Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №45 за 2021 рік

16 s. · 38 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 38 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Stosunek do języka ukraińskiego – stosunek do Ukrainy

Hiorhij FILIPCHUK, akademik NAPN Ukrainy listopada odbyła się konferencja online „Bez języka nie ma narodu” z okazji Dnia Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego (organizatorzy: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wraz z IPOOD im. I. Ziaziuna NAPN Ukrainy, Narodowym Uniwersytetem Pedagogicznym im. M. P. Drahomanowa, Sumskim i Słowiańskim Państwowymi Uniwersytetami Pedagogicznymi, Kijowską Miejską oraz obwodowymi organizacjami „Proświta” im. Tarasa Szewczenki). Proświatanie, uczeni, pisarze, pedagodzy omawiali szeroki zakres zagadnień związanych z polityką językową w Ukrainie, ważną misją języka ukraińskiego w konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa. Jedną z decydujących cech tej edukacyjnej akademii była idea O. Potebni o roli rodzimego Słowa („Myśl i język”): „Jak osobne słowo stoi między człowiekiem a przyrodą, tak język stoi między człowiekiem, narodem a przyrodą, światem zewnętrznym. Każdy naród jest otoczony kręgiem swojego języka… Język jest formą przyswajania świata przez człowieka, poznawania świata, poznawania siebie… Język jest sprawą boską i nic nie może się z nim równać. Nie ma nic równego językowi, prócz samego ducha; wraz z duchem język wznosi się do swego boskiego początku… I dlatego nikt nie ma prawa wkładać w język narodu tego, czego sam ten naród w tym języku nie znajduje”. Rzeczywiście, nikt nie ma prawa sięgać po ten boski dar rodzimego języka, ponieważ poza nim „żywe” narody stają się „martwymi”. Wysokim etycznym przeznaczeniem każdego jest strzec i umacniać ten duchowy skarb Narodu. Ten, kto ignoruje zgodną z naturą zasadę ludzkiego bytu, ściąga zagrożenia i tragedie na swój naród, rodzinną ziemię. Najwyraźniej miał rację docent Katedry Historii Ukrainy Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa, uczestnik działań bojowych wojny rosyjsko-ukraińskiej Wołodymyr Łuszczaj, stwierdzając, że utrata języka ukraińskiego, rusyfikacja Donbasu i Krymu doprowadziły do wojny. Niestety, nawet to, co najtragiczniejsze, nie zostaje przez nas przyswojone jako surowa lekcja. Bo w ósmym roku rosyjskiej agresji Ukraina w wielu sferach życia wciąż nie pozbyła się postkolonialnego, sowieckiego syndromu. „Dzięki” wieloletniej nieudolnej polityce humanitarnej coraz bardziej widoczne stają się luki w walce o ludzkie dusze, wartości światopoglądowe, duchowe dźwignie wpływu na świadomość. Tak, pomiary socjologiczne ostatnich lat wskazują na niejasną politykę wobec ukraińskiej książki. Przede wszystkim taka ocena opiera się na zgubnej tendencji nieustannego zmniejszania nakładów druku książkowego. W 30-lecie swojej Niepodległości naród ukraiński powitał nowym „rekordem” – 0,25% książki na mieszkańca, co jest ponad 20 razy gorsze od wskaźników europejskich. Jednym z kryteriów „zdrowotnie sprzyjającego” środowiska społeczeństwa jest zapewnienie dziecku, uczniowi, studentowi, dorosłemu dostępu do książki. Problem polega nie tylko na skromnym zaopatrzeniu ludności w książki, lecz także na gwałtownym pogorszeniu sytuacji w zakresie kultury czytelniczej, ponieważ ponad 56% obywateli nie czyta książek. Stan społeczno-gospodarczy kraju, zubożenie społeczeństwa „wyniosły” kwestie kultury i rozwoju duchowego poza granice ludzkich priorytetów. Niedawno przeprowadzone sondaże socjologiczne Ukraińskiego Instytutu Przyszłości uwidoczniły najbardziej niepokojące Ukraińców problemy: niskie wynagrodzenia i emerytury (38%); wojna rosyjska (32%); korupcja (32%); taryfy (31%); pandemia (30%). W kraju zdemoralizowanym biedą i prowadzącym wojnę trudno liczyć na inne oceny w skali hierarchii wartości społecznych. Taka sytuacja jest przede wszystkim wygodnym przyczółkiem dla kremlowskich holdingów informacyjnych, a także dla ich filii w rodzaju „naszych kanałów telewizyjnych”, by manipulować tematami antyukraińskimi, także na gruncie językowym. Zapadło w pamięć, z jaką niemal fizjologiczną radością „murajewo-njuzowcy” podsumowali „własne” badanie opinii publicznej dotyczące konieczności ochrony języka państwowego w Ukrainie: według ich wyników 97% respondentów oświadczyło, że język ten nie wymaga żadnej ochrony, a tylko 3% uważa, że potrzebuje ochrony. W unisono z tym „wolą wyborców” wtórują etatowi bywalcy-politolodzy oligarchicznych kanałów telewizyjnych typu „karasiowych-kulikowych-spiwakowych”, jedni deklarując swoje „zasadnicze stanowisko: rozmawiać tylko po rusku”, inni zaś twierdząc, że kwestia języka nie jest na czasie, a najważniejsze, kiedy będzie gorąca woda, która skonsoliduje, zjednoczy i wzmocni społeczeństwo. Te i inne bzdury są przeżuwane razem z zupełnie prowokacyjnymi tezami, które podpadają pod prawo karne, jakoby wśród Ukraińców na Zachodniej Ukrainie panowała opinia, że „to nie nasza wojna”. Tymczasem wszystkim dobrze wiadomo: wojskowi, wojownicy ze wszystkich krajów i obwodów codziennie giną za Ukrainę, którą z różnych stron oblepili moskiewskich wrót pasożyty i nienawidzący Ukrainy wraz z nuworyszami-oligarchami, nieustannie wykrwawiając naród i państwo. Zakończenie na str. 3 WOŁODYMYR MELNYCZENKO 12-13 EDUARD OWCZARENKO 14-15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Odezwa

XVI sprawozdawczo-wyborczej konferencji Połtawskiego obwodowego zjednoczenia towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki do obywateli naszego sławnego kozackiego połtawskiego kraju. Drodzy współobywatele! Nasze Towarzystwo jest najstarszą organizacją społeczną na Połtawszczyźnie. My pierwsi wstąpiliśmy na drogę walki o odrodzenie w świadomości ukraińskiego człowieka jego odwiecznych wartości. Bo przecież po zagarnięciu przez rosyjski komunistyczny imperializm naszego odrodzonego państwa – Ukraińskiej Republiki Ludowej, okupanci wykorzeniali je z naszych dusz z niesłychanym w świecie fizycznym i moralnym okrucieństwem. Czymże są te wartości, których odrodzenie jest naszym statutowym zadaniem? Przede wszystkim jest to największy duchowy skarb naszego narodu – jego ojczysty język ukraiński; to miłość do ojczystej ziemi, jej historii i kultury; to godność narodowa i osobista; to modlitwa w ojczystym języku; to szacunek jeden do drugiego i nasza ukraińska solidarność w obronie, zachowaniu i rozwoju naszych praw i wolności, narodowych oraz osobistych; to nieustanne dążenie do poznawania swojej historii i kultury, bez których nie do pomyślenia jest współczesna harmonijna osobowość. Wszystko to razem tworzy narodową i obywatelską świadomość współczesnego ukraińskiego człowieka. Jeśli zaś do narodowej i obywatelskiej świadomości dodać jeszcze etyczne cnoty chrześcijańskie, które również były od wieków właściwe naszemu odwiecznie szlachetnemu narodowi przed jego rosyjskim zniewoleniem, takie jak miłość i współczucie dla bliźniego, miłosierdzie, nieprzejednanie wobec zła, kłamstwa, obłudy, dążenie do życia w zgodzie z sumieniem, według przykazań Pańskich, to wszystko razem tworzy naszego ducha. Według naszego głębokiego przekonania, tylko pielęgnując w sobie i dzieciach naszego ducha, stajemy się niezwyciężeni przed wiatrami historii, przed obliczem wroga, który po raz kolejny próbuje zagarnąć naszą ziemię. Natchnieni siłą naszego ducha poszli na front ochotnicy – nasi chłopcy i dziewczęta, i w ciężkiej chwili, gdy wojska już prawie nie było, zatrzymali wrogą agresję. Mamy skromną nadzieję, że praca naszej „Proświty” w całej Ukrainie, w tym także nasza w Połtawie i obwodzie, nie poszła na marne. Nasze patriotyczne festiwale, nasze wydawnictwa, wykłady, koncerty, pokazy filmów napoiły serca choćby części połtawian miłością do Ukrainy, jej wolności i niepodległości. Zwracamy się do wszystkich połtawian, aby wszędzie i zawsze pielęgnowali nasz ojczysty język ukraiński, nigdy i nigdzie się go nie wypierali. Zawsze pamiętajmy, że język rosyjski na ustach etnicznego Ukraińca to zwycięstwo Imperium Rosyjskiego w dążeniu do zabicia naszego ducha, a potem zniszczenia nas również fizycznie. Zwracamy się do nauczycielstwa Połtawszczyzny, aby obok wiedzy, którą przekazujecie uczniom, zawsze starali się wpajać w nich ducha miłości do Ukrainy, jej języka i wolności, głębokiego szacunku i poważania dla naszych bohaterów przeszłości i współczesności. Przypominamy przedsiębiorcom Połtawszczyzny o narodowym obowiązku wobec narodu ukraińskiego – wspierania jego kulturalnego i duchowego wzniesienia poprzez współpracę skierowaną na wsparcie organizacji, które pracują na niwie kulturalnej i duchowej. Pamiętajmy, że dopóki w Rosji panuje ideologia rosyjskiego imperializmu, dopóty będzie ona dążyć do naszego zniewolenia. Dawajmy więc wszędzie i zawsze godny odpór tym, którzy głoszą na Ukrainie w tej czy innej formie imperialne mity o jednym narodzie, o narodach-braciach itp. Jest to przecież tylko sposób na zabicie naszego ducha wolności i niepodległości, zabicie naszej woli do stawiania oporu okupantom. Wspierajmy tych, którzy stoją za naszym językiem i wiarą, za naszą wolnością i silnym państwem. Jednoczmy się w komórki organizacji społecznych, w tym także naszej „Proświty”, aby tworzyć wokół siebie ducha braterskiego zjednoczenia wszystkich obywateli Ukrainy oraz wiary w nasze zwycięstwo i lepszą przyszłość naszego ukraińskiego narodu. My jesteśmy Ukraińcami. To jest nasza ziemia. Sława Ukrainie. Bohaterom sława!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ukraińskojęzyczna Ukraina – nasza bezalternatywna przyszłość!

Pawło HRYCENKO, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Stulecia zmagań Ukraińców o samodzielne Państwo Ukraińskie były nieodłączne od zachowania i utwierdzenia języka ukraińskiego. W świadomości Ukraińców niepodległość narodowa i język ukraiński zawsze stanowiły jedność. Dlatego dla Ukraińców oczywiste i naturalne jest rozumienie szczególnego znaczenia języka ukraińskiego dla przyszłości Ukrainy, konieczność jego świadomej i konsekwentnej ochrony. Naturalna i zrozumiała była niejedna dziewiąta fala społecznego uniesienia i aktywności, gdy pojawiało się kolejne zagrożenie dla języka ukraińskiego, gdy możliwość zmiany kodu językowego państwa stawała się widoczna. Można śmiało twierdzić, że język ukraiński dekolonizował naszą świadomość, wyprowadził z gęstego mroku zależności od obcego języka i obcej mentalności. Kiedyś przygnębiająca i upokarzająca dla Ukraińców ocena naszego języka „nie było, nie ma i być nie może” (czy jej uwspółcześniony wariant „jeden wspólny język”) straciła pierwotną siłę wpływu i dziś jest odbierana jako samocharakterystyka tych, którzy nie chcieli dostrzec głębokich zmian świadomości społecznej Ukraińców, którzy potężnie wyrośli w walce o niepodległość Ukrainy i języka ukraińskiego, nauczyli się ofiarnie bronić wartości narodowych, demonstrując siłę i nieustępliwość. Patriarchalna imperialna retoryka współczesnych rosyjskich polityków, skierowana na konserwowanie wyższości i „starszego brata”, a w praktyce – kolonialnego stanu Ukrainy, już nie porusza strun duszy Ukraińców, mimo jej uporczywego powielania i poszukiwań nowych form wpływu informacyjnego, zmiany gróźb i agresji na udawaną łaskawość. Na Ukrainie zwyciężyła orientacja na wartości narodowe, pamięć historyczną, na uwzględnienie pozytywnego europejskiego doświadczenia budowy demokratycznego społeczeństwa prawnego. Katalizatorem narodowego samookreślenia Ukraińców w ostatnich dziesięcioleciach w znacznej mierze służyła walka o język ukraiński, która skłoniła wielu do rozmyślań nad swoim głębokim narodowym „Ja”. Ukraińcy odrzucili antynaukowe politykierstwo, w którym negowano samo istnienie języka ukraińskiego oraz Ukraińców jako odrębnego narodu, co jeszcze dziś powtarza jak mantrę prezydent Rosji, a za nim – chórem i solo – prorosyjscy naftalinowi politycy Ukrainy. …Gorące lato 2012 roku: „regionalni” złamali opór sił ukraińskich w parlamencie i „przepchnęli” ustawę „O zasadach państwowej polityki językowej”, której stworzenie przypisuje się Serhijowi Kiwałowowi i WadyMowi Kołesniczence, chociaż stemple kremlowskiej pracowni w ciele ustawy są oczywiste; kremlowskiego śladu i ogólnego antyukraińskiego kierunku ustawy nie ukrywano, a co więcej – otwarcie podkreślano, nagradzając później tych działaczy medalem Puszkina. Twardy opór wobec antyukraińskiego cynicznego kursu zmusił władzę do manewrowania, obiecując wprowadzenie zmian do ustawy. Jednak zmiany wprowadziła przede wszystkim nieustępliwość ukraińskiej społeczności: protesty trwały aż do 2018 roku, dopóki Sąd Konstytucyjny Ukrainy swoim orzeczeniem nie uznał ustawy za niekonstytucyjną, podlegającą uchyleniu. Tak język ukraiński po raz kolejny stał się katalizatorem w samookreśleniu obywateli – za czy przeciw Ukrainie. Otwarta agresja Rosji przeciwko Ukrainie w 2014 roku dodała jasności w samoocenach narodowych początków każdego Ukraińca, przekonująco demonstrując: tam, gdzie panował język ukraiński, nie ma rosyjskich czołgów. Te tragiczne wydarzenia rozpoczęły się od wydeptywania narodowej samoświadomości Ukraińców, zastąpienia jej fałszywką „braterstwa narodów”, co kształtowało obojętność wobec wewnętrznego ukraińskiego „Ja”, obojętność i zdradę języka ukraińskiego, wypieranie go z codziennego użycia, zastąpienie językiem rosyjskim. Zagubione w drodze od języka ukraińskiego do języka drugiego – rosyjskiego – nawyki naturalnego i swobodnego używania języka, tworzenia języka przekształciły język ukraiński w surżykowy „niejęzyk” poziomu potocznego. Gdzie podziała się śpiewna, słowicza i kalinowa... Surżykiem zazgrzytała rdza zdenacjonalizowanych dusz, zaszurała językowa obojętność, artykułując nową jakość – „jaka różnica”. W obronie surżyku nierzadko słychać jego usprawiedliwianie okolicznościami polityki ujednolicania językowego w totalitarnym ZSRR, gwałtownego w swojej istocie wypierania języków narodowych na peryferie funkcjonalnego pola językowego, sprowadzenia ich do sfery potocznej, a w przestrzeni publicznej – usprawiedliwiającej dekoracyjności, jakoby języki narodowe nie tylko wciąż żyją, ale i rozkwitają. Z takimi obiektywnymi ocenami nie można się nie zgodzić. Jednak postrzeganie surżyku jako drogi możliwego powrotu na łono języka ukraińskiego okradzionych w przeszłości Ukraińców zachwytu i optymizmu nie wywołuje. Przecież trzydziestoletnie doświadczenie utwierdzania idei ukraińskocentryzmu i języka ukraińskiego w niepodległej Ukrainie dla pokonania surżyku mogłoby być wystarczające. Jednak to się nie stało: ani wychowani w ZSRR, ani nowe pokolenie, urodzone i wychowane w nietotalitarnych warunkach niepodległej Ukrainy, nie porzucają (świadomie czy z okoliczności!) surżyku, hojnie dekorując go nowymi elementami, teraz w większości pochodzenia angielskiego. Surżyk zawsze stał na drodze stałego i naturalnego używania w mowie tych ukraińskojęzycznych rodzimych elementów, które w szczególności przekazują decydujące pojęcia narodowej mentalności i kultury. Koncepcyjnie „ukraińskozachowawcze” i „narodowobudownicze” znów mogą pozostać w cieniu obojętności, stając się nieaktualnym, archaizowanym i mało atrakcyjnym. – Czy dziesiątki pokoleń oddanych bojowników niepodległej Ukrainy pragnęły samodzielnego państwa bez decydującego narodowego rdzenia? – Oczywiście – nie! – Czy interesująca dla świata jest Ukraina bez własnego żywego narodowego oblicza? – Oczywiście – nie! Silną i atrakcyjną dla nas i świata Ukraina może być nie tylko ekonomicznie potężną i militarnie wystarczająco chronioną, a przede wszystkim ukraińską – z niepodważalnymi pozycjami jedynego języka państwowego – ukraińskiego, z dominacją ukraińskiej orientacji w polityce, kulturze. Ukraińska dominacja nie neguje rozwoju wspólnot mniejszości narodowych Ukrainy, zintegrowanych w jedyne społeczeństwo za pomocą ukraińskiego języka państwowego. Taki na pozór idealny stan międzyetnicznej harmonii i społecznej zgody językowej dziś jest rzeczywistością w wielu rozwiniętych krajach. Współczesny wysoki stan rozwoju w gospodarce, komforcie socjalnym kraje te osiągały, rozwiązując najpierw kwestie językowe, które w różnych formatach pojawiały się w różnym czasie. Dla uniknięcia konfliktowych sytuacji na tle językowym i etnicznym w różnych państwach stosowano różnorodne środki – od jasno sformułowanych i przestrzeganych w praktycznej codzienności ustaw do ciągłego słowa wyjaśniającego duchowych przywódców narodu, uczonych, działaczy społecznych. Dziś rozkwit i wysoki poziom życia obserwujemy w tych krajach, gdzie wyraźnie przeważa, panuje orientacja na naród, duma narodowa obywateli, gdzie brak nihilizmu narodowego i obojętności, gdzie swoje oceniane jest jako najlepsze i najdoskonalsze na świecie, bo jest swoje, rodzime. Duma narodowa może przejawiać się w zewnętrznych atrybutach i symbolach, w demonstrowaniu i podkreślaniu przed obcymi ich powabów i wartości; jednak głębiej i bardziej treściwie objawia się ona w codziennej, naturalnej priorytetowości tego, co własne, wobec tego, co obce. Taką model narodowej samorealizacji kształtuje się przede wszystkim w rodzinie i szkole. Właśnie tutaj, gdzie wyrasta świadomość jednostki, musi panować język ukraiński, ukraińskie wypełnienie codziennego życia. Z rodziny i szkoły wyrastają zarówno sukcesy, jak i błędy każdego człowieka, z którymi wędruje on przez życiowe drogi. Bardzo ważne jest, aby jasne i potężne impulsy rozświetlały językowe formowanie się osobowości. Takim wydarzeniem stało się ogłoszenie 9 listopada Dniem ukraińskiego piśmiennictwa i języka, który utrwalił wynik wieloletnich zmagań o język ukraiński Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, kierowanego przez znanego poetę i działacza społecznego, orędownika państwowości, Pawła Mowczana. Było to wielkie zwycięstwo nad tlącą się w społeczeństwie ideologią oficjalnej dwujęzyczności, którą prorosyjskie siły na Ukrainie w różnym słownym i politycznym „opakowaniu” próbowały ożywić, rozdmuchać potężny ogień stosu (nie watry!), który spalił raz na zawsze ideę ukraińskocentryzmu. Podpisany w 1997 roku Ukaz Prezydenta Ukrainy Ł. Kuczmy o obchodzeniu tego święta w celu konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa wokół wysokich osiągnięć ukraińskiego piśmiennictwa – od XI wieku do czasów współczesnych – oraz potężnych ogólnoukraińskich realnych kroków na rzecz upaństwowienia języka ukraińskiego odegrał i obecnie odgrywa ważną rolę we wzmacnianiu ukraińskojęzycznej przestrzeni Ukrainy. Ideę ofensywy na rzecz ukraińskojęzycznej przestrzeni poprzez kształtowaną świadomość młodzieży podchwycili Petro Jacyk i Mychajło Słaboszpycki, którzy zaproponowali format Międzynarodowego konkursu znawców języka ukraińskiego. Tę ideę potężnego intelektualnego i emocjonalnego wpływu na rzecz utwierdzenia ukraińskocentrycznej świadomości młodzieży poparła Liga Ukraińskich Mecenasów, jej przewodniczący Wołodymyr Zahorij, wielu świadomych polityków, parlamentarzystów-państwowców, czołowych pisarzy, aktorów, naukowców… Energią i pracą Mychajła Słaboszpyckiego od pierwszego konkursu, który wystartował 9 listopada 2000 roku i trwa do dziś, uformowano światowy ruch na rzecz języka ukraińskiego, który co roku obejmuje miliony uczestników, organizatorów, członków rodzin konkursowiczów. Łącznie na świecie co roku rejestrowanych jest ponad 5 milionów bezpośrednich uczestników konkursu, działają tysiące ośrodków jego przeprowadzania. Dziś trudno przecenić zakres ukraińskiego zasiewu w umysłach i sercach młodzieży na Ukrainie i na świecie, co udało się zrobić dzięki ruchom społecznym, konkursom, związkom twórczym – oficjalnym i nieoficjalnym, różnorodnym inicjatywom pisarzy, naukowców-filologów i nie-filologów, działaczy kultury. Nowe brzmienie ukraińskiego słowa artystycznego, rozszerzenie pola nauczania języka ukraińskiego i w języku ukraińskim odczuwalnie zmieniły się w porównaniu z dalekimi latami osiemdziesiątymi – początkiem dziewięćdziesiątych. I chociaż tradycyjnie narzekamy na zagrożenia rosyjskojęzycznego rewanżu i widzimy jego realne przejawy w przestrzeni masowej komunikacji, tele- i radioprzestrzeni oraz w wydawnictwach książkowych, to jednak wzmocnienie ukraińskości Ukrainy widać każdemu bezstronnemu obserwatorowi. Należy jedynie pielęgnować i wspierać każde takie przejawy ukraińskocentryzmu, używanie języka ukraińskiego, które przybliżają dla Ukrainy bezalternatywną ukraińską przyszłość.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ty legislacyjnie dla każdego obywatela i instytucji publicznej, stawiając ją w jednym rzędzie (konstytucyjnie!) na równi z symbolami państwowymi Ukrainy – Flagą Państwową Ukrainy, Godłem Państwowym Ukrainy, Hymnem Państwowym Ukrainy. Wtedy rzeczywiście “pokażemy, że my, bracia, kozackiego rodu”. Obecnie już niby nikt i nic nie przeszkadza. Promoskiewscy komuniści znaleźli się poza prawem i parlamentem, “patriotów” w kanałach telewizyjnych “pod dostatkiem”. Wszystkie karty w ręku, by czynić dobro i wywyższać język ukraiński. Ale jeśli do tego brakuje odwagi niektórym władzom, które odpowiadają za politykę językową, humanitarną, informacyjną, to dlaczego mają być przy “sterze”. W najlepszym przypadku powinni “siedzieć” na przyzbie. Ponieważ stosunek do Języka Ukraińskiego, kultury narodowej jest tożsamy ze stosunkiem do Ukrainy. Jest on tym bastionem państwa ukraińskiego i Narodu, którego nigdy nie można oddać, zwłaszcza powinny to uświadamiać sobie narody postkolonialne, do których należą także Ukraińcy. Ważne, aby “podnoszeniem roli języka ukraińskiego jako wartości narodowej” (Strategia wychowania narodowo-patriotycznego młodzieży) przejmowały się przede wszystkim wszystkie pierwsze szeregi narodu – władza, politycy, inteligencja. Ale mimo wszystkich trudności i niepowodzeń Ukraina i Ukraińcy już nigdy nie zejdą z drogi utwierdzania tożsamości narodowej, która tworzy się poprzez kulturę narodową, pamięć historyczną, tradycyjną wiarę i Język Ojczysty. Badania przeprowadzone przez Instytut Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy wspólnie z Instytutem Studiów Slawistycznych w Giessen (Niemcy) pokazały, że język ukraiński coraz pewniej odzyskuje swoje pozycje. Na pytanie “czy zgadzasz się z twierdzeniem, że język ukraiński jest jednym z atrybutów państwowości Ukrainy?” twierdząco odpowiedziało prawie 80 procent. Język staje się naszym amuletem, drogowskazem, energią tworzącą naród. Przecież jedną z przyczyn utraty integralności terytorialnej Ukrainy było ignorowanie na Krymie i w Donbasie kwestii ochrony i rozwoju ukraińskojęzycznego świata, co potwierdziło wniosek O. Potebni – bez wiedzy i szacunku do języka ukraińskiego ukraińskie dążenia okażą się zbudowane na piasku. Bo najpierw na froncie językowo-kulturowym przegrano dusze ludzi, a potem i ziemię. Dlatego Język Ukraiński, będąc podstawą formowania tożsamości narodowej, musi coraz pewniej utwierdzać się w przestrzeni publicznej jako priorytet polityki państwowej i główny składnik bezpieczeństwa narodowego. Tę odpowiedzialną pracę duchową należy rozpoczynać od najwcześniejszego wieku, od przedszkola, kiedy dziecko w poprzek, a nie wzdłuż ławy kładzie się. Ukraina według wszystkich światowych standardów jest państwem mononarodowym (ostatnie badania socjologiczne – 90,6% obywateli uznaje się za Ukraińców). I najdroższym rodzimym państwowym Językiem dla nas jest Ukraiński. Bo “kto garnie się do cudzego, / Tego Bóg karze”, – pisał wybitny oświeceniowiec Sydir Worobkewycz. Heorhij FILIPCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Języki – stosunek do Ukrainy

Zakończenie. Początek na str. 1 Stosunek do ukraińskiego. Przykro, że promowanie narracji „ruskiego miru” bezkarnie realizują „domorośli”, którzy są w pełni utrzymywani przez te same oligarchiczne grupy finansowo-przemysłowe. I kłamstwem jest, gdy deklarują nieingerencję właścicieli w politykę redakcyjną kanałów telewizyjnych. Chociaż w rzeczywistości wcale im to nie jest potrzebne, bo dobrany personel jest tak udomowiony, że i tak gorliwie patrzy tylko w usta gospodarzowi, dobrze poznawszy jego gusta i upodobania. A kiedy wiadomo wiarygodnie, z jakiej gliny ulepieni są ci panowie-gospodarze, to próżno liczyć na ich wsparcie dla języka ukraińskiego, kultury narodowej. Bo to nie Czykałenkowie, Szeptyccy, Tereszczenkowie czy Chanenkowie. Ponieważ głównym celem, jaki ściga tuzin „ukraińskich” krwiopijców z listy magazynu Forbes, jest uformowanie w stworzonym przez nich samych oligarchicznym modelu państwa rozwarstwionego, półświadomego, półwykształconego, zubożałego narodu, gdzie paternalizm i jałmużna są najwyższym przejawem „humanizmu”. Takimi łatwiej zarządzać, pomiatać, władać, wymieniając wolność na „darowany” chleb. A jeszcze ich zachcianką jest „udomowienie” inteligencji, pragnąc, aby znajdowała się w takim stanie, w którym zmuszona jest podtupywać do ich muzyki, zwłaszcza podczas wyborczych „objazdów”. W tym czasie niewielkiej części zatroskanych „nacików” przypada rola metodycznych „płaczek” za ojczystym językiem, kulturą, historycznymi świętościami, jednocześnie przekonując społeczeństwo o nieformatowości takich wartości. Każdego roku pozwalają nam zanurzać siebie i podobnych w niszę „cyrylo-metodyjczyków”, wspominać Nestora Kronikarza, pisać ukraińskie dyktando, przeprowadzać konkursy, „wyznaczać” szewczenkowskich laureatów przez homonimiczny i jednocześnie „bezimienny” komitet, który z jakiegoś powodu skłonny jest „gubić” po drodze nawet wizerunek Szewczenki. Ale w rzeczywistości sprawa ukraińska stoi w miejscu. Bo skoncentrowany wyraz szacunku do języka państwowego, uświadomienie jego znaczenia dla Narodu, mieści się nie w głośnej frazeologii polityków, a w mizernym budżecie kraju na kulturę, język, książkę. Właśnie w nim powinno być przewidziane finansowanie kompleksu działań na rzecz „udzielenia wsparcia inicjatywom społecznym dotyczącym rozpowszechniania i popularyzacji języka ukraińskiego, podniesienia prestiżu jego używania we wszystkich sferach życia społecznego”; przeprowadzenia kampanii informacyjnej, skierowanej na zwiększenie treści informacyjno-edukacyjnych w języku ukraińskim w ukraińskiej Wikipedii, internecie; na znaczne rozszerzenie sieci centrów nauki języka państwowego. Przecież wszystko to przewidziano w Strategii popularyzacji języka ukraińskiego do 2030 roku „Silny język – udane państwo” (rozporządzenie Gabinetu Ministrów Ukrainy z 16.12.2020 r. nr 1585-r). Już któryś rok nie udaje się zmienić na korzyść języka ukraińskiego czytelnictwa w różnych segmentach wiedzy, zawodów, grup wiekowych i społecznych. Ogólny bilans stanowi jedną trzecią książek ukraińskojęzycznych i prawie dwie trzecie rosyjskich, w szczególności: literatura dziecięca (41% – ukraińska, 57% – rosyjska); naukowo-techniczna (29% / 69%); biznesowa (28% / 70%); artystyczna (27% / 60%); duchowo-światopoglądowa (10% / 88%); informacyjno-komputerowa (1,35% / 98,38%). Taką ta pozycja była przy zmianie władzy w 2019 roku, nic istotnego nie stało się i obecnie. Szczególnie boli wskaźnik w sferze literatury informatyczno-technologicznej – absolutny paraliż i pełna kapitulacja przed moskiewskim kontentem. Tylko jeden z przykładów. Ukraina może szczycić się wybitnym (prawie nieznanym w swojej ojczyźnie) uczonym-wynalazcą Lubomyrem Romankiwem (Żółkiew, obwód lwowski). Bez niego nie wyobrażamy sobie stworzenia przez Steve'a Jobsa swojego pierwszego komputera. Romankiw przypomina, że „kiedy włącza się komputer, to od razu pracują 3 moje patenty, a jeszcze 7, kiedy wpisujemy pierwszą literę”. W sumie 67 patentów, 150 wynalazków w tej sferze. Opracował głowice magnetyczne, które są znacznie cieńsze od włosa, do przechowywania niewiarygodnych objętości informacji. Wynalazca świata, który znajduje się w Narodowej Galerii Sław (Waszyngton). Takim samym ikonicznym twórcą w tej sferze jest również pochodzący z Bukowiny Steve Wozniak, który od 2000 roku wchodzi do tej samej Narodowej Galerii Sław Wynalazców. Przecież to właśnie on, przyjaciel i współpracownik Jobsa, zaczął konstruować pierwszy w historii komputer osobisty. Nie jesteśmy biorcami, a darczyńcami i twórcami światowej kultury, którzy nie mają prawa lekceważyć swoich duchowych osiągnięć, języka, tradycji, historii. Nie wyobrażam sobie, jak można „politycznie” pchać się do Europy, wyrzuciwszy na pobocze własny dorobek narodowy, osłabiając spójność pola narodowego, oddając na pastwę ojczysty (państwowy) język, używając „języka” kolonizatora, wpadłszy w niepamięć, konsumując „wartości” ruskiego miru. Oburzenie społeczne dotyczy nie kuchennych gospodyń domowych, a patentowanej „elity”, która kieruje, zarządza, naucza, posiada i prezentuje Ukrainę na świecie. Ale jeśli cywilizowana Europa, do której tak dążymy, rozumie znaczenie języka dla siły i jedności państwa, to niemało naszych polityków myśli kategoriami, założonymi przez Stalina, Kaganowicza, Postyszewa, Małanczuka, Putina... Bo właśnie tak można oceniać niedawną decyzję ośmiu członków komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. edukacji, nauki i innowacji, którzy poparli powrót dla obcokrajowców języka rosyjskiego (zamiast państwowego) na uniwersytetach!? Jestem pewien, że takie sprzedajne i nikczemne antynarodowe czyny potępią obecne i przyszłe pokolenia Ukraińców. Walka o Wolność i Język Ukraiński jest święta. Zdrajcom, kolaborantom i gorliwym „kelnerom” nie ma miejsca we władzach ukraińskich. Jeśli ustawodawstwo określiło, że „Językiem procesu edukacyjnego w placówkach szkolnictwa wyższego jest język państwowy” (artykuł 48), to według czyich wtedy zasad, w czyim interesie gramy? Chociaż i tak jest oczywiste, ponieważ „skabiejewo-sołowjowsko-kisielowscy” propagandziści Kremla martwić tych niegodziwców nie zamierzają. Takimi „swoimi” politykami często upchane są najwyższe organy władzy, które nie przestają marzyć o potrzebie „pracować nad stworzeniem rosyjskojęzyczności na Ukrainie, otworzyć instytut języka rosyjskiego w Instytucie Językoznawstwa im. Aleksandra Potebni Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, żeby pracować nad stworzeniem rosyjskojęzycznej Ukrainy już jako własnego zjawiska”. Swego czasu przed tą plagą ostrzegał Taras Szewczenko: „Opanujcie się! Bądźcie ludźmi, bo nieszczęście was czeka”. Przykro, że na takie działania wszechwładnych reaguje tylko społeczeństwo, bo sprawia wrażenie, że te organy państwowe, które odpowiadają za konstytucyjność funkcjonowania języka ukraińskiego, siedząc na karku narodu, jakoby poszły na wakacje. M. Drahomanow 130 lat temu pisał o podobnych tak: „Nasi ukraińscy nacjonalnicy, chociaż słownie buntują się przeciwko Moskwie, a w rzeczywistości żyją moskiewskimi myślami i moskiewskimi sposobami myślenia, nawet nie bardzo przerobionymi”. Na chwilę wyobrażam sobie Francję, w której „Ministerstwo Kultury i Języka Francuskiego” nie zareagowałoby w żaden sposób, gdyby na jej uniwersytetach wprowadzano zamiast francuskiego języka państwowego język niemiecki lub włoski. Jednak tam, na szczęście dla nich, zgodnie z Konstytucją Francji i „Ustawą Toubona” z 1994 r., język francuski – fundamentalny element tożsamości i dobro narodowe Francji – jest językiem nauczania, stosunków pracy, handlu, służby państwowej, obowiązkowym w reklamie, napisach, ogłoszeniach, oznakowaniu, wydarzeniach publicznych... I co nie mniej ważne – minister kultury i języka francuskiego oraz wszyscy inni ministrowie, deputowani wszędzie porozumiewają się (również w domu!) w języku ojczystym. A na Ukrainie, wśród tego póki co cierpliwego narodu, z jakiegoś powodu rozpowszechniona jest praktyka wśród wyższych urzędników „wykorzystywania” języka państwowego jako zwykłej formalności (a nie wartości), jako klucza-narzędzia do szkatułki władzy; zapraszania na odpowiedzialne stanowiska zagranicznych i swoich „profesjonalistów”, na dodatek krzywoustych, którzy ani pracować, ani rozmawiać nie potrafią. Chyba że mruczeć pod szansonową „murkę” i zręcznie kraść wszystko, co wpadnie w ręce. Żal, że tak się niczego nie nauczyli. Przecież historia zaświadcza, że wraz z przyjściem ciemiężycieli na ukraińskie ziemie zawsze jako pierwszy zniewalany był język ojczysty, a obcy (zwłaszcza moskiewski) przekształcał się w środek osiągania wrogich dla ukraińskości celów. Dzisiaj walcząca przeciwko nam Rosja przyjęła Strategię polityki narodowej do 2025 roku w zakresie ochrony, rozwoju i ekspansji w przestrzeni edukacyjnej języka rosyjskiego. Zatem Ukraina na poziomie władzy i społeczeństwa obywatelskiego zobowiązana jest zrobić wszystko dla ochrony i utwierdzenia języka państwowego jako gwaranta niezależności politycznej i tożsamości narodowej. To aksjomatyczne prawo. Na tym zbudowano całą politykę państwowotwórczą krajów europejskich. Ci sami Polacy (jak i Francuzi), na przykład, ustawowo utwierdzili i święcie przestrzegają jako narodowego przykazania, że język polski jest głównym elementem samookreślenia narodowego oraz największym bogactwem kultury narodowej. Ukraińcy również są zobowiązani, biorąc pod uwagę doświadczenia historyczne, całym światem, siłami, środkami chronić i wzmacniać narodową odrębność, ojczysty Język, a co za tym idzie – państwowość. To nie jest udawane i wymyślone zadanie Narodu, ponieważ walka wrogów-moskali i innych najeźdźców przeciwko naszemu językowi miała na celu zniszczenie narodu ukraińskiego, jego tożsamości. Lingwocyd (językobójstwo) był skutecznym narzędziem niszczenia ukraińskiej narodowości. Dlatego osobę, instytucję, organ władzy lub organ publiczny, które hamują procesy wzmacniania autorytetu języka ukraińskiego (często przeciwdziałając), należy uważać za nieprzyjaciół Narodu Ukraińskiego. Takie podejście jest naszym ustawowym prawem ochrony ukraińskiej państwowości i tożsamości. Sądzę, że nadszedł czas, kiedy konieczne jest obowiązek ochrony Państwowego Języka Ukraińskiego sformalizować wydanie — to ważny wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełniany jest przez płatnika tak, aby udzielić pełnej informacji o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Melnyczenko Wołodymyr Juchymowycz – 1000 hrywien. 2. Mytiuk Ołeksandr Wiktorowycz – 500 hrywien. 3. Buriak Jurij Hryhorowycz – 4000 hrywien.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Odezwa», s. 2

Apel

do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

100-lecie Pierwszego Wszechukraińskiego Soboru Prawosławnego: w Połtawie zorganizowano spotkanie edukacyjne

Spotkanie edukacyjne z okazji jednego z najbardziej znaczących wydarzeń w historii Ukrainy XX wieku — 100-lecia I Wszechukraińskiego Soboru Cerkiewnego — zorganizowano w cerkwi św. Michała Archanioła Prawosławnego Kościoła Ukrainy w Połtawie (osiedle Iwonczenki). Organizatorami byli: Charkowsko-Połtawska eparchia Prawosławnego Kościoła Ukrainy (PKU), Połtawskie biuro Północno-Wschodniego międzyregionalnego wydziału Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN), katedra historii Ukrainy Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego (PNUP), Iwonczenkowska filia Centrum kultury i wypoczynku Rady Miejskiej Połtawy oraz katedra historii powszechnej i metodyki nauczania historii PNUP. W ramach wydarzenia zaprezentowano nowy film wideo Instytutu Pamięci Narodowej „Konfrontacja dwóch światów” z cyklu „Wydarzenia epoki”. Spotkanie rozpoczął regionalny przedstawiciel UIPN w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar, opowiadając o przesłankach zwołania Soboru. Od końca XVII wieku, obok uporczywych prób politycznego podporządkowania Ukrainy, Rosja przez dwa stulecia ściśle kontrolowała również miejscowe życie religijne. Dopiero na początku XX wieku, wraz z upadkiem samowładztwa i potężnymi procesami odrodzenia narodowego, które ogarnęły Ukrainę, pojawiły się realne perspektywy odrodzenia Ukraińskiej autokefalicznej (czyli niezależnej) cerkwi prawosławnej. Już miesiąc po utworzeniu Ukraińskiej Centralnej Rady, w kwietniu 1917 roku na Kijowskim zjeździe eparchialnym wybrano komisje do zwołania Wszechukraińskiego soboru. Podobne zjazdy odbyły się także w innych eparchiach, w szczególności w maju 1917 roku w Połtawie. 420 delegatów reprezentowało wszystkie powiaty Połtawszczyzny. Ideę autokefalii Ukraińskiej cerkwi bronili: Hryhorij Waszczenko – założyciel ukraińskiej pedagogiki narodowej; Hawryło Michnowski – starszy brat ideologa ukraińskiego nacjonalizmu Mykoły Michnowskiego; Hryhorij Kowalenko – pisarz, przewodniczący połtawskiej miejskiej „Proświty”. Delegaci wyrazili pełne poparcie dla Centralnej Rady: powitanie wysłuchano na stojąco, a następnie odśpiewano szewczenkowski „Testament” oraz „Jeszcze nie zginęła Ukraina”. Jednym z kluczowych stało się wystąpienie księdza-oświeceniowca o. Teofila Bułdowskiego „O ukrainizacji cerkwi”. Podstawą uchwały zjazdu stała się decyzja Łubieńskich powiatowych zgromadzeń duchowieństwa i wiernych: „...na Ukrainie powinna istnieć wolna autokefaliczna cerkiew prawosławna, która korzysta z finansowego wsparcia państwa. Nabożeństwa w cerkwiach powinny być prowadzone w języku ukraińskim, a nowe świątynie budowane w ukraińskim narodowym stylu architektonicznym”. Do tłumaczenia ksiąg liturgicznych z języka cerkiewnosłowiańskiego na ukraiński oraz wydawania kazań w języku ojczystym utworzono specjalną komisję. Na Połtawszczyźnie poparto wówczas propozycję Hryhorija Waszczenki, by ukrainizować szkoły parafialne, uczynić je świeckimi i przekazać pod zarząd Ministerstwa Oświaty Narodowej, zachowując w nich jednak nauczanie Prawa Bożego. W listopadzie 1917 roku na III Wszechukraińskim zjeździe wojskowym w Kijowie z inicjatywy kapelanów wojskowych przyjęto rezolucję o niezależności Ukraińskiej cerkwi od Rosyjskiej oraz sformowano komitet organizacyjny ds. zwołania Soboru. Zwolennicy autokefalii tworzą „Bractwo Zmartwychwstania Chrystusa”. Ustawa z 1 stycznia 1919 roku „O najwyższym rządzie Ukraińskiej Autokefalicznej cerkwi prawosławnej” stała się jednym z pierwszych aktów prawnych Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej na czele z pochodzącym z Połtawy Symonem Petlurą. Minister wyznań rządu URL Iwan Łypa rozpoczął przygotowania do Wszechukraińskiego soboru, jednak planom przeszkodziła rosyjsko-bolszewicka interwencja. Jak zauważył kandydat nauk historycznych, zastępca przewodniczącego obwodowej organizacji Ukraińskiego stowarzyszenia religioznawców Jurij Wilchowyj, zalegalizować UACP udało się później. Sto lat temu, 14–30 października 1921 roku w Kijowie Pierwszy Wszechukraiński Sobór Cerkiewny potwierdził autokefalię UACP, proklamowaną przez Wszechukraińską Radę Cerkiewną 5 maja 1920 roku, i wpisał ją do kanonów UACP jako jedną z głównych zasad: „Ukraińska Cerkiew Prawosławna jest autokefaliczna, żadnemu duchownemu rządowi innych Cerkwi Prawosławnych niepodległa i sama zarządza swoim życiem duchowym pod przewodnictwem Ducha Świętego”. W Soborze wzięło udział 402 delegatów spośród duchownych i wiernych. Rosyjska cerkiew sabotowała Sobór. A ponieważ wówczas wszyscy biskupi byli Rosjanami, postanowiono wyświęcić ukraińskich biskupów zgodnie z tradycją Kościoła aleksandryjskiego, która istniała do 250 roku – poprzez nałożenie rąk wszystkich obecnych. Właśnie w tym obrządku 23 października 1921 roku odbyły się święcenia protoprezbitera Wasyla Łypkiwskiego na metropolitę kijowskiego i całej Ukrainy Ukraińskiej autokefalicznej cerkwi prawosławnej. W historii ukraińskiego prawosławia rozpoczęła się nowa karta. Niestety, z powodu bolszewickich represji okazała się ona krótka i dramatyczna. „Ukraińska Autokefaliczna Cerkiew to cerkiew-męczennica. Dlatego, że należy do tych cerkwi, które zostały zniszczone poprzez rozstrzelania, represje i zakaz działalności. Była to cerkiew, która znajdowała się od momentu powstania, od początków 1917 r. do Soboru 1921, i aż do lat 30. XX wieku pod nadzorem komunistycznych służb specjalnych. UAPC utożsamiano z ukraińskim burżuazyjnym nacjonalizmem, petlurowszczyzną, bo narodziła się w latach Ukraińskiej Rewolucji 1917–1921. Dlatego, że jej inicjatorzy asocjowali swoją cerkiew z ukraińskim państwem, mówili: jedno państwo – jedna cerkiew. Stopniowymi aresztowaniami, zaczynając od 1927 r., cerkiew pozbawiono głowy. Głowa cerkwi, legendarna postać Wasyl Łypkiwski, został rozstrzelany w 1937 r., tak jak dziesiątki jego współpracowników” – opowiedziała kierowniczka katedry historii Ukrainy Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego, profesor Ludmyła Babenko. Podarowała ona bibliotece cerkiewnej swoją książkę-monografię „Radzieckie organy bezpieczeństwa państwowego w systemie wzajemnych relacji państwa i Cerkwi Prawosławnej na Ukrainie (1918 – połowa lat 50. XX w.)”. Historycy i duchowni opowiedzieli o każdym etapie formowania Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. O tym, jak była niszczona przez komunistyczny reżim, jak ukraińscy duchowni i wierni strzegli tradycji UAPC w diasporze. Jak została odrodzona w czerwcu 1990 roku na Wszechukraińskim Soborze Prawosławnym w Kijowie, kiedy wybrano na Patriarchę urodzonego w Połtawie Mścisława (w świecie – Stepana Skrypnyka, bratanka Symona Petlury, chorążego Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej). Jak w 2018 roku połączyły się UAPC oraz UCP KP w PCU, jak 5 stycznia 2019 roku Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej podpisał Tomos o autokefalii zjednoczonej Cerkwi Prawosławnej Ukrainy. Na historycznym znaczeniu Tomosu podkreślił Arcybiskup Charkowski i Połtawski, Jego Ekscelencja Atanazy (Szkurupij): „Gdyby nie nadzwyczaj trudny okres walki o autokefalię sprzed stu lat, nie byłoby właściwie i lokalnej Ukraińskiej cerkwi, nie byłoby, być może, i możliwości utworzenia lokalnej Cerkwi Prawosławnej Ukrainy i otrzymania Tomosu, dlatego że nie byłoby tego historycznego podłoża, na którym obecna cerkiew otrzymała powszechne uznanie”. Po wystąpieniu prelegentów widzowie delektowali się koncertem dziecięcego studia chóralnego „Anioły z niebios”, pod dyrekcją regentki Ołeksandry Horaj. Zabrzmiało także kilka utworów duchowych w wykonaniu chóru diecezji. Ukraińska poetka i prozaiczka, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, autorka siedmiu książek, laureatka nagród literackich Julia Manojłenko przeczytała wiersz poświęcony UAPC, który wszedł do książki jej poezji „Śladami Smalty”. Na zakończenie władyka Atanazy podarował gościom-prelegentom swoją książkę powieści i opowiadań „Ostatni próg”, która jest bezcennym skarbem ukraińskiej literatury XX–XXI wieku. Połtawskie biuro Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Silny Kościół Ukraiński – gwarancja potężnej Ukrainy

dosłużył się godności generalnego wikariusza wiernych Ukraińców greckokatolików. W 1949 roku wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie był duszpasterzem w Brooklynie, Buffalo i Kohowzie. Pochowano go na ukraińskim cmentarzu w Hamptonburgu. W działalności ojca M. Wojakowskiego były sprawy, które od dawna wymagają ponownego przemyślenia we współczesnym ukraińskim Kościele. Był krylosianinem, to znaczy należał do tajnego kościelnego zakonu Kryłosu. Ten zakon powstał w naszym Kościele jeszcze w czasach książęcych i troszczył się o odrodzenie narodowe. Dotąd nikt nie odnalazł statutowych ani programowych dokumentów zakonu, ale ojcowie krylosianie zrobili bardzo wiele, aby w Kościele panował duch ukraiński. Z nieznanych przyczyn w 1949 roku zakon Kryłosu zaprzestał działalności. Dlaczego by teraz nie odnowić tego zakonu w UGKC? Ojciec M. Wojakowski ściśle współpracował z OUN i zwalczał wówczas niezdrowy nurt w UGKC, który twierdził, że nacjonalizm to nowa herezja, ponieważ nacjonaliści stawiają naród wyżej niż Boga, i jemu należy się przeciwstawiać. Natomiast M. Wojakowski za pośrednictwem kurierów OUN utrzymywał łączność między duchowieństwem diaspory a Galicją. Znamienne, że w latach trzydziestych XX wieku w Galicji kultywowano obrazy (ikony) przedstawiające świętych w wyszywankach. Dlaczego we współczesnym Kościele nie odrodzić tej tradycji? Troszczył się o zjednoczenie UGKC z UAPC. Wznowił (w 1946 r.) kościelno-archeograficzną komisję przy Administracji Apostolskiej, którą jeszcze w 1944 roku we Lwowie założył metropolita Andrej Szeptycki. Ta komisja naukowa stawiała sobie za cel przeprowadzenie badań nad historią ukraińskiego Kościoła oraz wyjaśnienie przyczyn rozłamu dawniej jednego ukraińskiego Kościoła, z nadzieją na jego przyszłe zjednoczenie. Po otrzymaniu Tomosu dla Prawosławnego Kościoła na Ukrainie (2019) nadszedł najwyższy czas, aby UGKC połączyła się z PCU. Dlaczego zatem we współczesnej Ukrainie nie dbamy o jeden Pomiesny Kościół? Biorąc pod uwagę ogromne zasługi UGKC w zachowaniu ukraińskiej tożsamości, zwłaszcza w czasach panowania polskiego, a także w podziemiu w okresie radzieckiej (moskiewskiej) okupacji, nie mamy prawa poprzestawać na osiągniętym i w nowych realiach historycznych. Ponieważ Kościół jest najbardziej autorytatywną instytucją wśród obywateli Ukrainy, a w celu jak najwyższego wspierania budowy ukraińskiej Ukrainy, przy okazji zwracam się do hierarchów UGKC, Synodu, akademii i seminariów teologicznych, licznych klasztorów oraz Ukraińskiego Katolickiego Uniwersytetu z apelem o zapewnienie odpowiednich zmian, aby Kościół stał się jednym i ukraińskim nie tylko językiem, lecz także duchem! Publikowane na podstawie referatu „UGKC w osobach przez pryzmat jednej rodziny”, wygłoszonego na Zbaraskim zamku podczas okrągłego stołu na temat: „Unia brzeska: historia, skutki, wnioski”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…nieciałego „wiersza”. Stało się to… ach… 26 lutego 1967 roku. Weszłam w język ukraiński i zdyscyplinowałam się („ani dnia bez wiersza”, w moim przypadku: ani dnia bez wiersza), odkąd spotkałam Mykołę Myroszniczenkę. To on nauczył mnie „być sobą” – nie tylko w pisaniu wierszy, ale i w życiu… O. B.: Wymyśliłam sobie twoje życie. I żyję z tym od ponad 40 lat. A jak naprawdę? Syn daleko. Takie tam gospodarstwo, taka tam emerytura… Przyjaciele – Petro Bylywoda, Mykoła Myroszniczenko – którzy są już za widnokręgiem… A wojna – prawie za progiem… Gdzie tu miejsce na poezję? W. S.: Syn i synowa daleko, a troje wnuków – w okienku Vibera, a my z żoną w Danyliwce – w centrum Ukrainy i Ziemi… I zdradzony przez ługańską elitę Petro Bylywoda – w gwiazdozbiorze Oriona, na świętych gwiazdach Arijów… A gdzieś tam Mykoła Myroszniczenko – wielki poeta, przyjaciel i towarzysz niemal połowy słowiańskiego i muzułmańskiego światów kultury… Cieszę się jednak, że w ten pręgowany czas nie zrywają się nitki: Wasyl Herasymiuk, Iwan Małkowycz, Taras Fediuk, Łubow Holota, Olena Bondarenko, Stepan Procziuk… Kogoś nie wymieniłem, ale trzymam go przy duszy… „Trzymaj się” – mówią. Trzymam się. Za samopisanie. Swemu i obcemu robakowi rozjaśniam oczy. Niech zobaczy to, co ma dostrzec czysta dusza, nieutracona dla Natury, estetycznie zrównoważona i rozumna… O. B.: Powiedz o wojnie. Ona dzień i noc chodzi obok. O bohaterach – mówiłeś, że w waszych stronach jest ich wielu. W. S.: Każdego dnia i każdej nocy wojna chodzi w każdym z nas. Wśród bohaterów wielu – z wieku – to moje dzieci. Nie każdy z nich jest żywy i zdrowy. Dziś dla nich największą nagrodą są Cisza i Wielkość, Życzliwa Miłość i Obfita Kalina w każdym sercu. O. B.: Co nas trzyma na świecie? W. S.: Ponad wszystko trzyma nas życie Niepowtarzalnego Głosu – Języka Ukrainy. …Moja Rzeko stoi w całej krasie / obfite deszcze lśnią po rosie / dusza wzlatuje i dotyka ciała / jeziora błękitne Niebiosa w złocie… Rozmawiała Olena BONDARENKO, pierwsze dni listopada 2021 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Swoi: Wasyl Starun, głos naszego Języka „Republika duchowych wstrząsów, jeziora sine, Niebiosa na złocie…”

Wasyl Starun – autor tomików poetyckich „Abetka switła” (Alfabet światła), „Snih opołonok” (Śnieg przerębli), „Stolitnij znak” (Stuletni znak), „Kora naciji” (Kora narodu), „Bezwiści żywyj” (Bez wieści żywy), „Dusza zmiji” (Dusza żmii), „Namystyna mostiw” (Koralik mostów) oraz jeszcze dziesięciu. W tym roku ukazała się drukiem książka „Zołotyj perełtyn wody” (Złoty podział wody). – Dziadku, niech pan siada! – Ależ ja do Daniłówki… – No to co? Niech pan już siada! – O, Ołenko, tutaj chcą mnie podwieźć, ja potem zadzwonię… O. B.: Raz w miesiącu pojawiałeś się wcześnie rano na progu naszej z mamą ługańskiej jednopokojowej kawalerki z torbą wierszy. W dosłownym sensie – z płócienną torbą, pełną rękopisów. Piliśmy herbatę i rozmawialiśmy o poezji. Potem szedłeś dalej – znanymi tylko tobie drogami. Żeby wieczorem wrócić do swojej Daniłówki. Do kuźni, gospodarstwa i starannie zszytych zeszytów z wierszami. Co prowadziło cię o każdej porze i przy każdej pogodzie do Ługańska, a niekiedy i dalej – do Kijowa? W. S.: Oto już 54 lata minęło, jak napisałem pierwszy koślawy wierszyk. Płócienna torba pojawiła się gdzieś w połowie lat 70., po pięciu latach nauki w „akademii” Mykoły Mirosznyczenki (znany poeta, tłumacz, palindromista. – O. B.) – człowieka znanego w poetyckim świecie Ukrainy, Europy, a i świata, o którym warto napisać wielką książkę… Ponieważ na wsi ani dyskutować o poezji, ani dzielić się swoimi ekzercycjami nie było z kim, to droga moja wiodła do Ługańska. Do Mykoły, do ciebie, Ołenko, do Jewhena Marholita, Mychajła Biłeńkiego, Wiktora Filimonowa... W tamtym czasie w instytucie pedagogicznym już nie studiowałem – musiałem szybko „zakosić” pod urlop dziekański, żeby ukryć się przed KGB („kontora” chciała zrobić ze mnie swojego agenta w środowisku studenckim, więc machnąłem ręką na dyplom – i hyc do rodzinnej wsi, pracować w kuźni, a wieczorami – wiersze pisać). Pozbywszy się uwagi esbeków, chodziłem, gdzie chciałem i z kim chciałem. Często jeździłem do Adrijanopola, gdzie mieszkał Wasyl Hołoborodko. Przez niego poznałem „Kijowską szkołę poezji”: W. Illa, Wałentyna Otroszczenko, M. Worobjow, W. Kordun… Później zaprzyjaźniłem się z Pawłem Mowczanem, W. Herasymjukiem, I. Małkowyczem, I. Rymarukiem… Ale wszystkie drogi niezmiennie prowadziły do… a nie, nie do Rzymu – do rodzinnej Daniłówki… O. B.: Jakoś cytowałeś mi swojego tatę: „A on (czyli ty) wszystko pali i pisze, pali i pisze…” Jak to jest – być poetą na wsi? W. S.: A jak… Poetą na wsi być trudno – i psychologicznie, i materialnie. Bo przecież prawdziwa Poezja nie może służyć ani Neronowi, ani Kaliguli. Ja, oczywiście, nie czułem się Owidiuszem, którego znał cały świat. I mnie – przez zasłonę swojego ignoranctwa – nie zauważali koledzy z klasy. I 220 rubli w kuźni mi nie płacili: „Skoro wierszyki skrobiesz – honorarium i otrzymasz!”. Prawdę mówiąc, wydaje mi się, że poetą warto być tylko na wsi. Tylko tam jesteś nikomu niepotrzebny – ani za „sowka”, ani teraz… A Ukraina jest mi potrzebna zawsze. I nasz język, który ma niemal dziesięć tysięcy lat. Jeden z moich rękopisów nosi tytuł „Słobożański słownik języka ukraińskiego Ariów”. Ostatecznie, moim zdaniem, dla poezji nie ma teraz miejsca ani na wsi, ani w mieście. Nie ma miejsca dla rodziny. Dla talentu. Dla twórczego genomu… Zmienić kąt postrzegania więzi społecznych zdolni są tylko ukraiński prezydent, ukraińska władza. Może jutro… O. B.: Niektórzy „koledzy z cechu literackiego” uważali cię, powiedzmy, za dziwaka. Zwłaszcza ci, którzy sławili „partię Lenina” pod opieką „kuratorów” z komitetu obwodowego i KGB. Co to za historia z „dziwactwem” i KGB? W. S.: „Dziwak”, bo pisałem „nie tak, jak wszyscy”. A także dlatego, że odmówiłem „donoszenia”. „No zrób im już to, czego od ciebie chcą, to przestaną cię dręczyć. Książeczkę wydadzą, pracę lżejszą dadzą…” Tak właśnie szeptywali z każdej strony „życzliwi”. Jeden z nich pisał do „kantoru” – i to nie tylko na mnie – „recenzje”, w których walczył z nacjonalizmem i „realizmem bez granic”. Pewnego razu nasz mądry i ludzki Mykyta Antonowycz Czerniawski (w tamtym czasie przewodniczący woroszyłowgradzkiej organizacji obwodowej Związku Pisarzy Ukrainy – O. B.) po cichu oddał mi jedną z takich „recenzji”, mówiąc, kogo należy się wystrzegać. Ty, Olenko, go znasz. O. B.: Znam. On i na mnie, i na innych ukraińskich autorów „recenzje” pisał… W. S.: Wielu z tych, którzy pisali o „partii Lenina”, obecnie pisze o odrodzeniu narodowym. „Przebrali się” po prostu w locie… O. B.: Właśnie przypomniałam sobie twojego tatę i wypłynęła w pamięci zagadkowa historia twojego urodzenia i pochodzenia… W. S.: Mój tata Wołodymyr Iwanowycz pochodzi z szanowanego rodu: na przełomie XIX i XX wieku jego dziadek, a mój pradziadek, był sołtysem w Baranykiwce na Białowodszczyźnie. Starun w słowniku języka ukraińskiego Borysa Hrinczenki to „rozumujący jak starzec”: „Najbardziej o starunach, którzy lubią starować, mówią, że nie są tak starzy, jak dawni”. Po ojcu mój ród wywodzi się od pisarzy łubieńskiego pułku kozackiego. Ojciec był chyba jedynym spośród pięciu braci (a wszystkich dzieci w rodzinie było siedmioro), który wiele osiągnął – wbrew przeszkodom społecznym i ideologicznym. Sądzę, że mógłby być wspaniałym ministrem oświaty czy rolnictwa. Lecz musiał ukrywać się przed prześladowaniami stalinowskich pachołków, uciekając na wojnę fińską, a potem na drugą wojnę światową. Pod Wielkimi Łukami dostał się do niewoli, tułał się po obozach koncentracyjnych. Po powrocie do domu poszedł pracować. Nie, nie w zawodzie, czyli w szkole. Któż niedawnego jeńca wojennego, od którego przymusowo odcięli się krewni, wpuści do wychowywania „przyszłych budowniczych komunizmu”? Lecz mając wykształcenie nie tylko pedagoga, ale i zootechnika, „wrogi element” pracował i jako kierownik fermy, i jako główny zootechnik… Właśnie wtedy w Potiwce (Perwomajce) pojawiła się moja przyszła matka, Stefania Andrijiwna Tarabanska. Przyjechała aż spod Rawy Ruskiej, razem z dwoma synami. Jej mąż walczył w oddziale UPA, został aresztowany, dostał 25 lat i odbywał karę w Karłagu. Ona zaś, by nie zmarnować całego rodu, uciekła na Słobożańszczyznę. Tak właśnie się pojawiłem. A jako trzymiesięczne niemowlę matka wyniosła mnie w kożuchu i oddała tacie. I tak przez całe życie miałem inną mamę – żonę ojca, Hałynę Petriwnę. Była dla mnie dobra. Własnych dzieci z ojcem nie miała, więc prawdopodobnie była to pewna umowa ze Stefanią Andrijiwną w sprawie dziecka… O. B.: I ani razu nie widziałeś swojej pierwszej mamy? W. S.: Nie, nie widziałem. Jakoś w czwartej klasie zawołali mnie z lekcji, mówiąc, że mam gości. Byli to krewni matki, jechali do sąsiedniej wsi – tam zostało wielu Łemków-przesiedleńców. Pewnie matka prosiła, żeby na mnie popatrzyli. Przekazali mi więc słownie pozdrowienia od niej i pojechali. A ja, oszołomiony, powlokłem się do klasy… Już kiedy matki nie było na świecie, odnaleźli mnie bracia – Wołodymyr i Myron, pisaliśmy do siebie. Ich już też nie ma… O. B.: Twoja poezja to potok, z którego nie sposób się wyłonić. Jak powiedziałeś: „Płyn czasu i przestrzeni, ciemnej miłości i jasnej nienawiści”. To świat naszej ojczyzny w objęciach Ukrainy. To krew korzeni. Fantastyczny stop. Jak sam siebie nazywasz? Neoromantykiem? Impresjonistą? Czy, za W. Herasymjukiem, neomodernistą? W. S.: Wszelkie „izmy” to wytwory materialności świata. Poezja zaś to odczucie duszy, łączenie niemal niepołączalnych leksemów, rytm i muzyka, kontrapunkty, mnóstwo wariantów – nie miliony, miliardy… Między Naturą a Człowiekiem żyje Język. Święta Trójca… Poezja to wszystko. Wszystko to nie Poezja… O. B.: Jeśli się uczyłeś, to u kogo (oprócz „akademii” Mirosznyczenki)? I jeszcze: oryginalny – od „być samym”? W. S.: Nierzadko pisanie, dziecięce pisanie, zaczyna się od miłości do dziewczynki. W moich czasach, z reguły, o rok młodszej. Męki twórczości doprowadziły do pojawienia się niezdar-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Wasyl Makuch – nieśmiertelna pochodnia wolności

Serhij TIUTIUNNYK W Dnieprze uczczono pamięć Wasyla Makucha – uczestnika ukraińskiego ruchu oporu w ZSRR, żołnierza UPA, który 5 listopada 1968 roku w geście protestu przeciwko komunistycznemu systemowi totalitarnemu, kolonialnemu położeniu Ukrainy, polityce rusyfikacji oraz agresji ZSRR przeciwko Czechosłowacji dokonał aktu samospalenia na Chreszczatyku w Kijowie. Na cmentarzu Kłoczkowskim, na grobie Wasyla Makucha, odbyła się ceremonia żałobna, a w miejscowym oddziale Towarzystwa „Proświta” – wieczór literacko-artystyczny. Wałentyna Nedwyha z Siczosławskiej „Proświty” podkreśliła: „Dzisiaj zebraliśmy się po to, aby uczcić człowieka heroicznego czynu. Człowieka, którego nazywają płonącą pochodnią. W istocie, czyn Wasyla Makucha można nazwać Majdanem jednego człowieka, który nie mógł pogodzić się z przerażającą niesprawiedliwością ludobójczego reżimu zarówno wobec własnych zniewolonych obywateli, jak i w stosunku do innych narodów i krajów; Majdanem jednej osobowości, której śmierć w rzeczywistości utorowała drogę do nieśmiertelności. Pamiętajmy i szanujmy swoich bojowników o wolność Ukrainy”. Iwan Dremliuha, przewodniczący Dnieprowskiego towarzystwa więźniów politycznych i represjonowanych oraz Regionalnej komisji ds. rehabilitacji, odczytał fragment listu, który Wasyl Makuch napisał do Petra Szełesta i wrzucił do skrzynki w dniu swojej ostatniej walki z komunistycznym reżimem: „Nasi sławni zaporożcy karali już Lachów za ich znęcanie się – przyjdzie czas, surowa kara spadnie i na Moskali. Porozmawiałbym z wami, nie myślcie, że się boję (do was dostać się na przyjęcie, jak do Papieża Rzymskiego), nie. Protestując przeciwko krzywdom wyrządzonym przez rosyjskich okupantów – pijcie jeszcze i moją krew (ja spalę siebie w ofierze nie wam, a naszemu narodowi, żeby młode pokolenie śmiało, odważnie kontynuowało świętą sprawę walki)”. „Takie działania, takie czyny nie pozwalały zapomnieć, że okupacja trwała do 1991 roku, że Ukraina walczyła. Teraz nie mamy prawa zapominać o tym heroicznym czynie, który wydarzył się 53 lata temu” – dodał kierownik regionalnego oddziału Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ihor Koczerhin. Przewodniczący obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Fidel Suchonis wystąpił z inicjatywą ustanowienia w Dnieprze odznaczenia imienia Wasyla Makucha, a także wydania na kolejne rocznice śmierci dysydenta poświęconej mu książki. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Dnieprowskie towarzystwo więźniów politycznych i represjonowanych wraz z Siczosławską „Proświtą” oraz przedstawicielami Południowo-Wschodniego oddziału UIPN.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«Sprawa kobieca»

Halyna DACIUK, dziennikarka Anatolij ŁUKASZCZUK, historyk W kobiecych sprawach śledczych – historie matek, sióstr, ciotek, wnuczek, babć, siostrzenic – krewnych uczestników stanicy OUN i UPA w Kordyszowie, którzy zostali represjonowani przez system karny NKWD. Jest jedna „sprawa żony” – Marii Kondratiuk, żony podrejonowego przewodnika OUN Wołodymyra Kondratiuka – „Kowala”, członka OUN od 1943 r. 25 września 1947 r. pracownik wydziału 2-N Zarządu MGB kapitan Buhaj, po rozpatrzeniu materiałów sprawy nr 7325, otrzymanych z Szumskiego Rejonowego Oddziału MGB dotyczących rodziny uczestnika OUN Kondratiuka W. D., uznał, że w 1943 r. zdradził on ojczyznę i wstąpił do OUN. W marcu 1944 r. brał udział w walce przeciwko Armii Radzieckiej. Przebywał w nielegalnym położeniu. 13 września 1947 r. w kryjówce został wykryty w momencie operacji czekistowsko-wojskowej i podczas stawiania oporu zabity. Uznał za zasadne wysiedlenie rodziny Kondratiuka W. D. w składzie: żona Maria i syn Hryhorij, do odległych miejsc Związku Radzieckiego. „21 października 1947 r. rodzina wysłana na stację Usjaty Kolei Tomskiej, eszelon nr 20049, dowódca warty porucznik Kurylenko”. Na stacji kolejowej w obwodzie tomskim Maria wraz z dziesiątkami tysięcy przesiedleńców z Wołynia czekała na wyznaczenie im stałego miejsca pobytu. 29 stycznia 1948 r. Narada Specjalna przy Ministrze Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR postanowiła: „Kondratiuk Marię, jako członka rodziny uczestnika bandy OUN, wysiedlić na osiedle specjalne w obwodzie kemerowskim, przy niej syn Hryhorij, 4 lata”. Rok później Maria na osiedlu specjalnym wyszła za mąż. „Proszę o zdjęcie mnie ze specjalnej ewidencji, jako że z moim mężem Kondratiukiem W. D. nie pozostaję w związku małżeńskim, ponieważ został on zabity we wrześniu 1947 r., a obecnie jestem żoną Mokrecowa W. K., który pracuje w sowchozie „Osman” jako ekspedytor, i jestem z nim zarejestrowana. Mamy dwoje dzieci: syna z Kondratiukiem W. D., ur. w 1942 r., i córkę z Mokrecowem W. K., ur. w 1949 r. Pracujemy z mężem w sowchozie „Osman” i nazywam się już Maria Mokrecowa. Mieszkamy w obwodzie kemerowskim, rejon kuziediejewski. Proszę o pozytywne rozpatrzenie mojej prośby. 2.03.1953 r.”. 21 kwietnia 1953 r. Marii odmówiono w rozpatrzeniu wniosku. Maria Kondratiuk, żona „Kowala” Napisała do Moskwy do Woroszyłowa. „Zostałam wysiedlona w 1947 r. za męża Kondratiuka W. D., który został zabity przez wojska radzieckie na terytorium Zachodniej Ukrainy. W 1948 r. wyszłam za mąż za Mokrecowa W. K. (urodził się w obwodzie kurskim – Aut.), który brał udział w kampanii fińskiej w 1939 r., uczestnik wojny ojczyźnianej w 1941 r., kontuzjowany – słabo słyszy na oboje uszu. Z pierwszego małżeństwa mam syna, uczy się w 4. klasie” szkoły Obramowskiej. Uczy się dobrze i bardzo dobrze, jako że Mokrecow W. K. nie jest ojcem biologicznym, sam wychowuje na rosyjską modłę. Ma z nim córkę Tatianę, ur. 11 października 1949 r. Proszę, tow. Woroszyłow K. J., o zdjęcie mnie ze specjalnej ewidencji, jako że pracuję przy kampaniach siewnych i zbiorach, co jest potrzebne dla naszego rolnictwa, i wykonuję państwową normę na 105 i 110 procent. 2.02.1954 r. Mokrecowa”. Prośba Marii została przekazana do Tarnopolskiego Zarządu KGB. Naczelnik 4. wydziału Zarządu KGB Leszczenko wysłał ją do Szumskiego Rejonowego Oddziału Zarządu KGB, a wykonawca kapitan Kajmakan przystąpił do śledztwa. 26 maja 1954 r. p.o. pełnomocnika KGB w rejonie szumskim przesłuchał świadka Łypkę Jakowa, ur. 1888 r., wykształcenie 4 klasy szkoły parafialnej. Jakow powiedział, że Kondratiuka zna dobrze jako bliskiego sąsiada, od 1944 r. przebywał on w OUN, a w 1947 r. „podczas zbrojnego oporu został zlikwidowany przez wojska w pobliżu mojego domu w polu. W 1940 lub 1941 r. ożenił się z mieszkanką wsi z domu Daciuk, obecnie Kondratiuk Marią, miał małoletniego syna. Rodzina została wysiedlona na specjalne osiedle. Maria w 1946 r. przez pewien czas ukrywała się przed organami władzy radzieckiej, ale konkretnie o jej związku z OUN nic mi nie wiadomo”. 26 maja 1954 r. Daciuk I. A., ur. 1927 r., Ukrainiec, członek WŁKSM, wykształcenie 4 klasy, na pytanie, co mu wiadomo o związkach z OUN Kondratiuk Marii, odpowiedział, że sam osobiście nie widział, ale „ze słów naczelnika milicji Hołoszczapowa, który zlikwidował Kondratiuka, wiadomo mi, że Maria utrzymywała kontakt ze swoim mężem, że jego i jeszcze trzech członków OUN, którzy ukrywali się razem z nim, Hołoszczapow znalazł w schronie na polu obok wsi w tym momencie, kiedy Maria przyniosła im jeść”. Wkrótce wykonawca Kajmakan złożył raport Tarnopolskiemu KGB. „Przesyłam podanie specjalnej osadniczki Kondratiuk M. F., która ubiega się o zniesienie specjalnego osiedlenia, oraz materiały śledztwa. Jednocześnie informuję, że jej mąż – Kondratiuk W. D., w latach 1944–1947 przebywał w bandzie OUN i w sierpniu 1947 r. został zlikwidowany. Sama Kondratiuk przez krótki czas, w 1946 r., również była w nielegalnej sytuacji”. 15 czerwca 1954 r. wniosek Marii o zniesienie specjalnego osiedlenia został odrzucony. Na zesłaniu Maria stale potrzebowała różnych zaświadczeń. I za każdym razem zwracała się do Szumskiego Rejonowego Oddziału MGB, gdzie pracowali ci sami ludzie, którzy swego czasu wysłali ją na Sybir i zabili jej męża. Teraz Maria zaczynała nowe życie, ale jej los całkowicie zależał od systemu karnego, który władał zaświadczeniami, protokołami, decyzjami i trzymał w garści Marii radość. „Specjalnej osadniczce Kondratiuk M. F. zezwalam pod ochroną skierować się do rejonu kuziediejewskiego na połączenie z mężem Mokrecowem W. K. Naczelnikowi Rejonowego Oddziału MGB po przybyciu Kondratiuk M. F. wziąć ją na ewidencję specjalnego osiedlenia i pod nadzór organów MGB”. 18 grudnia 1954 r. Maria napisała do specjalnej komendantury MSW nr 31 pokwitowanie o tym, że w nowym miejscu ogłoszono jej, iż nie ma prawa bez zezwolenia specjalnej komendantury wyjeżdżać poza granice rejonu kuziediejewskiego oraz że za samowolny wyjazd (ucieczkę) z miejsca osiedlenia zostanie pociągnięta do odpowiedzialności karnej. Zgodnie z postanowieniem Rady Ministrów ZSRR z 1.07.1954 r., dzieci Marii – Kondratiuk H. W. i Mokrecowa T. W. – z ewidencji specjalnego osiedlenia zostały zdjęte 18.12.1954 r. Sama Maria została zdjęta z ewidencji specjalnego osiedlenia 20 lutego 1956 r. na podstawie Postanowienia Rady Ministrów ZSRR z 24.11.1955 roku, o czym została powiadomiona za pokwitowaniem 14 marca 1956 r. Syn Hryhorij i córka Tatiana poruszali kwestię rehabilitacji. „Do komisji ds. praw osób rehabilitowanych, od Kondratiuka H. W., zamieszkałego w obwodzie kemerowskim, m. Osinniki. Urodziłem się 10 marca 1942 r. w obwodzie tarnopolskim. Decyzją administracji w 1947 r. zostałem wraz z mamą Marią Fedoriwną wysiedlony na specjalne osiedlenie, gdzie mieszkaliśmy do nowego ukazu. Na podstawie Ustawy Ukrainy „O rehabilitacji ofiar represji politycznych na Ukrainie” z 1991 r. proszę o przysłanie mi zaświadczenia o rehabilitacji”. Kondratiuk M. F. i Kondratiuk H. W. zostali zrehabilitowani 15 września 1994 r. przez Zarząd MSW Ukrainy w obwodzie tarnopolskim. 4 czerwca 2004 r. Mokrecowej (Szamrowej) Tatianie, córce Marii, udzielono odpowiedzi, że nie podlega ona działaniu Ustawy Ukrainy z 17.04.1991 r. „O rehabilitacji ofiar represji politycznych na Ukrainie”. Najwyraźniej jako urodzona w RFSRR, z ojcem Rosjaninem, nie ma związku ze sprawą podrejonowego przywódcy OUN „Kowala”. Maria Kondratiuk miała związek z „Kowalem”, będąc jego żoną, za co machina represyjna ukarała ją na całe życie. Enkawudziści dopadali wszystkich i wszystko. Przed tym niezmordowanym drapieżnym okiem nie sposób było ukryć się nawet pod ziemią. Smutny los spotkał rodzoną siostrę Marii, Pelahię Szweć, która była żoną poległego Szwecia Petra Iwanowycza – zastępcy dowódcy kuszcza, członka OUN, UPA. 15 stycznia 1945 r. naczelnik Szumskiego Rejonowego Oddziału NKWD, kapitan bezpieczeństwa państwowego Tresko, rozpatrzył materiał na obywatela: Szwecia P. I., ur. 1911 r., urodzonego we wsi Kordyszów, Ukraińca, wykształconego, przebywającego w nielegalnej sytuacji, stwierdził: że w marcu 1944 r., będąc wrogo nastawionym do władzy radzieckiej, dobrowolnie wstąpił do bandy UPA, zajmował stanowisko dowódcze. Brał udział w walce z oddziałami Armii Czerwonej w lasach rejonu mizockiego w obwodzie rówieńskim 24.06.1944 r. oraz we wsi Bykowce w rejonie diederkalskim obwodu tarnopolskiego w październiku 1944 r. Prowadził aktywną walkę zbrojną przeciwko władzy radzieckiej. Rodzina Szwecia P. I.: ojciec – Iwan Wasylowycz, ur. 1866 r., Ukrainiec; matka – Maria Kostiantyniwna, ur. 1868 r., urodzona we wsi Kordyszów, Ukrainka; żona – Pelahia Fedoriwna, ur. 1910 r., urodzona we wsi Kordyszów, Ukrainka; syn Iwan, ur. 1931 r., syn Mykoła, ur. 1934 r.; córka Ludmyła, ur. 1939 r. Rodzinie było wiadomo, że Szweć P. I. jest aktywnym uczestnikiem bandy UPA, dlatego uważałbym: wszystkich wymienionych członków rodziny aktywnego członka bandy UPA wysłać do wschodnich obwodów ZSRR. Naczelnik Szumskiego Rejonowego Oddziału NKWD kapitan bezpieczeństwa państwowego Tresko”. Podobnie jak poprzednie sprawy, dokumenty przygotowywano w NKWD przez kalkę. Przesłuchiwano 2-3 świadków, którzy składali zeznania „o kontrrewolucyjnej działalności uczestnika UPA”. Pobierano zaświadczenie z rady wiejskiej na „aktywnego uczestnika bandy UPA o jego kontrrewolucyjnej działalności i składzie rodziny”. Wypełniano kwestionariusz na głowę rodziny, Szumski rejonowy komisariat wojskowy wydawał zaświadczenie o zmobilizowanych do RKKA. Sporządzano protokół opisu mienia. 15 stycznia 1945 r., podczas wypełniania karty na rodzinę aktywnego powstańca Szwecia P. I., jego żona Pelagia oraz dzieci Iwan, Mykoła i Ludmyła ukrywali się, przebywając w nielegalnej sytuacji, dlatego wysiedleni wtedy nie zostali. Nie doczekał wysyłki ojciec Iwan Wasylowycz – zmarł, nie wytrzymawszy niesprawiedliwości i nieludzkiego traktowania przez organy NKWD, które przygotowywały wysiedlenie na Syberię. 11 marca 1945 roku do Komijskiej ASRR została wysłana na okres 5 lat matka – Szweć Marija (wypis z protokołu nr 22-a Narady Specjalnej przy Ludowym Komisarzu Spraw Wewnętrznych ZSRR z 28 czerwca 1945 r.). Parchomiuk Lubow, synowa rodziny Parchomiuków, pisała z Syberii do rodziców: „Są pogłoski, że u kogo jest „mały” artykuł, wypuszczą do domu”. Luba na to miała nadzieję, bo bardzo tęskniła za wsią, tatą i mamą, wszak w synowych pobyła tylko rok, jak nagle rodzinę razem z jej dwumiesięczną córeczką wysiedlili. „Sprawę osobistą na rodzinę aktywnego pomocnika OUN-UPA Parchomiuka Petra Sawycza” założyli w 1947 r. Operpełnomocnik UMGB Ogarkow przesłuchał świadka Palamarczuka Heorhija, ur. 1889 r., rodowitego mieszkańca wsi Kordyszów. „Tak! Parchomiuka P. S. znam dobrze. Nie jest zadowolony z istniejącego ustroju, wypowiada się przeciwko tworzeniu kołchozów, przekonuje, że trzeba starać się wszystkimi siłami do kołchozu nie wstępować. Ma ścisłe związki i pomaga UPA. Ja osobiście widziałem, jak staniczna wsi Kordyszów Puhacz Ludmyła wynosiła od Parchomiuka Petra jajka, masło, chleb dla UPA. Jego syn Mykoła do 1945 r. przebywał w nielegalnej sytuacji, ukrywał się przed poborem do Armii Czerwonej”. List z Kordyszowa na Syberię 6 lipca 1947 r. operpełnomocnik Szumskiego Rejonowego Oddziału MGB Szarapow przesłuchał świadka Dmytruka Stepana, ur. 1921 r., komsomolec, urzędnik. „Wiadomo mi, że Parchomiuk P. S. ma kułackie gospodarstwo, sad wiśniowy i jabłoniowy, chatę, stodołę, chlew, ziemi około 7 hektarów. Ma ścisły związek z bandą. Bandyci do niego często przychodzą, a on zaopatruje ich w żywność. Parchomiuk P. S. pomagał synom ukrywać się przed organami władzy radzieckiej. Ma pasiekę i daje miód bandytom”. We wrześniu 1947 r. została założona i zarejestrowana w wydziale „A” UMGB w obwodzie tarnopolskim sprawa ewidencyjna „na przestępczą działalność Parchomiuka P. S., ur. 1882 r., rodowitego mieszkańca wsi Kordyszów, który będąc kułakiem-wyzyskiwaczem, ma ścisły związek z bandą UPA i udziela bandytom pomocy materialnej”. „Ściśle tajne. Rodzina uczestnika OUN Parchomiuka M. P., w składzie: ojciec – Petro Sawowycz, ur. 1887 r., dziadek – Sawa Fedorowycz, ur. 1857 r., żona Lubow, ur. 1920 r., brat Hryhorij, ur. 1928 r., córka Hałyna, ur. 1947 r. – 21 października 1947 roku wysłana na st. Usjaty Kolei Tomskiej eszelon nr 20049 Naczelnik konwoju jednostki wojskowej 7529 mł. lejtn. Kuryłenko”. Narada Specjalna przy Ministerstwie Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR z 4 lutego 1948 r. postanowiła „rodzinę Parchomiuka P. S., za pomocnictwo uczestnikom bandy OUN, wysłać na osiedle specjalne w obwodzie kemerowskim”. „Do Głównej Prokuratury Wojskowej, Moskwa. Ja, Parchomiuk M. P., rodowity mieszkaniec obwodu tarnopolskiego, mieszkam jako osadnik specjalny od 1947 r. w Osinnikach. Ze mną mieszka żona Lubow, córka, brat Hryhorij. Ze mną byli ta-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

również wysiedleni dziadek Sawa, który zmarł w 1948 r., oraz rodziony ojciec Petro, który zginął w 1952 r. w wyniku nieszczęśliwego wypadku pod parowozem. W związku z tym, że w naszej rodzinie i wśród krewnych nie ma aresztowanych ani skazanych, przedkładam do rozpatrzenia prośbę o zbadanie sprawy, z jakiego powodu ja z rodziną zostaliśmy wysiedleni. Kiedy ładowaliśmy się do wagonu, podczas sprawdzania listy przez organ MSW okazało się, że mnie na liście nie ma. Na moje pytanie, z jakiego powodu moją rodzinę wysiedlają, otrzymałam odpowiedź: „rodzinę wysiedlają za ciebie, bo ty przebywasz gdzieś w lesie”. Ponieważ cały czas mieszkałam w domu i nie czuję się winna, do dnia dzisiejszego dziwię się, że przebywam na specjalnej ewidencji i nie wiem, z jakiego powodu. Proszę o pomoc w zbadaniu mojej sprawy. Parchomiuk. 11.05.1954 r.”. „Autobiografia. Ja, Parchomiuk Lubow, ur. w 1921 r., wieś Kordyszów, rodzina chłopa-biedniaka. Rodzina składała się z sześciu osób: ojciec – Jakiw, matka – Jakyłyna, brat Iwan, siostry – Marija i Hanna, żyliśmy wszyscy razem. Jestem najstarsza z dzieci. W wieku 7 lat poszłam do szkoły, ale pochodziłam miesiąc i ojciec więcej nie puścił, bo trzeba było bawić młodsze siostrzyczki. W wieku 14 lat zaczęłam pomagać ojcu i matce w pracy, a w 1946 r. wyszłam za mąż za Parchomiuka Mykołę, przeżyliśmy rok i zabrali całą jego rodzinę na przesiedlenie do obwodu kemerowskiego, a mnie razem z nimi wywieźli”. „Dzień dobry, drodzy tato, mamo, siostry. Piszecie, że niedługo będzie ponowny proces naszego Iwana. Żeby chociaż Bóg dał, żeby go uniewinnili i do domu puścili. Jest taka pogłoska, że ci, co mają mały artykuł, będą wypuszczani do domu, niedługo będziemy wszyscy w domu”. Ale do Kordyszowa rodzina nie wróciła. 90-letni dziadek – Parchomiuk Sawa – zmarł w drodze na zesłanie w pociągu i został wyrzucony przez ochronę na pobocze. Parchomiuk Petro zginął 17 grudnia 1952 r. na kolei. Reszta rodziny mieszkała w obwodzie czelabińskim. Zrehabilitowani 3 lutego 1995 r. Represjonowaną była rodzina Poliszczuka Petra Semenowycza, aktywnego członka OUN, UPA, zabitego podczas operacji NKWD. „Ja, naczelnik Szumskiego Rejonowego Oddziału NKWD kapitan Tresko, rozpatrzyłem materiał na Poliszczuka P. S., ur. w 1914 r., przebywa w nielegalnej sytuacji, stwierdziłem: że w marcu 1944 r. dobrowolnie wstąpił do bandy UPA, zajmował kierownicze stanowisko „szefa łączności 33. rejonu UPA”, pseudonim „Sławicz”, na uzbrojeniu automat PPSz i pistolet TT, brał udział w walkach z oddziałami Armii Czerwonej 24 kwietnia 1944 r. w lasach rejonu mizockiego obwodu rówieńskiego. Prowadzi aktywną walkę zbrojną przeciwko władzy radzieckiej i jej Armii Czerwonej. Rodzina Poliszczuka P. S. składa się z: ojciec Poliszczuk Semen, ur. 1864 r.; matka Poliszczuk Hanna, ur. 1865 r.; żona Darija Serhijiwna, ur. 1914 r.; córka Hałyna, ur. 1938 r., córka Olha, ur. 1940 r., córka Łarysa, ur. 1942 r. Członkom rodziny było wiadomo, że Poliszczuk P. S. jest aktywnym uczestnikiem bandy UPA, dlatego uważałbym: wyżej wymienionych członków rodziny wysłać do wschodnich obwodów ZSRR. Naczelnik Szumskiego Rejonowego Oddziału NKWD, kapitan Bezpieczeństwa Państwowego Tresko”. Zgodnie z wypisem z protokołu Narady Specjalnej przy Ludowym Komisarzu Spraw Wewnętrznych ZSRR z 12 listopada 1945 r.: „Poliszczuka S. I. i Poliszczuk H. O. wysłać do Komi ASRR na okres 5 lat. Podczas wysiedlenia ze składu rodziny, które podlegają wysiedleniu, ale nie zostały wysłane, jako przebywające w nielegalnej sytuacji – żona Poliszczuk D. S. razem z córkami Hałyną, Ołhą i Łarysą”. Olha i Raisa Poliszczuk, córki „Sławicza”, lata 50. XX w. Jak zeznawała później Darija Poliszczuk: „15 stycznia 1945 r. moich teściów wysłano na specjalne osiedlenie, a majątek skonfiskowano. U Poliszczuków byłam synową, bo wyszłam za mąż za Poliszczuka Petra i mieszkałam z rodzicami. Ze wspólnego pożycia z Petrem urodziło nam się troje dzieci: Hałyna, Olha, Łarysa. Mnie nie wysłano na specjalne osiedlenie, ponieważ w przeddzień akcji wysiedlenia ludzi na Sybir uciekłam z dziećmi do swoich rodziców do Hołybis i w ten sposób zostałam. Moim teściom skonfiskowano następujący majątek: dom drewniany, kryty dachówką, chlew drewniany, stodoła, dwa konie robocze, krowa, wieprz, kury, dwa snopki zboża, jeszcze: sanie, brony, pług, płużek, skrzynia kuta, kanapa drewniana, dwie pary chromowych butów, dwa płaszcze zimowe, chusty cierniowe, miski, garnki, łyżki, wiadra, motyki, sierpy, kosy, piły, siekiery. Wszystko to zostało skonfiskowane, bo bałam się pokazywać na podwórku. Wysiedleni rodzice na Syberii pomarli i nie doczekali rehabilitacji. Komitet Wykonawczy nie pozwalał mi mieszkać w moim domu, chcieli go rozebrać. Posłali mnie do wydziału finansowego, żebym zapłaciła pieniądze za gospodarstwo, dom, chlew i stodołę. I zapłaciłam”. Hanna Skybicka w liście do Woroszyłowa napisała: „Każdy początek ma swój koniec, a moja kara jest nieskończona”… Hanna była matką aktywnego uczestnika OUN i UPA Charytona Skybickiego, towarzysza broni Fedora Daciuka. Kiedy miejscowy mieszkaniec Stepan wydał ich kryjówkę organom, Fedir zastrzelił się, a Charytona enkawudziści zdołali aresztować. 20 stycznia 1945 r. w Czortkowie zastępca naczelnika wydziału BB UNKWD na obwód tarnopolski podpułkownik Bezpieczeństwa Państwowego Szaganow, rozpatrzywszy „wniosek naczelnika Szumskiego Rejonowego Oddziału NKWD na podstawie posiadanych przez nich materiałów na obywatela Skybickiego Ch. P., ur. 1922 r., urodzony i mieszkaniec wsi Kordyszów, aresztowany za kontrrewolucyjną działalność powstańczą, stwierdził: Skybicki Ch. P. w marcu 1944 r. dobrowolnie wstąpił do działającej bandy, tak zwanej UPA, sotnika „Herasyma”, w składzie sotni 24 kwietnia 1944 r. brał udział w walce w lasach z oddziałami Armii Czerwonej rejonu mizockiego obwodu rówieńskiego. W październiku 1944 r. w składzie sotni „Bystroho” brał udział w walce z oddziałami Armii Czerwonej we wsi Bykiwci rejonu szumskiego, gdzie sotnia została rozbita… 29 grudnia 1944 r. został wykryty i zatrzymany w specjalnie urządzonym schronie. W skład rodziny Skybickiego Ch. P. wchodzą: ojciec Petro Dmytrowycz, ur. 1888 r., matka Skybicka H. P., ur. 1895 r. – postanowił: na podstawie rozkazu generalnego komisarza Bezpieczeństwa Państwowego Berii z 31 marca 1944 r. nr 7129 wyżej wymienionych członków rodziny aktywnego bandyty UPA wysłać do obwodu kirowskiego”. Naradą Specjalną przy Ludowym Komisarzu Spraw Wewnętrznych ZSRR z 28 czerwca 1945 r. rodzice Charytona, Skybicki P. D. i Skybicka H. P., „jako członkowie uczestnika bandy UPA” zostali wysłani do Komi ASRR na okres 5 lat. W 1946 r. na zesłaniu zmarł mąż, a w więzieniu w tym samym roku nie stało syna Charytona. I matka postanowiła uciekać z Dalekiej Północy do domu, na Ukrainę. Fakt ucieczki z Syberii mieliśmy w historii Anastasiji Pyłypczuk. I być może ziomkinie Hanna i Nastia spotykały się w Sizjabsku. Ale nigdzie o tym nie Kordyszowska młodzież: „Zrodziliśmy się w wielkiej godzinie...” odczytuje się. A wypytać już nie ma kogo. “Zastępcy naczelnika Ust-Wymskiego Rejonowego Oddziału MSW st. lejtnantowi tow. Osipowowi. Raport. Podaję do wiadomości, że specjalna osadniczka specjalnego osiedla “Mikuń” Skybicka H. P., Ukrainka “OUN”, pracowała w Komigławtablisie, 6 października 1946 r. dokonała ucieczki. Według informacji, Skybicka pojechała w rodzinne strony. Komendant SO Martynow”. Później na przesłuchaniu powie: “Dokonałam ucieczki po śmierci męża. Z zamiarem wyjazdu na Ukrainę, kupiłam bilet na pociąg i dotarłam do domu po dwóch tygodniach”. Hannę, tak jak Nastię, “dogonili” w rodzinnym Kordyszowie. 25.10.1948 r. ją aresztowali, dodali jeszcze 5 lat wyroku i przekazali etapem do dyspozycji Ust-Wymskiego Rejonowego Oddziału MSW Komi ASRR. Dokumenty świadczą, że w kwietniu 1949 r. leczyła się w Syktywkarze. Jest protokół osobistej rewizji 14. 04. 1949 r. więźniarki Skybickiej H. P. w więzieniu MSW nr 1 w m. Syktywkar. “Przy rewizji skonfiskowano pieniędzy 24 rub., busłat 1 szt., chustki 2 szt., kaftan 1 szt., spódnica 1 szt., buty 1 para, koszula 1 szt. Wydano pokwitowanie 14. 04. 1949 r.”. I ten dokument wywołuje rozpacz, bo rozumiesz, że ani chustek, ani butów Hannie nie zwrócą! “12 maja 1949 r. naczelnikowi SO Zarządu MSW Komi ASRR podpułkownikowi tow. Isakowowi m. Syktywkar. W maju 1949 r. przez nas zostało złożone zapytanie o wysłanie do domu inwalidów specjalnej osadniczki OUN Skybickiej Hanny, która przez komisję została uznana za niezdolną do pracy, pracować nie może, żeby wyżywić siebie, błąka się po wsi Ajkino i okolicznych wioskach, zbierając kawałki. W związku z tym, że Skybicka błąka się już dwa lata, wśród tego kontyngentu pojawia się niezadowolenie. Także ona sama przychodzi codziennie do rejonowego oddziału i płacze, pytając: “Kiedy wy mnie gdzieś podziejecie, żebym więcej nie błąkała się?”. “Woroszyłowowi K. J., Moskwa. Od obywatelki, która przebywa na specjalnym osiedleniu w Komi ASRR, Sizjabski dom inwalidów, Skybickiej Hanny. Mam 65 lat, inwalida II grupy. Na moje utrzymanie wykorzystują duże państwowe środki. Moja zamężna córka mieszka na Ukrainie, na Tarnopolszczyźnie. Przysłała do specjalnej komendantury oficjalny dokument – zobowiązanie, że nie sprzeciwia się wziąć mnie na pełne utrzymanie. Pomimo tego, do domu i tak nie wypuszczają. Tow. Przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR! W celu oszczędności państwowych środków, które nadmiarowo wydawane są na utrzymanie mnie w domu inwalidów, i zachowania resztek mojego zdrowia, proszę zdjąć mnie z ewidencji specjalnych osadników i pozwolić wyjechać do wsi Kordyszów. 19.07.1955 r.”. Jednak operacyjny pełnomocnik I wydziału Zarządu MSW obwodu tarnopolskiego kapitan Zamotajew, rozpatrzywszy wniosek i materiały, wydał konkluzję z 11 czerwca 1955 r.: we wniosku o anulowanie specjalnego osiedlenia Hannie odmówić. Skybicką Hannę zwolniono 2 marca 1956 r. na mocy postanowienia Rady Ministrów ZSRR nr 1963-1052 z 24.11.1955 r. jako samotną kobietę z niepełnosprawnością. “Pokwitowanie. Mnie, Skybickiej H. P., ogłoszono, że zostałam zdjęta z ewidencji specjalnego osiedlenia i zwolniona spod administracyjnego nadzoru organów MSW. Pozwolono mi zamieszkiwać w dowolnym punkcie kraju, oprócz tego obwodu, gdzie mieszkałam przed wysiedleniem. 2 marca 1956 r.”. Historia zatacza koło… Rodzinę Skybickich zrehabilitowano 7 lipca 1993 r. W publikacji wykorzystano materiały spraw archiwalno-ewidencyjnych: Archiwum Zarządu MSW Ukrainy w obwodzie tarnopolskim. – F. 47.: Spr. 1137. – 90 ark.; Spr. 6106. – 107 ark.; Spr. 6419. – 15 ark.; Spr. 7502. – 33 ark.; Spr. 10719. – 119 ark. Tą publikacją kończymy cykl materiałów “Sprawy Kobiecej”, które wejdą do książki o tym samym tytule. Historie przejmujące i szczere, jak życie. One nie tylko o bohaterskim udziale chłopców i dziewcząt z wołyńskiej wsi Kordyszów w OUN i UPA. One – koncentrat uczuć i niewymyślonych faktów. One – skrzep krwi. Zaschniętej łzy. Z których rodzą się i nienawiść, i miłość ponad wszystko. Córka Hanny Walentyna Skybicka na miejscu śmierci “Kropywy”, działacza OUN oraz UPA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

czasopisma “Bukowynśka łastiwka”, poświęcone 30-leciu Niepodległości Ukrainy. Jaskółka, którą trzeba potrzymać w rękach. W wydawnictwie “Misto” ukazał się kolejny numer literacko-oświatowego czasopisma radiowego dziennikarka Łarysa Drajuk. Swego czasu obecnie już świętej pamięci Kostiantyn Korol dziesiątki razy otwierał drzwi redakcji wydawnictw drukowanych, studiów telewizyjnych i radiowych, aby opowiedzieć rodakom prawdę o radzieckich obozach śmierci. Publikacja pani Łarysy to jeszcze jedno przypomnienie o najważniejszych, najbardziej bolesnych, najbardziej priorytetowych wartościach, które musi wychować w sobie każdy obywatel. W tym numerze wydania trwa wędrówka śladami adresów Łesi Ukrainki w Czerniowcach. Chodzi o przystanek numer 4: znajomość z malarzem Mykołą Iwasjukiem, który mieszkał w Czerniowcach przy ulicy A. Kochanowskiego 7. Tutaj odwiedzali go B. Łepkyj, O. Makowej, O. Kobylanśka. Łesia Ukrainka również odwiedziła pracownię sławnego malarza. Przystankiem numer 5 wizyt Łesi Ukrainki jest słynna księgarnia “Pardini”, która znajdowała się na dzisiejszym Placu Centralnym. Nie pominęła ona uwagą także gościa z Wołynia oraz gościny ukraińskiego intelektualisty-profesora Stepana Smal-Stoćkiego, inspektora szkolnego i działacza społeczno-politycznego Omelana Popowycza. Razem z Ołhą Kobylanśką Łesia Ukrainka odwiedziła górę Habsburgów – w dzisiejszym parku im. J. Fedkowycza. Te materiały poszukiwawcze zaproponowali dla “Łastiwki” pedagodzy i uczniowie Czerniowieckiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 24 imienia Ołhy Kobylanśkiej. Szerokoformatowo uczciła 150. rocznicę od dnia urodzin genialnej poetki, działaczki społecznej i kulturalnej nasza diaspora w komitecie społecznym południowo-zachodniej Florydy z ośrodkiem w North Port, której przedstawiciele swego czasu odwiedzali muzeum Łesi Ukrainki w Nowogrodzie Wołyńskim. A z okazji 100-lecia hrabstwa Sarasota na Florydzie lokalna biblioteka publiczna Jacaranda w mieście Venice zaprosiła 56. oddział Związku Ukrainek Ameryki na wystawę sztuki ukraińskiej. W tym numerze “Łastiwki” mowa jest także o strażniczkach ukraińskiej duchowości we Włoszech. Z inicjatywy i pod kierownictwem zasłużonej nauczycielki Ukrainy Jełyzawety Hrycuniak, akompaniatora Wołodymyra Toporiwśkiego oraz pracowników domu kultury wsi Kotelewe został stworzony zespół folklorystyczno-etnograficzny “Nadweczirja”. Sekretarz odpowiedzialna Czerniowieckiej organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki Marija Pełech odwiedziła zespół i opowiedziała o działalności twórców w nowoczesnych warunkach. Jełyzaweta Hrycuniak razem z osobami o podobnych poglądach bada również nazwy wsi Kotelewe i jej zakątków. Na 100-lecie od dnia urodzin uczonego i pisarza Ołeksy Romancia doktor nauk filologicznych, profesor, proświtianin Bohdan Melnyczuk opublikował wspomnienia o kontaktach ze swoim kolegą. Dziennikarz i krajoznawca Juchym Husar w materiale “Żyje pamięć, jak i “Ballada o malwach” wspomniał o ważnych kamieniach milowych w działalności redaktora i poety świętej pamięci Bohdana Hury. W rubryce “Ślad na ziemi” czasopismo publikuje fragment z książki “Głos epoki” profesor, działaczki społecznej, niestrudzonej proświtianki, świętej pamięci Nadiji Babycz – o współpracy z lokalnym radiem i telewizją, ciekawych i niestandardowych momentach przygotowania audycji “Mowa ojczysta, słowo ojczyste”. O nowym tomiku poetyckim dla dzieci “Chruszczohraj” pisarza, dyrektora muzeum pamięci Wołodymyra Iwasjuka Myrosława Łazaruka opowiada doktor nauk filologicznych Lidija Kowaleć. To, oczywiście, jeszcze nie wszystko o nowym numerze “Bukowynśkiej łastiwki”. Aby zapoznać się z wydaniem dokładnie i w pełni, trzeba wziąć je do rąk i uważnie przeczytać. I stać się bogatszym o kilka wybornych rzeczy, których u was, najwyraźniej, jeszcze nie było. Z XVIII wieku dotarł do nas głos wielkiego greckiego świętego, proroka i męczennika Kosmy Etolskiego: “Nie niszczcie lasów. One was ukryją, one was uratują. Nie psujcie ich, bo ziemia wasza pokryje się ruinami”. Te słowa wypowiedziano wtedy, gdy jeszcze przyroda była pierwotna, ale prorok przewidywał, że nadejdzie czas, kiedy masowo będą wycinane drzewa na planecie i dlatego ostrzegał: “Strzeżcie drzew i lasów, jak swoich dzieci, każde drzewo uratuje człowieka”. Jawni i skryci niszczyciele Przyrody! Czytajcie dzieła wielkich starców atońskich, miłośników przyrody: Paisjusza Hagioryty, Porfiriusza Kavsokalyvitisa, Kosmy Etolskiego, Atanazego Zoitakisa... Czytajcie książki naszej współczesnej Ołhy Jaworśkiej, a zobaczycie, że sens życia wcale nie jest w tym, do czego dążycie... Na zakończenie tych myśli, natchnionych “Barwami owianych wiatrem lat”, chce się zacytować kilka wersów z listu niezapomnianego Petra Soroki do Ołhy Jaworśkiej, który został wydrukowany w tej książce: “Cieszy to, że cokolwiek byś nie pisała, jakiekolwiek tematy i problemy byś nie poruszała, twoje serce i myśl nieodmiennie zwrócone są ku Ukrainie. Jesteś przejęta jej losem, troską o jej przyszłość, kontynuujesz twórczą i życiową sztafetę Iwana Hnatiuka. Zachwycam się tobą, bo pracujesz w pocie czoła, wbrew wszystkim przeszkodom, niemocom i uporczywemu przemilczaniu kolegów. Takie książki powinny rozlatywać się po świecie wielkim wielotysięcznym nakładem, bo, bez wątpienia, zasługują na to”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Bezsenność w czasie apokalipsy…

Wira KYTAJHORODSKA, przewodnicząca Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” Na pierwszych stronach wydania opublikowano utwory uczniów, którzy wzięli udział w konkursie literacko-artystycznym „Tobie, Ukraino, wyznaję miłość”. Są to wierszowane, prozatorskie, piosenkowe próby młodych literatów o tym, co najdroższe: rodzicach, przyrodzie, żołnierzach, którzy bronią naszego państwa przed moskiewskimi najeźdźcami, o Ukrainie, która uosabia się z najlepszą, najmilszą, najmądrzejszą matką. W swoich wyznaniach uczniowie zachwycają się rodzimym krajem, wzywają do jedności Wschód i Zachód, przysięgają wierność Ojczyźnie. Na osobną książeczkę dla dzieci zasługuje „Bajka o Śnieżynce” ucznia Zespołu Szkół w Repużyńcach na Zastawniwszczyźnie, Witalija Lakoszwilego, który napisał bardzo wyrafinowany pouczający utwór o poczuciu własnego „Ja” oraz jedności z innymi, co w rzeczywistości jest wartościowe i głębokie. Na uwagę zasługuje również „List w przyszłość” uczennicy gimnazjum w Zastawnej Anny Stasiuk, która po latach przygląda się istocie swojego istnienia na ziemi, wartości człowieka, obywatelki swojego państwa. Atrakcyjna jest rubryka „Różne rzeczy na świecie się zdarzają” – zapisy opowieści od starców, pouczające momenty z życia, zebrane przez uczestników ekspedycji etnograficznej gimnazjum w Hliboce. Przenikliwym esejem historycznym „Los bociani” – fragmentami biografii naszego niezapomnianego rodaka Kosti Korola, represjonowanego patrioty – dzieli się znana Ludmyła ŁYTWYNCZUK, członkini NSPU, obwód rówieński. Olha Jaworska ucieszyła swoich czytelników nową książką – „Barwy smaganych wiatrem lat”, w przedmowie do której pisarz, doktor nauk historycznych Petro Szkrabiuk mówi: „Barwy smaganych wiatrem lat” – to książka gatunkowo różnorodna i jednocześnie spójna, szczera, bo każde słowo, każde wydarzenie, każda sytuacja przepuszczone są przez nieobojętne serce, a dlatego poruszają, zapadają w pamięć, zmuszają do refleksji... Nie wiem, czy we współczesnym ukraińskim piśmiennictwie jest bardziej świetlista i szczodra dusza, która tak subtelnie, przenikliwie i przekonująco odtwarzałaby naszą rzeczywistość w jej różnorodnych przejawach, kolizjach i sprzecznościach...” Wydaje się, że lepiej nie da się powiedzieć. Nowa książka Olhi Jaworskiej składa się z czterech rozdziałów: „W wirze sprzeczności” – to aforystycznie wyrażone obserwacje natury ogólnej; „Losu nie oszukasz” – miniatury, obrazki, nowelki; „Gdzie gwiżdże Owlur – wyrasta żal” – rozdział poświęcony świetlanej pamięci Petra Soroki; „Pod słonecznymi deszczami” – wybrane nowele i opowiadania, czytając które, przeżywasz katharsis, oczyszczenie łzą, w wyniku wstrząsu prawdziwą sztuką. Lakoniczność, potężna energia myśli, obecność żywego, bolesnego nerwu niemal w każdym słowie – to proza Olhi Jaworskiej, która w literaturze, jak i w życiu, wybrała Bożą drogę... Osobiście mnie najgłębiej poruszyła nowela „Nie doczekał się”. Takie rzeczy pisze się z przerwami w sercu. Stefanykowska, najwyższa próba! Nie doczekał się stary Petro, który cały rok przebywał w poradni przeciwgruźliczej, że syn z synową zabiorą go na Wielkanoc do domu. I, nie wytrzymawszy tego wielkiego żalu, tej ciężkiej zniewagi, w wielkanocny świt – pękło serce... Mi jest to boleśnie bliskie, zrozumiałe. Bo sama kilka lat przeżyłam w szpitalu. I przez te kilka lat nikt z bliskich, choćby na Boże Narodzenie czy na Wielkanoc, nie odezwał się, nie zawołał do domu... Ale czasem nieszczęście jednej i miłosierdzie drugiej osoby czynią je bardziej bliskimi, aniżeli krew – rodzeni bracia czy siostry. Lecz wróćmy do „Barw smaganych wiatrem lat”, a mianowicie do miniatury, która nazywa się „Bezsenność”: Pawłyna nie może spać przez huk maszyn, które wywożą kłody codziennie i każdej nocy. Mówią, że te bujne drzewa, pieszczone przez niebo, wycinają i sprzedają obcym za dolary. Morderstwo dębu nikogo nie przeraża, za nie nie karzą i nie wsadzają do więzienia... Tłuką się ciężarówki do przewozu drewna z trupami najlepszych drzew po piersiach zniszczonej mateczki-ziemi, przyzwyczajając bezradnych wieśniaków do szalonego huku. Ściana rodzimego lasu dawno zamieniła się w ścianę płaczu, drogi – w wyrwy, słowa – w westchnienia. Pawłyna znowu nie może zasnąć... Zrozumiałe, że Pawłyna – to sama pisarka, która mieszka na Przedkarpaciu i codziennie obserwuje taki sam złowieszczy obraz, jaki ja przez lata widzę na Polesiu – z wysiłkiem ryczą długie ciężarówki do przewozu drewna, wywożąc z naszych lasów ostatnie bogactwo naszej ziemi... Dębów już nie ma (chyba że gdzieś w rezerwacie), bo metr sześcienny dębu kosztuje 500 dolarów, a nawet drożej. Przy okazji, jeden stuletni dąb wchłania w siebie półtorej tony wody. A ponieważ dębów, buków już nie ma (zostały tylko krzewy), to mamy apokaliptyczny upał, który do dna wysusza studnie, albo deszczowe powodzie, które zmiatają wszystko na swojej drodze... Ukraina zajmuje dwudzieste piąte miejsce w Europie pod względem powierzchni lasów, a pierwsze – pod względem wycinki! Dziś już nie ma trzebieży sanitarnych, jak kiedyś, – tylko zręby zupełne... Dlaczego Finlandia tonie w lasach?.. Dlaczego w Izraelu do każdego drzewa w lesie doprowadzona jest rurka z wodą?!. Dlaczego w Szwajcarii bez pozwolenia miejscowych władz nikt nie ma prawa ściąć drzewa nawet we własnym ogrodzie? (Bo krajobraz w Szwajcarii – to waluta...) I dlaczego na Ukrainie kto co chce i gdzie chce – wycina i wycina do cna? A doprawdy, cóż my za naród taki?.. Patrzysz na te osławione ciężarówki do przewozu drewna, na których odpływają w niebyt ostatnie sosny okrętowe, które były zielonymi płucami naszego kraju, a w zamian zostaje splądrowana ziemia – i chce się krzyczeć: „Opanujcie się! Co wy zostawiacie swoim potomkom?..” Lecz kto usłyszy ten krzyk?.. Chyba że Pan, Który prędzej czy później ukarze za wszystko... „Czy wiecie, że Bóg dał nam jeszcze jedno przykazanie, które nie jest wspomniane w Piśmie? To przykazanie: „Kochajcie drzewa”. ... Kiedy sadzicie drzewo – sadzicie nadzieję, pokój, miłość i błogosławieństwo Boże będzie nad wami”, – mówi o. Amfilochiusz, geronda z wyspy Patmos. Olha Jaworska. Barwy smaganych wiatrem lat. – Lwów: Apriori. – 235 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Z rosy j wody!

Witamy sławnego proświtianina, honorowego przewodniczącego Proświty z Ziemi Grodeckiej, znanego działacza społecznego, najstarszego harcerza Ukrainy, nauczyciela, literata, stałego autora i przyjaciela „Słowa Proświty”, ojca, dziadka i pradziadka Iwana Pawłowycza Buczkiwskiego z wsi Hrading na Lwowszczyźnie z okazji 98. urodzin! Jego życiowe motto: „Nie daj spać chodzącemu...” – i tak naprawdę jest. Dzieci, wnuki, prawnuki i cała rodzina

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

świat ujrzała „Antologia poezji ukraińskiej XX wieku. Od Tyczyny do Żadana”. Mimowolnie, niczym błyskawica, pojawia się pytanie: „Kim jest Pawło Tyczyna, a kim Serhij Żadan?!”. Gdyby antologia była „od Pawła Tyczyny do Wasyla Hołoborodki”, wtedy wszystko byłoby jasne. Wybiegając w przyszłość, zauważmy, że znany nie tylko na Ukrainie, ale także w Europie i na świecie poeta Wasyl Hołoborodko nie został wybrany do trzydziestki utalentowanych rodzimych pisarzy (?!). A jest to poeta prawdziwie wielkiego talentu, rzeczywiście znany w świecie literackim. Jednak był on bezczelnie lekceważony w minionych czasach przez liderów totalitarnego reżimu komunistycznego, a teraz także przez władze niepodległej Ukrainy. Nie ratuje sytuacji nawet to, że pod dyskusję czytelników poddano także inne, poza oficjalną, listy utalentowanych autorów wydań prozatorskich i poetyckich. W jednej z nich, zdaje się, dwukrotnie wspomniano Wasyla Hołoborodkę. I wszystko to, co powyżej powiedziano, dzieje się na Ukrainie wtedy, gdy do oficjalnej listy najbardziej znaczących wydań trafił odrażający „klasyk” wydań niecenzuralnych – nr 22 (używanie tutaj słów „literatura” i „twórczość” jest niemożliwe) oraz „liderzy” rozpowszechnionej obecnie pseudoprozy (pod numerami 12 i 26). „Póki nie jest za późno – bij głową o lód. Póki nie jest ciemno – bij głową o lód. Przebijaj się, wybijaj się, zobaczysz piękny świat” – to „poezja”, jak interpretuje się w jednej z list „30 znaczących książek naszej Niepodległości”, w której brakuje Ihora Rymaruka, Wasyla Herasymiuka, Tarasa Fediuka... Więc kto u nas jest utalentowanym pisarzem, a komu jeszcze iść i iść do Everestu wysokiej klasy literatury?.. *** Na zakończenie logicznie jest wykorzystać ocenę, którą otrzymała od jednego z autorów sporządzonych list pisarka z Iwano-Frankiwska Sofija Andruchowycz. „...uważam go (powieść „Felix Austria”. – W. A.) choć nie za przełomowe arcydzieło, ale za wzór jakościowo zrobionej literatury” (od razu pojawia się propozycja natychmiastowego wprowadzenia do rodzimego literaturoznawstwa pseudonaukowego określenia „jakościowo zrobiona literatura”. I rzeczywiście: po co te talenty, natchnienie, aż dziewięć muz, zrodzonych przez grecką mitologię: Euterpe, Klio, Talia, Melpomena, Terpsychora, Erato, Polihymnia, Urania, Kalliope?). „Przełomowe arcydzieło” – i wszystko jasne. Nie dla czytelników, oczywiście, a dla obecnej okołoliterackiej „elity”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Lina Kostenko miała szczęście, a Wasyl Hołoborodźko – nie

Witalij ABLICOW. Jak to mówią, wszystko poznaje się w porównaniu. A mamy co zestawiać. Jeśli tematem naszej publikacji wybraliśmy analizę przeprowadzonego niedawno rankingu trzydziestu najbardziej znaczących książek czasów Niepodległości, to nie zapominajmy, że podobna akcja miała miejsce także 15 lat temu. Wtedy jej celem było stworzenie listy „Książek, które wpłynęły na ukraiński świat”. Zauważmy również, że akcja z 2006 roku była naprawdę udana – dyskusją na wysokim poziomie. Zebrane listy kandydatów przeanalizowało wtedy ponad 200 ekspertów – specjalistów z uczelni wyższych, analityków i krytyków literackich. Do sporządzonych list weszli wtedy m.in. wybitny historyk Mychajło Hruszewski, naukowcy Dmytro Doncow, Dmytro Doroszenko, Omelan Prisak, Natalija Połonska-Wasylenko, literaturoznawca i naukowiec Jurij Szewelow, prozaicy Mykoła Chwylowy i Ołeś Honczar, poeci Wasyl Barka i Mykoła Winhranowski, historycy Mychajło Brajczewski, Iwan Kryp’jakewycz (wymieniamy tych, których wydania – badania historyczne, proza, poezja – ujrzały światło dzienne w okresie od 1991 do 2006 roku, czyli były częścią składową niepodległego trzydziestolecia). A może jednak wspomnimy mądrego Gutenberga? Część w organizacji i realizacji akcji, której czas nadać status ogólnoukraińskiej tradycyjnej, wzięli aktywiści – partnerzy i sympatycy, którzy żyją w wymarzonym świecie książek. Niestety, wszystko powyższe nie trafiło w centrum uwagi krajowych środków masowego przekazu (zwłaszcza elektronicznych) oraz telewizji (informacja była, ale zgodnie z obecnymi tradycjami i zasadami mediów zbyt skromna). Wyjaśnienie jest proste: obecnych gospodarzy Ukrainy – oligarchów, w których chwytnych rękach znajdują się także media, stan problemów intelektualno-kulturalnych naszego państwa wcale nie boli. Dlatego czasami przychodzi myśl: czy nie czas w centrum Kijowa i wszystkich dużych miast postawić pomniki na cześć europejskiego pioniera druku Johannesa Gutenberga (1400–1468)? A nuż częstsze spotkania z tym wyważonym i nieśmiertelnym europejskim myślicielem przypomną o dawnych i obecnych jesieniach – 1 września – kiedy pierwsze nauczycielki młodych Ukraińców otwierały i otwierają swoim uczniom przede wszystkim elementarze-czytanki? Przed przedstawieniem obecni mieli okazję obejrzeć wideoprzesłanie Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego Tarasa Kreminia. – Gratuluję wszystkim pięknego jubileuszu Mykoły Stepanowycza z małej ojczyzny jubilata, jego rodzinnego Perwomajska – podkreślił Taras Dmytrowycz. – Chce się wierzyć, że to miasto, jak i wiele innych, będzie znało, rozumiało i odczuwało ducha jego poezji, genialnej twórczości, kolosalny wkład w światową kulturę i ukraińską tożsamość narodową. Jako naukowiec, filolog, obrońca języka ukraińskiego jestem współtwórcą tego, aby na mapie Ukrainy pojawiło się więcej imion naszych utalentowanych, genialnych współczesnych, w tym także szestdziesiątników. Dzięki mojemu wsparciu główna ulica w Perwomajsku nosi dziś imię Mykoły Winhranowskiego, tak samo jak szkoła nr 17, w której się uczył. Bardzo miło, gdy w naszych czasach weryfikowana jest twórczość tak genialnych artystów, a w teatrze „Suzirja” rozbrzmiewają piękne wiersze poety, którego Ihor Kałyneć nazwał marszałkiem ukraińskiej literatury. Ale wróćmy do smutnych krajowych realiów i przejrzyjmy dziennik niektórych aktualnych wydarzeń. Inicjatywa „30 znaczących książek naszej Niepodległości” – tak wychodzi, wydarzenie spontaniczne. Zrozumiałe, że nie byłoby to tak ważne, gdyby nie ich nielogiczność i powierzchowność. Przykład-dowód? Proszę bardzo. Pisarz-klasyk Dmytro Pawłyczko jest całkowicie nieobecny nie tylko na „rządowo”-społecznej liście, ale także w pozostałych pospiesznie narodzonych wykazach-rejestrach. A przecież twórczość 92-letniego poety-myśliciela, tłumacza – jest jedną z najjaśniejszych w historii krajowej literatury. Ostatnie wydane przez niego sześć tomów pod wspólnym tytułem „Wspomnienia” – to i pamiętniki, i swoista historia współczesnej literatury, i historyczny kronikarz wydarzeń powojennej Ukrainy. To samo można powiedzieć o twórczości współczesnych-myślicieli D. Pawłyczki – poetów Iwana Dracza i Mykoły Winhranowskiego. W niektórych sporządzonych listach wspomniani są poeci i prozaicy Jewhen Hucalo, Wałerij Szewczuk, Hałyna Pahuťak, Pawło Zahrebelny i inni. Znowu zasadne pytanie: według jakiej tajnej zasady wybierano kandydatów-autorów utworów literackich do listy „30 znaczących książek naszej Niepodległości”? Gdyby wszystko robiono solidnie, obiektywnie, a nie w pośpiechu i subiektywnie, to może wszystko byłoby logiczne i naturalne. I otrzymalibyśmy szanowany szereg utalentowanych literatów niepodległej Ukrainy – potomków Tarasa Szewczenki. „Najbardziej znaczące” oznacza wysokiej jakości artystycznej? Otóż pierwsza absolutnie nieuzasadniona niespodzianka – w przeprowadzonym konkursie literackim zwyciężyła nie literatura wysokiej jakości artystycznej, a publicystyka. Dobrze to czy nie? Wychodzi na to, że normalnie. Argumentów w obronie znanego dziennikarza jest wystarczająco dużo. Ale… Stało się tak dlatego, że wydanie, wysunięte na pierwszy plan, przyciągnęło do siebie uwagę przede wszystkim imieniem wybitnego poety-dysydenta Wasyla Stusa, którego życie tragicznie przerwało się na rosyjskim zesłaniu w syberyjskich śniegach. Nie będziemy zbytnio szczegółowo omawiać zaistniałej sytuacji, gdyż środki masowego przekazu poświęciły jej wystarczająco dużo uwagi. Jedynie doprecyzujemy i powtórzymy, że „Sprawa Wasyla Stusa” W. Kipianiego – to przede wszystkim publicystyka polityczna, a nie literatura piękna. I to też jest normalne. Zaznaczmy jedynie, że w upolitycznionych czasach radzieckich prawnicy (w tym przypadku – adwokaci) faktycznie nie odgrywali szczególnej (tym bardziej decydującej) roli w skutkach procesów sądowych. Stało się tak, że nieuzasadnione wykorzystanie subiektywnego epizodu obniżyło oczekiwany, przeważnie pozytywny odbiór utworu publicystycznego, który teraz został ogłoszony przez Ukraiński Instytut Książki zwycięzcą w rankingu. „Arcydzieła” światowej i ukraińskiej literatury. W rezultacie niebezstronnego rankingu trzydziestu najbardziej znaczących książek czasów Niepodległości na drugim i trzecim miejscu znalazły się dwa utwory-arcydzieła krajowej literatury pięknej wybitnej poetki (i nie tylko na Ukrainie) Liny Kostenko „Trzysta wierszy” oraz „Zapiski ukraińskiego szaleńca”. Decyzja wysokiego jury nie zostanie cofnięta (to zrozumiałe), ale to właśnie Lina Kostenko powinna była zająć liderskie miejsce w konkluzjach wybranych sędziów. Nie można bez emocji przyjmować też tego, że czwartą pozycję zajął prozaik Wasyl Szklar. Nie chodzi o wartość artystyczną wydania, a przede wszystkim o odbiór i prawdziwe odtworzenie przez prozaika wydarzeń historycznych, które, jak przekonuje, miały miejsce w okresie porewolucyjnym w samym centrum Ukrainy, gdzie bolszewicy skoncentrowali znaczne siły wojskowe. Jak nie dziwne, ale ani razu nie zainteresowało to ani krajowych historyków, ani krytyków literackich. Powróćmy znowu do dość spornej pod względem treści oficjalnej listy. Czytelnicy obowiązkowo zatrzymują się na jedenastej pozycji zwycięzców: 2017 ro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

«Piękna bestia» Mykoły Winhranowskiego

W Kijowskiej Akademickiej Pracowni Sztuki Teatralnej „Suzirja” wystawiono spektakl „Piękna bestia w sercu” na podstawie utworów Mykoły Winhranowskiego, poświęcony 85. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego pisarza. Reżyser spektaklu „Piękna bestia w sercu”, artysta ludowy Ukrainy Ołeksij Kużelnyj, nazwał Mykołę Winhranowskiego arystokratą ducha. Przyznał, że twórcy tego przedstawienia starali się ukazać sposób jego myślenia, postrzegania świata i przyrody. Cała poezja przechodzi przez serce wykonawcy – Jewhena Nyszczuka. Ołeksij Pawłowycz zaznaczył również, że obecnie wiele osób popiera pomysł przemianowania Pierwomajska na Winhranowśk. Artysta ludowy Ukrainy Jewhen Nyszczuk zwrócił uwagę na to, że nasze trudne czasy są poważnym sprawdzianem dla całej ludzkości, a w szczególności dla sztuki. Obecnie spektakle pokazywane są także online, jednak niezwykle ważna jest wzajemna wymiana energii między aktorami a widzami. Fakt, że w naszych czasach gadżetów i najnowszych technologii widzowie potrafili zatrzymać czas i przez półtorej godziny słuchać jednego człowieka, jest bardzo wiele wart. Jak mawiała Lina Kostenko: „jeszcze nie było epoki dla poetów, ale byli poeci dla epok”. Właśnie takim poetą był Mykoła Winhranowski. Fabuła spektaklu jest prosta: życie człowieka – od narodzin do śmierci – w poetyckim ujęciu. Radość istnienia, odpowiedzialność bytu, poczucie nieśmiertelności stanowią prawdziwą wartość życia. Poeta jest „naznaczony surowym prawem życia”. Jest cały „zakrwawioną miłością”. Przysięga: „Ja was kocham, jak przeklęty. Do śmierci”. Jego „piękna bestia w sercu” głosi nieśmiertelność poezji. Atrakcją wieczoru było odczytanie po zakończeniu spektaklu wierszy Mykoły Winhranowskiego w tłumaczeniu na język angielski w wykonaniu dyrektora Ukraińskiego Funduszu Kultury Władysława Berkowskiego oraz redaktora naczelnego czasopisma „Wseswit” Dmytra Drozdowskiego. Nawiasem mówiąc, pan Dmytro przetłumaczył w całości tekst spektaklu „Piękna bestia w sercu”, a Jewhen Nyszczuk wykona go po angielsku na festiwalu w Edynburgu. Wywiad z Jewhenem Nyszczukiem przeczytają Państwo w kolejnych numerach „Słowa Proświty”. Własna inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

drut w strefie sanatoryjnej”. Prawda, dzwonił, opowiadał o swoich wrażeniach z przeczytanego tekstu, mówił, że obrazy kobiet w jej powieściach – Inny i Uliany, bardzo przypominają ją – Switłanę. Nie zaprzeczała. Przebywała wtedy niemal całodobowo na ulicy Miecznikowa przy swojej sparaliżowanej mamie i rzadko pojawiała się gdzieś w towarzystwie. “Już ponad 700 dni nie odchodzę od 96-letniej mamy. Przed dwoma laty była w śpiączce, wyciągnęłam ją, ale teraz czuję, że albo sama zwariuję, albo wyciągnę nogi...”, – napisała mi Switłana 14 kwietnia 2017 roku. Jak jej ulubiony poeta i przyjaciel Mykoła Winhranowski, Switłana była “chora Ukrainą”, jej cierpiętniczym losem i tym, że ich, kobiet-pisarek, “żebraczek na ojczystych polach”, “nie ma na Ukrainie”, że nie widzą, nie szanują tej “garstki śpiewających kobiet”, które ledwo trzymają się razem. Ale Switłana Jowenko, ta niezwykle utalentowana i piękna kobieta, “kobieta-teatr”, według określenia Lubow Hołoty, wiedziała, że swoją twórczością, swoim ofiarnym służeniem Słowu utwierdziła się “prawem pozostać, być!” Nie przypadkiem za epigraf do poezji “Droga” Switłana Jowenko wzięła słowa Olhy Kobylańskiej: “Jestem głęboka. Bezmiernie głęboka. To – moja siła. I moje bogactwo”. Głębię jej twórczości, jej myśli, przeżyć i osiągnięć w obrazowym słowie siebie i swojego-naszego ukraińskiego świata jeszcze nam dane będzie poznawać. A na pytanie, postawione samej sobie: “Nas nie ma na Ukrainie?”, Switłana odpowiedziała: ...Ze swojej pokory Wychodzimy, jak w wezbrane rzeki. A kiedy, jak siostra wielce cierpliwa, Przyjmuje nas ziemia, Czy to dusze wysokie, Czy gwiazdy zawodzą się krzykiem?! sześciu napromieniowań wrócił w Rubance do pracy i chwalił się, że przez dzień nie chciał nawet się położyć. Właściwie cud się stał – jeszcze pół roku był wśród nas. Dzięki córce pojeździł po Gruzji, zachwycając się krajem i ludźmi. Dzięki przyjaciołom pobył w Chołodnym Jaru, skąd chwalił się, że nawet zapomniał o chorobie… …Teraz wiem – święci na pewno są wśród nas. Po prostu za życia nie jesteśmy zdolni ich rozpoznać. Od Petra Antonenki. To zdjęcie zrobiłem w maju 2011 roku w Baturynie. To był marsz oświatowy z okazji 150-lecia powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki na Ukrainie, akcja przeprowadzona przez ogólnoukraiński Ruch i “Proświtę”. Byłem uczestnikiem marszu jako dziennikarz, zrobiłem duży fotoreportaż o akcji dla ogólnoukraińskiej gazety “Słowo Proświty”, gdzie wtedy pracowałem. Trasa przebiegała ostatnią drogą Kobziarza, tamtędy, gdzie półtora wieku wcześniej płynęła przez Ukrainę trumna Tarasa, gdzie w miastach i wsiach Ukraińcy przychodzili pożegnać się ze swoim Poetą. W szczególności, Krolewiec, Baturyn, Borzna, Nieżyn, miejsca, gdzie Taras bywał i za życia. W Hetmańskiej stolicy Baturynie odprawili panichidę w niedawno zbudowanej cerkwi Pokrowskiej, dokładniej mówiąc – odbudowanej zamiast zniszczonej przez władzę radziecką starodawnej cerkwi. Potem wiec przy murach świątyni. Właśnie tutaj, w liczbie innych, występuje też proświcianin, lekarz Ołeh Kałyniak.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

“Umieranie zawsze przedwczesne...” Pamięci Switłany Jowenko

Mykoła ŻULYNSKYJ “Imię twoje pada w serce – cała istota zamiera...” Switłana Jowenko Smutno i jasno brzmi jej imię. Poetka zostawiła “nagle swój dom i nigdy nie wróci” – tak napisała Switłana Jowenko w elegii “Jesień” dawno temu, w 1973 roku, oczywiście nie o sobie, a o kimś drogim. A my, zasmuceni jej odejściem poza granice ziemskiego życia w tę smutną porę roku, kiedy płyną okna w strugach deszczu, a w powietrzu unosi się przejmujący zapach pierwszego śniegu, kiedy ostro odczuwasz, że “umieranie zawsze przedwczesne”, już, niestety, tylko wspominamy. I w żałobie wyrzucamy sobie, że nie wypowiedzieliśmy wszystkich tych zachwyconych słów-wrażeń z jej utalentowanych poetyckich spowiedzi i prozatorskich objawień, na które zasłużyła i na które czekała, ale dumnie i spokojnie milczała oraz tylko przysłuchiwała się swojemu słowu, które “cicho zamyśliło się” nad tym, co “zostało niewypowiedziane”. W książce powieści, opowiadań i poezji “Kobieta w strefie” Switłana Jowenko po poemacie “Wybuch”, którego tytułu w 1986 roku przez dwa miesiące nie przepuszczano do druku w czasopiśmie “Witchyzna”, bo przecież według oficjalnej wersji żadnego wybuchu na Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej nie było, zamieściła “To, co zostało za wierszami”. Zostało wiele. I całkiem mało ludzi, chyba że bliscy, przyjaciele i ekipa filmowa Rollana Serhijenki, wiedzieli, z jakim żałobnym współodczuwaniem, z jakim matczynym bólem, z jaką miłością do tych ludzi, którzy ucierpieli od czarnobylskiej czarnej klęski, tworzył się ten “Wybuch” cierpień, przeżyć, błagań, pożegnań, ostrzeżeń i wdzięczności tym, którzy poszli na śmierć w imię ratowania Ukrainy i Europy. Niewielu ludzi wiedziało, że ta Wasyl CZEPURNYJ “Ja gasnę i jakoś bardzo szybko. Chwytam się życia, walczę o każdą minutę życia. Dziękuję Bogu, że świadomość jest jasna i mogę czytać, słuchać, patrzeć. Boli dusza za Ukrainę, po prostu spłaniam. Zuchwali moskiewscy hierarchowie bandyckim leksykonem mącą wiernym, ogłaszają patriarchę Bartłomieja heretykiem i wiele innych niedorzeczności. A bracia milczą i pobłażają okupantom, na szczeblu państwowym nikt nie prowadzi pracy z tymi kaznodziejami rasowej, wyznaniowej nienawiści i wrogości”. To było w ostatnich wiadomościach od Ołeha Kałyniaka, o którego śmierci 5 listopada poinformował proboszcz parafii w Rubance, której założycielem był zmarły. A jeszcze Ołeh Petrowycz Kałyniak – lekarz, którego znała cała okolica. Był prawdziwie ludowym lekarzem – nie tylko nie odmawiał wszystkim cierpiącym, ale brał samochód i osobiście odwoził chorych, których było trzeba, do szpitala obwodowego, niańczył się z nimi... Chodził do moralnie zabitych sowietyzacją starych kołchoźnic w znikającej wsi i gorzko ubolewał nad ich pijaństwem, które było skutkiem starego systemu bezdroży i bezsensu bytu. On latami ochraniał, jak lew, Rubankiwski szpital rejonowy, choć kosztowało go to oskarżenie o łapówkarstwo, które sprowokowało bachmackie nieukraińskie kierownictwo miejscowej medycyny, a wykonawcą stał się podły “pracownik kultu-poemat emocjonalnie burzliwie “wybuchnął” po powrocie Switłany Jowenko ze szpitala, gdzie spędziła prawie trzy miesiące po skomplikowanej operacji. “Na pół rozkrojone kładzie się serce...” – bo przez jej zbolałe chorobami i operacją serce przepływała ta okrutna prawda o tych chłopcach, dzielnych synkach, wojownikach honoru, którzy swoją śmiercią odwołali “tysiące, może, śmierci”. Jęknęła Ziemia krzykiem mewy: – Synu, ustrzeż i obroń! – Wyszła Matka z ikonnym obliczem: – Idź, synku. Któż, jeśli nie ty?.. Błysnęło niebo, spadło jak ptak: – Synu, ustrzeż i obroń! – Wyszła Kobieta z niemowlątkiem czułym: – Idź, ukochany, któż, jeśli nie ty? Poemat “Wybuch”, jak zaznaczała poetka, “należy właśnie do czasu pierwszego wstrząsu”, ale “jako dokument artystyczny pozostaje w płaszczyźnie emocjonalnej samego pierwo-pojęcia faktu zbrodni jednych i następnie, jak to nie rzadko u nas bywa, wymuszonego wyczynu innych”. Switłana Jowenko dużo czasu spędziła w Czarnobylskiej strefie. Przebywała tam o wszystkich porach roku, obserwując pracę reżysera-działacza, którego imię na wieki wpisane jest w historię wielostradalnej Ukrainy, Rollana Serhijenki, który na “gorących śladach” stworzył siedem filmów o Czarnobylskiej katastrofie. ...Na podarowanej mi w kwiet-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

20.09.1945 — 7.11.2021

W książce „Kobieta w strefie” z 2017 roku autorka napisała: „Mykołowi Żułynskiemu Switłana Jowenko, której on – On – nie zna! Bądź zawsze!”. I rzeczywiście, takiej Switłany Jowenko nie znałem. Co nieco wiedziałem o jej strefie – czarnobylskiej, do której tak często wyruszała z naszego domu przy ulicy Olesia Honczara, rozjaśniając mnie swoim łobuzerskim uśmiechem i powitaniem: „Cześć, Żułynski!”. Ale nie znałem poezji z „Czarnobylskiego zeszytu”, nie czytałem jej powieści „O czym milczy Księga Hioba”, „Julia”, „Kobieta w strefie”, „Kijowie, wstawaj!”, w których z bezlitosną prawdziwością odtworzono widziane i przeżyte wydarzenia w dwóch strefach – czarnobylskiej i kijowskiej – na Majdanie. Niedopuszczalnie długo i powoli czytałem jej powieści, opowiadania i wiersze, kilka razy czytałem ponownie wiersz o jeszcze jednej strefie na przyjeziornych łąkach Konczy-Zaspy, którą wytworzyła-ogrodziła prawie dwudziestoma rzędami drutu kolczastego nowa „demokracja”, możnowładcy, pod nazwą „Kolczasty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Święci są wśród nas… Pamięci Ołeha Kałyniaka – Ukraińca, lekarza, proświcianina

ry” z Hajworona. Wtedy w jego obronie wieśniacy swoimi zgrubiałymi palcami tak masowo składali podpisy, że byłem zdziwiony – i w Dmytriwce, i w Tereszyszy, i w Rubance, i w Hajworonie. Był takim lekarzem, że do dziś wspominają go dobrym słowem i w Deptiwce na Konotopszczyźnie, gdzie pracował przed przeprowadzką do Rubanki, i przy linii frontu, gdzie nawet prorosyjsko nastawieni doniecczanie uznali go za swojego. Galicjanina, między innymi... Swoją drogą, Ołeh Kałyniak jako ochotnik poszedł na front i początkowo kancelaryjni wojacy przydzielili go nie jako medyka, jak należałoby, a to jako celowniczego armaty, czy coś w tym rodzaju. Posłusznie podporządkował się dyscyplinie wojskowej, aż dopóki już na linii frontu nie dostrzeżono, że jednak celowościowo jest wykorzystywać medyka właśnie jako medyka. Ołeh Kałyniak słuchał „Radia Watykan”, co nie przeszkadzało mu zostać założycielem ukraińskiej parafii prawosławnej w Rubance na Bachmaczczyźnie, której był pierwszym starostą. Był człowiekiem szczerej wiary, którą, niestety, spotyka się nieczęsto nawet wśród księży. Zdołaliśmy z nim jeszcze omówić książki Ernesta Renana o życiu Jezusa Chrystusa i apostołów, a on gorąco mnie poparł, gdy pisałem o pochodzeniu Zbawiciela i apostołów… W ostatniej wiadomości Ołeh Petrowycz pisał, że czyta biografię… Szekspira autorstwa S. Schoenbauma. Był prawdziwym intelektualistą o szerokim kręgu zainteresowań. Wiejski lekarz, który czyta biografię Szekspira, słucha „Radia Watykan”, rozmyśla o książce Renana, oczywiście studiuje najnowsze wydania medyczne – powiedzcie mi, że w naszych czasach nie ma takich świętych orędowników, jak to bywało w medycynie ziemskiej! A przecież on w swoim szpitalu znalazł i przeczytał zapisy swoich poprzedników – lekarzy z lat 30. XX wieku, którzy szyfrowali zapisy o Hołodomorze. Szyfrowali, bo antyukraińska władza prześladowała za samo nawet utrwalanie śmierci głodowych. Teraz te zapisy są w kijowskim muzeum. Ołeh Kałyniak – przewodniczący rejonowej „Proświty” w Bachmaczu, był radnym rady obwodowej. A kiedy przyjeżdżali z odległej wsi po doktora – siadał na wóz i jechał pomagać choremu. …Myślałem, że stał się cud, kiedy on ze swoją diagnozą i po

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Lubomyr Pyrih – wybitny ukraiński lekarz-patriota

Jarosław HANITKEWYCZ, Lwów. 19 października 2021 r. w wieku 91 lat odszedł w wieczność Lubomyr Pyrih, doktor nauk medycznych, profesor, założyciel i kierownik Katedry Nefrologii i Terapii Nerkozastępczej Narodowego Uniwersytetu Ochrony Zdrowia Ukrainy, akademik Narodowej Akademii Nauk Medycznych Ukrainy, członek-korespondent Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, jeden z najwybitniejszych ukraińskich lekarzy i działaczy społecznych. Lubomyr Pyrih urodził się 1 marca 1931 roku w Rohatynie, wówczas w województwie stanisławowskim Rzeczypospolitej Polskiej. Uczył się w ukraińskiej „Rідnej szkole”. Jako uczeń przeżył II wojnę światową, pierwsze lata władzy radzieckiej, okupację niemiecką. W 1948 roku ukończył z medalem rohatyńskie liceum i wstąpił na Wydział Lekarski Lwowskiego Instytutu Medycznego. W 1954 roku otrzymał dyplom lekarza z wyróżnieniem i został polecony do pracy naukowej. Lubomyr został skierowany jako aspirant na Katedrę Higieny Ogólnej. Po semestrze pracy na Katedrze Medycyny Teoretycznej postanowił zająć się praktyczną medycyną i przeszedł do pracy jako lekarz sanatorium „Marmurowy Pałac” w Morszynie. Tam poznał swoją przyszłą żonę Tamarę Panczenko. Zainteresowanie kliniczną pracą naukową przywiodło go w 1958 roku do aspiranturę Katedry Terapii Kijowskiego Instytutu Doskonalenia Lekarzy. Obronił rozprawę kandydacką, napisaną w języku ukraińskim (1962), pracował jako asystent, a następnie docent Katedry Terapii Kijowskiego Instytutu Medycznego. W 1973 roku przeszedł do Kijowskiego Naukowo-Badawczego Instytutu Urologii i Nefrologii, objął kierownictwo wydziału terapeutycznej nefrologii, często prowadził zajęcia w języku ukraińskim. W 1978 roku obronił rozprawę doktorską „Ewolucja ostrego i przewlekłego kłębuszkowego zapalenia nerek”. Musiał czekać 10 lat na tytuł profesora. Sekretarka partyjna katedry naskoczyła na niego: „Jak długo jeszcze będziecie rozmawiać w tym swoim języku? Dość tego nacjonalizmu”. Chociaż kierownictwo medyczne nie zabraniało mu rozmawiać i wykładać po ukraińsku, prace naukowe trzeba było publikować w języku rosyjskim. Przez 14 lat był głównym nefrologiem Ministerstwa Zdrowia Ukrainy. W latach dyktatury Komunistycznej Partii zdołał pozostać ukraińskim lekarzem i wykładowcą, ukraińskim profesorem. W czerwcu 1990 roku L. Pyrih zorganizował Ogólnoukraińskie Towarzystwo Lekarzy (WULT) i został wybrany jego prezydentem (1990–2007). W sierpniu 1990 roku wziął udział w kongresie Światowej Federacji Ukraińskich Towarzystw Lekarskich (SFUTL), który odbywał się w Kijowie i we Lwowie pod przewodnictwem Achila Chreptowskiego z Chicago oraz czołowych lekarzy diaspory; wraz z uczestnikami po raz pierwszy otwarcie zaśpiewano w teatrze operowym ukraiński hymn. Wraz z odrodzeniem niepodległej Ukrainy Lubomyr Pyrih stał się jednym z najaktywniejszych ukraińskich uczonych-medyków. Wybrano go w Rohatynie na posła ludowego pierwszej demokratycznej kadencji Rady Najwyższej Ukrainy. Był przewodniczącym podkomisji ochrony genofondu narodu i sytuacji nadzwyczajnych w komisji ds. ochrony zdrowia. Występował na posiedzeniach Rady Najwyższej ze swoimi propozycjami przy omawianiu ustaw o oświacie, nauce, kulturze, przy omawianiu katastrofy czarnobylskiej. W latach 90. pisał: „W Ukrainie, niestety, ekologia zarówno jako nauka, jak i jako rzeczywistość, i jako światopogląd znajduje się w stanie zarodkowym”. W 1993 roku zorganizował konferencję „Medycyna i kultura ukraińska”. Lubomyr Pyrih był członkiem Ludowego Ruchu Ukrainy, kierował w Kijowie Komisją Medyczną (Komisją ds. Medycyny przy Kolegium ds. Społecznych) Ludowego Ruchu Ukrainy, był członkiem Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, członkiem prezydium i przewodniczącym sekcji medycznej Towarzystwa „Ukraina-Świat”, członkiem prezydium zarządu Stowarzyszenia Rodaków z obwodu iwano-frankiwskiego w Kijowie. Wybrano go członkiem-korespondentem Akademii Nauk Ukrainy (1991), akademikiem Akademii Nauk Medycznych Ukrainy (1993), członkiem rzeczywistym NTSz, otrzymał tytuł zasłużonego działacza nauki i techniki. Jarosław Hanitkewycz i Łubomyr Pyrih Lubomyra Pyrohę mianowano (1995) kierownikiem Katedry Nefrologii Instytutu Medycznego Podyplomowej Edukacji im. P. L. Szupyka. W 1996 roku założył Ukraińskie Stowarzyszenie Nefrologów. Później instytut przemianowano na Narodową Akademię Medyczną Podyplomowej Edukacji im. P. L. Szupyka. Obecnie Narodowy Uniwersytet Ochrony Zdrowia Ukrainy (NUOZU) im. P. L. Szupyka, w którym od 2010 r. L. Pyrih pracował jako profesor katedry do końca życia. Lubomyr Pyrih jako prezes WULT co dwa lata organizował zjazdy WULT w Kijowie i w miastach Ukrainy, gdzie omawiano aktualne kwestie i wydawano materiały. Zjazdy kończyły się apelami do najwyższych struktur władzy. Podczas VI zjazdu WULT pan Lubomyr mówił: „Sytuacja, która ukształtowała się w branży z powodu braku pieniędzy, socjalnej niezabezpieczonej pozycji pracowników medycznych, braku warunków do podnoszenia ich kwalifikacji, rodzi apatię i syndrom nabytego deficytu sumienia”. W 2010 roku na kongresie SFULT we Lwowie profesor Pawło Dżul z Detroit, urodzony na Tarnopolszczyźnie, przekazał prezydenturę SFULT Lubomyrowi Pyrohowi. Przez 16 lat L. Pyrih kierował SFULT, zorganizował 8 kongresów z udziałem wielu lekarzy ukraińskiej diaspory i Ukrainy. Omawiano ważne kwestie, podejmowano aktualne decyzje dla poprawy ochrony zdrowia i poziomu zabezpieczenia pracowników medycyny. Pisał, że SFULT jest ogniwem konsolidacji Ukraińców świata. „Niemal na każdym kongresie pojawiają się kwestie historii ukraińskiej medycyny, wkładu ukraińskich lekarzy w światową medycynę i ich ofiarniczej działalności”. L. Pyrih wraz z uczestnikami kongresu przygotowywał apele do MOZ i MON w sprawie ważnych problemów nauki medycznej. W 2016 roku odmówił kierowania SFULT ze względu na wiek (85 lat). Autor ponad 560 prac naukowych z zakresu diagnostyki, profilaktyki i leczenia chorób nerek. Współautorami publikacji było ponad 100 współpracowników i uczniów, a ponad 200 prac napisał sam. Pod kierunkiem L. Pyroha współpracownicy przygotowali i obronili 3 rozprawy doktorskie i 21 kandydackich. Dla praktykujących lekarzy wydał 33 podręczniki i zalecenia metodyczne, 8 listów informacyjnych, zgłosił 4 wynalazki. Oprócz naukowych prac medycznych opublikował około 200 publikacji popularnonaukowych, ponad 50 publikacji ogólnych, około 40 publikacji wspomnieniowych. Ukazał się zbiór jego artykułów „Medycyna i społeczeństwo ukraińskie”. L. Pyrih przykładał dużą wagę do utrwalania języka ukraińskiego w państwie i w medycynie, często publikował przeglądy literatury i prasy ukraińskiej i rosyjskiej. W Ukrainie i za granicą w swoich wystąpieniach często mówił o sytuacji języka ukraińskiego w sferze medycyny, problemach edukacji medycznej, reformowaniu nauki na Ukrainie, organizacji ochrony zdrowia. W 2010 roku pisał: „Przez prawie dwie dekady niepodległości, przy rzeczywiście ukraińskiej władzy na Ukrainie, można byłoby osiągnąć więcej sukcesów w rozwoju ukraińskości w sferze życia kulturalnego”. Do jego piór należą m.in. artykuły „Warto wychowywać u rozmówców szacunek do siebie”, „Derusyfikacja w sferze medycyny”, „Lekarzu, bądź inteligentem!”, „Nie jesteśmy wszechmocni, ale i nie bezsilni”, „Podstawą lekarzowania jest miłość”. L. Pyrih utrzymywał kontakty z medykami Lwowa, kilkakrotnie przewodniczył zjazdom i kongresom lekarzy we Lwowie, współpracował z najstarszym Ukraińskim Towarzystwem Lekarskim (UTL) oraz z NTSz, redagował wydane we Lwowie przez NTSz i WULT książki „Ukraińscy lekarze”. Przebywając w Ameryce i w Australii, nawiązał bliskie kontakty z tamtejszymi ukraińskimi lekarzami i działaczami społecznymi. Jako urodzony na Prykarpaciu Lubomyr Pyrih udzielał znacznej pomocy mieszkańcom swego rodzinnego kraju, został wybrany honorowym obywatelem Rohatyna. Zbadał rodziny Pyrohów w dawnych czasach w różnych miejscach, opisał sześć pokoleń swego rodowodu. Zacytował Tarasa Szewczenkę: „Historia mojego życia składa się z części historii mojej ojczyzny”. Już w szkole Lubomyr zaczął zbierać znaczki pocztowe, stał się wybitnym filatelistą. Brał udział w wielu wystawach filatelistycznych, otrzymywał nagrody. Opublikował około 150 komunikatów „Filatelistyczna ukrainistyka”, o Ukrainie na znaczku pocztowym. Wśród publikacji: „Historia Ukrainy w zagranicznych znaczkach pocztowych”, „Filatelistyczna szewczenkiana”, „Sztuka ukraińskiej ikony”, „Świątynie Ukrainy”, „Kozacka chwała Ukrainy”. L. Pyrih stale aktywnie uczestniczył w życiu społecznym, był członkiem rady społecznej MOZ Ukrainy, doradcą Prezydenta NAMN Ukrainy, członkiem specjalistycznej Rady Naukowej przy NMAPO, prezydium Towarzystwa Terapeutów Ukrainy, Rady Naukowej Instytutu Badań Encyklopedycznych NAN Ukrainy, członkiem komisji ds. bioetyki NAN Ukrainy, rady eksperckiej MON Ukrainy. Za wysoką aktywność w działalności lekarskiej, naukowej i społecznej L. Pyrih otrzymał na Ukrainie liczne odznaczenia: Order Znak Honoru, Order Jarosława Mądrego, Order Świętego Równego Apostołom Księcia Włodzimierza Wielkiego, laureat Państwowej Nagrody w dziedzinie nauki i techniki Ukrainy, laureat nagrody im. Oleksy Hirnyka, laureat fundacji Tarasa Szewczenki. Odznaczony medalami „Ku pamięci 1500-lecia Kijowa”, medalem akad. M. D. Strażeska, medalem „Za zasługi dla Prykarpacia”, medalem Marjana Pancziszyna, medalem „Za wyróżnienie i waleczność w medycynie”. Otrzymał liczne dyplomy honorowe, m.in. od Rady Najwyższej Ukrainy, Gabinetu Ministrów Ukrainy, Prezydium NAN Ukrainy, Ogólnozwiązkowego Towarzystwa Terapeutów, Ukraińskiego Towarzystwa Lekarskiego Ameryki Północnej, Światowej Federacji Ukraińskich Towarzystw Lekarskich, Kijowskiego Miejskiego Głowy, Stowarzyszenia Filatelistów Ukrainy. Odznaczony znakiem „Zasłużony dla ochrony zdrowia”, dyplomem na 2000-lecie Narodzenia Chrystusowego, dyplomami Narodowej Nagrody Medycznej, odznaką NAN Ukrainy „Za zasługi naukowe”, odznaką NMAPO im. P. L. Szupyka. Uroczyście i obszernie obchodzono 80-lecie Lubomyra Pyroha. Mówiono o nim: „Akademik jest godnym przedstawicielem obecnie nielicznej plejady szczególnych lekarzy Ukrainy. W swojej pracy i życiu kieruje się nie tylko ustalonymi zasadami lekarza, ale przede wszystkim tymi szczególnymi prawami przynależności i współodczuwania, które ludzka moralność tworzyła przez wieki. Oprócz wysokiego profesjonalizmu lekarskiego ma autorytet i uznanie jako uczony, działacz społeczny, publicysta, Czy nie dlatego, że zawsze odczuwał obywatelskie wezwanie i odpowiadał nie słowami, a czynami”. „Konsekwentnie i aktywnie stawiał siebie jako narodowo odpowiedzialnego obywatela, lekarza-inteligenta, broniąc przekonania, że ukraińska elita naukowa i kulturalno-artystyczna, ukraińscy intelektualiści powinni być skuteczną siłą społeczną i polityczną, ukierunkowaną na budowę Ukrainy jako państwa narodowego o europejskich wartościach i priorytetach”. Lubomyr Pyrih wydał książkę wspomnień „Kiedyś było…”, w której przywołał wydarzenia lat 30., 50. i 70. ubiegłego stulecia. W książce otwarcie przedstawił złożoną, często dramatyczną i tragiczną ewolucję pokolenia ukraińskiej elity intelektualnej, jej kształtowanie się. Ta książka lekarza-inteligenta, uczonego-intelektualisty ujawnia głębinowy sens tamtego okresu, w którym kształtował się charakter narodowy, świadomość narodowa, sposób myślenia, podstawy światopoglądowe ukraińskiego inteligenta. Życie Lubomyra Pyroha zaczęto postrzegać nie tylko jako nieuniknione włączenie go w ruch „niezgodnych”, tych, których nazywamy szesdziesiątnikami, ale w szerszym, według definicji Iwana Dziuby, znaczeniu: „jako stopniowe poszerzanie przestrzeni niezadowolenia z stanu rzeczy i myśli odpowiedzialnej za przyszłość Ukrainy we wszystkich sferach życia”. Ze smutkiem, jako pierwsi, NUOZU im. P. L. Szupyka i Instytut Urologii niezwłocznie poinformowali: „Przestało bić serce Honorowego Prezydenta Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Lekarskiego – Lubomyra Antonowycza Pyroha: wielkiego Człowieka, wspaniałego Lekarza, prawdziwego patrioty Ukrainy i aktywnego działacza społecznego…”. Wspomnienie o jego dobrych uczynkach w życiu na zawsze pozostanie w pamięci i sercach wszystkich, którzy go znali, kochali i szanowali.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Володимир Короленко: “Твори Шевченка — це була любов і захоплення”

Ми вже повідомляли, що Володимир Мельниченко завершив проєкт “Подробиці Шевченкового життя”, в якому він умістив у 2019–2021 роках понад 40 статей, а також опублікував у видавництві “Либідь” узагальнюючу книгу з однойменною назвою. Новий проєкт “Тарас Шевченко у творчій долі видатних письменників” автор відкриває публікацією про Володимира Короленка, приуроченою до 100-річчя з часу смерті письменника (грудень 1921 року). Володимир МЕЛЬНИЧЕНКО, доктор історичних наук, лавреат Національної премії України імені Тараса Шевченка Михайло Грушевський: “Зробив певне вражіння голос російського письменника” Володимир Галактіонович Короленко (1853–1921) народився в Житомирі у родині повітового судді, котрий походив із старовинного козацького роду. Мати — полька. Після переведення батька до Рівного навчався в Рівненській гімназії (1866–1871). Через понад чотири десятиліття на сторінках автобіографічного чотиритомного твору (не закінченого) “Історія мого сучасника” Короленко розповів, як познайомився з поезіями Тараса Шевченка завдяки вчителю Веніаміну Авдієву, котрий одразу попередив, що цей поет “у програму не входить”. За словами Володимира Галактіоновича, “знайомство з творчістю Шевченка – це була любов і захоплення”. Спочатку з поезією Кобзаря в його душу ввірвався романтизм старої України, потім сприйняття деяких поетичних творів Шевченка почало суттєво змінюватися. Втім, прочитаємо в оригіналі: “А затем кое-где из красивого тумана, в котором гениальной кистью украинского поэта были разбросаны полные жизни и движения картины бесчеловечной борьбы, стало проглядывать кое-что затронувшее уже и меня лично. Гонта, служа в уманьском замке начальником реестрових казаков, женился на польке, и у него было двое детей. Когда гайдамаки под предводительством того же Гонты взяли замок, иезуит приводит к ватажку его детей-католиков. Гонта уносит и режет обоих “свяченым ножом”, а гайдамаки зарывают живьём в колодце школяров из семинарии, где учились дети Гонты. Думалось невольно: ведь он на ней женился, зная, что она католичка, как мой отец женился на моей матери... Я не мог разделять жгучей тоски о том, что теперь... Не заріже батько сина, Своєї дитини, За честь, славу, за братерство, За волю Вкраїни... Это четырёхстишие глубоко застряло у меня в мозгу. Вероятно, именно потому, что очарование националистского романтизма уже встречалось с другим течением, более родственным моей душе... Я нашёл тогда свою родину, и этой родиной стала прежде всего русская литература...”1. Свого часу Михайло Грушевський з усією серйозністю поставився до мотивувань Володимира Короленка, зауваживши, що такі признання в устах письменника, для котрого гуманний, етичний момент був провідним мотивом творчості, мусив вразити кожного, хоч трохи ближче ознайомленого з духом Шевченкової поезії — настільки вони суперечать основному гуманному тонові сеї поезії. Грушевський переконливо показав, що любування в поверхневих ефектах української минувшини грає у Шевченка дуже малу роль, особливо в пізнішій творчості. Він шукав передусім моральних, етичних вартостей в українській минувшині й зневажливо відкидав зверхній блиск і “славу куплену кровію”…2 Володимир Короленко: “По-українськи не говорив ніколи й ніколи по-українськи не думав…” Після закінчення Рівненської гімназії зі срібною медаллю Володимир Короленко вступив у 1871 році до Петербурзького технологічного інституту, а 1874 року переїхав у Москву, де вчився в Петровській землеробській і лісовій академії. Через два роки він був не лише виключений з академії за участь у студентських заворушеннях, але й арештований і висланий з Москви у Кронштадт під нагляд поліції. З того часу за революційно-народницьку діяльність Короленко провів із невеликими перервами в тюрмах і на засланні понад шість років життя. До речі, в уже згаданому творі “Історія мого сучасника” письменник розповів, як на засланні в місті Вишній Волочок Новгородської губернії в’язні відзначали Шевченківські роковини: було виголошено промову про значення творчості українського Кобзаря, прослухану зі співчутливою увагою. За словами Короленка, про Шевченка знали навіть ті в’язні, які не розуміли української мови. У 1881 році сталася подія, що повною мірою виявила рішуче неприйняття Короленком російського самодержавства та його незламний крицевий характер — він відмовився присягнути цареві Олександру ІІІ, за що був знову засланий на три роки в Якутію, в Сибір. Очевидно, що така життєва позиція викристалізувалася не без впливу творчості Шевченка, який, говорячи словами незабутнього Івана Драча, носив у собі “лютий гнів на всіх царів”. Звісно, не випадково в своїх записах за 1898 рік Володимир Короленко занотував цитату з болісного листа Шевченка до Василя Жуковського (січень 1850 р.) про заборону йому малювати на засланні. Показово й те, що до 40-ї річниці від смерті Кобзаря Володимир Галактіонович опублікував у журналі “Русское богатство” (1901, № 2) статтю “Матеріал до біографії Шевченка”, в якій додав нові штрихи до перебування Шевченка на засланні, посилаючись на… документи, знайдені ним в Уральському архіві, де письменник працював над історичними джерелами для роману “Царьнавальник” про пугачовський бунт. Письменник постійно брав участь у вшануванні пам’яті Тараса Шевченка під час його роковин. Цікаво, що його було обрано до організаційного комітету відзначення 33-ї річниці з дня смерті поета в Петербурзі. Наприкінці 1913 року, очевидно, готуючись до від’їзду за кордон на лікування, письменник завчасно вмістив у газеті “Полтавский день” статтю “Ювілей поета-селянина”. Мудрий Володимир Галактіонович добре розумів історичну силу й нездоланність українського національно-визвольного руху під покровом Тараса Шевченка, як і важливість осягнення ним Шевченкової мови в багаторічній духовній присутності в Україні. Про це хвилююче свідчить цікавий і характерний запис у щоденнику відомого громадського діяча і публіциста Євгена Чикаленка в березні 1912 року. Якось він стрівся з Володимиром Короленком у залізничному вагоні й той говорив йому: “От тепер я зрозумів, що український національний рух – це не штучне явище, не фантазія купки української інтелігенції, а глибоко народний органічний рух, який, певне має будучність. От чому яй почав студіювати українську мову, бо яна Україні, мабуть, назавжди оселився”3. Проте українська мова не стала йому рідною, тому й зізнався чесно Володимир Короленко в листі до Максима Горького 10 червня 1913 року: “По-украински не говорил никогда и никогда по-украински не думал. Пробовал здесь, просто даже из любопытства, и вижу, что ничего не выходит. Не хочу поэтому и заигрывать с украинской литературой, делая вид, что могу писать по-украински”. Сергій Єфремов: “Короленко убрав у себе кращі сторони української народної стихії…” У царині російської журналістики й літератури Володимир Короленко з’явився наприкінці 1870-х років, а перші книги побачили світ у 1886 році, коли він мешкав у Нижньому Новгороді. Десять літ творчої праці в цьому місті (1885–1895) стали надзвичайно плідними. З 1895 року Короленко жив у Петербурзі, де редагував журнал “Русское богатство”, в якому й було опубліковано головний твір письменника – “Історія мого сучасника”. У 1900 році академік Володимир Короленко переїхав у Полтаву, де й жив до кінця свого життя. Так! На початку того року його було обрано Почесним академіком Академії наук Росії разом з Львом Толстим і Антоном Чеховим. Від престижного звання Короленко відмовився 1902 року у зв’язку з протестом проти анулювання Миколою ІІ обрання Почесним академіком Максима Горького. Блискучий приклад всеросійського визнання великого письменника і – Короленкового кришталевого благородства! Його визнали російським літературним генієм, а називали ще й “моральним генієм”. Особливо важливо нагадати слова Максима Горького: “Как неутомимый возбудитель этических чувств и правосознания В. Г. был активнее и ближе к жизни, чем Л. Н. Толстой”. Рішучі й безстрашні виступи письменника проти шовінізму й антисемітизму, єврейських погромів, зокрема, цикл статей “Справа Бейліса” (1913) ввійшли в історію засудження міжнаціональної ворожнечі. Недарма наприкінці минулого століття Єврейська Рада України присвоїла Короленку звання “Праведник України”. Письменник брав участь в організації захисту селян на судових процесах у Харкові й Полтаві в зв’язку з селянськими заворушеннями в Україні, виступав у пресі з вимогою судити не їх, а поліцейських чиновників, які організували масові розправи над селянською біднотою, зокрема, йшлося про начальника каральної експедиції у великих Сорочинцях статського радника Ф. В. Філонова. Про “похмуру драму, що розігралася в містечку Сорочинцях (прославлених колись веселими оповіданнями Гоголя)…”, Короленко розповів у нарисах “Сорочинська трагедія” (1907). За його словами, вони мали величезний резонанс у суспільстві: “чиновництво сполошилось, як мурашник, суспільство… і селянство підбадьорювались”. Корній Чуковський згадував, як письменник зізнався йому, що в період написання таких статей він страждав безсонницями: “Особливо сильно вони дошкуляли йому… коли викривав бузувіра Філонова, який катував українських селян”. Рівно через десять років опісля Михайла Грушевського ще один великий українець Сергій Єфремов особливу увагу звернув на саму сутність духовного вибору Володимира Короленка на користь російської літератури й геніально-стисло проаналізував його: “З Короленка був насамперед російський письменник… Таке він дуже часто проказує і не раз вертається до цієї новотвореної “батьківщини” на сторінках своїх творів, мов щитом укриваючись нею кожного разу, коли наверталася настирлива думка про таки національну приналежність. А вона, думка цяя, все верталась… Видко, питання не було вирішене до краю… І справді – серед численного гурту письменників, що постачила Україна російському письменству, важко одшукати більше з цього погляду виразну постать, аніж Короленко: перед ним чи не поступався тут навіть сам Гоголь, що ніяк не міг розібрати – яка у його душа… Зовсім несвідомо для себе, не культивуючи, не дбаючи про те, Короленко убрав у себе кращі української народної стихії сторони, зібрав мов у фокусі типові риси національної творчости й надзвичайно яскраво одбив їх у своїй особистій творчости”4 (виділено мною. – В. М.). За словами нашого знаного сучасника, літературознавця Михайла Наєнка, коли Володимир Короленко “брався за художнє перо, то воно в нього писало… українською кров’ю”. В цьому виразно виявився також і непроминальний могутній вплив творчості Тараса Шевченка, який уже ніде й ніколи не відпускав талановитого письменника з українською душею. Українська тема пронизує твори письменника “Ліс шумить”, “Сліпий музикант”, “У поганому товаристві”, “Судний день”5, “Без язика”, “Історія мого сучасника” та ін. Володимир Короленко був одним із небагатьох російських письменників, який із початку й до кінця своєї творчості вільно вживав у своїх творах лексеми “українець”, “українці”. У повісті “Сліпий музикант”, що побачила світ, коли Володимир Галактіонович був у віці Ісуса Христа, є дивовижний за геніальною простотою й глибокою українськістю текст: “…У украинской дудки нашлись союзники, так как она была у себя дома, среди родственной украинской природы. Прежде чем Иохим срезал ее своим ножом и выжег ей сердце раскалённым железом (Йдеться про дудку, вирізану з верболозу. – В. М.), она качалась здесь, над знакомою мальчику родной речкой, её ласкало украинское солнце, которое согревало и его, и тот же обдавал её украинский ветер, пока зоркий глаз украинца-дударя подметил её над размытою кручей”. Справді, так міг написати лише письменник, талант якого проріс в українському духовному ґрунті, душа якого належить Україні… Стосовно публіцистики, то Короленко справедливо вважав, що приділив Україні й українському національному рухові значну увагу. Він зізнавався, що “письменницька совість примушує його занурюватися з головою в публіцистику”. Переконливим і яскравим прикладом системного й пристрасного публіцистичного захисту письменником української мови є стаття “Котляревський і Мазепа” (1916), в якій йшлося про відкриття у 1903 році пам’ятника Івану Котляревському в Полтаві. На тому торжестві були присутні й українці зі Львова, який тоді входив до складу Австро-Угорської імперії. Так от, їм не посміли перечити у виголошенні привітань українською мовою, а “місцевим” українцям – зась. Адже цією мовою “говорив проклятий Мазепа”: “Выходило таким образом, что язык Котляревского и Шевченка, привлекший в русскую Украину зарубежных паломников, законен только в Австрии. На своей родине, у своей колыбели он запрещён”. Тоді як Полтава мала стати центром “торжества української мови”, все вилилося фактично в “злочинне торжество” її могильників… Володимир Короленко в’їдливо нагадував про те, що нібито через кілька років у Петербурзі було визнано незаконність полтавської заборони промов українською мовою, втім, очевидно, той сенатський документ перетворився в гоголівську “пропалу грамоту”: “И не оказалось никакого гоголевского запорожца, который бы сумел разыскать “пропавшую грамоту” и применить её к делу, чтобы незаконно высланный за рубеж язык Котляревского и Шевченка был вновь водворён по месту своего рождения и старого жительства…” (виділено мною. – В. М.). Вагомим свідченням вростання Володимира Короленка в український культурний ґрунт є його дружні стосунки з багатьма українськими письменниками, культурними та громадськими діячами. Михайло Коцюбинський називав його своїм улюбленим автором, а творчість визначав як “книгу життя”, в якій воно дивовижно вірно відображено великим художником. Володимир Короленко спілкувався з Іваном Карпенком-Карим, Панасом Мирним, Марком Кропивницьким, Гнатом Хоткевичем, Христиною Алчевською… Леся Українка вважала, що твори Короленка необхідно перекласти українською мовою…
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Po rewolucyjnych wydarzeniach 1917 roku Wołodymyr Hałaktionowycz wypowiedział się w kwestii narodowej w „Listach z Połtawy”: „Wniosek: trzeba uznać kultury narodowe, pełne ujawnienie cech narodowych. Odtąd nie wolno prześladować żadnego wyznania, żadnego języka, żadnego plemienia, żadnej świadomości narodowej”. Nie chodziło jednak o samodzielną, niezależną Ukrainę w rozumieniu Szewczenki: „…Przyszłość wielkiej Rosji przedstawia mi się jako swego rodzaju federacja na wzór amerykańskich stanów…” I jeszcze raz: „A rozsądna federacja to niewątpliwa przyszłość wolnej Rosji”. Włodzimierz Korolenko: „Jak zawsze otwarcie wyrażałem swój negatywny stosunek do bolszewizmu…” O bezpośrednim odbiorze przez Korolenkę gwałtownych rewolucyjnych wydarzeń 1917 roku w Piotrogrodzie świadczy jego zapis w dzienniku z 29 października: „W Piotrogrodzie bolszewicki bunt”. A 13 listopada dopisał: „Lenin i Trocki dążą do zaprowadzenia ustroju socjalistycznego za pomocą bagnetów i rewolucyjnych urzędników… W czasie walki leninowski lud dopuszczał się obrzydliwych, ponurych okrucieństw”. Na początku 1919 roku przewodniczącym Rady Komisarzy Ludowych Ukrainy został wysłannik Lenina, dawny znajomy pisarza, Chrystian Rakowski, który jeszcze wiosną 1918 roku uratował go przed bolszewickim rozstrzelaniem i stał się niezawodną tarczą w latach wojny domowej. Już 20 marca Korolenko pisał do niego: „…Z kim albo z czym wy walczycie? Czy wystarczy, by dany człowiek należał do burżuazji albo do chłopów-hodowców zboża, żeby uznać go za wroga ludu, postawionego poza prawem?... Przyglądając się temu, co się dzieje, nie widzę nigdzie tego, co mógłbym uznać za prawdziwe, słuszne, właściwe… Mówią, że mają nastąpić rozstrzeliwania. Strzeżcie się tego środka. Szubienice nie pomogły Romanowom, mimo 300-letnich korzeni”. W roku swojej śmierci Korolenko zostawił w dzienniku kilka zapisów-jęków, z którymi odszedł w zaświaty: „Czy można porównać tę statystykę (chodziło o liczbę egzekucji w okresie panowania Mikołaja II. – W. M.)… z milionami ofiar czerwonego terroru?!” (12 stycznia 1921 roku); „Ile kłamstwa! Lenin też już się poplątał…” (6 lutego); „Ale komunizm jest obłudny do szpiku kości” (25 maja); „…Komunizm narzucany siłą wywołuje głęboką wrogość i na Ukrainie, i nawet w Rosji” (28 sierpnia). Moim zdaniem wstrząsający dramatyczny dziennik Włodzimierza Korolenki, napisany w Połtawie w latach 1917–1921, nie ustępuje wybitnym „Przeklętym dniom” Iwana Bunina, stworzonym przede wszystkim na Ukrainie, w Odessie w 1919 roku, siłą historycznych, emocjonalnych świadectw o krwawej wojnie domowej i nienawiści do Włodzimierza Lenina i bolszewików. Jednocześnie Korolenko zadziwia swoim niezrównanym zaangażowaniem w wydarzenia historyczne, bezprecedensowym udziałem w ratowaniu ludzi przed rozstrzelaniem i pomocą pozbawionym wszystkiego i głodującym. Oczywiste jest, że dziennik Korolenki należy wydać w przekładzie na język ukraiński z obowiązkowymi komentarzami naukowymi. To pozwoli współczesnemu czytelnikowi przekonać się, że Włodzimierz Galaktionowicz był nie tylko wielkim pisarzem, rycerzem prawdy i sprawiedliwości, ale także myślicielem, który dostrzegł dla przyszłości okrutne powojenne lata na Ukrainie i w naszych czasach pomaga pozbyć się wszelkich iluzji co do obecnej Rosji. Mirosław Popowycz: „Korolenkę można nazwać dumą Ukrainy…” Aby czytelnik w pełni uświadomił sobie amplitudę sprzecznych, a nawet wzajemnie wykluczających się ocen postaci historycznej Wołodymyra Korolenki, przytoczę definicję znanego profesora Jewhena Onackiego z stworzonej przez niego „Ukraińskiej małej encyklopedii”6: „Korolenko Wołodymyr (1853–1921) – moskiewski pisarz pochodzenia ukraińskiego, należący do kategorii tych „gorliwych małorosjan”, którzy, żyjąc na Ukrainie, lekceważyli kulturę rodzimego narodu i poświęcali wszystkie swoje siły na wzbogacanie kultury okupanta”7. Na tak jednowymiarowo-kategoryczne podejście do ogromnej postaci Wołodymyra Korolenki można dziś odpowiedzieć wyłącznie ukraińskim skrzydlatym okrzykiem jego bohatera z opowiadania „Dzień sądu”, który pisarz przytacza w języku ukraińskim: „Cur tobi, pek tobi”. Bo już wspomniany wielki Ukrainiec, wybitny historyk Mychajło Hruszewski także zaliczał „gorliwych małorosjan”, encyklopedycznie napiętnowanych przez Jewhena Onackiego, do „narodowo obojętnej inteligencji, z urodzenia ukraińskiej, ale całkowicie oddanej służbie kulturze rosyjskiej…” Jednak znamy już naukowo uzasadnioną i tolerancyjnie-życzliwą odpowiedź uczonego Wołodymyra Korolenki oraz wyważoną ocenę jego twórczości, dokonaną przez mądrego Serhija Jefremowa… O bliskich związkach Korolenki z Ukrainą i jego zachwycie Szewczenką pisali radzieccy literaturoznawcy N. Krutikowa, H. Ihnatenko, P. Małyj, O. Mikson i inni. We współczesnej korolenkoznawstwie gruntownie i wszechstronnie bada się światopoglądową i obywatelską postawę, działalność na rzecz praw człowieka Wołodymyra Korolenki oraz jego wybitny wkład w myśl humanistyczną na Ukrainie, w rozwój kultury ukraińskiej, ujawnia się motywy ukrainoznawcze twórczości wielkiego pisarza. Nie zagłębiając się w ten obszerny temat, przypomnę o Korolenkowskich czytaniach w Połtawskim Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym imienia W. H. Korolenki oraz o monograficznej pracy jego badaczy8. Szczególnie zaznaczę również systematyczne prowadzenie, począwszy od końca ubiegłego wieku, Korolenkowskich czytań w Charkowskiej Państwowej Naukowej Bibliotece imienia W. H. Korolenki oraz owocne wydawanie naukowych zbiorów korolenkowskich. Znany ukraiński filozof, historyk kultury Mirosław Popowycz podkreślał, że „charakterystyka humanistycznych koncepcji w kulturze Ukrainy jest niemożliwa bez wspomnienia o Wołodymyrze Hałaktionowiczu Korolence” i uważał go za „duchowego ojca późniejszego bezgranicznie humanistycznego dysydenctwa, ruchu obrony praw człowieka”. W tym kontekście, według słów Mirosława Popowycza, można go „nazwać dumą Ukrainy”…9 Współcześni badacze z Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia W. H. Korolenki, doktor nauk filozoficznych, profesor Petro Krawczenko oraz kandydat nauk filozoficznych, docent Jarosław Błoha, interesująco rozważają Wołodymyra Korolenkę jako ideologa ukraińskiego nacjonalizmu kulturowego, nalegają, że jego spuścizna „i dziś powinna być źródłem jedności narodowej narodu ukraińskiego, który broni swojego prawa do niepodległości w starciu z zewnętrznymi i wewnętrznymi wrogami naszego państwa”10. Nawiasem mówiąc, jako historyk mogę stwierdzić, że publicystyczne prace Wołodymyra Korolenki oraz jego dziennik, pisane w Połtawie, są bardzo cennymi, pouczającymi i niedostatecznie wykorzystywanymi źródłami do historii Ukrainy. Wiele zapomnianych mądrych spostrzeżeń i maksym wybitnego pisarza zasługuje dziś na uważną uwagę, który m.in. zauważył, że „rosyjska dusza jakaś bezszkieletowa”. A także niewybrednym dzisiejszym władcom przydałaby się historyczna przestroga wprost charakterystycznego Korolenki o zgubnej niemoralności polityki partyjnej i, zwłaszcza, „najgorszej z polityk, polityki rządowej”. W chaosie rosyjskiej zawieruchy, pierwszej wojny światowej, rewolucyjnej zamieszki Wołodymyr Korolenko wyrastał na Ukrainie jako wybitny syn narodu ukraińskiego, wielki humanista w skali planetarnej, obrońca ludu, niezłomny obrońca pokrzywdzonych i poniżonych, dzielny bojownik przeciw reżimom totalitarnym, bezinteresowny rycerz sumienia na skalę światową, sprawiedliwości i obywatelskiej odwagi… Zamiast posłowia Większą połowę życia Wołodymyr Korolenko spędził na Ukrainie – od urodzenia do wyjazdu do Petersburga w 1871 roku, czyli pierwsze 18 lat, a w 1900 roku osiadł w Połtawie, gdzie zmarł w grudniu 1921 roku i gdzie też został pochowany. Zatem prawie 40 lat ukraińskiego życia za czasów caratu i władzy radzieckiej. Na Ukrainie pamięć o Wołodymyrze Korolence jest utrwalona w muzeach jego imienia w Połtawie (od 1928 roku), w Równem (od 1940 roku), w Żytomierzu (od 1973 roku), a na jego cześć nazwano ulice w miastach Browary, Dniepr I. Riepin. Portret W. Korolenki. 1912 …Żytomierz, Kijów, Lwów, Połtawa, Charków, Czerkasy i in., a w Żytomierzu i Równem – place, wzniesiono pomniki w Żytomierzu oraz nagrobek na grobie w Połtawie, odsłonięto płaskorzeźbę na ścianie dawnego gimnazjum w Równem (obecnie Obwodowe Muzeum Krajoznawcze), tablice pamiątkowe w Żytomierzu, Połtawie i Charkowie. Imię Wołodymyra Korolenki noszą Połtawski Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny (od 1949 roku), biblioteki w Zaporożu, Mariupolu, Równem, Charkowie, Czernihowie, szkoły w Żytomierzu i Połtawie (Dom Ludowy im. Wołodymyra Korolenki)… Te podstawy ludzkiej pamięci zostały położone jeszcze w czasach sowieckich, ale mocno się utrzymują, a więcej – umacniają się w niepodległej Ukrainie. W 1990 roku Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy ustanowił nagrodę literacką im. Wołodymyra Korolenki za najlepsze dzieło napisane przez ukraińskich literatów rosyjskojęzycznych. Co ciekawe, w Połtawie przed Dniem Miasta wręczana jest coroczna nagroda miejska jego imienia, laureatami której w różnych kategoriach zostają nie tylko znane osoby, lecz także uczniowie i studenci. W 2003 roku Narodowy Bank Ukrainy wypuścił w serii „Wybitne osobistości Ukrainy” pamiątkową monetę „Wołodymyr Korolenko”, wydano także znaczek pocztowy z jego portretem… Czy czujecie ogólnoukraiński rozmach i skalę hołdu oraz wdzięcznej pamięci? Oczywiście przede wszystkim chodzi o istotne zasługi Korolenki właśnie wobec Ukrainy. Tymczasem współczesne ukraińskie encyklopedie nazywają go przeważnie „rosyjskim pisarzem, prozaikiem i publicystą” albo faktycznie pozbawionym narodowości „pisarzem”. W Wikipedii – „rosyjski pisarz polsko-ukraińskiego pochodzenia”. Uwaga! W nagłówkach ukraińskiego formatu encyklopedycznego występuje wypychanie rosyjskojęzycznej ipostasi Wołodymyra Korolenki oraz faktyczne odsunięcie od jego ukraińskości, co wymaga naukowej korekty i uszczegółowienia. Odpowiednie ustalenia zostały odzwierciedlone w tym artykule. Na przykład wspomniani już Petro Krawczenko i Jarosław Bloha identyfikują Wołodymyra Korolenkę jako jednego z naj- więcej znanych ukraińskich myślicieli, pisarzy i działaczy społecznych…”. Wydają mi się bardzo ważne rozważania doktora nauk filozoficznych, profesora Pawła Jamczuka, który zalicza Włodzimierza Korolenkę „do szczególnego typu rodzimych filozofów”, upatrującego w cywilizacyjnym fenomenie ukraińskości „alternatywę zarówno dla imperium, jak i dla rewolucji”. Moim zdaniem tak głębokie, wszechstronne rozważania w naszym przypadku istotnie zbliżają nas do poszukiwanej encyklopedycznej formuły zasług Włodzimierza Korolenki przed Ukrainą… Podpowiada też przemyślany tekst tablicy pamiątkowej, umieszczonej w Charkowie w 2003 roku i odnowionej w 2013 roku: „W tym domu, podczas wizyt w Charkowie, wielokrotnie przebywał wielki humanista, pisarz, publicysta, obrońca praw pokrzywdzonych, Sprawiedliwy Ukrainy Włodzimierz Galaktionowicz Korolenko”. Pamiętacie, jak u Szewczenki? Oto taki mąż sprawiedliwy Był na tym świecie. Współczesne postrzeganie wielkiego podwижnika ukraińskiej ziemi przez inteligentnych rodaków szczerze wyraził w poemacie „Połtawiec Korolenko. Księga o wojowniku” znany połtawski pisarz Mykoła Kostenko (1939–2016): Gdy duszę wątpliwością trapię I nie wiem, czym jest ratunek, – Znów do Korolenki przychodzę, Swój do swojego chodzi po swoje. Najważniejsze, by nie zapominać i podkreślać, że twórczość Włodzimierza Korolenki stanowi rosyjskojęzyczną odnogę ukraińskiej mentalności, duchowości, krwi. Zatem Włodzimierz Korolenko – ukraiński pisarz rosyjskojęzyczny… A dalej – wspomniane już wcześniej określenia, godne encyklopedii. Czy Szewczenko był obok Korolenki w jego sprawiedliwych czynach? W lipcu 1918 roku Włodzimierz Galaktionowicz powiedział podczas jego publicznego uczczenia z okazji 65-lecia w Połtawie: „Jakkolwiek ciemno przed nami, istnieje jednak coś niewątpliwego, niezmiennego, czemu warto służyć, nie pytając o szybki sukces. Tymi niezmiennymi latarniami są prawda, prawo, sprawiedliwość”. A mnie od razu przypomina się, że pięć lat wcześniej w artykule o Tarasie Szewczence w gazecie „Połtawskij Dień” Korolenko nazwał samego poetę „zapaloną latarnią, która oświetla ogromne przestrzenie” – pisarz utożsamiał Kobzarza z prawdą, prawością i sprawiedliwością. Oto i odpowiedź… 1. Korolenko W. G. Zbiór dzieł: w 5 t. T. 4. Leningrad, 1990. S. 268–270. 2. Hruszewski M. Dzieła: w 50 t. T. 2. Lwów: Świt, 2005. S. 430–431. 3. Czykałenko J. Dziennik: w 2 t. T. 1. Kijów: Tempora, 2004. S. 221. Jewhen Czykałenko nazywał Wołodymyra Korolenkę „słynnym moskiewskim pisarzem-humanistą”, „jednym z największych współczesnych rosyjskich pisarzy”. 4. Korolenko W. Twory: w 3 t. T. 1. Kijów: Państwowe Wydawnictwo Ukrainy, 1923. S. XXXVII. Jak wiadomo, w tym wydaniu zamieszczono utwory pisarza w ukraińskim przekładzie pod redakcją Serhija Jefremowa. 5. Do tego opowiadania, czytając które przypomina się Mykołę Gogola, pisarz wziął jako epigraf wiersze z poematu Szewczenki „Wiedźma”: „Ogień zgasł, a księżyc wschodzi, / W jarze pasie się wilkołak…”. Wiadomo, że na początku lat 90. XIX wieku Korolenko chciał sam przetłumaczyć ten utwór na język ukraiński. 6. Wydana w Buenos Aires w 8 tomach, 16 księgach w latach 1957–1967; wznowienie jest realizowane w Kijowie przez wydawnictwo „Pulsari” od 2016 roku. 7. Ukraińska Mała Encyklopedia. Księga VI. Litery Kom. – L. Buenos Aires, 1960. S. 729. 8. Zob.: Riewehuk W., Kocherha N. W. G. Korolenko. Działalność społeczna pisarza (1917–1921). Połtawa: Dywosvit, 2014. 9. Popowycz M. W. Zarys historii kultury Ukrainy. Kijów: ArtEk, 1998. S. 533. 10. Krawczenko P., Błokha J. W. G. Korolenko jako ideolog ukraińskiego nacjonalizmu kulturalnego // Filozoficzne Obrzeża. 2016. nr 36. S. 18.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ceramiczna Ukraina Wiry Tomaszewskiej

Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora Na wystawie zaprezentowano około czterdziestu prac artystki w gatunku ceramiki malarskiej, stworzonych głównie w ciągu ostatniej dekady. Część z tych prac nie była wcześniej eksponowana. Między innymi widzowie mają okazję obejrzeć jeden z najsłynniejszych cykli ceramiczki „Moja Ukraina – rodzinny kraj”, uzupełniony nowymi dziełami. Wiodącą tematyką tego cyklu są krajobrazy i postacie gór karpackich. Wira Tomaszewska urodziła się we wsi Neresnycia w rejonie tiacziwskim na Zakarpaciu. Wykształcenie artystyczne zdobyła w Użhorodzkiej Szkole Sztuki Stosowanej oraz Kijowskim Państwowym Instytucie Sztuki (obecnie Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy). Za swoich mentorów twórczych uważa Iwana Harapkę, Wasyla Swydę, Wilmosza-Józefa Bereca, Petkę Szandora, Ludmyłę Awerkijewą. Pracowała w zakładzie artystyczno-przemysłowym w Wynohradiwie, w Funduszu Sztuki Ukrainy, wykładała w Użhorodzkiej Szkole Sztuki Stosowanej. Jak zauważają historycy sztuki, ceramiczny świat Wiry Tomaszewskiej jest nasycony harmonijną doskonałością, zachwyca szczodrością i różnorodnością, radością i harmonią, wreszcie – pięknem. Artystka pracuje zarówno z gliną, jak i wielobarwnymi szkliwami. Unikalność idei, którą właściwie otwiera się historia jej twórczości, polega na nadaniu wyrobowi ceramicznemu formy kameralnej. Objętościowe detale, wyraziste w swojej lakoniczności, są przymocowywane do płótna, zazwyczaj jeden do drugiego. „Prace Wiry Tomaszewskiej wyróżniają się jasną dla zrozumienia widza, a jednocześnie wyrafinowaną obrazowością, gdzie w dziwny sposób łączą się dawne narodowe tradycje tworzenia obrazów, zakorzenione w ludowym prymitywizmie (wiejskim naiwizmie), wraz ze współczesnym językiem wysokiej kultury profesjonalnego artysty” – twierdzi badaczka jej twórczości Zoja Czehusowa. Artystka posiada niezwykły dar za- Dmytro KORSUŃ, krytyk sztuki Ludmyła żyje i tworzy w sławnym mieście Rzyszczów nad brzegiem Dniepru. Tam, gdzie stromo wznoszą się zielone zbocza wzgórz, istnieje prawdziwa historia, słowiańska starożytność i… malarstwo. To miasto, które zawsze chce się malować, przedstawiać, rozsławiać i nie bez powodu od dawna pokochali je artyści, wszak Rzyszczów związany jest z wieloma sławnymi nazwiskami ukraińskich twórców. Często dzieło malarskie przedstawia proste, nieheroiczne rzeczy i zjawiska; można było nie oczarowywać widzów magiczną siłą swoich ceramicznych dzieł. Według słów specjalistów, jej różnorodne gatunkowo panele sztalugowo-dekoracyjne – roślinno-ornamentalne, zoomorficzne, martwe natury, architektoniczno-krajobrazowe – wyróżniają się wyrafinowaną obrazowością, gdzie tradycje narodowe łączą się ze współczesną kulturą. Wira Tomaszewska układa swoje oryginalne panele niczym mozaikę lub kolaż w ramach opracowanej przez nią jeszcze w latach 80. ubiegłego wieku autorskiej techniki. Elementy reliefowe panelu o rozmiarach od 1 do 20 centymetrów, lepione z płata, gęsto zbiera, jak moduły, w jedną zazwyczaj kwadratową kompozycję, naklejając na twardą podstawę. Tworząc dekoracyjny panel, artystka wypełnia każdy wątek fascynującą opowieścią na tematy, które ją poruszają: żywioły przyrody, bajkowe miasta, góry i rzeki, ptaki i kwiaty lub po prostu dekoracyjne kompozycje kolorystyczne. Szczególne miejsce w twórczości artystki zajmują kompozycje o tematyce religijnej. „One zachwyciły – i podbiły! – ukraińską stolicę od razu – ceramiczne kompozycje (czy panele? czy obrazy?) użhorodzkiej (a teraz kijowskiej) artystki Wiry Tomaszewskiej: jesienne spadanie liści, wiosenne spadanie kwiatów, miasta z niezliczonych bajkowych domków, – pisał magazyn „Nauka i suspilstwo”. – Przy czym każdy listek, każdy kwiatek czy każdy domek był osobnym – i niepowtarzalnym, czyli unikalnym – miniaturowym arcydziełem z gliny i wielobarwnych szkliw! A jeszcze tutaj istniały ptaki, ryby, łodzie-żaglowce, maski karnawałowe…” Od 1975 roku artystka bierze udział w obwodowych, ogólnoukraińskich i zagranicznych wystawach zbiorowych. Jej pierwsza wystawa indywidualna została zaprezentowana w Użhorodzie w 1985 roku. Potem cała seria wystaw odbyła się w Kijowie, miastach Chorwacji i Niemiec. Oprócz tego artystka brała udział w międzynarodowym plenerze na Węgrzech. Stworzyła serię prac reliefowych w kompleksie sportowym piłki ręcznej w obwodzie kijowskim, dekoracyjne wazy we wnętrzu dworca w Czopie, rzeźbę ogrodowo-parkową w sanatorium „Kwiat Połoniny”. Dzieła Wiry Tomaszewskiej znajdują się w Narodowym Banku Ukrainy, Ambasadzie USA na Ukrainie, ambasadach Ukrainy w Belgii, Chinach, Wielkiej Brytanii, a także w kolekcjach prywatnych w USA, Niemczech, na Węgrzech, w Czechach, na Słowacji, w Chorwacji, we Włoszech i innych krajach. W 2016 roku w Bibliotece Gonczara Ukrainy w Kijowie ukazał się katalog „Wira Tomaszewska: Sztuka ceramiki: Książka-album”. Są w dziełach artystki miejsca romantyczne i przytulne („Krajobraz górski”). Są „Karnawały”. A jeszcze – szczodrze zaludnione wielobarwnymi rybami „Jezioro”, lub, na przykład, „Potok górski” – ciekawy i nieoczekiwany „wertykalny” dyptyk, gdzie rzeka (oczywiście pełna ryb!) dosłownie „spada” z wysokości, wśród zielonych drzew i kwitnących polan. Są ptaki („Ptaki w sadzie jabłoniowym”, „Krajobraz z żurawiami”). Są kwiaty („Krajobraz z czerwonymi kwiatami”, „Wiosenny ogród”). Jest nawet ogromne „Pole kwiatów” z dziewięciu oddzielnych kompozycji i niezliczonej liczby tytułowych bohaterów. I mitologiczne „Drzewo życia”, i „Pisanki góry Dawnyny”. A jeszcze – martwe natury, pełnoprawne i pełnowartościowe – świąteczne, wielkanocne („Martwa natura z pisankami”) lub po prostu o bogactwie i szczodrości końca lata, ze złocistymi jabłkami i gruszkami lub z czerwonymi kromkami arbuza. Dzisiaj ceramiczna przestrzeń pani Wiry – to nie tylko piękna, choć nieco bajkowa, kraina ptaków i kwiatów. To kraj, gdzie ludzie żyją i pracują: pasą bydło, spławiają górskimi rzekami drewno, zbierają grzyby („Pastwisko”, „Bokorasze”, „Sezon grzybowy w Karpatach”). Kraj, gdzie ludzie świętują („Anioł miasta na Boże Narodzenie”, „Boże Narodzenie w klasztorze”). Czyli – Ukraina. Wystawa Wiry Tomaszewskiej będzie czynna do 21 listopada. W publikacji wykorzystano materiały Muzeum Ukraińskiej Diaspory. W Muzeum Ukraińskiej Diaspory (Kijów) czynna jest wystawa członkini Narodowego Związku Artystów Ukrainy Wiry Tomaszewskiej „Panel ceramiczny”. Wiodącymi tematami jej twórczości są przyroda krainy karpackiej, ornamenty roślinne, architektura i urbanistyka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Święto kolorów Ludmyły Hanuszewycz

“Święto kolorów” – tak wygląda szczodre zjawisko prawdziwego malarstwa “po ukraińsku”. Właśnie tak nazywał naszą szkołę malarstwa akademik, wykładowca katedry malarstwa sztalugowego NAOMA Wasyl Zabashta, ulubieniec i mentor już dwóch pokoleń przyszłych fowistów, zwycięskich kolorystów i mistrzów pejzażu. zwracać na takie uwagę… Takie zwyczajne życie. A skądże czerpią artyści drogocenną esencję piękna? Oto przychodzi artysta, rozkłada swój sztalugę, prowadzi kilka kolorowych linii, i wtedy dzieje się prawdziwy cud! Duch, natura i talent Boży tworzą go. Pędzel mistrza, czy po prostu łopatka-szpachla tworzy swoje widzialne świadectwo o swojej epoce i wykazuje swoje wewnętrzne rozumienie piękna. A zapał w pracy u Ludmyły aż przekracza miarę, przed motywem jest po prostu szczęśliwa, pięknieje twarzą i duszą, i odnosi się wrażenie, że tańczy z radości, że może coś tworzyć, i wygląda to jak niekończący się radosny entuzjazm pierwszych sukcesów u młodego studenta… Przed Ludmyłą Hanuszewycz stanęło pytanie, jak zdobyć takie złote zjawisko malarstwa z pasywnego materiału, zwyczajnego nurtu codziennych zjawisk wokół. Kto umie uformować, a nawet duchowo transfigurować, zrobić to pewnie i pięknie, ten jest artystą, malarzem od Boga. Tylko umiejętność dostrzegania piękna czyni przeciętnego człowieka wzniosłym artystą. Artystka bierze do realizacji tylko duże formaty, aby tam z pełną siłą przejawiały się fakturalne pociągnięcia pędzla i moc połączenia kolorów, ich siła, aby nawet tak znaczący format stał się niecodziennym zjawiskiem na ścianie… Aby ten format stał się czynem. To rzeczywiście słuszne. Proces malowania – to pewne działanie, które określają ruch ręki, rytm, siła. Przeniesione na płótno, napisane w formacie obrazy nabierają nowych sensów, nowej skali znaczeniowej, godnej wystarczalności. Malarstwo Ludmyły można nazwać lapidarnym. To znaczy małomównym, jasno wyrażonym, władczym, działającym. Przedstawiane są tam trzy-cztery ulubione tematy Ludmyły: woda, łodzie, rzeczy na stoliku, jakieś znajome do bólu horyzonty. I – kwiaty, kwiaty, kwiaty, jak sama natura i dusza kobiety. Bukiety na stoliku obok: w dzbanach, w rękach i w polach, na tle rzeki, pola, nieba, ogrodu, domowego zacisza… Oto ono, takie wieczne kwitnienie ziemi. Być może dlatego, że “kwiaty pokrywają wszystko – nawet groby”, – jak powiedział bohater Remarque’a w powieści “Trzej towarzysze”. Ale skład charakteru, celowość i uczciwość wobec środków wyrazu wyprowadzają artystę na inną, wzniosłą płaszczyznę. To najbardziej pożądana płaszczyzna. Oto one – ogólna filozoficzność i znakowość dzieła malarskiego. Jako artystka pracuje dużo, natchnienie, trzymając w duszy wysoki ideał, pokonując nieuniknione błędy i analizując siebie. Ludmyła wnikliwie się przygląda, wznosi się coraz wyżej i wyżej, do klasycznych wzorców artystycznych. I te przeżyte lata artysty w sztuce – to przykład wytrwałości, która prowadzi do zwycięstw. Na jej obrazach emocje buzują, a kolorystycznie nasycone prace dowodzą, że jej malarski świat jest oryginalny, rozpoznawalny, ekspresyjnie potężny i jednocześnie (co za niespodzianka!) po dziewczęcemu wyrafinowany. To taka sztuka, gdzie twórczość jest napojona wewnętrznym światłem, z pięknem nie agresywnym, a głębokim, wycierpianym filozoficznym sensem i naturalnym bytem, życiem w kwitnieniu. Być może współczesnej światowej i ukraińskiej plastyce brakuje takiego pola emocjonalnego – prawdziwego, a nie udawanego i wymyślonego. Uczciwego i potężnego. W danym przypadku konkretnych obrazów Ludmyły – emocji jest pod dostatkiem. Zresztą w obrazach emocje są zastosowane w pełni, wystarczająco, elegancko i stosownie. Pstry dywan uczuć, przebieg pól emocjonalnych może stać się drogą do stworzenia całkowicie współczesnej, czysto profesjonalnej sztuki. Temat natury i związanego z naturą nastroju pozostaje wiodący w nowych ekspresyjnych dziełach mistrzyni. To, wydaje się, zwyczajny i tak płodny dla niej stan. Och, ta jej ekspresja! Jak u mojego ulubionego ekspresjonisty Emila Nolde, jak u mistrzów paryskiej sztuki. Choć, w sumie, słynny impresjonizm i ekspresjonizm są zbyt odległe w czasie powstania, a ponadto należą do innej, czysto zachodniej formacji w sztuce. A tutaj – “zielona Ukraina”, gdzie od dawna też istnieje swoja sztuka… Ludmyła – to śpiewaczka takiego wzmocnionego nastroju w obrazie, jak zawsze dynamicznego w zmianie planów przestrzennych i życiodajnego, krzepkiego w kolorach. To – ukraińska szkoła malarstwa z uroczystym zestawem najszlachetniejszych cech kolorytu, ideowej treściwości, piękna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Święto ukraińskiego baletu

– Pomysł przeprowadzenia takiego festiwalu zrodził się prawie dwa lata temu – wspomina dyrektor artystyczna festiwalu i zespołu baletowego Opery Narodowej Ukrainy, artystka ludowa Ukrainy Ołena Filipjewa. – Chcieliśmy nie tylko przeprowadzić zwykły konkurs czy zaprosić gwiazdy, ale stworzyć prawdziwe święto baletu. We Lwowie, Odessie, Charkowie i Dnieprze są wspaniali artyści, których dobrze znają w tych miastach, a naszym celem było, aby dowiedziała się o nich cała Ukraina. „Gildia ART” (kierownik Stanisław Kowalewski i jego zastępca Ołeh Tokar) wzięli na siebie wszystkie kwestie organizacyjne, a ja zajmowałam się twórczymi. W każdym zespole teatralnym, w tym także w naszym teatrze, odbyły się minigłosowania, kto będzie reprezentował teatr na tym forum, w których wzięli udział artyści. Wśród uczestników konkursu byli utalentowani aktorzy, którzy jeszcze nie otrzymali wysokich tytułów, ale już zdążyli dać się poznać. I obecnie trwa proces ich twórczego kształtowania się. Zazwyczaj istnieją pewne wymagania co do programu występów, na przykład trzeba zatańczyć repertuar klasyczny lub, przeciwnie, współczesny. Postanowiliśmy nie stawiać ludzi w pewnych ramach, aby każdy artysta przedstawił się właśnie w tych gatunkach, które są mu bliższe. Zdobywcą Grand Prix został czołowy solista naszego teatru Stanisław Olszanśkyj. Uważam, że już zasługuje na wysokie tytuły. To niezawodny człowiek, artysta, który w razie potrzeby zgodzi się tańczyć z każdą partnerką, w każdym spektaklu. Nawet jeśli na przygotowanie będzie mało czasu. Jest niezwykle techniczny. W znacznej mierze osiąga sukcesy dzięki swojemu nauczycielowi – Wiktorowi Jaremence, który jest jednym z najlepszych pedagogów Opery Narodowej. Potrafi zbudować każdy wizerunek, każdą technikę. Kolejna artystka naszego teatru – Anastasija Hurska, uznana za najlepszą solistkę sezonu teatralnego 2020–2021. To dynamiczna balerina, nasza przyszłość. Ma wspaniałą pedagożkę – Tetianę Bilecką. Nastia już próbowała swoich sił w partii Giselle. Myślę, że będzie dalej nabierać tempa, po prostu potrzeba czasu, aby jej talent w pełni się rozwinął. Na festiwalu wystąpiła wspaniała para z Charkowskiego Narodowego Teatru Opery i Baletu imienia Mykoły Łysenki – Kristina Kadaszewycz i Ołeksij Kniaźkow, których wyróżniono jako najlepszy duet baletowy. Ich wykonanie było bezbłędne, wyglądali jak jedność. A do tego dodajcie niepowtarzalną choreografię Heorhija Kowtuna! Najlepszym solistą sezonu teatralnego został Andrij Pysarew z Odeskiego Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu. Zatańczył niezwykle lekko. Andrij już ukształtował się jako artysta, ale wciąż ma wysoki potencjał, dobrą energię. Nagrodę „Szczególne wyróżnienie od Ołeny Filipjewej” otrzymali Andrij Hawryszkiw z naszego teatru (został on również najlepszym partnerem sezonu teatralnego) oraz Ołeksandr Omelczenko ze Lwowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu imienia Sołomii Kruszelnyćkiej. Każdy występ Andrija to promieniowanie światła, lekkość, profesjonalizm. Dotyczy to zarówno centralnej partii w „Weselu Figara”, jak i jego nowej roli Gamasza w „Don Kichocie” oraz wielu innych prac. A Ołeksandr to artysta wysoki, elegancki, z piękną postawą. Mógłby stać się ozdobą zespołu baletowego każdego teatru. Również wśród laureatów są Jaryna Kotys ze Lwowa (najlepsza partnerka sezonu teatralnego) oraz Inna Dorofiejewa z Charkowa (najlepsza pedagożka sezonu teatralnego). A nagrodę publiczności zdobyła charkowianka Kateryna Andrenko. Ogólnie rzecz biorąc – każdy z uczestników festiwalu to wyrazista osobowość. Oprócz tego na festiwal zaproszono gwiazdorskich gości. Kateryna Chaniukowa przyjechała z Londynu, wcześniej pracowała w naszym teatrze. Ukraińska publiczność dobrze ją pamięta. Kateryna z radością odpowiedziała na zaproszenie, aby wesprzeć ukraińskich tancerzy. Kolejną gwiazdą, która u nas tańczyła, była Łesia Szajtanowa. Obecnie pracuje w Wilnie, ale z wielką radością odpowiedziała na nasze zaproszenie. Widać było wzruszenie Łesi, kiedy ponownie wychodziła na główną scenę operową kraju. Z Niemiec przybyła para Keiyoto Yamamoto i Amilcar Moret Gonzalez, która pracuje u choreografa Jarosława Iwanenki, który rozpoczynał swoją twórczą drogę w naszym teatrze, a w tym roku wystawił na scenie Opery Narodowej Ukrainy balet „Dante”. Agnes Letestu – primabalerina Opery Paryskiej. We Francji przyznano jej tytuł Étoile (coś w rodzaju artystki ludowej na Ukrainie). Naszym widzom ciekawie było zobaczyć inną szkołę, inną plastykę. W dniu otwarcia festiwalu odbyła się premiera baletu „Szeroko zamknięte oczy” (reżyser Wiktor Iszczuk). Staramy się popularyzować twórczość naszych baletmistrzów. Musimy nie tylko zapraszać reżyserów z zagranicy, ale także kształcić własne kadry. Chciałabym podziękować Narodowej Operze Ukrainy, w szczególności dyrektorowi generalnemu Petrowi Czuprynie, za udostępnienie sceny na przeprowadzenie festiwalu. Podziękowania należą się również za wsparcie Ministerstwu Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy oraz, oczywiście, „Gildii ART”, która bezpośrednio zajmowała się organizacją festiwalu. Po raz pierwszy przeprowadziliśmy taki festiwal. Święto się udało, publiczność szczerze nas przyjmowała, pozostała zadowolona. W listopadzie odbędzie się u nas Międzynarodowy Festiwal „Serge Lifar”. Kolejną premierą będzie zapewne balet do muzyki George’a Balanchine’a „Klejnoty”, który składać się będzie z trzech aktów: „Szmaragdy”, „Rubiny” oraz „Diamenty”. Do wystawienia zapraszamy choreografów z Grand Opéra. Premiera najprawdopodobniej odbędzie się już na początku następnego sezonu teatralnego. Mój asystent Nobuhiro Terada zaprasza zagranicznych choreografów, pomaga szukać sponsorów. Obecnie prowadzi rozmowy ze znanym choreografem Nacho Duato. Póki co widziałam jego plastykę tylko w internecie, bardzo chciałabym popracować razem. W planach jest również wznowienie baletu „Córka źle strzeżona” do muzyki Petera Hertela. To balet z humorem, którego nam dzisiaj tak brakuje. Takie balety pomagają się zrelaksować, nastrajają pozytywnie. Oglądając je, widz po prostu „ożywa” w oczach. na scenie loftowy stolik, kanapa. To przytulne miejsce, gdzie można rozmawiać. Ekran – tło, na którym można ukazywać swoje fotofantazje. Wszystko to – wewnętrzny świat bohatera. A spotkanie z młodą osobą – szczęśliwy traf losu. I fotorejestracja, która stale odbywa się podczas akcji, to niby nasze porozumiewanie się z czymś nieziemskim. W doborze kostiumów wychodziliśmy z założenia, aby zachować czarno-białą gamę. Bohaterka ma kostium-transformer, który pomaga przeistoczyć się z jednego wizerunku w inny, wszak jest różna pod względem temperamentu. Główny bohater Pierre ma biznesowy, biurowy wygląd, który łatwo zmienia się na wygodny, swobodny ubiór. Celowe użycie w spektaklu retromuzyki podkreśla różnicę pokoleń. Jednocześnie wprowadzam też współczesne motywy, aby pokazać, że mimo wszystko między tymi pokoleniami istnieje więź. Plastyki szukaliśmy przede wszystkim w zachowaniu bohaterki. To jeden ze sposobów pokazania jej przejścia z jednego wizerunku w drugi. Bardzo starannie opracowywaliśmy sposób zachowania. Mimo tego, że spektakl nie przychodził łatwo, ciekawie nam się pracowało. Mamy nadzieję, że nieprzewidywalne, ostre zakręty naszej scenicznej historii zainteresują widza, a duchowe dążenia postaci znajdą oddźwięk i współczucie. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO W Kijowie odbył się Pierwszy międzynarodowy festiwal „Ballet UA”. Przez trzy dni na scenie Narodowej Opery Ukrainy występowali tancerze z siedmiu ukraińskich teatrów, a także goście z Niemiec, Francji, Wielkiej Brytanii i Litwy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Wszystko zaczęło się od uśmiechu

Pierwszym projektem Kijowskiego Akademickiego Teatru Młodego Widza na Lipkach w nowym sezonie teatralnym stał się spektakl „Ostre zakręty” według sztuki francuskiego dramaturga Erica Assousa. Sztuka ta swego czasu została napisana dla Alaina Delona, który grał w niej razem ze swoją córką. rozpoczęły się dopiero w czerwcu, więc mieliśmy trzy miesiące pracy. W spektaklu występują dwie postaci (zaangażowanych jest czterech aktorów, ponieważ są dwa składy), to ludzie w różnym wieku, różnych pokoleń. Podczas prób staliśmy się ludźmi o podobnych poglądach, powstał dobry zespół twórczy. Z jednej strony chciało się pobawić ostrymi zakrętami fabuły, a z drugiej – głębiej zbadać, co jest wewnątrz tej sztuki, ponieważ oprócz zewnętrznej fabuły istnieje jeszcze wewnętrzna – to, co dzieje się wewnątrz postaci, co ukrywają. Wizualne rozwiązanie spektaklu jest dość umowne, z minimalnym wykorzystaniem rekwizytów. To strefa fotograficzna, w przestrzeni której toczy się akcja. Główny bohater Pierre, artysta z powołania, którego marzenie się nie spełniło, został menedżerem finansowym. Kiedyś zdradził swoje marzenie, swoją miłość, a potem stało się to jego nawykiem. W wieku 50 lat bohater zaczął przewartościowywać swoje życie. Ważne było dla mnie pokazanie, że jego znajomość z młodą dziewczyną to nie jakaś przygoda seksualna, a właśnie poryw duszy. Kiedy ludzie zaczynają uświadamiać sobie starzenie się, to w jakiś sposób chcą znów poczuć młodość, jakby rozpocząć życie od nowa. Nieprzypadkowo w sztuce kilka razy brzmi fraza „powiew świeżego powietrza”. Czyli pragnienie ponownego odnalezienia sensu życia. Wydaje mi się, że potrzeba jasnych emocji i, być może, miłości – to nie tylko uczucie do kobiety, to miłość do życia. Właśnie ta miłość pomaga żyć jasno, nasycenie, pełnowartościowo. W finale bohater niby poczuł rozczarowanie, ale w rzeczywistości znajduje nowe wyjście dla swojej miłości, tylko już w inny sposób. Następuje przewartościowanie wartości w jego świadomości. Julia również ma bardzo dramatyczną historię samotności. Ona też odczuwa brak miłości... Bohatera starszego pokolenia w różnych składach grają zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Wilkow oraz Ihor Pisnyj. To aktorzy z dużym doświadczeniem. Pracując nad tym wizerunkiem, znajdowali paralele w swoim życiu – jaka jest żądza życia właśnie w takim wieku. Aktorki Dina Kuca oraz Kateryna Artemieniowa, wykonawczynie roli Julii, również z zainteresowaniem wnikały w istotę uczuć. Budowaliśmy 6 różnych wizerunków w jednej roli, przy tym staraliśmy się utrzymać jedną wewnętrzną linię samej bohaterki, która się przeobraża. Pracowałem z tymi aktorkami już nie w jednym spektaklu, dlatego wybierałem z zaufaniem i nie żałuję, jestem bardzo zadowolony z rezultatu. Już wspominałem, że na scenie wizualnie urządzono strefę fotograficzną. To miejsce, gdzie bohater może się zrealizować twórczo, fotografować, a obok – trenażer bieżnia. Dla mnie ważne było pokazanie, że on jeszcze nie pogodził się z okolicznościami, kontynuuje walkę o życie, to jego ratunek, to bodziec, by „nie stawiać na sobie krzyżyka”. Połączenie różnych lokalizacji w jednej zostało założone celowo. Na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wielką literacką przyszłością”. Także “w utworach przekazano głębokie uniwersalne idee w przekroju filozoficznych pytań życia i śmierci, godności, odwagi, zbawczej siły miłości, gdzie zaakcentowano uwagę na wiecznych ogólnoludzkich wartościach” (Ołena Dutka). Ten gatunek jest wart aktywnego rozwoju w Ukrainie oraz rozpowszechniania poza jej granicami, ponieważ, według Marii Wajno, “małe formy epickie: nowele, obrazki, szkice, opowiadania – to możliwość zaakcentowania drobiazgu, który okazuje się wcale nie drobiazgiem w życiu, a przeciwnie – tak potrzebnym dla zrozumienia!..”. Atmosfera wydarzenia była szczególna, pełna miłości do Słowa. Uczestnicy i obecni z zachwytem dzielili się wrażeniami. Po części uroczystej obecni pozostali na nieformalne rozmowy. Dobry uczynek został dokonany.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Gościna w „twórczej chacie”

Chrystyna KUSZNIRIUK, studentka. Gościnny Iwano-Frankiwsk zebrał w „twórczej chacie” utalentowanych zwycięzców konkursu krótkiej prozy z wielu zakątków Ukrainy: Doniecczyzny, Ługańszczyzny, Sum, Połtawy, Kijowszczyzny, Charkowa, Odessy, Rówieńszczyzny, Lwowa, Tarnopolszczyzny, Żytomierza, Przykarpacka, a także Ukraińców z Hiszpanii i Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Uroczyste wręczenie nagród odbyło się 31 października. Wyróżniono 10 laureatów, 15 dyplomantów, trzech autorów – specjalnym wyróżnieniem jury, dziewięciu otrzymało list pochwalny uczestnika konkursu. Laureatami zostali: Waszczuk Taras – za szkic „Tlen naszych iluzji”, Weres Mychajło – za nowelę „Ilko”, Hruszkowska Lubow – za nowelę „Babine modlitwy”, Dyczkowska Hałyna – za nowelę „Wiele wiedzy”, Kyryczenko Andrij – za nowelę „Czerwiec”, Kozyneć Ołeksandr – za obrazek „Kukurydza się ugotowała”, Kondur Wołodymyr – za nowelę „Memento mori!”, Lycur-Szadej Hałyna – za obrazek „Jak za pazuchą u Boga”, Semeniak Wałentyna – za nowelę „Sąd Boży”, Skułowata Ołena – za nowelę „Spotkanie w metrze”. Dyplomantami zostali: Bureha Oksana – za szkic „Będę kochać cię wiecznie”, Henyk Łesia – za opowiadanie „Ostatnia szansa”, Hrebeniuk Wiktor – za współczesną prawdziwą historię „Prawdziwe przysłowie”, Hromiak Iryna – za nowelę „Do szczęścia”, Zozula Dmytro – za nowelę „Deszcz”, Kałasznikow Ołeh – za nowelę „Na zero”, Kłymowśkych Ołena – za szkic „Wiedźma”, Koryzma Hałyna – za obrazek „Mgła i ojcowski las”, Łotocka Ałła – za obrazek „Rowerzysta”, Melnyk Hałyna – za nowelę „Wrodzona wada”, Rohiw Wasyl – za szkic „Schowani za słońcem”, Sadowśka Hałyna – za szkic „Kateryna”, Tkaczenko Switłana – za obrazek „Wierność”, Jasna Ludmyła – za nowelę „Sen w strzemię”, Jacenko Hałyna – za szkic „Mamo…”. Dyplomy specjalnego wyróżnienia poszczególnych członków jury otrzymali: Mychajłyszyn Ihor – za nowelę „Cyk-cyk…”, Litasz Nastusia – za obrazek „Dziadek umarł”, Mojsijaka Ałła – za poezję w prozie „Orzechy”. Również list pochwalny za udział w konkursie i ciekawą pracę twórczą otrzymali: Bortnikowa Olha – za nowelę „Serce w darze”, Bondarenko Kateryna – za opowiadanie „Szczęście zawsze obok”, Bryheda Wałentyna (Rybaczenko) – za szkic „Sprzedawcy możliwości”, Wrotna Julija – za szkic „Ratować”, Kalinina Olha – za nowelę „Pragnienie”, Pudlak (Czernomyrhyn) Marjana – za opowiadanie „Kocham cię w milczeniu”, Tokarśka Anastasija – za opowiadanie „Wyjście”, Turczyn Wałentyna – za nowelę „Samosioły”, Szewczuk Maksym – za opowiadanie „Posłuchaj, Dżaja”. Odbył się Pierwszy Ogólnoukraiński konkurs literacki krótkich form prozatorskich imienia Wasyla Stefanyka. Połączył on Słowem Wschód i Zachód Ukrainy. Konkurs odbył się pod egidą Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Organizacji Społecznej „Impresja”, Towarzystwa Pisarzy i Dziennikarzy imienia Iwana Franki. Organizatorzy są bardzo wdzięczni merowi miasta Rusłanowi Marcinkiwowi oraz jego zastępczyni Wiktorii Drotianko za wsparcie finansowe w wydaniu almanachu i przeprowadzeniu wydarzenia. Członkowie jury: pisarz Mychajło Sydorżewśkyj – przewodniczący jury; nowelista Wasyl Trubaj; naukowczyni, badaczka nowelistyki Marta Chorob; naukowiec, krytyk literacki Jewhen Baran; pisarka-nowelistka Marija Wajno; filozofka, tłumaczka Ołena Dutka oraz naukowczyni z zakresu komunikacji społecznej Hałyna Prystaj. Wszystkie utwory zwycięzców zostały zebrane pod jedną okładką almanachu „Impresja 2021”. Konkurs jest naprawdę wyjątkowy. Nie ograniczał wieku 16+, ale wymagał ograniczenia objętości – do trzech tysięcy znaków bez spacji. Czyli trzeba było małymi środkami słownymi powiedzieć wiele, aby „w kropli wody zobaczyć cały świat”. Przewodniczący jury Mychajło Sydorżewśkyj we wstępie do almanachu napisał, że „ciekawie było czytać te krótkie teksty”, oczywiście „nie wszystkie z nich są wartościowe”, bo „niektórzy przywiązują zbyt dużą wagę do kwiecistej ornamentalności, co komplikuje tekst” i wtedy „myśl ślizga się po powierzchni”, „ktoś nawleka puste dialogi – bez sensu znaczeniowego wypełnienia”. „Ta droga do świątyni nie prowadzi. Tylko wewnętrzne napięcie i tęga intryga, a także obszerne, wyraziste obrazy, tylko, jeśli chcecie, drive, który przebija się przez, wydawałoby się, zwykłe i znane słowa („ogień w odzieży słowa”) – oto kierunek, w którym trzeba się poruszać, aby osiągnąć szczyty” – jest przekonany Sydorżewśkyj. Tematyka utworów jest różnorodna, ale we wszystkich (według słów Marty Chorob) daje się zauważyć znajomość krótkiej prozy Wasyla Stefanyka. Poruszono tu problemy życia i śmierci, echa wojny, kobiecy niedolę, samotną starość i inne. Odczuwalne jest również artystyczne nowelistyczne myślenie autorów w pisaniu nawet „o strasznym-skomplikowanym – prosto i mocno”. A Wasyl Trubaj wierzy, że „wśród autorów ukrywa się ktoś z przyszłych wielkich pisarzy”. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 2 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 66

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 28 UAH 14 kop. na pół roku 152 UAH 84 kop.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 79 hrywien 42 kopiejki.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 11 miesięcy 276 hrywien 54 kopiejki.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn