaśniej staje się w nocy, to, co za dzień przemilczysz”, – wyznaje. W. Bazylewski twierdzi: „Tałłaj – to nosiciel mądrego liryzmu, jakości rzadkiej w naszej poezji”. Według definicji W. Bazylewskiego, w swoich utworach L. Tałłaj występował jako „myślące serce”: Ty samotnie stoisz pośród nurtu, który już sięga do gałęzi, i ściskają twoją rdzeń nawarstwione koła myśli. Rdzeń, jak igła w niebo, kołom horyzonty stały się ciasne, rajskie ptaki siadają na tobie i śpiewają o piekle pieśni. („Drzewo pośród nurtu”) Poezja L. Tałłaja jest pełna duchowego ciepła, porusza emocjonalną głębią, odznacza się wysoką artystyczną informatywnością. Znamienne, że dla swoich utworów autor wybiera codzienną podstawę i poprzez nią otwiera czytelnikowi niecodzienną treść, wielowarstwowy podtekst, niedostrzegalne na pierwszy rzut oka detale. W ten sposób tworzy się szczególny świat, w którym niewidzialne staje się widzialnym, gdzie zaczyna brzmieć to, co wcześniej milczało: Drobny deszczyk na jesienny ogród, świeci się stooki winogron, czerwieni się korona przerzedzona, w jabłka zapłakany policzek, i na świat patrzeć nie ma siły z wysokości jesiennego listka. („Drobny deszczyk na jesienny ogród”) Płynność świata i człowieka, rozjaśnioną cichą radość, zadumany smutek poeta ostro odczuwał właśnie jesienią. L. Tałłaj – poeta „jesienny”, piewca „nagich topoli”, „ogrodu bez liści i pieśni”, „października w gaju”, „dymów listopada”. Zapewne „jesiennych” wierszy w twórczym dorobku poety, w porównaniu z innymi autorami, jest najwięcej. Naturfilozoficzna orientacja, sama przyroda nastawiają lirycznego bohatera na rozmyślania o tajemnicach budowy świata, przypominają o nierozerwalnym wzajemnym związku człowieka i przyrody. Dlatego u wnikliwego, skłonnego do empatii czytelnika ta poezja wywołuje głęboki duchowy dreszcz, maluje przed jego wewnętrznym wzrokiem przejmujące obrazy: Serce zaciśnie się – wszystko za nami. Wszystko za nami… dogasa dzień. Wszystko za nami i nie wyjść z ogrodu, który już bez liści i pieśni. („Ktoś jakby patrzy w plecy…”) W utworach poety rozwój tematu pamięci i czasu, jako filozoficznej kategorii bytowej, spotykamy najczęściej. Henri Bergson twierdzi, że „w istocie wszystkie odczucia – to
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
po niej Ukraina została wyzwolona spod jarzma mongolsko-tatarskiego!” staje się wielką powieścią dla dzieci „Sini Wody”... W odpowiedzi na pytanie „Co wie szeroka publiczność o początkach kozaczyzny? Skąd wziął się ten znany na cały świat fenomen ludowego rycerstwa?”, pojawiają się „Dżury kozaka Szwajki”. Pragnienie spojrzenia na stosunki między Ukraińcami a Tatarami krymskimi z nieco innego punktu widzenia skłoniło W. Rutkowskiego do napisania „Dżurów-charakterników”, gdzie prawie po raz pierwszy w literaturze ukraińskiej naruszono schematyczny, utrwalony obraz Tatarów krymskich jako wyłącznie żywiołowego nieszczęścia, które nieustannie zawisa nad ojczyzną-Ukrainą. Szczególnej popularności naszemu rodakowi dodało wejście na szerokie ekrany w październiku 2017 roku pierwszego ukraińskiego filmu fantasy na podstawie noweli o tym samym tytule „Strażnica Zastawa” o budżecie przekraczającym 40 mln hrywien. Reżyserem został Jurij Kowalow, scenariusz napisali znany ukraiński pisarz dziecięcy Saszko Dermański oraz scenarzysta filmowy Jarosław Wojcieszek. Marzy się, że bez wątpienia zostanie zekranizowana także historyczna tetralogia Wołodymyra Rutkowskiego dla dzieci „Dżury”. Historyczno-przygodowy „eksplorator” o patriotycznej wymowie z elementami mistyki i kryminału, nakręcony w opisanych przez autora miejscowościach Ukrainy, stałby się przełomem w kinematografii dziecięco-młodzieżowej i posłużyłby sprawie umacniania Ukrainy. Ale to już w przyszłości… Dziś zaś żegnamy koryfeusza ukraińskiej literatury dziecięcej, wspaniałego, twórczego człowieka, który aż do ostatnich dni czynnie uczestniczył w ukraińskim życiu literackim. W jego „Dżurach” dziadek Kibczyk, dowiedziawszy się, że jego towarzysz odszedł do zaświatów, mówi zdumiewająco trafne zdanie: „Cóż, dobre życie przeżył Kudma. Ciężkie i czyste. Może spokojnie patrzeć w oczy swoim przodkom”… Powiedziane jakby o samym autorze... Wieczna i jasna pamięć Mistrzu słowa...
wich oraz 16 listów O. Roszkewycz do I. Franki. Do wydania weszły również wspomnienia siostry Olgi Roszkewycz – Michajliny Roszkewycz-Iwanec, które uzupełniają rozumienie tych wzajemnych relacji i przybliżają pewne fakty z życia Iwana Franki, jasnej w swojej oryginalności i sile, o fenomenalnym talencie. Te listy są piękną ilustracją ich wzniosłych, skrytych uczuć, którym – ku wielkiemu, niestety, żalowi – przyszłość nie była pisana. Jak wiadomo, różne czynniki i ówczesne okoliczności przerwały ich nadzieje… Jednocześnie przekreśliły gorące pragnienie w życiu osobistym I. Franki: „Jedno życie – jedna miłość”. Zbiór listów zawiera materiał fotograficzny i ilustracyjny, obszerne przypisy oraz objaśnienia słów – wielka zasługa w tym profesora M. Padury jako redaktora. Twórczy fenomen Iwana Franki jesteśmy w stanie zgłębiać także w naszych czasach. Dzięki temu zbiorowi odkrywamy kolejną grań życia I. Franki – jasnej osobowości w ukraińskiej kulturze narodowej. Wydanie można nabyć w księgarni NTSz we Lwowie.
Tłumaczenie maszynowe
Jarosława RYZNYKOWA, laureatka nagród literackich im. H. Skoworody i I. Franki, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Jeszcze kilka dni temu, interesując się jego samopoczuciem, uspokoiłam się, słysząc spokojny głos i odpowiedzi, że wszystko u niego w porządku, że także w szpitalu ma czytelników i wielbicieli swoich wierszy, wysłuchałam jego przemyśleń na temat ostatnich nowości literackich oraz niedawnych wyników obwodowej nagrody im. W. Moroza. A dzisiaj jestem oszołomiona smutną wiadomością o tym, że 31 października 2021 roku odszedł od nas Wołodymyr Rutkiwski... Wołodymyr Hryhorowycz Rutkiwski – znany ukraiński pisarz dziecięcy, poeta, prozaik, laureat nagród im. Mykoły Trublainiego (1992), im. Łesi Ukrainki (2002), „Dźwięk pajęczynki” im. Wiktora Blyznecia (2005), „Książka Roku BBC” za dwutomową powieść historyczną „Sine Wody” (2011); Nagrody im. Szewczenki za trylogię historyczną dla dzieci „Dżury” (2012) i in. Człowiek nieustannego niepokoju i poszukiwań, spragniony wiedzy i piękna tego świata. I chociaż Wołodymyr Rutkiwski urodził się we wsi Chrestyteliwe na Czerkaszczyźnie, już od wielu lat mieszkał, pracował i tworzył w Odessie. Jego wspomnienia o dzieciństwie, o realnym losie bliskich długo pozostawały dość zmitologizowane, ponieważ, jak u większości Ukraińców – „dzieci wojny”, jego bliscy z powodów samoobrony rzadko wspominali przy dzieciach przeszłość. Dopiero w latach 90. XX wieku dowiedział się, że jego ojciec, Hryhorij Jakowycz Rutkiwski, nie jest sierotą zupełnym, jak zaznaczał we wszystkich ankietach, lecz ma braci i siostry, a pradziadek Mychajło Fedorowycz Rutkowski – znany na Wołyniu architekt, pochowany w 1881 r. we wsi Łuka pod Żytomierzem, dokąd ojciec pod różnymi pretekstami przez całe życie okresowo zaglądał w nadziei dowiedzenia się czegoś o krewnych. Ten niezwykle bolesny proces rozmitologizowania wspomnień, ściśle związany z wątpliwościami, wahaniami i walką z własnym sumieniem, odzwierciedlił się w jawnie niedocenionej powieści autobiograficznej „Poterczata” (wydanej w 2008 roku, wznowionej po 10 latach przez odeskie wydawnictwo „Astroprint”). Jej głęboki sens został oznaczony zarówno podtytułem „Dziecięca spowiedź dla dorosłych, którzy tak niczego się nie nauczyli”, jak i samym tytułem. Przecież motyw obrazu nieochrzczonych z powodu ówczesnych zakazów ideologicznych poterczat – dzieci, których dusze według dawnych wierzeń Ukraińców nie mogły znaleźć spokoju po śmierci, od rozdziału do rozdziału zaczyna brzmieć jak swoiste requiem za całe utracone pokolenie, do którego należy autor, które nie znało miłości i którego marzenia pozostały niespełnione. Wspominając „...wojenne, powojenne i społeczno-literackie niepowodzenia”, rozmyślając nad własnym losem, Wołodymyr Hryhorowycz przyznaje, że określił go przede wszystkim „...antagonizm między człowiekiem a społeczeństwem. Nieakceptowanie przez społeczeństwo interesów jednostki. A ponieważ społeczeństwo jest znacznie silniejsze od człowieka, to jest on zmuszony przez całe życie przystosowywać się do jego wymagań i zachcianek. Ci, którzy tego nie robili, zmuszeni są przechodzić wszystkie kręgi ziemskiego piekła. Dotyczy to wszystkich moich krewnych, których znam osobiście, a zatem – i mnie... Każdy z nich musiał lawirować, aby zachować życie sobie i swojej rodzinie. Jak, w końcu, i ja. Ale co najważniejsze – mimo wszystkich horrorów i trudności, oni jakoś zdołali nie złamać swojego kręgosłupa”. Kiedyś Natalja Marczenko powiedziała, że właśnie ten „problem kręgosłupa”, w którym od małego wykazał genetyczny brak elastyczności i jednocześnie na poziomie zwierzęcego instynktu przetrwania nie możesz dopuścić, aby ten kręgosłup ci złamano, określił magistralną linię losu pisarza. Zaprawdę, właśnie ścieżki Miłości i Strachu kształtują życiową drogę każdego człowieka, a wszystkie rozdroża ludzkich czynów rodzą się w dzieciństwie. Niełatwa i kręta była droga pana Wołodymyra do uznania w literaturze ukraińskiej. Studiuje w Odeskim Instytucie Przemysłu Chłodniczego; pracuje jako aparatowy w Odeskim Zakładzie Superfosfatów; dwa lata – jako korespondent odeskich gazet „Janwarec” i „Trybuna studenta”; redaktor Odeskiego Radia Obwodowego; etatowy scenarzysta Odeskiej Wytwórni Filmowej; inżynier odeskiego zakładu „Mikron”; kierownik działu odeskiej gazety obwodowej „Odeski wisti”. Równolegle – nieustanna, wytrwała działalność literacka. Wołodymyr Rutkiwski zaczyna jako poeta: w 1959 roku wydrukowano pierwsze wiersze; w 1966 r. w Odessie ukazuje się jego debiutancki zbiór poezji „Krople słońca”; w 1968 r. na 5. Wszechzwiązkowej Naradzie Młodych Literatów w Moskwie reprezentował już młodą poezję ukraińską razem z Borysem Olijnykiem, Petrem Osadczukiem, Romanem Łubkiwskim i Witalijem Korotyczem. Ale wszystko przekreślił jego podpis pod apelem w obronie skrzywdzonego kolegi-radiodziennikarza i donos do komitetu obwodowego partii o tym, że kieruje on w radiu obwodowym „ukraińskimi burżuazyjnymi nacjonalistami”. Wyratował go Borys Olijnyk, który pomógł w 1973 roku wstąpić na dwuletnie Wyższe Kursy Literackie w Moskwie, która tradycyjnie była o wiele bardziej wolnomyślicielska niż zaciśnięty w kleszczach partyjno-biurokratycznego strachu Kijów. Właśnie w Moskwie w wydawnictwie „Dietskaja litieratura” w 1977 roku zdołał opublikować w 150-tysięcznym nakładzie przetłumaczoną na język rosyjski powieść „Hannusia”, którą wcześniej „odrzucono” w jedynym ukraińskim wydawnictwie dla dzieci „Weselka”. Z czasem w 1981 roku, po kolejnej odmowie na Ukrainie, tutaj również w stutysięcznym nakładzie opublikowano „Buchtyka z cichej zatoki” – o współżyciu uczniów i tajemniczego świata wodnego. Książka otrzymała niemało zachwyconych recenzji czytelniczych, a nawet została uznana za jedną z najlepszych w 12. pięciolatce! Jednak taki sukces w żaden sposób nie wpłynął na los twórczy pisarza na Ukrainie. Następna książka „Goście na miotle” wyszła w 1988 r. w „Weselce”, ale ze skandalem. „Dlaczego ja, ukraiński pisarz, mam być wydawany nie w ojczystym języku i poza granicami Ukrainy?” – zwracał się pisarz do „kierujących i nakazujących”. To podziałało, ale też złamało coś wewnątrz. Wołodymyr Rutkiwski postanowił ostatecznie udać się na „wewnętrzną emigrację”. Czyli pisać więcej „do szuflady”. Codziennie garbiąc się nad biurkiem, doczeka się sławy w... 70 lat! Głośno i z zachwytem o literacie zaczną mówić po ukazaniu się w 2007 roku w wydawnictwie „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA” książki „Dżury kozaka Szwajki” z ilustracjami utalentowanego ukraińskiego artysty Maksyma Pałenki. Zwrócenie się ku historii nie jest przypadkowe, ponieważ jeszcze w szkole kierował kółkiem archeologicznym i brał udział w wykopaliskach jednej z najstarszych osad na terenach współczesnej Ukrainy (około 300 tysięcy lat temu) koło wsi Wełyka Burimka na Czerkaszczyźnie, gdzie minęły jego dziecięce i młodzieńcze lata. Wołodymyra Rutkiwskiego zawsze nęciło to, co tajemnicze, mało zbadane i mało znane. I oto, zadawszy pytanie „Dlaczego Ilję Muromca (a w literaturze historycznej używa się też Murowiec), który pochowany jest w Ławrze Pieczerskiej, całkowicie sobie „przywłaszczyła Rosja”, odesita Rutkiwski pisze powieść „Strażnica”, w której przedstawia odmienny pogląd na ustalone wydarzenia. Odpowiedzią na pytanie „Dlaczego o bitwie nad Sinymi Wodami, która była 18 lat przed bitwą na Kulikowym Polu, nikt nie wspomina? Przecież sa-”
Tłumaczenie maszynowe
Dekadę literatury i sztuki ukraińskiej w Uzbekistanie w 1965 roku przyszło mi relacjonować jako korespondentowi RATAU-TASS. A słowiczy głos utalentowanego śpiewaka głośne święto sztuki na zawsze zwróciło ku czystym wodom, ku jasnym gwiazdom. Wiktor Żenczenko, bas opery w Taszkencie, powrócił do kraju urodzenia, został solistą Filharmonii Kijowskiej. Od tamtej pory jego śpiew słyszeli miłośnicy piękna nie tylko wszędzie na Ukrainie, ale i daleko poza jej granicami. Pieśń jest nieodłączna od poetyckiego natchnienia. Wydanie tomików poezji Wiktora Żenczenki, zasłużonego artysty Ukrainy, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy – to znaczący wkład w dorobek ukraińskiego pięknego piśmiennictwa. Był człowiekiem kochającym ludzi. Zawsze wspierał przyjaciół. Podczas obchodów czterdziestolecia, obecnie Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, wywołano mnie na scenę, bym odebrał nagrodę – imienny zegarek od włodarza Kijowa Witalija Kliczki. Z jakimż wzruszeniem i wdzięcznością usłyszałem najgłośniejsze oklaski od druha Wiktora Wasylijowycza! Wieczna pamięć tobie, niezapomniany przyjacielu! Niech ziemia lekką będzie i królestwo niebieskie. Według pradawnych wierzeń ludowych sprawiedliwe dusze wznoszą się do nieba, aby świecić jako niegasnące gwiazdeczki. Dopóki będę żyć, będę wypatrywać w niebieskiej wysokości światełka od ciebie. Składam szczere kondolencje bliskim Wiktora Wasylijowycza Żenczenki. Jarosława KOWALCZUK Niedawno we Lwowie ukazało się niezwykle interesujące wydanie – “Listy do Olgi”, poświęcone Oldze Roszkewycz (1857–1935), którego kompilatorem jest znany lwowski naukowiec, tłumacz, wieloletni wykładowca i profesor Mychajło Padura. Niniejszy zbiór zainteresuje wszystkich miłośników ukraińskiego słowa i literatury narodowej, a przede wszystkim frankoznawców – tych, którzy badają wieloaspektową twórczość narodowego geniusza – Iwana Franki (1856–1916), w szczególności jego spuściznę epistolarną. Wydanie jest unikalne tym, że po raz pierwszy w całości publikowana jest w nim korespondencja pisemna między Iwanem Franką a jego wielką miłością – Olgą Roszkewycz, co stanowi najlepszy wzorzec ukraińskiej intymnej spuścizny epistolarnej, która liczy 38 listów I. Franki do Olgi Roszke-
Tłumaczenie maszynowe
Wadim PEPA
Nieubłagana śmierć przedwcześnie zabiera najlepszych. Wiktor Żenczenko na zawsze pozostaje przed moimi oczami – wzór miłości do życia, niestrudzonej energii, twórczego zapału, szczerej życzliwości, niezachwianej wierności własnym przekonaniom, synowskiego oddania sprawie rodzimej Matki-Ziemi. Niemal w tym samym czasie oboje doznaliśmy nieodwracalnego ciosu losu: pochowaliśmy wierne, kochające żony. Przeżywaliśmy bolesne straty, wspierając się nawzajem współczującym słowem.
Tłumaczenie maszynowe
W Międzynarodowym Centrum Kultury i Sztuki odbyła się premiera baletu „Dama pikowa” do muzyki Piotra Czajkowskiego w wykonaniu Akademickiego Teatru „Kijów Modern-Balet”. Projekt zrealizowano dzięki wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury oraz Departamentu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Reżyserem jest założyciel i główny baletmistrz teatru „Kijów Modern-Balet”, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Radu Poklitaru. Dziś Radu Witalijowycz jest gościem „Słowa Proświty”. – Zapewne wszyscy miłośnicy teatru dobrze znają operę Czajkowskiego „Dama pikowa”. A jak zrodził się u Pana pomysł wystawienia baletu pod takim tytułem? – Dobieram tematy do baletów, biorąc pod uwagę to, że „Kijów Modern-Balet” jest teatrem repertuarowym, każde przedstawienie, które u nas powstaje, musi przeżyć długie życie. To wiele lat, poza tym jesteśmy nastawieni na pokazywanie swoich spektakli nie tylko w Kijowie, ale i podczas tournée. Dlatego w każdy nowy projekt staram się wpisać sukces komercyjny i frekwencyjny. Oczywiście, podczas wyboru tematu myślę o tym, na ile kasowy będzie dany balet. A „Dama pikowa” to kasowy tytuł, arcydzieło znane na całym świecie. Biorąc pod uwagę to, że wystawiliśmy już wszystkie trzy balety Piotra Iljicza: „Dziadka do orzechów”, „Jezioro łabędzie”, „Śpiącą królewnę”, to muzyka baletowa tego kompozytora dla mnie jako choreografa, niestety, wyczerpała się. A rozstawać się z geniuszem Czajkowskiego nie chciałem. Tak powstał pomysł zrobienia „Damy pikowej”. Pochodzę z rodziny teatralnej, wychowałem się w teatrze, dlatego znam fabułę od dzieciństwa. Wspaniale połączyły się w niej mistyka i rzeczywistość, namiętność i miłość – wszystko, co potrzebne do baletu. Wziąłem na siebie śmiałość rozszerzenia niektórych wątków fabularnych. W tekście Puszkina mowa jest o tym, jak Hrabina w XVIII wieku, jeszcze jako młoda dziewczyna, przebywała w pałacu wersalskim. I cała historia z Saint-Germain stamtąd pochodzi. Z małego opowiadania zrobiłem osobny, niewielki akt – wstęp. Wydaje mi się, że bez tej opowieści niemożliwe jest wyjaśnienie, w jaki sposób Hrabina weszła w posiadanie sekretu trzech kart. I cała historia dla nieobeznanego widza byłaby mglista. Postanowiłem wykorzystać w tym balecie taki zabieg, jak rzeczywistość rozszerzona. Na ekranie wyświetlana jest transmisja gry w karty „Faraon”, w którą grał cały świat w XVIII–XIX wieku. Wszystkie gry, które widz widzi na ekranie, to prawdziwy „Faraon”. Gra nie wymaga żadnego wysiłku intelektualnego. To proste – poszczęści się albo nie. Rzeczywistość rozszerzona wymagała, aby potrzebna karta pojawiała się w odpowiednim miejscu i w odpowiednim czasie. I musiało to współgrać z oprawą muzyczną. W balecie wykorzystałem pierwszą i drugą część II „Ukraińskiej” oraz VI „Patetycznej” symfonii Czajkowskiego. Zapewne nie wszyscy wiedzą, że „Ukraińską” symfonię Czajkowski napisał, kiedy mieszkał u siostry w Kamionce, w obwodzie czerkaskim. Tam teraz znajduje się wspaniałe muzeum. Nawiasem mówiąc, na wiele lat przed Piotrem Czajkowskim w tym domu gościł autor literackiego pierwowzoru „Damy pikowej”, Aleksander Puszkin. Początkowo chciałem wykorzystać w balecie muzykę z opery „Dama pikowa”. Ale poniosłem całkowitą porażkę, ponieważ przeszkadzał tekst. I choreografia z samodzielnej dziedziny sztuki przekształcała się w banalne tłumaczenie międzywierszowe słów tej opery. Dlatego wykorzystałem twórczość symfoniczną Piotra Iljicza, która nie ma żadnego związku z tą operą. Wspominam jedno z pierwszych przedstawień naszego teatru – „Carmen.TV”. Wtedy udało mi się wykorzystać partyturę Georges’a Bizeta.
Ale język francuski wtedy tak nie przeszkadzał, jak tym razem rosyjski. – Proszę opowiedzieć o wykonawcach głównych partii. – Zacznijmy od partii Hrabiny, którą wykonuje Ołena Sałtykowa. Przyszła do nas z baletu klasycznego. Takie rzeczy nie zdarzają się często w naszym teatrze, ponieważ jesteśmy teatrem współczesnej choreografii. Przyznam: nieco sceptycznie podchodzę do możliwości akademickich artystów baletu mówienia językiem współczesnego baletu bez akcentu. A Ołena zrobiła niesamowite postępy w dziedzinie tańca współczesnego. Cieszę się, że pracuje w trupie „Kijów Modern-Balet”, to nasza ozdoba. Hrabiego Saint-Germaina nie ma ani u Puszkina, ani u Czajkowskiego. Ale zachciało mi się uczynić go niemal głównym bohaterem naszej opowieści. To mistyczna postać XVIII–XIX wieku; być może awanturnik, być może geniusz, alchemik. Osoba, która, zgodnie z legendą, przeżyła niezwykle długie jak na ludzkie standardy życie – kilka stuleci. Taka postać aż prosiła się o balet. Istnieje u nas przez dwa akty. Jego rolę wykonał zasłużony artysta Ukrainy Artem Szoszyn. To człowiek, który od dawna pracuje w naszym teatrze i faktycznie jest czołowym mistrzem sceny. Sam jest choreografem i bardzo ciekawie jest patrzeć, jak inny choreograf wykonuje moją choreografię. Wszystkie ruchy, które mu proponuję, przepuszcza przez pryzmat swojej twórczej indywidualności. Artem reprezentuje neoklasyczny kierunek baletu, właśnie dzięki charyzmie aktora powstała postać, zabarwiona kolorami rokoko. W drugim akcie spotykamy Lizę i Germana. To główni bohaterowie u Czajkowskiego i u Puszkina. Partię Lizy wykonuje Kateryna Kuzniecowa – tancerka o niesamowitej harmonijności. Pracując z Katią, za każdym razem czerpię ogromną przyjemność: szybko przyswaja wszystkie moje pomysły, ruchy i wspaniale przekazuje je na scenie. Partię Germana wykonuje Władysław Detuczenko. Podobnie jak Artem Szoszyn, Władysław jest choreografem. Ale jako choreograf jest znacznie bardziej radykalny niż ja, o wiele bardziej nowoczesny. I to również wpływa na każdy tekst, który mu rozpisuję. Będąc niedoścignionym mistrzem w dziedzinie tańca współczesnego, wykonuje wszystkie ruchy w ostrym rytmie nowoczesności. Już nie po raz pierwszy zdecydowałem się uczynić główną oprawą sceny w nowym spektaklu projekcję wideo. Tak samo było z dwoma moimi poprzednimi wielkimi baletami: „Wij” oraz „Mały Książę”, które oprawiała wspaniała autorka treści wideo Olha Nikitina. Potrafi ona znać daną scenę lepiej ode mnie. Kiedy widzę gotowy obraz – czy to Wersal, czy Ogród Letni, czy sypialnię Hrabiny, to myślę: „Właśnie tak chciałem”, choć nie potrafię wyrazić tego słowami. Olha tworzy zdumiewający równoległy i jednocześnie absolutnie współbrzmiący z moją choreografią świat. Już wiele spektakli zrobiliśmy razem z kostiumografem Dmytrem Kuriatą. Poznaliśmy się, gdy byłem członkiem jury programu telewizyjnego „Tańczą wszyscy!” na kanale telewizyjnym „STB”. Dmytro był kierownikiem działu stylu tego kanału. Ubiór uczestników show, jury i prowadzących – to jego praca. Dość dokładnie rozumie specyfikę tańca współczesnego. A stworzyć kostium do takiego tańca jest o wiele trudniej niż do codziennego życia. Kostium taneczny musi być przystosowany do skomplikowanych ruchów. W „Damie pikowej” Dmytro stworzył dwa absolutnie różne światy: rokoko i świat empire XVIII–XIX wieku. W naszym kraju przyjęło się narzekać na brak zainteresowania kulturą ze strony władz. Nie będę się spierał. Ale już nie pierwszy rok mamy Ukraiński Fundusz Kultury, stworzony do wspierania projektów kulturalnych. Przyznam: początkowo byłem nastawiony do tej struktury dość sceptycznie. Ale okazało się, że to naprawdę wielkie przedsięwzięcie, które pomaga tworzyć sztukę współczesną. „Dama pikowa” – to nasz drugi wspólny projekt z UKF. Pierwszym był „Mały Książę”. Będziemy pracować nad tym spektaklem i dalej. Pewne zmiany będą dotyczyć światła, kostiumów, wideo i, oczywiście, mojej własnej pracy – choreografii. Mam nadzieję, że do końca sezonu widzowie zobaczą jeszcze lepszy spektakl niż na premierze. – Wystawiał Pan balety w Mołdawii, Białorusi, Rosji. A dlaczego ostatecznie zdecydował się Pan związać losy twórcze z Ukrainą? – Jeszcze w 2005 roku stworzyłem na zamówienie „Funduszu sztuki” Wołodymyra Filippowa spektakl Le forze del destino (Siły przeznaczenia). To, można powiedzieć, projekt pilotażowy naszego teatru. Wołodymyr Filippow to prawdziwy mecenas, człowiek, który żyje wartościami epoki „srebrnego wieku”, nie czerpie żadnych zysków z realizowanych przy jego wsparciu finansowym projektów, a jedynie poczucie uczestnictwa w tworzeniu sztuki. Byłem wtedy młodym choreografem, a on zaproponował mi stworzenie teatru. Oczywiście, zgodziłem się, trafiłem do Kijowa. Od tego czasu istnieje „Kijów Modern-Balet” – główna sprawa mojego życia. – W jednym z wywiadów przyznał Pan, że do stworzenia baletu „Mały Książę” zainspirowały Pana wspomnienia z dzieciństwa. – Kiedy tworzysz dzieło, nie da się obejść bez momentów autobiograficznych. W wierszu, powieści, utworze muzycznym czy balecie obowiązkowo jest cząstka artysty, który to stworzył. A ważną częścią biografii jest dzieciństwo. I wspomnienia z dzieciństwa wyraźnie wpływają na wszystkie późniejsze dzieła. Zawsze byłem przekonany, że nie umiem robić baletów dla dzieci. Jestem dorosłym choreografem, bliskie są mi dorosłe namiętności. A okazało się, że umiem i mogę. Cieszę się, że dzięki temu projektowi mogłem zrobić coś bliskiego małym ludziom. – W balecie „Wij” po raz pierwszy zwrócił się Pan ku kulturze ukraińskiej. – Zwróciłem się świadomie. Wtedy już 13 lat mieszkałem w Kijowie i poczułem, że naprawdę chcę to zrobić. Przeczytałem wiele literatury ukraińskiej. Szukałem dzieła nie na jeden dzień, a dla baletu, który będzie cieszył się popytem widzów przez wiele lat. W końcu zrozumiałem, że „Wij” Mykoły Hohola – to temat, którego potrzebuję. Tutaj znów połączyło się mistyczne i realne, namiętność i miłość itd. Nie wykluczam, że w przyszłości znów zwrócę się ku kulturze ukraińskiej. Być może stanie się to w najbliższym czasie. – Jest Pan laureatem Nagrody Szewczenkowskiej. – Narodową Nagrodę Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki otrzymałem w 2016 roku w dziedzinie sztuki muzycznej za balet-tryptyk „Rozstaje” oraz balety „Jezioro łabędzie”, „Kobiety w re-moll”, „Długi świąteczny obiad”. To najwyższe wyróżnienie, jakie otrzymałem przez wszystkie lata życia. – Czym różnią się inscenizacje „Kijów Modern-Baletu” od baletu klasycznego? – Nasze spektakle – to nie balety, które opowiadane są czystym językiem tańca. To spektakle bez point i paczek baletowych. Jeśli mówić o języku choreografii, to nie jest to do końca rafinowany język. To autorska plastyka, u której podstaw leży taniec klasyczny. Ale, oczywiście, nie jest to klasyka w czystej postaci. Najbardziej ulubionym dla mnie na dziś jest balet „Dama pikowa”. Zawsze najbardziej kocham swoje ostatnie dzieło. Może to banalne, ale traktuję stworzone przeze mnie balety jak swoje dzieci. Trudno powiedzieć, który balet jest najlepszy. W ogóle nie jest tak ważne, jak ja się do nich odnoszę. Do teatru przychodzi widz, to jego święto, niech on sam decyduje. A moją sprawą jest tworzenie jakościowego produktu tanecznego. Pracuję też w innych projektach, ale znacznie rzadziej niż przed stworzeniem „Kijów Modern-Baletu”. Najczęściej muszę odmawiać z powodu napiętego grafiku pracy w teatrze. – Był Pan dyrektorem artystycznym Opery Kijowskiej (Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży), ale dość krótki czas. – Na nalegania Departamentu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej objąłem ten zespół jako dyrektor artystyczny. Ale bardzo szybko zrozumiałem, że to nie moja sprawa. Po roku zdołałem przekonać kierownictwo departamentu, że pożytku na tym stanowisku nie przyniosę i z wielką przyjemnością przekazałem stery rządów nowemu dyrektorowi artystycznemu. Szczęśliwy jestem, że pozbyłem się pracy, którą wykonywałem nie tak jakościowo, jak trzeba, a teraz znów zajmuję się ulubioną sprawą. – Jak znosi Pan ograniczenia kwarantannowe? – Trudno, jak wszystkim teatrom. Oczywiście, są pokazy online. Ale nie ma nic ważniejszego niż żywy kontakt artystów z widzem. Przecież właśnie dla widzów pracujemy. Niełatwe czasy przeżywają teatry na całym świecie. Chce się w końcu zobaczyć tego koniec. Niezwykle ograniczyła się działalność gościnna, która jest ważną składową naszej pracy. Wiele spektakli zostało albo przeniesionych, albo anulowanych. Wiek artysty baletu jest krótki. Szkoda, że nie możemy pełnowartościowo pracować już prawie dwa lata. – Wspomniał Pan już o występach gościnnych. Co może Pan dodać? – Geografia naszych występów przed kwarantanną była dość szeroka: od Tajlandii i Korei Południowej po Portugalię. Co roku przez dwa-trzy tygodnie bywaliśmy w Holandii. Było wiele wyjazdów na festiwale po kilka dni. Wszystkie występy są ważne: sprawdzasz swoją sztukę na ludziach o innej mentalności, innej historii, innym undergroundzie. I kiedy sala klaszcze na stojąco, zaczynasz rozumieć, że tworzysz wartości artystyczne, bliskie różnej publiczności. Najcieplejsze przyjęcie, powiedziałbym – szalone – było w Estonii. My czasami lubimy pożartować z chłodu i powolności tego narodu, jednak na festiwalu w Tallinnie sala tupała nogami, wykrzykując: „Brawo!”. Było niesamowicie. – Co z planami twórczymi? – Zbliżają się święta noworoczne. Nasz bestseller, który cieszy się niezmiennym sukcesem publiczności, – balet „Dziadek do orzechów” Piotra Czajkowskiego. Planujemy wiele pokazów zarówno w Kijowie, jak i na Ukrainie (głównie, żeby tych planów nie zepsuła kwarantanna). Do teatru przyszło nowe pokolenie młodych aktorów. To rutynowa praca wprowadzania artystów w już gotowy spektakl, którą trzeba wykonać w najbliższych miesiącach. A żeby wymyślić, jaki balet będzie następny, potrzebuję trochę czasu, żeby pobyć w samotności, w innym nastroju. Mam kilka tematów, do których chciałbym się zwrócić, ale póki co nie zatrzymałem się na żadnym. Mam nadzieję, że wiosną 2022 roku uda mi się wypuścić jakieś dzieło kameralne. Zazwyczaj w ciągu sezonu wychodzi mi jeden spektakl na dużą skalę i balet kameralny, który nie wymaga znacznych finansów. – Na początku rozmowy wspomniał Pan, że pochodzi z rodziny teatralnej... – Moja mama i tata byli solistami baletu, stali u podstaw Mołdawskiego Teatru Opery i Baletu. Ojciec – Witalij Hryhorowycz Poklitaru – całe życie przepracował w Kiszyniowie. Mama – Nedremska Ludmyła Wołodymyriwna – utalentowana balerina. Siostrzeniec Jewhen – przedstawiciel trzeciej generacji artystów baletu w naszej rodzinie.
Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Nastii TELIKOWEJ
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
artystki Ukrainy Tetiany Holimbijewskiej. Do ekspozycji wejdą prace z kolekcji trzech placówek – Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego, Muzeum rodziny Holimbijewskich oraz Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy. Mam nadzieję, że zostaną zaprezentowane prace, które wcześniej nigdzie nie były eksponowane – jej szkice i rysunki graficzne. Na wystawie przedstawimy również dzieła uczniów artystki. Planujemy także wystawę obrazów Jurija Kaczkina – człowieka, który maluje miasto Kijów. Liczymy na wspólne projekty z Ambasadą Izraela na Ukrainie oraz ludowym artystą Jurijem Sokołowem. Obecnie pracujemy nad wielkim projektem, poświęconym 300-leciu urodzin Hryhorija Skoworody, 135-leciu jubileuszu Iwana Kawaleridzego oraz 100-leciu pierwszego pomnika Hryhorija Skoworody w Łochwicy, autorstwa Iwana Petrowycza. Pod koniec roku planujemy otworzyć wystawę poświęconą Hryhorijowi Sawowyczowi. Do udziału w niej zgłosiło się około 70 artystów, mamy nadzieję, że będzie to nie tylko Ukraina. Wzywam wszystkich do chodzenia do muzeów, galerii, kin, teatrów, do podróżowania po Ukrainie. Bardzo ważne jest poznawanie tego, co swoje, ojczyste. Mamy co oglądać w Dnieprze, Charkowie, Kijowie, Lwowie, Odessie, Czerniowcach, małych miastach i miasteczkach. Mamy bogatą kulturę narodową, z której powinniśmy być dumni. stale przebywa dwóch lub trzech aktorów, jak w teatrze antycznym, a pod koniec pojawia się „chór”. Rozwiązanie scenograficzne jest ascetyczne. Kolumny za sprawą Ołesi przekształcają się w skrzydła ogromnego ptaka, który odrywa się od ziemi i leci w dal. W spektaklu można zobaczyć obrazy malarza i poety Leonida Dawydenki, który w wieku 50 lat odkrył w sobie talent artysty. Odnosi się wrażenie, że prace zostały namalowane właśnie do tego spektaklu, tak dokładnie wpisują się w tę historię. Spektakl poświęcono pamięci naszego młodego aktora Antonio Marginiedy. Kiedy dopiero zaczynaliśmy pracować nad sztuką, miał grać rolę Własa. Nawet zaczął próby, już online, z łóżka szpitalnego… Czekaliśmy, że do nas wróci, ale tak się nie stało. … Ten sezon teatralny chcę bardziej poświęcić naszej części dziecięcej – Teatrowi dla całej rodziny „Soneczko”. Nie pozostanie bez uwagi także repertuar „wieczorny”. Jeden ze spektakli chcę stworzyć, biorąc za podstawę dwa opowiadania Mychajła Kociubynskiego. Zdjęcie przekazane przez teatr. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
– Dla artysty plener to przede wszystkim wymiana doświadczeń – jest przekonany dyrektor Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ołeksandr Junin. – Ważne jest czuć ramię kolegi. Wśród uczestników pleneru byli zarówno całkiem młodzi twórcy, którzy obecnie studiują w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy, jak i zasłużeni oraz ludowi artyści, wśród których są Wałerij Franczuk, Anatolij Burtowyj, Andrij Kułahin, Tetiana Didenko, Olesia Tyszczenko i wielu innych. Również w plenerze wziął udział artysta z Azerbejdżanu Asker Dżawadow. Twórca zawsze się uczy, niezależnie od tytułu, wieku, statusu. A jeśli artysta się uczy, to rośnie. Na wystawie zaprezentowano wspaniałe prace. Nie będzie przesadą nazwanie niektórych z nich genialnymi. Wystarczy spojrzeć na płótna ludowej artystki z Odessy Hałyny Krawczenko. A Wałerij Franczuk faktycznie powrócił do tej techniki, w której swego czasu się spełnił. Na otwarciu wystawy było wielu gości, wśród nich – znani krytycy sztuki, artyści. To wszystko jedna wielka twórcza rodzina. A plener i wystawa odbyły się dzięki kierownikowi Gallery Underground Wałerijowi Machinowi oraz art-kuratorowi projektu, zasłużonemu dziennikarzowi Ukrainy Serhijowi Komisarowowi. Pan Serhij przygotowywał plener, zapraszał do udziału artystów, aktywnie relacjonował to wydarzenie w mediach społecznościowych. Podczas otwarcia wystawy Wałerij Machin ogłosił konkurs dla młodych twórców, który potrwa do maja przyszłego roku. Autorytatywne jury wybierze najlepsze prace, zwycięzcy otrzymają nagrody, a następnie w muzeum odbędzie się wystawa ich prac. Nie może nie cieszyć szeroka geografia uczestników pleneru: artyści z Kijowa, Odessy, Lwowa, Mikołajowa, Dniepru i innych miast. Takimi działaniami nie słowami, a czynem potwierdzamy hasło: „Wschód i zachód razem!”. Odbywa się proces dyplomacji kulturalnej między różnymi regionami, myślami, pracami. Wspaniałe plenery malarskie odbywały się w Oczakowie już wcześniej. A nowy projekt stał się naszą wspólną pracą z już wspomnianą odeską galerią Underground. Plener był kontynuowany w Odessie. To dla nas również bardzo cenne, ponieważ muzeum nosi imię Iwana Kawaleridzego. Jego życie i twórczość były związane z Odessą, w Odeskiej Wytwórni Filmowej nakręcił kilka swoich filmów. Planujemy, jaki będzie plener w przyszłym roku. Na otwarciu wystawy już rekomendowano trzech artystów do udziału w nim. Nasze muzeum nie po raz pierwszy bierze udział w organizacji i przeprowadzaniu plenerów. Na 130. rocznicę urodzin Iwana Kawaleridzego przeprowadziliśmy plener w miejscach, gdzie kręcił film „Pieśń o Dowbuszu”. Dzięki nam i naszym kolegom z Muzeum Huculszczyzny oraz księdzu Iwanowi z cerkwi w Kryworówni ten plener przekształcił się w projekt naukowo-badawczy. Odnaleźliśmy chatę, gdzie Iwan Petrowycz przechowywał swoje rekwizyty filmowe. Pokazano nam miejsce jednej z lokalizacji zdjęciowych. Bardzo szkoda, że ten film autorstwa Kawaleridzego tak i nie dotarł do widza. W planach – otwarcie wystawy poświęconej 85. rocznicy urodzin wielkiej artystki, utalentowanej wykładowczyni, ludowej... – Ukraińska klasyczna dramaturgia – to ta warstwa kultury, która do tej pory nie została zbadana przez świat – opowiada reżyser-inscenizator Witalij Kino. – Nawet na Ukrainie panuje stereotypowe postrzeganie tego, co dawano nam w programie szkolnym, co prawda, z wyjątkiem niektórych błyskotliwych spektakli, które są wystawiane w ukraińskich teatrach. Uczę przyszłych reżyserów i mówię im: „Przyjaciele, w przyszłości musicie stać się tymi, którzy odkryją przed światem ukraińską klasyczną dramaturgię, o której mało wiadomo”. Tylko Karpenko-Karyj ma ponad 20 sztuk, wiele ich jest u Mychajła Staryckiego, Marka Kropywnyckiego, nie mówiąc już o Łesi Ukraince i Iwanie France. Tak mało wiemy… Sztuka „Olesia” ma niewielką historię sceniczną. Na dzień dzisiejszy nie znam żadnego teatru, w którym by była wystawiana. W latach 90. był ciekawy spektakl w Kijowskim Teatrze Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru, który wyreżyserował Dmytro Łazorko (obecnie nieżyjący). Innych inscenizacji w ciągu ostatnich trzydziestu lat nie przypominam sobie. Ale nawet sam Kropywnycki traktował tę sztukę raczej jako próbę poszukiwania cech nowego dramatu. Mało wierzył w sceniczność tego materiału. A mnie ta sztuka wydała się niezwykle nowoczesna. Została stworzona, kiedy jeszcze nie napisali swoich dramatów Czechow i Ibsen. Jest w niej wiele motywów, które zostały wyłożone w nowszym dramacie, który pojawił się później. Po premierze nagle dokonaliśmy dla siebie odkrycia! „Olesia” została napisana w 1891 roku, 30 lat po zniesieniu poddaństwa w ówczesnym Imperium Rosyjskim. Przez ten czas wyrosło absolutnie nowe pokolenie ludzi, które nie znało niewolnictwa. A wystawiliśmy ją w 2021 roku, czyli 30 lat po tym, jak zniknął kraj o nazwie Związek Radziecki. I wyrosło nowe pokolenie wolnych ludzi. Myślę, że taki zbieg okoliczności nie jest przypadkowy. Muzeum-Pracownia Iwana Kawaleridzego (m. Kijów) prezentuje zbiorową wystawę podsumowującą Międzynarodowy plener-sympozjum „Oczaków – 2021”, która jest twórczym raportem 30 utalentowanych twórców z Azerbejdżanu i Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Jedno z wiodących miejsc w repertuarze Teatru na Michajliwskiej (Centrum Sztuki „Nowy Ukraiński Teatr”) zajmuje klasyka ukraińska. W 2009 roku teatr otworzył stałą scenę spektaklem „Niedola” według Iwana Karpenki-Karego, z czasem przygotowano nową wersję, która gra do dziś pod tytułem „Oto była wiosna”. Przez wszystkie lata na scenie gra spektakl „Iwasyk-Telesyk” według sztuki Marka Kropywnyckiego. Od kilku lat w repertuarze jest „Instynkt” według utworów Olhy Kobylanskiej, a nowością stała się inscenizacja mało znanego dramatu Marka Kropywnyckiego „Olesia” pod tytułem „Fantazje młodej panienki”.
Główna bohaterka przypomina mi współczesnych młodych ludzi, którzy wychowali się w niepodległej Ukrainie. I tylko z opowieści rodziców wiedzą, jak było kiedyś. Olesia zdobyła wykształcenie, nie może już znaleźć wspólnego języka z rodzicami, interesują ją inne kwestie – filozoficzne. Wszystko to wydało mi się tak współczesne i aktualne, że po prostu byliśmy zobowiązani wystawić tę sztukę. Swego czasu razem ze studentami-aktorami wzięliśmy fragment tej sztuki do pracy szkoleniowej. Spodobało się. Potem wzięliśmy kolejny fragment, a później jeszcze jeden. Gdy powstała pewna liczba zrealizowanych scen, pojawiła się myśl, czy by nie ułożyć z tej sztuki kompozycji i nie stworzyć spektaklu. Sam tekst nie zmienialiśmy, nawet nie skracaliśmy, a wzięliśmy poszczególne sceny i zbudowaliśmy zwartą kompozycję na motywach tej sztuki. Wyszedł spektakl trwający dwie godziny bez antraktu. Rolę Olesi w przedstawieniu gra nasza młoda aktorka, prawie debiutantka, Daryna Klymenko. „Prawie”, bo wcześniej miała premiery w spektaklach „Komedia o czułym sercu” i „Ekler za milion”, które odbyły się latem tego roku. Ponadto Darynka ma ciekawą pracę w spektaklu „Instynkt”. Występuje także w repertuarze „dziecięcym”. Olesia to jej pierwsza poważna i pełnowartościowa rola dramatyczna. Postać jest niejednoznaczna. Nieprzypadkowo nazwaliśmy spektakl „Chimery młodej panny”. Dziewczyna jakby zabłądziła, zagubiła się w tym świecie, nie wie, na kogo ma się orientować. Olesia nie znajduje wspólnego języka z rodzicami, ukochany chłopak żeni się z inną, przyjaciółka ją zdradza. Cały świat jest przeciwko niej, a ona – przeciwko światu. Daryna pracuje ciekawie. Wciąż jest w poszukiwaniu. Myślę, że z tą rolą dojrzeje jako aktorka. Bardzo podoba mi się, jak gra aktor Włodysław Swedeniuk w roli Leonida Petrowycza – młodego pana, który przyjeżdża z Petersburga. Moim zdaniem dość głęboko odczuwa on tego swoistego „ostatniego inteligenta”, człowieka z przeszłości, dla którego nie ma miejsca na tym świecie. Danyjił Kino gra Kindrata, ojca Olesi. On i Darynka są prawie rówieśnikami... Na początku dobieraliśmy do tej roli aktora starszego wiekiem. Jednak dla gry scenicznej nie jest tak ważne, w jakim wieku i o jakim wzroście jest aktor. Ważne jest, na ile precyzyjnie opanowuje zasady gry. Myślę, że mu się to udało. Danyjił nie tylko dobrze oddaje charakterystykę wieku, lecz także, co najważniejsze, głęboko rozumie tę postać. Ciekawie pracuje również nasz młody aktor Jewhen Juszczuk w roli Własa, rybaka i śpiewaka, w którym zakochana jest młoda panna. Jewhen jaskrawo,
emocjonalnie i głęboko przeżywa tę rolę na scenie. Pawła Siemionowicza, lokaja, który żyje przeszłością, mistrzowsko gra Ołeksij Hrudij. Tworzy on jaskrawą, półgrotesklową postać. Pod koniec ubiegłego sezonu teatralnego przyszła do nas młoda aktorka Ołeksandra Petko. W spektaklu gra Horpynę, służącą i absolutną przeciwieństwo głównej bohaterki. Wyszła jej bardzo dobra rola. W duecie z Ołeksijem Hrudijem rozpoczynają spektakl i do finału wysoko trzymają poprzeczkę. Widz nie może określić, kiedy toczy się akcja spektaklu. Chcieliśmy, aby była poza czasem, nabrała antycznych, a nawet kosmicznych cech. To nie XIX i nie XXI wiek. „Ponadczasowość” odzwierciedla się także w sposobie wykonania (egzystencji aktorów) w poszczególnych scenach. Jakby przechodziliśmy w trakcie spektaklu od teatru klasycznego na początku do teatru najnowocześniejszych form pod koniec. Podobnie rozwiązano przestrzeń sceniczną spektaklu. Akcja rozgrywa się w kilku miejscach. Dom starego pana kojarzy nam się z „kolumnami”. Pojawia się podest, który się przekształca – raz jest domem, raz brzegiem rzeki. Kompozycja jest zbudowana tak, że na scenie pos-
Tłumaczenie maszynowe
Oddział Obwodowy Narodowego Związku Kompozytorów, Oksana CZUPYLKO, dziennikarka Zdjęcie: stowarzyszenie twórcze „Hileja”. Regionalny przedstawiciel UINP w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar zauważył, że urodzony w kozackim miasteczku Głuchów Dmytro Bortniański był pierwszym ukraińskim kompozytorem-uniwersalistą: autorem romansów, oper, twórcą nowego typu koncertu chóralnego; pierwszym, którego utwory muzyczne zaczęły być wydawane drukiem. Ojciec przyszłego kompozytora, Stepan, osiedlił się w Głuchowie na kilka lat przed narodzinami Dmytra, a w 1755 roku uzyskał rangę kozackiego sotnika u hetmana Ukrainy Kyryła Rozumowskiego. Na dworze hetmana często pokazywano przedstawienia operowe, które ojciec pozwalał Dmytrowi oglądać. Hetman zwrócił uwagę na talent małego Dmytra i nakazał skierować go do Głuchowskiej Szkoły Śpiewu. Wkrótce trafia do Sankt Petersburga. Od 1768 roku Bortniański uczył się w Wenecji, grał na klawesynie i organach, odwiedzał weneckie teatry, poznawał utwory europejskich muzyków, zadebiutował jako kompozytor – autor oper, które z entuzjazmem przyjęła włoska publiczność. W 1796 roku Bortniański zostaje dyrektorem kapeli śpiewaczej w Sankt Petersburgu. 30 lat życia kompozytor poświęcił transkrypcji starodawnych śpiewów cerkiewnych i pisaniu swoich słynnych koncertów chóralnych. Najsłynniejsze z nich to 35 czterogłosowych koncertów chóralnych, napisanych do tekstów psałterza. W 1882 roku wydano pełny zbiór dzieł duchowo-muzycznych Dmytra Bortniańskiego w 10 tomach. „Nasz koncert jest również dedykacją dla 100-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Muzycznego imienia Mykoły Leontowycza” – zwróciły uwagę obecnych przewodnicząca Połtawskiego Oddziału Obwodowego Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy Tamara Paruława oraz prezeska Twórczego Stowarzyszenia Społecznego „Hileja” Switłana Hohohia. A Ołeh Pustowhar opowiedział o tych działaczach towarzystwa, których życie związane jest z Połtawszczyzną. To Fedir Popadycz, urodzony na Dykanszczyźnie na Połtawszczyźnie, który w czasach Ukraińskiej Rewolucji 1917–1921 r. kierował Połtawskim Ukraińskim Chórem Narodowym. To także teoretyk tańca ukraińskiego, ofiara stalinowskich oprawców Wasyl Werchowyneć, który kierował katedrą kulturoznawstwa Połtawskiego Instytutu Oświaty Ludowej. Jeden z założycieli Towarzystwa, dyrygent chóralny, pierwszy kierownik słynnej kapeli „Dumka” – Nestor Horodowenko urodził się niedaleko Łochwycy. Do Towarzystwa Muzycznego należał również Hnat Chotkewycz – bandurzysta, kompozytor, ofiara stalinowskiego terroru, w latach 1928–1932 kierownik artystyczny Połtawskiej Kapeli Bandurzystów. Ogólnoukraińskie Towarzystwo Muzyczne miało na celu rozwój ukraińskiej narodowej kultury muzycznej, a impulsem do jego powstania stało się umyślne zabójstwo przez funkcjonariusza Wszechrosyjskiej Komisji Nadzwyczajnej do Walki z Kontrrewolucją „ukraińskiego Mozarta” – dyrygenta chóralnego, autora słynnego „Szczedryka” Mykoły Leontowycza. Działacze towarzystwa upamiętniali Leontowycza w nazwach ulic, wydawali czasopismo „Muzyka”, organizowali tysiące koncertów, inicjowali powstanie Stowarzyszenia Muzyki Współczesnej, zaprezentowali ukraińską kulturę Europejczykom na wielkiej wystawie we Frankfurcie. „W 1928 roku rosyjsko-komunistyczny reżim zlikwidował Ogólnoukraińskie Towarzystwo Muzyczne imienia Mykoły Leontowycza za »prowadzenie ukraińskiej linii nacjonalistycznej«. Zdecydowaną większość działaczy towarzystwa okupanci uwięzili, zesłali do obozów koncentracyjnych lub rozstrzelali. To skutek okupacji Ukraińskiej Republiki Ludowej przez bolszewicką Rosję i to obecnie, po stu latach, podczas najnowszej rosyjsko-ukraińskiej wojny o niepodległość – przypomnienie i lekcja historii dla nas wszystkich” – podsumował Ołeh Pustowhar. Wydarzenie kulturalno-artystyczne „Sztafeta ukraińskiej muzyki duchowej” odbyło się z udziałem chóru kameralnego „Hileja” – znanego zespołu z ponad 20-letnim stażem, laureata ośmiu międzynarodowych konkursów chóralnych i szeregu festiwali śpiewów duchowych, który podróżuje zarówno po Ukrainie, jak i za granicą. Historia zespołu bierze początek z 1998 roku. Wtedy zasłużony pracownik kultury Pawło Łymanskyj wraz ze Switłaną Hohohią zgromadzili ludzi dobrej woli i stworzyli chór kameralny. Koncert rozpoczął się słynnym „Szczedrykiem” Mykoły Leontowycza (solo Hanna Kirjan). Publiczność entuzjastycznie przyjęła kolejny jego utwór „Bogurodzico Dziewico, raduj się” oraz „Błogosław, duszo moja, Pana. Z liturgii Jana Chryzostoma” Kyryła Stecenki. Brzmiały również utwory Dmytra Bortniańskiego „Godne jest” oraz „Wiele lat”. „Dzisiaj mieliśmy okazję dotknąć nie tylko sakralnego dziedzictwa muzyki duchowej, ale także dorobku naszych współczesnych – połtawskich kompozytorów Julii Korżenko i Serhija Horiunowycza” – podkreśliła Switłana Hohohia. Hanna Kirjan, dyrygentka-chórmistrzyni „Hilei”, zachwyciła słuchaczy solówką w „Szczedryku” Leontowycza. „Modlitwa, wspaniałe głosy chórzystów, harmonijna współpraca dyrygenta z chórem, otwartość i życzliwość publiczności, wewnętrzne zjednoczenie duszy z Bogiem. Chce się nadal wspólnie tworzyć i inspirować słuchaczy do głębokich refleksji nad tym, co wieczne!” – podzieliła się wrażeniami pani Hanna. A jej koleżanka Wiktoria Drozdowa opowiedziała, że od dawna marzyła o przećwiczeniu z chórem kolędy „Przeczysta Dziewica”. „Zimą była to jedna z niedokończonych spraw. Kiedy wznowiono próby – od razu się za nią zabrałam. Od pierwszej frazy poczułam sprzężenie zwrotne z chórzystami – utwór się spodobał, »wszedł«! A potem – próby w warunkach obostrzeń kwarantannowych… Ale wszystko się udało! Czuję odpowiedzialność, ponieważ nasz chór jest jedynym nosicielem, »strażnikiem« akademickiego śpiewu chóralnego na Połtawszczyźnie” – zauważyła pani Wiktoria. Atmosfera w sali świadczyła o tym, że połtawska publiczność jest spragniona darów „Hilei”. Stowarzyszenie twórcze „Hileja”, Połtawskie biuro Północno-Wschodniego Międzyregionalnego Oddziału Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP) przy wsparciu Departamentu Kultury i Turystyki Obwodowej Administracji Państwowej oraz Departamentu Kultury, Młodzieży i Rodziny Rady Miejskiej Połtawy zorganizowały w Połtawskiej Galerii Sztuki imienia Mykoły Jaroszenki edukacyjne wydarzenie muzyczne, poświęcone datom pamiętnym: 270. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego kompozytora, dyrygenta, śpiewaka Dmytra Bortniańskiego oraz 100. rocznicy założenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Muzycznego imienia Mykoły Leontowycza. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 2 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 28 UAH 14 kop. na pół roku 152 UAH 84 kop.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe