Wielka ukraińska rodzina osierociała. Odszedł do wieczności wysoce szlachetny Kamieniarz kultury narodowej Mychajło Słaboszpycki. Ukraina straciła swojego wielkiego Syna. Głęboko organiczny i zgodny z naturą w stosunku do swojego Rodu i Narodu, był wśród tych niewielu współczesnych Oświecicieli, którzy wysokim, pełnym uczuć Słowem tworzyli Naród, budując światopoglądowe drogowskazy dla przyszłych pokoleń, skłaniając żyjących Ukraińców do podążania tylko jedną drogą – drogą nieśmiertelnego Tarasa, gdzie rodzi się Honor i Sława Ukrainy. Pamiętajmy o tym sławnym Człowieku, uświęconym szacunkiem i gorącą miłością Narodu Ukraińskiego. Heorhij Filipczuk Ukraina żegna się z Mychajłą Słaboszpyckim (str. 7–9) WALENTYNA SEMENIAK INESA ATAMANCZUK 10-11 WASYL HERASYM’JUK EDUARD OWCHARENKO 14-15
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZYK, akademik Naród, który pragnie wolności i suwerenności, musi posiadać własną przestrzeń duchową, w której mieszczą się imiona i dokonania wielkich rodaków, zdolnych przez lata i wieki swoimi ideami, życiową postawą budzić ludzkiego ducha. Torowanie historycznych dróg własnego bytu przez tych, którzy zapomnieli, zlekceważyli ideowy narodowy potencjał państwowych, duchowych, intelektualnych przewodników, kończy się nieszczęściem. Taka droga była przygotowana także dla Ukrainy, która wywalczała przez stulecia naturalne prawo do wolności. W warunkach odrodzonej państwowości coraz bardziej odczuwalne staje się zapotrzebowanie na ideały wybitnych osobistości ukraińskości, na powrót ich do współczesnego życia narodotwórczego. Ukraińcy ponieśli bezcenne straty ludzkiego kapitału narodowego, kiedy najlepsi synowie i córki byli niszczeni, zniesławiani, odłączani od rodzinnej ziemi przez kolonizatorów, zatrzymując cywilizacyjny postęp i pasjonarne dążenia narodu. Takie myśli opanowują człowieka, kiedy poznaje się życiodajną drogę Iwana Ohijenki. Niemożliwe jest ogarnięcie warstwy idei, charakterystyki działań tego Człowieka, aby należycie ocenić go jako uczonego, pedagoga, pisarza, teologa, działacza państwowego, politycznego i kościelnego, językoznawcę, utalentowanego tłumacza Pisma Świętego. Jednak ważne jest dotarcie do zrozumienia ohijenkowskich światopoglądów i ideałów, które w najtrudniejszych czasach służyły jako etyczne normy postępowania dla obywatelskiego i patriotycznego czynu ukraińskości. Poglądy tej niezłomnej Osobistości na kluczowe fundamenty bytu ukraińskości (państwo, cerkiew, kultura, język, pamięć narodowa) pomagają współczesnym znajdować Drogę do prawdy. Olga NYŻNYK W Kijowie w Muzeum wybitnych działaczy ukraińskiej kultury odbyła się konferencja naukowo-praktyczna „Iwan Franko w XXI w.: wyzwania i perspektywy”. Uczestnicy konferencji rozważyli i omówili rolę i znaczenie Iwana Franki we współczesnym społeczeństwie ukraińskim w czterech kierunkach: „Studiowanie twórczości Iwana Franki w szkole” (moderator sekcji – Lubomyra Mandzij, zastępczyni ministra edukacji i nauki Ukrainy), „Popularyzacja naukowego i artystycznego dziedzictwa Iwana Franki we współczesnym świecie” (moderator sekcji – Ihor Hryniw, politolog, deputowany ludowy Ukrainy 5 kadencji); „Iwan Franko i współczesność: dyskurs kulturologiczny” (moderator sekcji – Łarysa Mudrak, przewodnicząca Rady Nadzorczej Ukraińskiego Funduszu Kultury), „Podejścia do poznania fenomenu Iwana Franki” (moderator sekcji – Jarosław Harasym, doktor nauk filologicznych, profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki). Uczestnicy konferencji odnotowali ważność promowania idei Iwana Franki oraz konieczność uwolnienia się wreszcie od narzuconych przez radziecką propagandę stereotypowych obrazów-klisz wiecznego rewolucjonisty, socjalisty i ateisty. Omawiane tematy były naświetlane w różnych czasach przez naśladowców idei Ohijenki-Ilariona, w szczególności przez mojego ziomka z Bukowiny, metropolitę prawosławnych Ukraińców Kanady Wasyla (Fedaka), prezydentkę związku „Tryzub” Hannę Fihus-Rałko, dziekana wydziału teologicznego Uniwersytetu Manitoby Stepana Jarmusia i, szczególnie, profesora Mykołę Tymoszyka, członka Zarządu Centralnego „Proświty”. Dzięki jego obsesji, natchnieniu, talentowi udało się poznać unikalne archiwa-biografie zakazanego Iwana Ohijenki, odrodzone (od 1997 r.) w 20 tomach. Od pierwszej książki – „Golgota Iwana Ohijenki” i do jubileuszowej – „Kagańce ziemi ukraińskiej” są one przesiąknięte wartościowymi źródłami idei narodowej. Tematy Szewczenki, Chmielnickiego, Mazepy, historii państwa kijowskiego, ukraińskiej Cerkwi, kultury narodowej, ojczystego języka literackiego, ukraińskiego drukarstwa i mnichów, narodowo-wyzwoleńczych zmagań narodu ukraińskiego określiły życiowe credo wybitnego Oświeciciela. Dzisiaj ten, kto był nie do przyjęcia dla wrogiego nam rosyjskiego bolszewizmu, powoli, ale pewnie opanowuje uczucia i światopoglądowe orientacje Ukraińców, postrzegających go jako państwowego, politycznego i duchowego przewodnika Narodu. Jego światopogląd, naukowo-teoretyczne opracowania w dziedzinach politologii, historii, filozofii, teologii, języka, literatury, pedagogiki, a także działalność państwowotwórcza zawsze były niebezpieczne dla ciemiężycieli narodu ukraińskiego. Należał do „przedniego” szeregu prawdziwych budzicieli ducha narodowego. W encyklopedycznych wydaniach ZSRR albo nie wspominano I. Ohijenki, albo podawano jedynie negatywne informacje. Dla imperialnych reżimów politycznych i ich gorliwych sług był uważany za „wroga narodu” i „zdrajcę”, „warszawskiego odszczepieńca”, ponieważ był bezkompromisowym bojownikiem przeciwko rusyfikacji Ukrainy, broniąc jej Samodzielności. W poemacie „Na Golgocie” napisze: Nie ma rodzimej u nas szkoły, Swojej cerkwi u nas nie ma, Nie ma i nie będzie ich nigdy, Bo u nas moskiewskie więzienie! „Rusyfikacja Ukrainy – pisał Iwan Ohijenko – zaczęła się bardzo dawno. Jeszcze nawet sam „najcichszy” car Aleksy Michajłowicz w swoim manifeście o zgodzie z B. Chmielnickim już nakazywał Ukraińcom: „rozdzielenie z Polakami stwórzcie zarówno wiarą, jak i obyczajem; chochoły, które macie na głowach, ostrzyżcie”… I zaczęła się rusyfikacja od tych oto chochołów, a skończyła na duszy… Powstanie Mazepy przestraszyło Piotra i odważył się on „Małą Rosję do rąk przybrać”. Poniósł on na Ukrainę srogą rusyfikację i w tym zamiarze nie zatrzymywał się przez całe swoje życie…”. Tak jak nie zatrzymywały się wszystkie bez wyjątku reżimy Moskali. Właśnie w takich ocenach i związkach przyczynowo-skutkowych mieściła się jego życiotwórcza filozofia, uświadamiając, że dopóki „Moskwa gnębi nam ciało i duszę” nic nie będzie pracować na korzyść Ukrainy. Ideał I. Ohijenki – realizacja Ukraińskiej Idei Państwowej, samodzielny rozwój narodu, który jest obdarzony silnym instynktem państwowym. Uświadamiał, że poza nią niemożliwa jest należyta ochrona i rozwój języka ukraińskiego, kultury narodowej, odrodzenie starodawnej Cerkwi Włodzimierzowej. Obecnie te znaczące orientacje wartościowe wychowania ukraińskiego Narodu jedynie zyskują na aktualności. Od treści, sensów, idei, światopoglądu, włożonych w politykę państwową, pracę kulturalno-oświatową, przestrzeń duchową – będzie zależeć sukces narodotwórczości. Bo historyczną tradycję wartościową, pisał R. Młynowecki w pracy „Historia narodu ukraińskiego”, „należy kultywować, podkreślając i wybierając z przeszłości to, co godne naśladowania”. Poznając ideały naszych przewodników, musimy wybierać tych, którzy są zgodni z ukraińską ideą słowami i czynami.
Podczas dyskusji w Komitecie im. Ohijenki w Żytomierzu, nakreślonych znaczącą wartością wybitnego Budziciela ukraińskiego Ducha w kwestiach Państwowości, Języka, Cerkwi – zadawałem sobie pytanie, kiedy wreszcie Ukraina, jej nauka, oświata, kultura należycie docenią tę unikalną Osobowość. Przecież przez całe życie był on zagrożeniem dla kolonialnego, totalitarnego systemu, walczył o samodzielne Państwo. Warto przypomnieć te znaczące idee, zawarte w korespondencji dwóch wielkich Duchownych Narodu – Andreja Szeptyckiego i Iwana Ohijenki. „Mam jedną poważną przeszkodę przy odnowieniu starodawnej Ukraińskiej Cerkwi – pisał do Metropolity A. Szeptyckiego I. Ohijenko. Nasza ukraińska inteligencja jest rozagitowana przez nieuczciwe jednostki, nie rozumie tego, na czym przede wszystkim musi polegać odnowienie starej Ukraińskiej Cerkwi, czy poprawniej – derusyfikacja jej, – ona ślepo widzi to tylko w nabożeństwach w żywym języku ukraińskim, zupełnie nie interesując się odnowieniem samego ducha dawnej Ukraińskiej Cerkwi. Nie rozumie ona, że można odprawiać Msze Święte po ukraińsku, a Cerkiew pozostanie mimo wszystko moskiewską pod względem ducha, tradycji, ideologii. To znaczy, podmienia się wewnętrznego życiodajnego ducha zewnętrzną martwą formą, jak to było z katem Ukrainy Postyszewem, który nosił ukraińską wyszywaną koszulę”. Później A. Szeptycki zwróci się do I. Ohijenki: „Bardzo mądrze i trafnie Wasza Ekscelencjo nazwali tekst naszych ksiąg cerkiewnych. W tej sprawie, jak i we wszystkich sprawach, które odnoszą się do języka ukraińskiego, – Wasza Ekscelencjo jest dla nas najwyższym autorytetem”. Minęło 80 lat, a wyrażone w myślach, słowach i uczuciach zachowuje swoją znaczenie dla czasów obecnych. I. Ohijenko jest dla nas fundatorem prawdziwej ukrainizacji edukacji narodowej na wszystkich poziomach, przede wszystkim uniwersyteckiej, ideologiem polityki ukrainoznawstwa i wielkim kaznodzieją Jedności naszego Państwa. Warto przypomnieć, że on, ówczesny minister Ukraińskiej Republiki Ludowej, zainicjował wielkie święto – Dzień Jedności Ukrainy, stając się jego głównym organizatorem. W archiwach Centralnego Państwowego Archiwum Wyższych Organów Władzy i Zarządzania Ukrainy przechowywany jest jego list do Rady Ministrów URL: „Niestety, do tej pory nie zaznaczono w kalendarzu dni świąt narodowych Ukrainy i do tej pory nasi obywatele korzystają z przedrewolucyjnego rosyjskiego kalendarza. A tymczasem zbliża się dzień wielkiego święta narodowego, święta ogłoszenia samodzielności Ukrainy…”. W styczniu 2022 roku społeczność ukraińska będzie obchodzić 140. rocznicę urodzin Iwana Ohijenki – Oświeciciela cnót ukraińskiego Ducha, którego jasne myśli, idee i czyny służby Ukrainie powinny znajdować się w narodowym Panteonie Sławy.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
zauważyli Iwana Frankę jako najbardziej zintegrowaną postać pośród całego panteonu ukraińskich działaczy kulturalnych – fundatorów ukraińskiej państwowości. W słowie powitalnym rektor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Wołodymyr Buhrow zauważył, że książką podręczną każdego Ukraińca powinna stać się praca Iwana Franki „Czym jest postęp?”, która uczy nas pracować i rozwijać się. A znany strateg polityczny Ihor Hryniw podkreślił, że „naród ukraiński dobrze nauczył się heroicznie walczyć i umierać za wolność, i musi nauczyć się dobrze żyć. I tutaj najlepszym przewodnikiem jest Iwan Franko”. Rolę Iwana Franki w kształtowaniu tożsamości narodowej nakreślił kierownik działu filozofii kultury, etyki i estetyki Instytutu Filozofii NAN Ukrainy Jewhen Bystrycki. „W warunkach reformowania ukraińskiej szkoły ważne są nowe podejścia w studiowaniu postaci literackich, kulturalnych i historycznych po to, aby Franko stał się dostępny i interesujący dla nauczycieli. Wtedy będą oni mogli lepiej przekazać ważne i niezbędne postulaty Kamieniara dla rozwoju krytycznego myślenia oraz kształtowania tożsamości narodowej swoim uczniom” – podsumowała dyskusję na panelu edukacyjnym wiceminister edukacji i nauki Ukrainy Lubomyra Mandzij. „Podobne konferencje są bardzo aktualne, bo musimy wiedzieć, które postacie są najważniejsze dla rozwoju ukraińskiego społeczeństwa, jak prawidłowo rozpowszechniać ich idee. I dzisiaj upewniłam się, że program UKF „Znaczące postacie ukraińskiej kultury” musi pozostać, i dla Franki jest tam z pewnością miejsce” – podzieliła się wrażeniami z konferencji przewodnicząca rady nadzorczej Ukraińskiego Funduszu Kultury Łarysa Mudrak. W swoim referacie deputowany ludowy Ukrainy Mychajło Cymbaluk zaakcentował uwagę na osobowości Iwana Franki jako działacza politycznego i społecznego, który położył fundamenty jedności ukraińskiego narodu, podstawy kształtowania narodu politycznego. Moderator dyskusji panelowej sekcji naukowej Jarosław Harasym zwrócił uwagę na stereometryczne studiowanie dorobku literacko-naukowego Iwana Franki oraz wszechstronne naświetlenie jego biografii w kontekście epoki. „Wielostronność, złożoność i niejednowymiarowość postaci Iwana Franki wymagają od badaczy odpowiednich strategii metodologicznych dla głębokiego przemyślenia tego fenomenu zarówno w perspektywie historycznej, jak i na etapie rozwijania procesów państwowotwórczych teraźniejszości” – podsumował uczony. Na zakończenie dyrektor Międzynarodowego Funduszu Iwana Franki Ihor Kurus wyraził nadzieję, że tylko we współpracy różnych organizacji i instytucji będziemy mogli przeorientować Ukraińców od niskiej jakości kultury masowej i informacyjnego śmiecia, które zalały przestrzeń informacyjną, na zjawiska literacko-artystyczne stylu narodowo-organicznego. Podziękował wszystkim uczestnikom konferencji za pracę i zaprosił do włączenia się w wydarzenia, przyуроczone 165. rocznicy urodzin Iwana Franki, które odbędą się 27 sierpnia w Nahujowicach i Drohobyczu. W konferencji, która odbyła się online i na żywo, wzięło udział ponad 60 edukatorów i naukowców z 14 miast Ukrainy. Organizatorami forum wystąpili: Międzynarodowy Fundusz Iwana Franki, Centrum Badań Dziedzictwa Twórczego Iwana Franki Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury, Lwowski Narodowy Uniwersytet imienia Iwana Franki, Drohobycki Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny imienia Iwana Franki, Państwowy Rezerwat Historyczno-Kulturalny „Nahujowice”.
Tłumaczenie maszynowe
I. W. BATIUK, asystentka katedry etnologii i krajoznawstwa NPU imienia M. P. Drahomanowa
Pod koniec maja odbyła się Międzynarodowa konferencja naukowa „Pierwszy Hołodomor narodu ukraińskiego lat 1921–1923, zorganizowany przez rosyjski reżim komunistyczny. W 100. rocznicę uczczenia pamięci ofiar tragedii”.
Konferencja została zorganizowana przez zespoły wydziału historycznego (katedra etnologii i krajoznawstwa) oraz wydziału sztuki imienia A. Awdijewskiego NPU imienia M. P. Drahomanowa, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, Narodowe Muzeum Hołodomoru-Ludobójstwa, Instytut Badań nad Hołodomorem, Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy, Kijowską Prawosławną Akademię Teologiczną, Narodowy Zasłużony Akademicki Ukraiński Chór Ludowy Ukrainy imienia H. Werowki oraz inne instytucje naukowe i edukacyjne.
Przyjaźnie odpowiedziały na zaproszenie do udziału w pracach konferencji i wsparły jej uczestników, podziękowały za uznanie przez społeczność naukową Ukrainy decydującej roli pomocy międzynarodowej w ratowaniu głodującej ludności Ukrainy ambasady USA, RFN, Wielkiej Brytanii, Królestwa Norwegii, Królestwa Niderlandów, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowackiej, Republiki Czeskiej, Republiki Austrii, Republiki Litewskiej. W szczególności do spotkania online dołączyła doradczyni Ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej na Ukrainie, kierowniczka wydziału współpracy naukowo-edukacyjnej Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej na Ukrainie Ewa Matuszek-Zagata.
Według słów inicjatora, regionalnego przedstawiciela UINP Ołeha Pustowhara, na tablicy pamiątkowej utrwalono ważne etapy drogi społeczno-politycznej urodzonego w Hradyźku działacza: w pierwszym rządzie Ukraińskiej Republiki Ludowej – sekretarz generalny spraw ziemskich, a za czasów Dyrektoriatu URL – premier i minister spraw żywnościowych, finansów. „Tablica pamiątkowa została wykonana kosztem Hradyźkiej wspólnoty terytorialnej. Dziękuję jej włodarzom za wsparcie inicjatywy Instytutu Pamięci Narodowej. To dobry przykład wypełniania nie słowami, a czynami przez organ samorządu lokalnego Ustawy Ukrainy „O statusie prawnym i uczczeniu bojowników o niepodległość Ukrainy w XX wieku”. Na Połtawszczyźnie trwa honorowanie znaczących postaci pierwszych walk wyzwoleńczych o niepodległość od białej i czerwonej Rosji” – skomentował Ołeh Pustowhar.
Odsłonięcie tablicy nazwał „jeszcze jednym znaczącym krokiem w utrwaleniu pamięci Borysa Martosa na Połtawszczyźnie”. Przedstawiciel Instytutu Pamięci Narodowej przypomniał, że w 2007 roku w Połtawie z inicjatywy studentów i naukowców oraz rektora Połtawskiego Uniwersytetu Ekonomii i Handlu (PUET) Ołeksija Nestuli pomnik Borysa Martosa uroczyście odsłonięto obok głównego wejścia do PUET. A w 2014 roku Departament działalności informacyjnej i komunikacji społecznej Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej, rada obwodowa i kanał telewizyjny „Łtawa” stworzyli film krótkometrażowy.
Konferencja pracowała w formacie mieszanym w dwóch głównych kierunkach: 1. Masowy terror i Hołodomor w regionach Ukrainy; 2. Pomoc międzynarodowa dla głodujących na Ukrainie w latach 1921–1923.
Otworzył wydarzenie naukowe prorektor ds. naukowych profesor H. M. Torbin, który w imieniu rektora uniwersytetu akademika W. P. Andruszczenki, przewodniczących: rady nadzorczej uniwersytetu – W. A. Juszczenki; WUT „Proświta” – P. M. Mowczana; Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy – O. P. Rejenta powitał uczestników. Moderatorami posiedzenia plenarnego konferencji zostali dziekan wydziału historycznego T. W. Mełeszczenko, kierownik katedry etnologii i krajoznawstwa P. M. Czerneha, zastępca dyrektora filii „Instytut Badań nad Hołodomorem” Narodowego Muzeum Hołodomoru-Ludobójstwa I. E. Petrenko.
W pracach konferencji wzięło udział ponad 80 naukowców, przedstawicieli kadry profesorsko-dydaktycznej, doktorantów, studentów uczelni wyższych, nauczycieli szkół wiejskich i miejskich, liceów, pracowników muzeów, w szczególności z 20 miast Ukrainy. Wśród nich — 20 doktorów i 40 kandydatów nauk, a także przedstawiciele Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej na czele z rektorem, doktorem nauk teologicznych, profesorem O. M. Trofymlukiem.
Uczestnicy konferencji przedstawili naukowo uzasadnione poglądy na szereg aktualnych problemów: polityka narodowościowa rosyjskich i sowieckich reżimów komunistycznych wobec Ukraińców i innych narodów w latach 1917–1920; wcielanie w życie ludobójczej ideologii komunistycznej i totalitarnych metod rządów państwowych, które spowodowały masowe represje, terror i trzy Hołodomory lat 1921–1923, 1932–1933, 1946–1947, z których jeden uznany jest za ludobójstwo Ukraińców; historyczno-prawna ocena działań ZSRR na arenie międzynarodowej jako państwa-agresora, które niszczyło wszystkich niepokornych, konieczność wzmocnienia systemu bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, pogłębienie ukrainizacji w celu wychowania świadomości narodowej i politycznej oraz zachowania tożsamości narodowej; napełnianie edukacji treścią i charakterem narodowym, ochroną i rozwojem dziedzin wiedzy ukrainoznawczych. Warto odnotować referaty jednego z organizatorów konferencji profesora, kierownika katedry etnologii i krajoznawstwa NPU im. M. P. Drahomanowa P. M. Czernehi „Rosyjski reżim komunistyczny na czele z Leninem – organizator pierwszego Hołodomoru na Ukrainie w latach 1921–1923”, W. I. Maroczki „Głód, „kalendarzowy Lenin”, buntownik Machno i zagadkowa śmierć S. Jesienina”, W. M. Sklara „Głód lat 1921–1923 jako „próba generalna” totalnego ujarzmienia ukraińskiego chłopstwa przez Hołodomor lat 1932–1933 (na przykładzie obwodu charkowskiego)”, O. H. Szyszka „Problematyka terroru głodem na łamach odeskiej gazety „Wisti” (lipiec-sierpień 1921 r.)”, I. E. Petrenki „Rola przywódców RKP(b) w organizacji masowego sztucznego głodu na Ukrainie w latach 1921–1923”.
Dla uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru lat 1921–1923, zorganizowanego przez rosyjski reżim komunistyczny, pieśni żałobne wykonał Narodowy Zasłużony Akademicki Ukraiński Chór Ludowy Ukrainy imienia H. Werowki.
Wychodząc z wyrażonych dyspozycji koncepcyjnych, uczestnicy konferencji wystąpili z inicjatywą wsparcia przez instytucje państwowe, naukowców i społeczność następujących podstawowych założeń i propozycji:
1. Uświadomić społeczeństwu, rządom i wyznaniom na Ukrainie i na świecie niemożliwość współistnienia współczesnej cywilizacji w warunkach bezkarności zbrodni przeciwko ludzkości, które nie ulegają przedawnieniu, jednak z powodu braku kary i ukrywania informacji rodzą jeszcze większe zbrodnie, czego dowodem jest kolejna agresja putinowskiej Rosji przeciwko Ukrainie oraz zagarnięcie Krymu i części Donbasu.
2. Współczesny świat okazał się zakładnikiem nieukaranych zbrodni sowieckiego totalitaryzmu. Dlatego musi nastąpić bezkompromisowe potępienie i nieuchronne ukaranie zbrodni rosyjskich i sowieckich reżimów komunistycznych oraz obecnego putinowskiego w FR — na Ukrainie i na świecie.
3. Państwo powinno zwiększyć finansowanie dla instytutów humanistycznych NAN Ukrainy i wyższych uczelni Ukrainy, a także organizacji społecznych w celu rozszerzenia tematyki badań dotyczących przesłanek, przyczyn i skutków ludobójstwa Ukraińców przez sowiecką Rosję, ZSRR, dla przygotowania dokumentów i materiałów dotyczących oskarżenia współczesnej Rosji jako następcy prawnego Związku Radzieckiego o zbrodnie przeciwko ludzkości, w szczególności przeciwko Ukraińcom.
4. Rozszerzyć poszukiwania, badania, publikację oraz popularyzację źródeł dokumentalnych z archiwów radzieckich służb represyjnych dotyczących przyczyn i okoliczności organizacji represji politycznych wobec Ukraińców, Tatarów, Polaków, Niemców oraz przedstawicieli innych mniejszości etnicznych Ukrainy i, ogólnie, ZSRR. Nauka krajowa musi przekonująco dowieść światu, że wielkie głody lat 1921–1923, 1932–1933, 1946–1947 były sztucznie zorganizowane przez komunistyczne reżimy radzieckiej Rosji i ZSRR w celu zniewolenia narodu ukraińskiego i narzucenia tak zwanej władzy radzieckiej. 5. Uznać i stawiać przed ONZ pytanie, że podobnie jak w radzieckim okresie historii Rosji, współcześni przywódcy Federacji Rosyjskiej dopuszczają się zbrodni, które doprowadziły do licznych ofiar w ludziach, niszczenia ukraińskości oraz narodów wchodzących w skład ZSRR do 1991 r. 6. Zainicjować stworzenie Czarnej księgi zbrodni rosyjskich okupantów i separatystów, do której wpisywać także przejawy nietolerancji narodowej i antyreligijnej na Krymie oraz w Donbasie. 7. Wprowadzić na szczeblu państwowym coroczne międzynarodowe, ogólnoukraińskie konferencje, okrągłe stoły, szkoły letnie, szerokie badania i popularyzację w systemie szkolnictwa wyższego i średniego, w środkach masowego przekazu, webinaria dotyczące problemów zachowania pamięci o ofiarach polityki ludobójczej rosyjskiego i radzieckiego reżimów komunistycznych. Rezolucja międzynarodowej konferencji naukowej “Pierwszy wielki głód narodu ukraińskiego lat 1921-1923, zorganizowany przez rosyjski reżim komunistyczny. W 100. rocznicę uczczenia pamięci ofiar tragedii” została przyjęta przez jej uczestników jednogłośnie. pochowany w USA (stan New Jersey). Północno-wschodni międzyregionalny oddział Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej
Tłumaczenie maszynowe
Z inicjatywy Połtawskiego Biura Północno-Wschodniego Międzyregionalnego Wydziału Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w osiedlu Hradyzk w rejonie kremenczuckim odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci wybitnego rodaka, działacza Rewolucji Ukraińskiej 1917–1921, współpracownika Symona Petlury, bojownika o niezależność Ukrainy w XX wieku Borysa Martosa.
Dokumentalny film o Borysie Martosie z cyklu „Obrońcy niepodległości. Połtawszczyzna”.
Przewodniczący hradyskiej rady osiedlowej Myrosław Nosa podczas uroczystości odsłonięcia zaznaczył: „Mieszkańcy gromady są dumni ze swojego rodaka, potomka starego kozackiego rodu Borysa Martosa, który był nie tylko organizatorem ukraińskiego ruchu spółdzielczego i uczonym-ekonomistą, jednym z „ojców” narodowej waluty — hrywny w czasach UNR. Właśnie urodzony w Hradyzku w burzliwych latach rządów Dyrektoriatu UNR, w czasie rosyjsko-bolszewickiej agresji stał na czele rządu ówczesnego młodego państwa ukraińskiego”.
Tablicę pamiątkową umieszczono na fasadzie hradyskiego Domu Kultury. Uroczystość poświęcono 142. rocznicy urodzin Borysa Martosa oraz 30. rocznicy niepodległości Ukrainy. W uroczystym odsłonięciu wzięli udział deputowani hradyskiej wspólnoty terytorialnej, uczniowie starszych klas miejscowego gimnazjum oraz społeczność lokalna.
Dla orientacji: Borys Martos urodził się w miasteczku Hradyzk na Połtawszczyźnie. Podczas studiów na wydziale fizyczno-matematycznym Uniwersytetu Charkowskiego przyłączył się do ruchu wyzwoleńczego. Był działaczem Rewolucyjnej Partii Ukraińskiej, za co trzykrotnie odbywał kary więzienia. W latach 10. XX wieku organizował kasy kredytowe i kursy kooperatywne na Połtawszczyźnie, Wołyniu i Kubaniu. Wykładał w Charkowie. W 1917 roku wszedł do Centralnej Rady i Małej Rady. Jako generalny sekretarz do spraw ziemi zajmował się tworzeniem Krajowego i miejscowych komitetów ziemskich. Autor Tymczasowego prawa ziemskiego z 18 stycznia 1918 roku, zgodnie z którym ziemia i podziemne bogactwa ogłaszane były własnością narodu, a każdy miał otrzymać tyle ziemi, ile zdoła uprawiać własnoręcznie. Za Hetmanatu kierował zarządem Ukraińskiego Komitetu Kooperatywnego, wchodził do rady dyrektorów „Dniprosojuzu” i „Ukrain-banku”, był współzałożycielem Instytutu Kooperatywnego im. Michała Tuhan-Baranowskiego w Kijowie.
W czasie Dyrektoriatu UNR pełnił funkcje ministra spraw żywnościowych, ministra finansów oraz przewodniczącego Rady Ministrów Ludowych. Od 1920 roku na emigracji. Mieszkał w Niemczech, Czechosłowacji i Stanach Zjednoczonych.
Kontynuował działalność naukową oraz społeczno-polityczną, zakładał ukraińskie wyższe uczelnie za granicą.
Zmarł w 98. roku życia,
Tłumaczenie maszynowe
Bohdan WIVCZAR, redaktor naczelny gazety proświtańskiej „Hałyćka Proswita”
W 160. rocznicę przewiezienia z Moskowii i ponownego pochówku na Ukrainie prochów Tarasa Szewczenki przy jego pierwszym pomniku – popiersiu w parku miejskim Iwano-Frankiwska – zebrali się wielbiciele Poety i Proroka – proświcianie, członkowie Rady i Zarządu obwodowej „Proświty”.
Pod melodię pieśni „Dumy moji...” uczestnicy zebrania złożyli kwiaty pod pomnikiem. Organizatorka i prowadząca uroczystość Mychajłyna Bodnar przypomniała obecnym wspomnienie naocznego świadka powrotu Ojca Tarasa na Ukrainę 160 lat temu:
– Maj. Był rzęsisty deszcz, jak i teraz. To Wkraina płakała za swoim Kobziarzem, jak wdowa za najukochańszym pierworodnym. Ale między deszczami, kiedy wyglądało słońce, bujnie rozkwitały kwiaty, jaskrawo zieleniało ziele, a drzewa pokryły się bujnym białym kwieciem. Zewsząd, ze wszystkich stron ściągali do Kijowa ludzie. Ani na Wielkanoc, ani na święta parafialne nie widział Kijów tylu ludzi. Bo już od wsi do wsi, od miasta do miasta płynęła wieść: „Ojciec Taras wraca na Ukrainę”. I nie mówili „wiozą”, „chowają”, a mówili „wraca”, jak o żywym. Z całego Kijowa wyszli cechowi rzemieślnicy, ich cechowe znaki i chorągwie górowały nad trumną. Trumnę znowu niosła młodzież. I znowu rozbrzmiewały przemówienia aż do samego przystani, do parowca, na którym ostatni raz płynął Taras do Kijowa. Była niedziela, 7 maja. Od nocy jeszcze przybył lud. Nie tylko do cerkwi, na plac nie można było się przecisnąć. Rano zaczęła się panichida. W cerkwi przemówień nie było. Rozbrzmiewały one na każdym kroku nadzwyczajnego pochodu. Czytali jego wiersze, wygłaszali przemówienia, serdeczne i żarliwe, przysięgali w nich nieść w sercu swoim jego testament – miłość do narodu, miłość do prawdy, miłość do rodzinnej Ukrainy...
Ojciec Ihor (Tuzyk) wzniósł modlitwę za spokój duszy Tarasija i podkreślił, że Ukraina i Ukraińcy będą żyć, dopóki w naszych sercach będzie żył Szewczenko i jego słowo.
– Dzisiaj mam tu zaszczyt reprezentować najstarszą społeczną patriotyczną organizację, która nie tylko nosi imię Tarasa Szewczenki, ale i ponad 150 lat niesie w ukraińskie środowisko słowo, ideę i ducha naszego Proroka – zwróciła się do towarzystwa zastępczyni przewodniczącego OO WUT „Proświta”, deputowana rady obwodowej Jewhenija Bardiak. – On wrócił na Ukrainę, żebyśmy mogli przyjść do niego, pokłonić się, żebyśmy przesiąkli jego nieśmiertelnym duchem walki, buntowniczości, wolności, które pomagają nam w dzisiejszych niełatwych czasach stać w obronie Niepodległości...
Jewhenija Bardiak podzieliła się też swoim przeżyciem, bo idąc na tę rozmowę, opowiedziała swojemu małoletniemu synowi, kim jest Szewczenko i dla niej, i dla każdego Ukraińca.
Doktor sztukoznawstwa Hanna Karas zaśpiewała dawną pieśń o ponownym pochówku Tarasa Hryhorowycza „Śpij, Tarasie, ojcze drogi”, o ukraińskiej tęsknocie za słońcem jego myśli. Pani Hanna od trzech dekad kieruje chórem wsi Mykytyńci, w repertuarze którego czołowe miejsce zajmują pieśni do słów Kobziarza.
A proświcianka Polina Diduch przeczytała wystąpienie Wasyla Stefanyka, którego stopięćdziesięciolecie jubileuszu obecnie obchodzimy.
– Nasz Prorok wyszedł z ludu, żył z ludem, był z nim krwią związany okolicznościami życia. Ale jakkolwiek by mu nie było ciężko, „karam się, męczę, ale nie kajam się”, on nie puszczał łzy, zdecydowanie i bezkompromisowo wzywał: „pochowajcie i wstawajcie, kajdany porwijcie...”, – podkreśliła zasłużona dziennikarka Ukrainy, członkini Rady obwodowej „Proświty” Olha Babij. – A obecnie on pyta nas: czy dobrze nam w „rodzinie wolnej, nowej”?.. Dlaczego dopuszczamy znieważanie ukraińskości, kiedy nawet na znaku laureata Nagrody Szewczenkowskiej nie ma jego portretu! Taras zobowiązuje nas nie milczeć w takich okolicznościach: „kajdany porwijcie”, mówi on nam. Niech one dzisiaj są i duchowe, ale działajmy!..
O wielkości Kobziarza, jego wiecznym buntownictwie dla utwierdzenia wolnej Ukrainy mówili także członkowie Rady obwodowej „Proświty” – profesor Mykoła Lesiuk, naukowczyni Lubomyra Kałus'ka, działacz społeczny, kierownik społeczno-oświatowego towarzystwa „Switowyd” Ołeh Poliwwczak, zastępca przewodniczącego obwodowej „Proświty” Jarema Petriw i inni.
Wystąpienia mówców przeplatane były pieśniami w wykonaniu trio członkiń „Żinochoji hromady” z Mykytynieckiego Domu Kultury „Hrono kałyny”, zasłużonej artystki Ukrainy Switłany Suchowij, proświcianek Hałyny Melnyczuk, Rajisy Romaniuk...
A na zakończenie uczczenia Tarasa Szewczenki wszyscy obecni wspólnie zaśpiewali jego „Testament”.
Iwan HAWRYŁOWYCZ, zastępca przewodniczącego Iwano-Frankiwskiej miejskiej „Proświty”
160. rocznicę ponownego pochówku Tarasa Szewczenki uczczono złożeniem kwiatów pod pomnikiem genialnego poety w Iwano-Frankiwskim parku kultury i wypoczynku jego imienia oraz zorganizowanym przez miejskie zjednoczenie WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki barwnym widowiskiem o szerokim spektrum kolorów. Wszak odbywało się to w Światowym Dniu Wyszywanki, przeplotło się też z jeszcze całkiem bliskim echem Dnia Matki i Dnia Rodziny. W końcu, i nieśmiertelny wizerunek Kobziarza, i wyszywanka stały się symbolami naszego narodu, oznakami etnicznego kodu Ukraińców.
Na tym położyli nacisk kapelan ks. Orest Put'ko, który pobłogosławił świąteczne widowisko, przewodnicząca miejskiej „Proświty”, profesor katedry językoznawstwa IFNM Maria Hucol, której wychowanki – przyszłe medyczki i jednocześnie zdolne wokalistki – podarowały obecnym treściwy program koncertowy. Postać Szewczenki wzniosła się ponad epokami jako wysoki górski szczyt, do którego my i dziś powinniśmy iść i iść, – to szczyt ludzkiej mądrości, sumienia, miłości, drogowskaz utwierdzenia naszego narodu.
Szef obwodowego zjednoczenia towarzystwa Stepan Wołkowećkyj zwrócił uwagę na to, że w utworach Szewczenki nie ma terminów „Rosja”, „rosyjski”, „rosjanin”, a są „Moskowszczyzna”, „moskiewski”, „moskal”...
– W czasach, kiedy żył Szewczenko, te nazwy były ogólnie używane i wszyscy się z tym pogodzili. Wszyscy, ale nie Szewczenko.
[...]
...do ludzi w już poważnych latach. Kiedy czytałam ich dorobek twórczy, to czułam, że nasz naród jest naprawdę nieśmiertelny. Jesteśmy zainteresowani tym, aby dzisiejsi uczniowie, kiedy staną się dorośli, wstąpili w szeregi aktywnych prośwician. Dołączenie do „Proświty”, jej patriotycznych spraw pomoże im poczuć się Ukraińcami, wzmocni ich ducha narodowego.
Uczestnicy konkursu naświetlali do wyboru takie tematy: „Póki żyje język – żyje i naród”, „Ukraiński naród – jedna rodzina. Twój rodowód”, „Walka o Niepodległość Ukrainy w latach 1940–1950 oraz 2014–2020”, „Zdrowy naród – silne państwo”, „Proświta kształtuje ukraińskiego ducha”. Do rozpatrzenia przez jury napłynęły prace napisane w gatunkach publicystycznym, prozatorskim i poetyckim, a także rysunki. Zwycięzcami konkursu zostało 40 uczniów i 4 pedagogów, którzy reprezentują ogólnokształcące licea miasta, liceum fizyczno-techniczne z internatem rady obwodowej, Centrum kształcenia zawodowo-technicznego nr 1, Wyższą artystyczną szkołę zawodowo-techniczną nr 3 oraz Centrum patriotycznego wychowania młodzieży uczniowskiej im. S. Bandery (czyt. „Hałyćka Proswita” nr 9 z 4 marca 2021 r.).
Zwycięzcom i laureatom konkursu przy pomniku T. Szewczenki wręczono nagrody – dyplomy i książki. Zwycięzców konkursu – nauczycieli i dziewięciu kierowników uczniowskich prac twórczych – uhonorowano podziękowaniami rady miejskiej. Proświcianie wyrazili wdzięczność dyrektorowi miejskiego departamentu edukacji i nauki Ihorowi Maksymczukowi za wsparcie konkursu „Historia i Proświta”.
Tłumaczenie maszynowe
W czytelni Publicznej Biblioteki Hłybockiej Gminy Terytorialnej odbyła się prezentacja prywatnej kolekcji „Kobzarzy” Ołeksandry Prychodko-Wozniak podczas wspólnego posiedzenia z literacko-artystycznym studiem „Wytoky”, członkami rejonowej organizacji „Proświta im. T. Szewczenki”, kierownikami Hłybockiego Muzeum Krajoznawczego, „Domu Ludowego Hłybocczyzny” oraz pracownikami bibliotek.
Ołeksandra Prychodko przedstawiła swoją prywatną kolekcję „Kobzarzy”, które zbierała przez wiele lat. W kolekcji znajduje się ponad 30 egzemplarzy wydań z różnych lat. Szczególnie cenne są wydania z 1840 roku (kopia pierwszego wydania „Kobzarza”), z 1940, 1963, 1971 i innych lat.
„Kobzarz” z 1940 roku przeszedł na pisarkę w spadku po Wasylu Ołeksandrowyczu Wozniaku, ojcu jej męża Mykoły Wasylowycza. W rodzinie przechowywano tę książkę jak świętą relikwię. Wiele utworów znano na pamięć... Tysiące roboczych rąk Bukowińców często przekładało jej kartki i prosiło o czytanie ulubionej książki. W kolekcji są egzemplarze, które można zaliczyć do unikatowych: rękopiśmienne wydania Szewczenki z 1971 roku, wydanie z 1986 roku „Taras Szewczenko. Malarstwo, grafika”, książka z 1963 roku W. I. Kasijana „Sztuka Tarasa Szewczenki”, zbiór adwokata doktora Teodora Halipa „Poświęcone pamięci Tarasa Szewczenki”. Kilka książek z kolekcji otrzymano w darze od Państwowej Narodowej Biblioteki Dziecięcej w Kijowie, dokąd zaproszono Ołeksandrę Hryhorywnę na spotkanie z uczniami. Pozostałe egzemplarze „Kobzarzy” to nagroda od obwodowej organizacji „Proświta im. T. H. Szewczenki” oraz zakupy za własne środki. Obecnie prywatna kolekcja „Kobzarzy” Ołeksandry Prychodko-Wozniak powiększyła się o jeszcze jedną książkę – prezent od pracowników hłybockiej biblioteki, „Kobzarz” z 1982 roku.
Na zakończenie spotkania Ołeksandra Hryhorywna zaintrygowała obecnych niespodzianką – zaprezentowała swój nowy zbiorek kołysanek dla najmłodszych „Śpiewa mamusia kołysanki”.
Spotkanie odbywało się w ciepłej, rodzinnej atmosferze, przy filiżance aromatycznej herbaty.
hlyboka.info
Tłumaczenie maszynowe
Najwyraźniej swoim genialnym wyczuciem uświadomił sobie historyczną niesprawiedliwość. Może więc i my powinniśmy, śladem Szewczenki, zrezygnować z nazw „Rosja”, „rosyjski”, „Rosjanin”, a używać „Moskowia”, „moskiewski”, „moskal”. Nie możemy zmusić świata do przyjęcia punktu widzenia Szewczenki, ale sami możemy i, uważam, powinniśmy – zaznaczył S. Wołkowecki. Zastępca mera Witalij Fedoriw podziękował proświcianom za propagowanie postaci narodowego Proroka i nieprzemijającego dziedzictwa twórczego Kobziarza: – W niej Ukraińcy zawsze znajdowali i obecnie znajdują odpowiedzi na trudne pytania, które stają przed nimi zarówno w czasie pokoju, jak i w czasie niepokoju, burzliwym czasie. Co mamy robić dla konsolidacji naszego narodu wobec wyzwań teraźniejszości, jaką drogą mamy podążać dla wzmocnienia państwa ukraińskiego, rozkwitu ojczystej Ojczyzny? Czytajmy i studiujmy utwory Tarasa Szewczenki, aby przekazać jego niezłomnego ukraińskiego ducha swoim potomnym! W. Fedoriw pogratulował zwycięzcom i pedagogom przeprowadzonego przez miejskie zjednoczenie Towarzystwa XIX etapu konkursu „Historia i „Proświta”. Przewodnicząca jury konkursu – zastępczyni przewodniczącego miejskiej „Proświty”, pisarka Hanna Doroszenko przypomniała: – „Proświta” z jej ponad 150-letnią historią powstała wkrótce po śmierci Tarasa Szewczenki, wzięła jego imię na swój sztandar i obecnie kontynuuje sprawę Kobziarza. I to o wielu rzeczach świadczy. Nasz konkurs ma na celu realizację głównej misji „Proświty” – wychowywać narodowo świadomych Ukraińców. Przedział wiekowy uczestników XIX etapu, którego podsumowanie przeprowadziliśmy, jest bardzo szeroki – od uczniów klas 4–5
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana SOSNOWSKA, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, dyrektor generalna Narodowego Muzeum Historii Ukrainy (2015–2020) Natalia FILIPCZUK, doktor nauk pedagogicznych, wiodąca pracownica naukowa Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych NApN Ukrainy. Głównym celem i zadaniem projektu jest wychowanie narodowo-patriotyczne dzieci i młodzieży, kształtowanie u młodego pokolenia wysokiej świadomości patriotycznej, poczucia wierności, miłości do Ojczyzny, troski o dobro narodu ukraińskiego, gotowości do wypełniania obywatelskiego i konstytucyjnego obowiązku obrony interesów narodowych, integralności, niepodległości Ukrainy, wspieranie jej rozwoju jako państwa prawnego, demokratycznego i socjalnego. Skupiono uwagę na kształtowaniu świadomego narodowo obywatela, wychowaniu młodzieży i nastolatków na najlepszych wzorcach własnej historii za pomocą pracy pedagogicznej i oświatowej, poprzez aktywizację roli rodziców i społeczeństwa. U podstaw projektu leży stworzenie serii filmów krótkometrażowych o zabytkach historycznych, w których w roli prelegentów występowaliby znani Ukraińcy, opowiadający dzieciom w miejscu wydarzeń historycznych o miejscu, w którym się znajdują, oraz o jego historii. Ważność projektu polega na tym, że materiał wizualny stworzony w tym okresie jest niezwykle potrzebny pedagogom, w szczególności nauczycielom historii w placówkach oświatowych, będzie sprzyjał dialogowi, skłaniał do dyskusji, pozwoli dowiedzieć się więcej o wydarzeniu i zabytku historycznym. Często dzieci i nastolatki tracą zainteresowanie krajoznawstwem historycznym, nie domyślają się istnienia wydarzeń czy znaczących miejsc w pobliżu swojej szkoły, domu, nie potrafią wpisać zjawisk przestrzeni socjokulturowej w narracje teraźniejszości. W tym projekcie weterani ATO/OOS wzięli udział w tworzeniu treści audiowizualnych dla ukraińskich uczniów. Pracę tę wykonał dawny frontowy, a obecnie historyczny kinoprodukcyjny „Sektor prawdy”. Dla uczniów przedstawiono materiały o Wałach Zmijowych w pobliżu Perejasławia, Górze Starokijowskiej, Soborze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, hetmanie Iwanie Mazepie, Placu Sofijskim i Babim Jarze, które przerzucają most w czasie i otworzą przed dziećmi chwalebne karty naszej historii. W kadrze dzieci mają możliwość zobaczyć pisarza Serhija Żadana, kobziarza, muzyka i lirnika Tarasa Kompanyczenkę, cyborga Ołeksandra Tereszczenkę, dzielnego wojownika Anatolija Sztefana, polityków Wiaczesława Kyryłenkę i Mykołę Kniażyckiego, działaczkę społeczną Oksanę Lewkową, aktorkę Darynę Stepankową, historyków Kyryła Hałuszka i Ołeksandra Alfiorowa. Mistrzowie stworzyli 12 wideoklipów, które wejdą w strukturę proponowanych lekcji historii Ukrainy lub pozalekcyjnych zajęć wychowawczych i będą bezpłatnie udostępnione na specjalnie stworzonej stronie internetowej. Każdy nauczyciel będzie mógł skorzystać z opracowania z tak potrzebnym podczas nauki online wysokiej jakości materiałem wideo. Projekt odpowiada praktycznie wszystkim priorytetowym kierunkom programu, ogłoszonym i zadeklarowanym przez Ukraiński Fundusz Kultury. Podczas realizacji projektu zostaną zapewnione możliwości twórczej realizacji naukowców, specjalistów PR, dla stworzenia trwałego partnerstwa międzysektorowego – naukowiec-edukator-artysta. W nowym formacie partnerstwa pracują historycy i pedagodzy ze znanymi ukraińskimi liderami, tworząc wynik w postaci lekcji online dla szerokiego ogółu młodzieży szkolnej. Treść materiału wideo w ostatecznym rezultacie pomoże kształtować u obywateli państwa jedną z podstawowych cnót duchowych i kulturowych – studiowanie własnej historii, ochronę i popularyzację dziedzictwa historycznego. Dla stworzenia produktu zintegrowano wysiłki różnych wspólnot wokół wydarzeń historycznych i obiektów o znaczeniu historycznym, dziedzictwa kulturowego. Zaangażowanie do projektu specjalistów-naukowców, pedagogów, aktywistów lokalnych społeczności i młodzieży uczniowskiej sprzyja także dialogowi międzykulturowemu oraz przedstawieniu wielonarodowej różnorodności i jej wzajemnego wpływu na rozumienie i postrzeganie przez młodzież narracji historycznej, co sprzyja stabilności rozwoju społeczeństwa. Cel wychowania patriotycznego realizowany jest poprzez system konkretnych zadań wychowawczych: - utwierdzenie w świadomości i uczuciach jednostki wartości patriotycznych, przekonań i szacunku do kulturowej i historycznej przeszłości Ukrainy; - wychowanie poczucia miłości do Ukrainy, szacunku do Konstytucji Ukrainy, jej ustaw, symboliki państwowej, języka ukraińskiego, pamięci narodowej; - podniesienie prestiżu służby wojskowej, a co za tym idzie – kultywowanie obywatelskiego stosunku do wojowników-bohaterów, obrońców Ukrainy; - uświadomienie wzajemnego związku między wolnością indywidualną, prawami człowieka a jego etyczną odpowiedzialnością przed Narodem i Państwem; - wspieranie nabywania przez dzieci i młodzież doświadczenia patriotycznego na podstawie gotowości do udziału w procesach budowania państwa, umiejętności określania form i sposobów swojego udziału w życiu społeczeństwa obywatelskiego, komunikowania się z instytucjami społecznymi, organami władzy, zdolności do przestrzegania praw i ochrony praw człowieka, gotowości do wzięcia na siebie odpowiedzialności, zdolności do rozwiązywania konfliktów zgodnie z zasadami demokratycznymi; - kształtowanie tolerancyjnego stosunku do innych narodów, kultur i tradycji; - utwierdzenie moralności humanistycznej jako podstawy społeczeństwa obywatelskiego; - kultywowanie najlepszych cech ukraińskiej mentalności – miłości do wolności, swobody, sprawiedliwości, dobroci, uczciwości, pracowitości, oszczędnego stosunku do przyrody; - kształtowanie kultury języka; - skłanianie jednostki do aktywnego przeciwdziałania ukrainofobii, niemoralności, separatyzmowi, szowinizmowi, nienawiści do ludzi. Projekt „Szanujmy się” skierowany jest na kształtowanie świadomego rozumienia roli dziedzictwa kulturowo-historycznego, autorytetu rodziców i nauki pedagogicznej w życiu każdego nastolatka jako obywatela społeczeństwa. Uzdrowi on atmosferę życia różnych pokoleń Ukraińców, skłaniając obywateli, przede wszystkim młodzież, do studiowania historii swojego kraju, Ukrainy. Pilność projektu wzmocni zainteresowanie społeczeństwa samodzielnym kontynuowaniem podobnych poszukiwań twórczych, które będą sprzyjać szerzeniu zainteresowania społecznego wychowaniem narodowo-patriotycznym ukraińskiej młodzieży. Kulturalno-oświatowy projekt o tak wymownej nazwie odbywa się w Kijowie i obwodzie kijowskim od połowy listopada 2020 roku z inicjatywy nieobojętnych Ukraińców – członków Organizacji Społecznej „WGO 'Siła Sprawcza'”, Organizacji Społecznej „Inwestycje w dziedzictwo i kulturę”, zespołu i uczniów Liceum Kijowsko-Woskresieńskiego oraz przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Reżyserką projektu jest dokumentalistka Mariczka Jaremczuk, scenarzystką – Ałła Mehel, konsultantką naukową, znaną na Ukrainie muzealniczką – Tetiana Sosnowska.
Tłumaczenie maszynowe
Język to zjawisko dźwiękowe. Dziecko już w łonie matki przyzwyczaja się do dźwięków, które usłyszy po narodzeniu. Półtora- lub dwuletnie maluchy prawie jeszcze nie mówią, jednak naśladowanie dźwięków staje się dla nich podłożem przyszłych słów. Zwierzęta najbliższe ludziom różnią się od siebie różnorodnymi dźwiękami (w podręczniku jest ponad 20 przykładów, zobrazowanych w słowach), i rodzice, zapoznając się z ukraińską abecadłem, mogą skorzystać z tego bogactwa rodzimego języka. Znaczna część zasobu leksykalnego jest przyswajana przez dzieci z folkloru. Podręcznik nie dubluje i nie zastępuje nauki czytania i pisania w przedszkolach oraz w szkole podstawowej, a jedynie pomaga lepiej ją opanować. W 160. rocznicę wydania „Букварь Южнорусский” Tarasa Szewczenki idea wychowania rodzinnego zyskuje nowy rozwój, gdy język ukraiński odradza się w nowych warunkach historycznych. To książka, w której maluchy oglądają obrazki przedmiotów, zwierząt, ptaków, w nazwach których są litery ukraińskiego alfabetu oznaczające dźwięki języka, poznają nowe słowa, starają się rysować litery lub wesołe obrazki. Podręcznik nie będzie stał na półkach bibliotek, lecz stanie się książką stołową rodziny. Do książki można wracać wraz z rozwojem dzieci, po pewnym czasie. Otrzymaliśmy wiele opinii od naukowców, pedagogów, czytelników różnych zawodów,
prawie wszystkie są one przychylne. Zasługuje na uwagę opinia profesora Wiktora Wdowczenka: „Książka jest interesująca nie tylko dzięki wynikowi artystycznemu i graficznemu projektowi. Nie tak dawno temu każda litera na ziemiach Ukrainy była obrazem i modlitwą. Dziś to znak. Konsekwentnie zwracacie maluchy i ich rodziny ku pierwotnym źródłom. Moim zdaniem w nakreśleniu – stworzonych przez was artystyczno-graficznych kompozycjach każdej litery alfabetu – zawiera się składnik kodu genetycznego narodu ukraińskiego”. Podręcznik ma dużą wartość artystyczno-estetyczną i znaczący potencjał wychowawczy w wychowaniu rodzinnym i patriotycznym. Zdaniem artystów-projektantów grafika artystyczna stanowi istotny komponent wartościowy podręcznika, ponieważ jego tekst jest wyraźnie zwizualizowany w doskonałej formie, gdzie kompozycyjnie połączony jest świat przedmiotów i znaków alfabetu. Zasadniczo ważne jest zastosowanie kroju pisma „Chomenkiwska”, który najlepiej odpowiada tradycjom ukraińskiej mentalności i wygodzie w odbiorze tekstów. Uważamy, że głównym zadaniem jest dotarcie z naszym wydaniem nie tylko do Ukraińców na Ukrainie, ale także do ukraińskiej diaspory. To książka z kodem genetycznym ich Ojczyzny, duma z rodzimej kultury. „Ukraiński alfabet dla maluchów i ich rodziców” ma cel oświatowy. Aby uczyć dzieci,
wychowawcy (ojcu, matce) trzeba samemu być wykształconym. Podręcznik zawiera wiele materiału leksykalnego, który stanowi podstawę do układania wyrażeń i krótkich zdań. Znaczenie tych powszechnie używanych słów ukraińskiego języka literackiego wychowawca powinien najpierw wyjaśnić dziecku. Aby utrwalić u maluszka znajomość dźwięku-litery, podajemy kilkadziesiąt przysłów, przysłowi, łamańców językowych i zagadek. Osobno dodajemy imiona własne ludzi, które mają określoną literę początkową, co sprzyja poszerzaniu wiedzy o ukraińskim imiennictwie (antroponimii). Naszym celem jest upowszechnienie ukraińskich imion, wśród których część to zapomniane, a jednak oryginalne. Cele popularyzatorskie i wychowawcze ma krótka informacja z historii ukraińskiego piśmiennictwa. Przedstawiono alfabet staro-cerkiewnosłowiański (staro-bułgarski), którym nasi przodkowie posługiwali się przez kilka stuleci, tworząc księgi cerkiewne i świeckie. Wyjaśniono litery-symbole, w których zawarta jest kordocentryczna treść światopoglądu Ukraińców, łącząca ludową i chrześcijańską etykę. Jesteśmy narodem o dawnej kulturze książki, a znajomość języka ukraińskiego jest obowiązkiem rodziców i dzieci współczesnych. Zachęcamy wszystkich zainteresowanych – w Ukrainie i w światowej diasporze ukraińskiej – do zapoznania się z podręcznikiem i wykazania zainteresowania jego rozpowszechnianiem.
Tłumaczenie maszynowe
Wałentyna SEMENIAK, członkini NSPU, m. Tarnopol Jeśli wyodrębnić główne rozdziały tej książki, to przed oczami i sercem stanie monolityczne przesłanie… PierwoŚwiata. Tego pierwszego i dziewiczego, życiodajnego, uduchowionego, „przez które wszystko się stało”: „Na białym kamieniu. Osypują się gwiazdy. Pytania do prawdy. To po prostu czas. Kryształowa tęcza”. Kamień, gwiazdy, prawda, tęcza… W tych oznaczeniach jest pięć elementów budowy nie tylko Wszechświata, ale i samego człowieka (kamień – ziemia, gwiazdy – ogień, prawda – duchowe światło, tęcza – powietrze, woda). I wstęp do książki wybrany nie bez powodu. Od pierwszych wersów czuć pokrewieństwo dusz autorki i Łesi Ukrainki, której poświęcony jest tryptyk „Monolog wody źródlanej”. Słowu Łesi pod względem siły energetyki właściwa jest pierwotna (źródlana) czystość, zdolna odnawiać nie tylko ciało mentalne, ale i napełniać Duchem i Duszą. Więc w rzeczywistości ten wstęp, mimo bólu, łez, kajdan, smutku, hartowania stali – to swoiste niewidzialne błogosławieństwo na Jasne, Radosne i Dobre. Takim poczułam ducha samej książki od razu, jeszcze nie czytając. I przyszło mi na myśl, że Switłana Antonyszyn to fenomenalne zjawisko we współczesnej poezji ukraińskiej. Każda epoka daruje światu objawicieli, tak w dawnych czasach nazywano tych, którzy jako pierwsi obwieszczali światu jakąś ważną nowinę. Osobiście dla mnie tymi objawicielami są prawdziwi poeci, którzy rymują nie rozumem, a Sercem: „Ja w sercu mam to, co nie umiera!” (Łesia Ukrainka), „Udowodnię wszystkim światom, że naprawdę nic nie umiera” (Switłana Antonyszyn). Życiowy klucz do poznania prawdy W poemacie o wiecznym wyborze „Kamień rozstajny” kryje się życiowy klucz do poznania Prawdy. Przynajmniej tak to czuję. Mając klucz w zamku, możemy przekręcić go w prawo – czyli zamknąć się przed całym światem, w lewo – drzwi otworzą się naprzeciw słońca i wszelkim wyzwaniom. Całe ludzkie życie to ciągły wybór, od rana do wieczora… Chociaż łatwiej wybierać tym, u których serce jest jak kamień (i odwrotnie). „Będziesz wybierać czyn, a trafisz / W niewolę marności”, „Stracisz wolę!” (Do… woli), „Zuchwałe posiwiałe dzieci, / Siebie pojęłyście? Zabiłyście mrok?!”, „Jaką drogę wybrał jego tatuś?: / W prawo? W lewo? Po prostu?”. Nie bez powodu cytuję autorkę, bo temat, którego dotyka we wspomnianym poemacie, jest bardzo bolesny. Nawet to, że poetka „udźwięczniła” go właśnie przez Słowo, jest również jej własnym wyborem, uduchowionym przez Stwórcę. Różni poeci mają różny wybór. Przy okazji wspomnijmy Wasyla Stusa, jego życiowy wybór: „Żyć na ojczystej ziemi i nie mieć możliwości pracować dla niej – to męki Tantala… Wybieram między Scyllą a Charybdą, mój wybór – między śmiercią a śmiercią. I będę wybierać według zasady godności, według kryterium honoru” (z listu do Iwana Dziuby). Kontrowersyjny dyptyk „O tacie” wywołał żywe łzy. Ależ autorka również przepuszczała to przez serce. Temat wojny jest obecny w twórczości Switłany Antonyszyn, bo duchowe serce, nadwrażliwe na świat, nigdy go nie ominie. Ten, kto żyje w „oktawach Światła”, odpowiada na każdy ból nie tylko Ojczyzny, ale i jego kosmicznych przejawów: „Wojna, wojna… Bez żadnego antraktu. / Błaga o ciszę Ogrójec. / Dokąd mam się schować, świecie-ojcze? / Nie chcę wracać z powrotem!”, „Tyle strat, że już pogodził się smutek”, „…kołyska płacze, nie ma chaty”, „Niebo, zranione oczami matek”. Poszczególne wersy czytam po kilka razy – tak głębokie są filozoficzne metafory. I nie dlatego, że nie zrozumiałam, nie, wręcz przeciwnie, chce się jeszcze i jeszcze raz dotknąć komórki nowego dla mnie słowa (w jego poznaniu), aby dokładnie poczuć i nasycić się szczególną energią, która w rzeczywistości potem nigdzie nie znika, a pozostaje miododajnym nektarem w każdym atomie serca, w każdej komórce duszy: „Toczył się księżyc w najbliższy staw, / Pół ciszy rozbijając na plusk. / A jeszcze pół ciszy wypiła pszczoła, / Z kwiatu wydobywając komunię…”. O samotnych aniołach i białej barwie Najbardziej, co mnie uderza, to kosmiczne widzenie świata przez poetów poprzez środki artystycznego wyrazu, w szczególności – metafory. Szczególny świat jest również w twórczości Switłany Antonyszyn. Tam farby chodzą boso, wykuwa wiatr bezgłowie dni, już dwadzieścia lat łowi gwiazdy, przejrzała burza, kominy patrzą w wieczność, lnianym obrusem ścielą się wybielone wieki, pod nogami jęk złota milczeń, czereśnia wzdycha przez sen, śmiech płatami, zmiażdżony dzwon milczy w dolinie bez bólu… Na stronach książki od czasu do czasu można spotkać samotne anioły. Takie odczucie, że autorka wie o nich o wiele więcej, niż opowiada, ale przy tym coś powstrzymuje ją przed podzieleniem się większym, bo… nie jesteśmy gotowi. Mimo że niemało z zaproponowanych wierszy ma swoją kolorystykę (jesienne, zimowe, wiosenne, letnie), wszystkim im najbardziej właściwy jest biały kolor. Wewnętrzny stan poetki, jej osobiste przeżycia, cierpienia, miłość, rozpacz, marzenia, „ból fantomowy duszy” – to odzwierciedlenie napisanego. Siedem widm koloru (czerwony, pomarańczowy, żółty, zielony, błękitny, niebieski, fioletowy) łącząc się w jedną całość, tworzą biały. Biała barwa – kolor duchowości. Ten, kto otrzymał w życiu bogate doświadczenie cierpienia, rozpaczy, cierpliwości i pokory, osiąga szczyty duchowej mądrości. Dlatego w poezji Switłany Antonyszyn słowo (kolor) „biały” jest na czołowym miejscu. I używa go poetka na poziomie intuicji. Nie powstrzymałam się i wypisałam poszczególne połączenia tej barwy z innymi słowami, ponieważ uderza wyobraźnię: białe skrzypce, biała muzyka, biało śpiewa, tęcza zbielała, ślad wybielał, biały uśmiech, białe czubki łez, białe drżenie ręki, biały żal, biały cień, biała łza, biała tajemnica, zbielały wiatr, białe szczęście, białe wspomnienie, biały ból, spóźniony, biały krzyk, białe dusze, biała ścieżka, biel bólu, białe dno, głos białych świec, białe nuty… We wspomnianych poezjach niemało jest złotej barwy. Ten kolor – to kolor anielskiego świata. Więc spragnieni wczytujemy się w napisane: złota mereżka, złota marność, złotorożne mity, krople złote, złota samotność, złoty pieniek, złoci się dusza, złoto świata, złoty wiek, złoty kwiat, złota gałąź, bociano-złoty, znów jesień złoci wszystkie ślady, nie schować duszy w pozłocie liter, złocisty pyłek, złoto milczeń, odzłociło się, złote głosy, złota niemota, złote płatki, złote nieśmiertelne królestwo, złocista śliwka, nakrapiany złotem krep, pozłotka, pozłota, złocinka, złote owoce, złocenie, złotko, ludzie złoci, złoty piasek…
Najważniejsze symbole w „PierwoŚwiecie” to świeca (34 razy), zwierciadło (23), serce – 52. Dusza poetki ciągnie ku światłu i mimowolnie sama się nim staje, dzieli się SłowoŚwiatłem z całym otaczającym światem. Jej sercu nie jest obojętna przestrzeń, która (nie za progiem) gdzieś się wyłania, a tam, gdzie na życiowej drodze niespodziewanie wyskakuje „kamień rozstajny”. Każdy ma swój, każdy ma swoje „siedem nieprzebytych dróg” i… wybór. A jak wam się podoba to: „serce na siedmiu wiatrach” i „siedem łez”. W tych filozoficznych frazach-obrazach tkwi szczególna tajemnica, bo mowa tu w istocie o siedmiu centrach energetycznych, które posiada każdy człowiek (czakry – sanskryt). Odpowiednio każda łza również ma swoje odcienie i „barwy”. Mogą to być łzy radości i łzy z żalu, rozpaczy, zagubienia, na przykład z powodu utraty małej ojczyzny (pierwsza czakra), z powodu kogoś z bliskich lub krewnych (druga czakra) i tak dalej. Przyznam, moje oczy wyłapują z poetyckich strof najważniejsze dla mnie osobiście: „Jest coś ważniejszego niż śmierć…”, „Otwarły się niebiosa. I półżywym pszczołom/Dusza szuka śladów, które zaprowadzą do domu,/Za nią kroczy chwiejna Ziemia” („Zodiakalne sny”). Być może dlatego, że sama jestem w poszukiwaniu Prawdy. W moim leksykonie nie ma słowa „śmierć”, zamiast tego jest inne – Wielkie Przejście, zmiana jednej formy życia na inną. Na ten temat swego czasu wiele rozmawiałam z (wiecznej pamięci) pisarzem Petrem Soroką. (Wspomniałam Petra Iwanowycza tylko dlatego, że spotkałam w książce kilka dedykacji dla niego). Podczas jednej kontrowersyjnej rozmowy zapytał kiedyś: „Powiedz szczerze, boisz się śmierci?”. Ja zaś, broniąc swojego zdania, odpowiedziałam, że się nie boję, bo za granicą Przejścia na wszystkich czeka inna forma życia-bytowania. Oczywiście, jeśli nie naruszać kosmicznych Praw. Jakie więc było moje zdziwienie, gdy w kolejnym „Dzienniku” przeczytałam (wreszcie!) mniej więcej coś takiego: śmierci nie ma, jest tylko Wielkie Przejście. I za każdym razem, gdy wracałam z kolejnej podróży po Indiach, Petro Iwanowycz zapraszał w gości… O odpowiedzialności przed Rodem za popełnione czyny, o jego świętej pamięci mowa w „Melodii rodu”. Energetycznie silny wiersz. Szczególnie „dotyka” wers „Popiół w kołyskę puka”. Innymi „ustami”, niż utarta tradycja, zwraca się autorka w imieniu wszystkich do Stwórcy: „Boże, wybacz nam, grzesznym:/Wiemy, co czynimy!”. I jako kontynuację tej myśli czytamy w jednym z wierszy („Pokłon”): „Więc nie trzeba iluzji. W scenie sądu ostatecznego/Musimy godnie się trzymać. I zagrać wreszcie siebie”…
Dlaczego Bóg posyła na Ziemię poetów? Zwróciłam uwagę na poszczególne utwory, które zaczynają się dość fragmentarycznie, jak gdyby były złożone z osobnych puzzli. I dopiero końcowa „nuta” triumfalnie obwieszcza spójność wiersza. Tak, autorce właściwa jest egzystencjalna leksyka, ponieważ myśli ona kategoriami świata. Poetka nieustannie przejmuje się wiecznymi pytaniami ludzkości, na które uparcie szuka odpowiedzi: przeznaczenie człowieka w świecie, pojmowanie Boga, kwestia życia i śmierci, Wszechświat, planeta… Jak tu nie wspomnieć o twórczości mędrca i filozofa Hryhorija Skoworody, naszych współczesnych Wasyla Stusa oraz Iwana Dracza. Oni również myśleli kategoriami świata. I w tym tkwiła ich szczególna tajemnica. Oto tylko niektóre przykłady zdań-początków w wierszach poetki: „Grad, gradobicie. Gradomor. Gradosztorm. Gradośmierć” („Przy kieliszku deszczu”); „Prosić, żegnać się, wybaczać…” („Idą legiony”); „Przelotne, niedolatania, odlatane, Wszystko minęło… Wszystko mija… Wszystko minie” („Leciała biały ptaszek”);
„I zasiane, i rozwiane, i posiane po ściernisku…”, „Jaśminowo. Poziomkowo. Herbaciano. Źródlanie” („Walc nad przepaścią”); „Zawieje. Zawieje śnieżnie. Zasypie./Zapłacze. Zaśpiewa. Ukołysze” („Na dnie filiżanki”); „Zatrzymały się dni. Zatrzymały się dni. Zatrzymały się…” („Pytania do Prawd”); „Spętane. Zauzdonane. Zniewolone” („Małe ballady”); „Trybunowo. Żeliwnie. Gromko” („Serce na siedmiu wiatrach”); „Odboli. Odpłonie. Odczernieje” („Tête-à-tête”). Jeśli chodzi o poezję „Popiół”, to w niektórych miejscach zmusza mnie ona do zastanowienia i spojrzenia na świat innymi oczami – duchowymi. „Błądzi przez sen porzucony naród – / I oddala się zdradzony Mesjasz…/ Im rozeszły się losy i drogi:/ Każdy ma swoją ścieżkę smutku”. Tutaj kryje się pewien sens, wszak Bóg w każdych okolicznościach (a On jest ponad nami) nigdy nigdzie się nie oddala. On nadal KOCHA. To nam się wydaje, że wszystko jest nie tak, ale On jest w sercu każdego człowieka… Gdyby Stwórca nie był dla nas tak Miłosierny, jak jest teraz, to naszej planecie wraz ze wszystkimi nami dawno już przyszedłby koniec. „Straszny potok, kiedy go nie ma…/ I czterdzieści lat. I trzysta… I – nic…/ Błądzi przez sen porzucony tłum:/ Szuka Boga…”. Nie mam żadnego prawa ingerować w poetyckie rozważania autorki (tym bardziej, gdy jest to natchnienie-potok z góry), ale z jakiegoś powodu bardzo chciałam przeczytać kontynuację właśnie tej poezji. Wszak tytuł „Popiół” wywołuje w wyobraźni echo Feniksa… Doczytałam. Przewróciłam ostatnią stronę. I… niespodziewanie na okładce zobaczyłam te wersy: …Kiedy zdradzili wszyscy, Nawet ci, którzy najbardziej boleli, Kiedy kwiaty czerwone Naraz przełączyło na szare, Nie czekaj na usprawiedliwienia, Nie potrzeba zwodniczych słów. Stań na ostrzu miłości – I zostanie oddane nadziei według wiary… Obecnie świat przejmuje się szczepieniami, nie uświadamiając sobie, że NAPRAWDĘ potrzebuje on przede wszystkim innej iniekcji – INIEKCJI MIŁOŚCI… Bo gdyby ona „w porę była wykonywana” przez wszystkie poprzednie wieki, Bogu nie musiałoby posyłać na Ziemię poetów. Trzymałby ich przy Sobie, w Rajskim Ogrodzie.
Tłumaczenie maszynowe
Ku pamięci Mychajła Słaboszpyckiego w tę podstępną śmierć, gdy bujnie kwitnie kijowska wiosna, trudno uwierzyć, wszak opuścił nas człowiek niezwykłej pracowitości i energii, którego dusza i serce całkowicie należały do narodu ukraińskiego. Mychajło Słaboszpycki był i pozostaje dla nas wszystkich wysokim autorytetem moralnym, nauczycielem i oświecicielem, który pozostawił po sobie nie tylko przebogatą spuściznę literacką, do której niezgłębionych źródeł będą sięgać przyszłe pokolenia, ale także uczniów i wdzięcznych następców. Był człowiekiem ponad pokoleniami, ponieważ wytrwale i z oddaniem pracował nie tylko dla dorosłych, ale i dla młodzieży – był współprzewodniczącym Międzynarodowego Konkursu Znawców Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, konkursu, który utwierdza państwowy status języka ukraińskiego i podnosi jego prestiż wśród młodzieży. Mychajło Słaboszpycki urodził się 28 lipca 1946 roku we wsi Marjaniwka (obwód czerkaski). W 1971 roku ukończył wydział dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego. Pracował jako korespondent, redaktor, kierownik działu krytyki gazety „Literaturna Ukrajina”, redaktor naczelny gazety „Wisti z Ukrajiny”, czasopisma „Wawylon-XX”. Od 1995 roku był dyrektorem wykonawczym Ligi Ukraińskich Mecenasów, a także dyrektorem wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, współprzewodniczącym rady koordynacyjnej Międzynarodowego Konkursu Znawców Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka. Od 2006 do 2014 roku był sekretarzem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Przez wiele lat Mychajło Słaboszpycki prowadził audycje radiowe w Ukraińskim Radiu, był organizatorem licznych wydarzeń literackich. Jest autorem książek „Poet iz pekła (Todos Osmaczka)”, „Nykyfor Drowniak iz Krynyci”, „Wenyjamin literaturnoji simji (Ołeksandr Włyźko)”, „Z hołosu naszoji Klio”, „Ukrajinski mecenaty”, „Ukrajineć, jakyj widmowywsia buty bidnym” (o Petrze Jacyku), „Pejzaż dla Pomarancewoji rewoluciji”, „25 poetiw ukrajinskoji diaspory”, książek-wspomnień „Protyrannia dzerkała”, „Tini w dzerkali” oraz „Z pamjati dzerkała. Te, choho wy ne prozytajete w istoriji literatury”, a także wielu utworów dla dzieci. Jego powieść „Marija Baszkircewa” ukazywała się w tłumaczeniach na język francuski i rosyjski. Mychajło Słaboszpycki jest autorem ponad dwóch tuzinów książek dla dzieci i młodzieży, prozy, publicystyki i krytyki literackiej. Jest także laureatem wielu nagród literackich, wśród których jest Nagroda im. Szewczenki. Dziś wszyscy doznaliśmy ciężkiej i niepowetowanej straty. Odeszła wybitna osobowość twórcza, której silne ramiona wspierały ukraińską kulturę w naszym niełatwym i dramatycznym czasie. Przepełnione troską o przyszłość Ukrainy, prawdomówne życie Mychajła Słaboszpyckiego jest wzorem i niewzruszonym fundamentem dla przyszłych pokoleń. Niech jasne wspomnienie o tej wybitnej postaci pozostanie w pamięci wdzięcznych czytelników i w sercach wszystkich, którzy znali i szanowali Mychajła Fedotowycza. Wołodymyr Bazylewski, Ołeksandr Bożko, Serhij Borszczewski, Serhij Halczenko, Lubow Hołota, Mykoła Hrycenko, Pawło Hryszczenko, Wałerij Hużwa, Iwan Dziuba, Wiktor Żenczenko, Mykoła Żułynski, Wołodymyr Zahorij, Teodozija Zariwna, Petro Zaseńko, Switłana Jowenko, Wasyl Kliczak, Switłana Koronenko, Serhij Kułida, Pawło Mowczan, Marija Morozenko, Dmytro Pawłyczko, Wołodymyr Poliszczuk, Borys Ponomarenko, Tetiana Pyszniuk, Taras Sałyha, Mychajło Sydorżewski, Mykoła Sułyma, Wiktor Teren, Wasyl Folwaroczny, Ołeh Czornohuz, Raul Cziłaczawa, Jurij Szczerbak odszedł do wieczności nasz dyrektor i pisarz, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów i inspirator Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, laureat Nagrody im. Szewczenki, człowiek o wielkim ukraińskim sercu Mychajło Słaboszpycki. Współczujemy bliskim i smucimy się razem ze wszystkimi, którzy znali Mychajła Fedotowycza. Wydawnictwo „Jarosławiw Wał”. Mychajło Słaboszpycki głęboko przejmował się losem całej Ukrainy, a jednak w sposób szczególny odnosił się do bliskiej mu Ziemi Czerkaskiej. Tutaj prowadził liczne spotkania z czytelnikami, prezentacje i darowizny książek, właśnie z Ziemi Czerkaskiej zainicjował Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka, który tak wytrwale, pokonując urzędnicze opory czy obojętność, przez ponad dwie dekady prowadził Mychajło Fedotowycz. Kto teraz będzie kontynuował to patriotyczne dzieło?.. Mychajło Słaboszpycki pozostawia bardzo znaczący dorobek twórczy w naszym piśmiennictwie: liczne studia literacko-krytyczne, prozę historyczno-biograficzną, niezwykle ciekawe wspomnienia, które będą przyciągać uwagę pokoleń czytelników, pozostawia nieprzemijającą jasną pamięć o sobie. Cała humanistyczna Ziemia Czerkaska głęboko smuci się z powodu tej straty i wyraża szczere kondolencje rodzinie, bliskim, przyjaciołom Mychajła Fedotowycza, pamięć o którym zachowa się w naszych sercach. Wołodymyr Poliszczuk i wszyscy pisarze Ziemi Czerkaskiej. Ostatnia niedziela wiosny przyniosła niezwykle smutną wiadomość – odszedł do wieczności Mychajło Fedotowycz Słaboszpycki, wielki przyjaciel naszego muzeum, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, dyrektor wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, nagród literackich imienia Łesi Ukrainki, imienia Ołeksandra Biłeckiego, imienia Ołeny Pcziłki, imienia Braci Łepkych, imienia Wasyla Symonenki, imienia Mychajła Kociubynskiego, imienia Iwana Bahrianego, imienia Jewhena Płużnyka, znany prozaik, publicysta, krytyk, literaturoznawca, wybitny działacz społeczny, gorący patriota. Jego wkład w rozwój ukraińskiego słowa, wychowanie u dzieci i młodzieży szczerego szacunku i miłości do języka ojczystego jest niemożliwy do przecenienia. I wierzymy, że spuścizna twórcza tego utalentowanego człowieka o wielkim sercu zostanie zachowana przez przyszłe pokolenia. Zespół Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. Zawsze dziwiłam się: jak on tak wiele zdąży? Zbadać tyle biografii twórczych, napisać tyle książek, co roku organizować tak ważny konkurs językowy i przy tym jeszcze trzymać rękę na pulsie współczesnej literatury, czytać setki książek znanych i jeszcze mało znanych autorów. Jaka potężna energia! Może gdyby oszczędniej ją wydatkował… Może… Ale inaczej ten niesamowity pracuś nie mógł. Nadija Humeniuk-Łys, m. Łuck. Nie zdążyłem pożegnać się z przyjacielem swojej młodości, wspaniałym poetą Dżardżim Phoweli, którego wczoraj pochowano w rodzinnych górach Pszaweti, gdy dowiedziałem się o nagłej śmierci Mychajła Słaboszpyckiego – wybitnego krytyka, literaturoznawcy, prozaika, niestrudzonego działacza społecznego, znanego organizatora spraw wydawniczych, obrońcy języka i kultury ukraińskiej, z którym łączyła mnie półwieczna przyjaźń. Odszedł z życia wielki pracownik twórczy, niezrównany kronikarz życia literackiego współczesnej Ukrainy. Wydane w ostatnim czasie tomy jego wspomnień to nieoceniony skarb dla tych, którzy będą studiować alternatywną historię życia duchowego narodu ojczystego od lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku do dziś. Człowiek o fenomenalnej pamięci, analitycznym umyśle i bezgranicznym intelekcie, Mychajło Słaboszpycki stworzył całą bibliotekę prozy dla dorosłych i dzieci, utworów krytycznych, publicystycznych i wspomnieniowych, które bez wątpienia są nieodłączną częścią kultury ojczystej. Miał jeszcze wiele planów, ale to, co już zdążył zrealizować, gwarantuje mu czołowe miejsce wśród tych, których będą pamiętać pokolenia.
Raul Chilaczawa: Nie mogę uwierzyć, że opuścił nas Mychajło Słaboszpycki. I jakie tam rozmowy o wieczności, o zaświatach! On jest potrzebny tutaj. Dzisiaj. Był na tej ziemi, na tej Ukrainie i robił wszystko, aby była ona lepsza i bliższa sercu. Teraz go nie ma. I ściska mi gardło, a serce leci śladem za nim. Jakoś wyobrażamy sobie Słaboszpyckiego jako uczciwego pamiętnikarza, autora wspaniałej powieści o Baszkircewej, literaturoznawcę... Ale mało kto wspomina (a czy w ogóle wie), że był politykiem przez wielkie P, odważnym i uczciwym. Pewnego jeszcze bardzo nieprzewidywalnego dnia przyjechałem do Irpienia do Domu Pracy Twórczej i we czwórkę zabraliśmy się do pisania Programu Ludowego Ruchu Ukrainy. My – to Słaboszpycki, Donczyk, Teren, Briuchowecki. Wszystko! Nikogo więcej! To była konkretna rzecz, pierwsza konkretna rzecz, a nie tylko rozmowy o odważnych Bałtach, i nie było jeszcze w naszych szeregach nikogo z tych, którzy potem, potem poszli ścieżką Ruchu – i chwała Bogu, że poszli. Ale mimo wszystko Ruch zaczynał się od tego wieczoru w Irpieniu, od Domu Pracy Twórczej – i później, trochę później, sekretarz ówczesnego komitetu partyjnego mówił każdemu z nas: no po co ci to, przecież ledwo cię nie zamknęli, no dokąd się spieszysz... – a Mychajło tak łagodnie się uśmiechał i wykonywał swoją wielką ukraińską pracę. Bardzo go kochałem. Kocham jego piękną żonę, wspaniałą poetkę Switłanę Koronenko. W te dni bezgranicznie rozpaczam i nie mogę uwierzyć w przeklętą oczywistość. Wiktor Teren, m. Kijów. Byliście miłośnikiem prawdy i człowiekiem-pionem, Mychajle Fedotowyczu... Jak Wam w tych zaświatach?.. Byliście główną humanistyczno-ukrainoznawczą kolumną naszego kulturalno-politycznego życia. Śmierć skosiła tę widzialną cielesną kolumnę, z którą obecna władza walczy nawet po śmierci. Nie mieściliście się ze swoim ideowym maksymalizmem w żadne szablony tego zniszczonego, zużytego i skolaborowanego świata. Wszystko torpedowaliście w zatęchłych niby twórczych środowiskach swoimi ideami i pracą. Byliście tym niestrudzonym robotnikiem na niwie naszej literatury, skrupulatnie poznającym dusze ukraińskie. Niby skalpelem, słowoobrazami wchodziliście w losy i procesy ukraińskiego świata literackiego, aby wynieść na powierzchnię przyczyny naszej niemocy i porażek. Tworzyliście ten wysoki idealny świat ukraińskiego Ducha swoją niestrudzoną codzienną pracą. Mimo to, byliście chyba jedyną znaną mi wybitną osobistością, która potrafiła z tysięcy ludzkich piszących ciał odnajdywać wartościowe i obdarzone talentem – i szczerze zachwycać się odnalezionymi talentami oraz wyjątkowo wspierać w rozwoju tych, którzy są zdolni się rozwijać. Kiedyś i ja stanęłam na Waszej drodze – i staliście się dla mnie człowiekiem-latarnią oraz motorem w urzeczywistnianiu najpoważniejszych projektów kulturoznawczych i państwowotwórczych, w szczególności konkursu językowego im. Petra Jacyka. Wy, zapewne, już spotkaliście się z nim tam, w nieznanym świecie, i razem przyglądacie się, jak kijowska władza nie daje pozwolenia Wam, wielkiemu Synowi ukraińskiej ziemi, spocząć w tej ziemi... Bo mali nigdy nie pojmą wielkich – ci rozbójnicy-pasożyty na zranionym ukraińskim ciele i wydeptanej duszy. Byliście przecież nie tylko wielkim w Waszej profesjonalnej pracy pisarskiej i literaturoznawczej – czyniliście wielkim WSZYSTKO, czego dotykaliście: swoje powieści, analizy literaturoznawcze, stworzenie wydawnictwa „Jarosławiw Wał” z jego unikalną strategią wydawniczą, konkurs językowy, działalność mecenasowsko-organizacyjną, przekonania światopoglądowe, czyn polityczny – i codzienny nieustanny wir życia, w którym hojnie obdarowywaliście swoim natchnieniem Waszych stałych i sytuacyjnych towarzyszy. Byliście naszą planetą, do której my, małe satelity, tuliliśmy się i ciągnęliśmy, aby razem obracać się w galaktyce Waszej Wysokości. Czy może otaczająca małość to pojąć? Umieliście kochać i nienawidzić, bo byliście MIŁOŚNIKIEM PRAWDY i człowiekiem-pionem. Nie zabraliście po prostu w zaświaty cząstek tych, którzy Was kochali – my pokornie poszliśmy za Wami, bo jesteśmy tym łańcuchem współtworzenia z centrum w Waszej Osobowości. Jakże opustoszał Kijów bez Was, jakimi kreskowymi będą fora wydawców bez Waszej obecności i już zupełnie bez serca pozostał Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego, w którym zapalaliście gwiazdy naszej niezniszczalnej mowy, prowadząc ją do wyżyn należnego posiadania w swoim własnym państwie i w sercu każdego dziecka czy młodzieńca. Nie opuszczajcie nas, Mychajle Fedotowyczu, w naszej próbie podążania Waszą drogą. Niech ziemia stanie się puchem dla Waszego ciała, a Niebo otoczy swoją życzliwością Waszą stuooczną duszę. Duch natomiast Wasz niech zawsze będzie pośród nas. Nie odeszliście. Jesteście i będziecie jak historia, która z Was, już niewidzialnego, będzie tworzyć ukraińskie zwycięstwa. Bo Wy jesteście twórcą i zwycięzcą. Iryna Farion, m. Lwów. Zakończenie na str. 8–9
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wi ukraiński czas. Utalentowanego pisarza, postać, której nie ma zastępstwa... Wybacz i żegnaj, Mychajle! tych pisarzy. A jego cykl “zwierciadlanych” książek (“Przecieranie zwierciadła” i kolejne) deklarował prosty i zarazem mądry sposób na życie długie i pełnowartościowe: nie zamykać się w sobie, a nieustannie wyczołgiwać ze swojej skorupy. “Ja przecieram i przecieram zwierciadło – i widzę to, co wydawało się, dawno zostało zapomniane”. jak o porządnym i sumiennym człowieku, który pomógł wielu młodym lwowskim pisarzom w czasach prześladowań Małanczuka uniknąć złego losu. Kiedy kogoś z młodych literatów przyjmowano do Związku Pisarzy, samo przez się było zrozumiałe, że pomógł właśnie Słaboszpycki, bo tylko on był w stanie to zrobić. Dopiero później, poznawszy go bliżej, zrozumiałam, jak uproszczone to wyglądało z boku. Ile strat i rozczarowań doznał na tej drodze. Lecz już wtedy, jako czytelnik, rozumiałam, że w ukraińskiej literaturze zaczęła działać potężna życiodajna siła intelektualna. Słaboszpycki-krytyk wyróżniał się wyjątkową życzliwością. W odróżnieniu od swoich kolegów po krytycznym fachu, nie zajmował się literackimi pogromami, nie wyszukiwał w utworach literackich “wypaczeń” linii partii, nie oskarżał młodych poetów czy prozaików o grzechy polityczne, nie wyszukiwał tam jakichś mętnych odchyleń czy tendencji. On podążał za autorem, odpychał się od autorskiej palety artystycznej i skrupulatnie analizował, doszukiwał
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Jego silne ramiona wspierały ukraińską kulturę», s. 7
Zostawiłeś Ukrainie i nam swoje serce. Mychajło Słaboszpycki przeszedł ogromne bólowe męki, ale ani razu w rozmowie ze mną czy Pawłem Mowczanem nie wypowiedział słowa „śmierć”, nawet w sobotę, 29 maja, około siódmej wieczorem rozmawiał z Pawłem o bardzo ważnej sprawie, postanowili wrócić do niej w poniedziałek... Głos zdradzał ból i mękę Mychajła, ale oboje wierzyliśmy, że zdoła przezwyciężyć chorobę i będzie żył jeszcze długo. Wierzyliśmy, rozmawialiśmy o nim rano we dwoje, aż do momentu, gdy zadzwonił syn Światosław i przekazał nam straszną wieść... Płaczemy jak dzieci. Oboje straciliśmy Przyjaciela, takiego – jedynego... Bo zbyt mało, a może i wcale nie ma takich wśród nas, dla których zawsze byłoby interesujące twoje życie, twoje myśli, twoje książki i sprawy. I, oczywiście, nie tylko twoje, jeśli dotyczyło to książek i pisarzy. Zdaje się, że przeczytał wszystko, co ukazywało się na Ukrainie przez (co najmniej) pół wieku. Jego uwadze nie umknęła żadna światowa nowość książkowa, operował setkami nazwisk. Jego wiedza, erudycja, intelekt są nieprawdopodobne. Literatura jako życie i życie jako literatura – to o Mychajle. Można i trzeba wiele wspomnieć, ale jeśli chcecie wiedzieć o nim – przeczytajcie jego książki. Są w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. Przeczytajcie jego kwadrologię „Zwierciadeł...” – to uczciwe pisarstwo. I o Nim – również. Błyskotliwy język operacyjny. Wartki styl. Myśli wywiedzione z intelektu, przedłużone w czasie emocje. Dziennikarstwo dało mu dwie rzeczy: umiejętność pisania „do numeru” oraz zdolność wytrzymywania maratonu „ciąg dalszy nastąpi”. Dziwne, ale jego styl nie ma żadnych oznak pisania na szybko – weźcie jakąkolwiek jego książkę, interesująco się ją czyta, nie ma oznak starzenia... Interesowali go pisarze nie tylko jako pewna subkultura, ale jako środowisko życia. Oto dlaczego amplituda jego zainteresowań literaturoznawczych nazwiskami jest nadzwyczajna – chce ktoś to uznawać czy nie, a Słaboszpycki napisał swoją historię literatury ukraińskiej w portretach i dialogach, na tle nieprawdopodobnych realiów historycznych. Wieczory w Domu Nauczyciela, w księgarniach, Muzeum Literatury, spotkania na uniwersytetach, w audytoriach rejonowych i miejskich... Jak łączył pracę przy biurku z organizacyjną, wydawniczą, z ciągłą gotowością włączenia się w ważne ukraińskie sprawy – od ratowania wydań papierowych do swojego dziecka – Międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego imienia Jacyka, do którego dołączyły tysiące uczniów, kadetów, studentów?! Ci, którzy przyjaźnili się z Mychajłem, znają jego wspaniałą zdolność odezwania się właśnie wtedy, gdy potrzebny jest jego głos... Jego uśmiech, jego ironia, jego mądre słowo... Wszystkie niewypowiedziane słowa stały się wielkim żalem. Pisarze czekali na Jego słowo o sobie, czy jednak w pełni powiedzieli Mu o nim?! Odzywali się czytelnicy, którzy zawsze czekali na wieczory, które prowadził Mychajło. Straciliśmy Człowieka, który trzymał na sobie i w swoim Słowie. Zostawiłeś Ukrainie i nam wszystkim swoje serce. Oddajemy Tobie swoją miłość. Najgłębsze wyrazy współczucia dla żony Switłany Koronenko, która była z Mychajłem do końca w smutku i radości, synów Myrosława i Światosława, córki Iwanny, krewnych i przyjaciół Mychajła Fedotowycza. Lubow Hołota. Drzewa umierają stojąc. Opuszcza nas, na dwa miesiące przed swoimi 75. urodzinami, Mychajło Słaboszpycki. Pisarz, publicysta, wydawca, działacz społeczny. Właściwie człowiek, który sam był literaturą, literatem, który dobrze zdawał sobie sprawę: literatura na Ukrainie musi być wszystkim. Bo inaczej czy będzie sama Ukraina? Oczywiście, wielu podobne wyobrażenia wydają się czymś staroświeckim. Dzisiaj czytają coraz mniej, słowo pracuje, ale w innych reżimach technologicznych i warstwach socjokulturowych. Ależ, ależ... „Ukraiński pisarz – to drzewo, które wyrosło nie tam i nie tak – napisał kiedyś Mychajło Fedotowycz. – Ukraiński pisarz musi być rewolucjonistą, budzicielem, oświecicielem, nauczycielem, autorytetem moralnym i stać obok księdza w tym społeczeństwie, a potem być, może, pisarzem...”. Właśnie ta pozycja wyjaśnia, dlaczego wtedy, na przełomie lat 80. i 90., pisarze stanęli na czele walki o Ukraińską niepodległość... W latach 90. pisarz formuje Ligę Ukraińskich Mecenasów, zakłada wydawnictwo „Jarosławiw Wał”, które produkowało ogromną liczbę książek, na każdy gust. Ostatni raz rozmawiałem z panem Mychajłem jakieś dwa miesiące temu – był w szpitalu, w Teofanii, o swojej chorobie wspomniał mimochodem. Dalej mówił o swoim przyjacielu Juriju Szczerbaku, który przeżył bardzo niełatwy rok (śmierć syna, śmierć żony, covid...), jednakże wytrwał i nawet napisał powieść. „Bardzo silna powieść, Serhiju. Może najlepsza ze wszystkiego, co Jurij napisał...”. W tej rozmowie – cały Słaboszpycki. Strasznie interesowali go ludzie, którzy pracują w literaturze i sztuce, o ich sprawę i problemy troszczył się bardziej niż o swoje. Nie przypadkiem przecież tyle napisał o... Tak właśnie żył w ostatnich latach – zwalczając własne dolegliwości i chorobę słowem. Słowem, które pracuje z własną pamięcią, wydobywając z niej nowe i nowe obrazki, obrazy, kompozycje. „Więc o wieczornej porze życia znów przecieram zwierciadło i widzę tam wiele cieni...”. Teraz w cień obraca się i Mychajło Słaboszpycki. Zwierciadlana powierzchnia będzie przesłaniać nam jego oblicze, jego obraz. Ale on darował nam klucz do miksowania zapomnienia: trzeba częściej przecierać zwierciadło. I wtedy w nim, jak kiedyś podczas wywoływania papieru fotograficznego, będą rodzić się, będą wyłaniać się obrazy – i pamięć umożliwi nieśmiertelność. Nieśmiertelność tych, których wspominamy, nieśmiertelność każdego, kto wspomina... Żegnajcie, Mychajle. Da Bóg, jeszcze się spotkamy – w zaświatach Pamięci. Serhij Trymbacz. Żegnaj, przyjacielu... jeszcze nie mogę uświadomić sobie tej straty. Jeszcze aktywne są jego telefony. Jeszcze można wejść na jego stronę na Facebooku. Strona główna w jego fotografiach: uśmiechnięty, zagłębiony w sobie, zamyślony. Różny... Dzwonią przyjaciele i wyczuwam w tonacji żałobnego komunikatu jakąś nutę niedowierzania. Ja sama też nie wierzę. Nie mogę. Jakże to? Przecież jest go tak dużo – w książkach, mediach, przestrzeni publicznej. A co najważniejsze – w ludziach, z którymi Mychajła Słaboszpyckiego łączyło tyle nici współpracy, różnorodnych planów... I nagle straszna nieodwracalność, z którą trudno się pogodzić. Działalny, zawsze nastawiony na przyszłość, zawsze w biegu, w locie, tylko gestami pokazuje – biegnę, spóźniam się. Jakieś szalone przyspieszenie, sam czas w nim, zdawało się, kręci się inaczej – od jednej pracy do drugiej i ani minuty na odpoczynek. Taki był zawsze. W lwowskich kręgach literackich jego imię było nieustannie na ustach, jego publikacje rezonowały, za każdym razem wywoływały falę dyskusji i zapalczywych sporów. A jeszcze krążyły o nim legendy, przyglądał się, co się udało, dokąd zmierzać. I bezsprzecznie w tych rozmyślaniach uderzała jego kolosalna erudycja, rzadkie wyczucie talentów. Jego wpływ na formowanie planów wydawniczych, portfeli redakcyjnych był kolosalny. Nieustannie interesował się nowymi rękopisami, coś wartościowego brał dla siebie do zamkniętej recenzji lub prosił o rozpisanie Borysa Charczuka, Anatolija Dimarowa, Iwana Dziubę, Wołodymyra Drozda. To była gwarancja, że nie zagubią się utalentowane ukraińskie klejnoty. To było ważne dla tej kohorty wybitnych ukraińskich pisarzy, którzy brali na siebie odpowiedzialność za przyszłość ukraińskiego pisarstwa.
Mychajło Słaboszpycki w różnych czasach, w różnych latach zajmował wysokie stanowiska, wśród nich pierwszego przewodniczącego sekretariatu Światowej Ukraińskiej Rady Koordynacyjnej (1992–1998). To ta SURK, która swoją decyzją założyła Ukraiński Instytut Badań nad Ludobójstwem w Ukrainie — poprzednika dzisiejszego Instytutu Pamięci Narodowej. Jej pierwszym dyrektorem został mianowany James Mace. Często się spotykali. Prowadzili wspólne konferencje, narady, sympozja. Z inicjatywy Mychajła James Mace stał się częstym gościem w Ukraińskim Radiu. Wybaczmy dzisiaj Mychajłowi Słaboszpyckiemu wszystkie jego grzechy, wolne i niewolne. Bo był fanatycznym, szalonym pracusiem na niwie ukraińskiego Słowa. Bo swoją pełną poświęcenia pracą siał to, co rozumne, dobre, wieczne. I był wielkim Ukraińcem, który odmówił bycia słabym duchem. I wybacz nam, drogi bracie, że nie uchroniliśmy. Śmierć nie zdołała zabrać tego, co stworzyłeś w ciągu tak bogatego w wydarzenia życia. A ileż jeszcze mogłeś stworzyć. Ile dobrych uczynków zasiać… Jak niewymownie ciężko mówić o tobie w czasie przeszłym... Pozostaje jedynie mieć nadzieję, że silnik dobrych uczynków, który uruchomiłeś, nie zatrzyma się, znajdą się silne ramiona i gorące serca. Natalja Dziubenko-Mace Zmierzch zwierciadlanej amalgamaty wyrwał mnie z peryferii i przez Karpaty przywiódł do Kijowa, do Ukrainy. Właściwie moją książkę „Lis w winnicy”, którą przygotował i wydał w swoim wydawnictwie w miesiąc. I przysłał list: „Wszystko, co napiszesz, będę wydawał”. A potem usilnie tłumaczył: „Pozostańcie w swoim Mukaczewie. To wasze Macondo, wasza Yoknapatawpha. Twórzcie jego wielki mit… Nie kuście się Kijowami z karnawałowym czadem prezentacji i okołoliterackimi przepychankami…” „Nie porzucajcie sensowo-metaforycznej prozy, nie słuchajcie modnych mistrzów, którzy mówią, że tak już się nie pisze. Idea i metafora – to wiecznie żywe komórki prozy…” Potem zabiegał o wysunięcie mojego „Krynyczara” do zdobycia Nagrody Szewczenkowskiej. Potem prowadził mój wieczór autorski w muzeum Szewczenki w Kijowie. A ja jego – w Użhorodzie. Potem, dowiedziawszy się o moich trasach literackich, dzwonił przede mną do miast, i tam witano mnie u bram i opiekowano się mną aż do wyjazdu. Bo przecież „sam Słaboszpycki pobłogosławił!” Potem – bo szybko zapominamy o wdzięczności – ganił w zwykłym dla niego ironiczno-aforystycznym tonie: „Dlaczego ja mam się dowiadywać o wyjściu waszej nowej książki z drugiej ręki?..” Potem spotykaliśmy się na forach i zapominając o wydawnictwach i handlu książkami, godzinami rozmawialiśmy o Książce. Potem uważnie śledziłem jego wspomnieniowe wyznania, bo o świetle i cieniu naszej literatury wiedział wszystko. A nawet więcej. Potem… przed chwilą… go zabrakło. Choć myślałem, że tacy nie odchodzą. Nie rdzewieją – jak wieszcze pióro, nie znikają – jak apokryfy, nie kruszą się – jak tablice. Jednak odchodzą. BezMownie odchodzą w zmierzch zwierciadła tego niesamowitego i niemiłosiernego świata. Ale nie mijają. Nauczyciel. Przewodnik Słowa i twórców słowa. Współtwórca. Sługa Książki. Wojownik szarości, głupoty i grafomaństwa. Pisarz. Kronikarz. Patrycjusz. Mędrzec. Strażnik sensów i wiecznych wartości… Daleko nie wszystko, co o nim wiem na dzisiaj. Co jeszcze o nim się dowiemy. Co zapisał w komórkach pisma… Bądźcie błogosławieni w najwyższych komnatach naszego Ojca Słowa! Myrosław Docyneć
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ciężko i boleśnie jest mówić o osobowości tak ogromnej skali w czasie przeszłym… Pisarz, rzadki mistrz w gatunku powieści biograficznej, który pisał tak, jakby był współczesnym i powiernikiem Mychajła Kociubynskiego, Marii Baszkircewej, Todosia Osmaczki… Pamiętnikarz, kronikarz losów pisarskich, który utrwalił w magicznym zwierciadle swojej pamięci i objął w czterech tomach swoich wspomnień całą epokę literacką… Dziennikarz radiowy, autor unikalnych programów literackich, jeden z najbardziej charyzmatycznych głosów starego dobrego Ukraińskiego Radia… Literaturoznawca i krytyk, który był wierny najwyższym kryteriom artystycznym, potrafił wystawić godną ocenę wszystkim naprawdę wartościowym zjawiskom procesu literackiego – a i sam ten proces widział jak na dłoni – i uważał za swój obowiązek wypełnianie „białych plam” w historii literatury ukraińskiej, przywracając do niej niesprawiedliwie niezauważone i zapomniane nazwiska – w szczególności z archipelagu diaspory… Człowiek, który potrafił tworzyć ośrodki życia kulturalnego – żywe ośrodki żywej kultury – i pielęgnować je. Wydawnictwo „Jarosławiw Wał”… Liga Ukraińskich Mecenasów, a pod jej egidą – Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka i całe grono nagród literackich, kulturalnych, popularyzujących książki, państwowotwórczych… Wieczory twórcze w Narodowym Muzeum Literatury (i nie tylko), które gromadziły i jednoczyły ukraińską społeczność kulturalną, tworzyły sprzyjające środowisko dla rozwoju kultury… Bibliofil, błyskotliwy intelektualista i złotousty… Niestrudzony pracoholik literatury, który nawet ratunku przed chorobami szukał w nieustannej pracy twórczej… Człowiek wielkiego, szczodrego serca, który nie szczędził wysiłków dla wsparcia kolegów literatów i debiutantów… Dziękuję niezapomnianemu Mychajłowi Fedotowyczowi za światło jego duszy, które dotknęło i mnie, i wielu drogich mi ludzi, za wsparcie i mentorstwo, dziękuję za pielęgnowanie pamięci siódmego neoklasyka – Ihora Kaczurowskiego… Obecnie Requiem Aeternam rozbrzmiewa na niebie i na ziemi, odprowadzając w ostatnią drogę wielkiego orędownika ukraińskiego ducha… Ołena O’Lir. Rycerz. Nie na darmo w niedzielę płakało niebo nad Kijowem – rano przestało bić płomienne serce Mychajła Słaboszpyckiego, dobrze znanego literaturoznawcy i wydawcy, pierwszego dyrektora wykonawczego Ligi Ukraińskich Mecenasów, utalentowanego działacza społecznego. Nie starczy stron, aby wspomnieć napisane przez niego doprawdy brzemienne w skutki dzieła, które wzbogaciły literaturę estetycznie i faktologicznie, jednak takie z nich, jak „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym”, „Niezgubiony ukraiński człowiek”, „Pejzaż dla Pomarańczowej rewolucji”, „Wielka wojna 2014” itd. na wieki weszły do złotego funduszu naszej nowej dokumentalistyki, a jego fenomenalne powieści „Maria Baszkircewa”, „Nikifor Drowniak z Krynicy”, „Autoportret artysty w dojrzałości”, „Poeta z piekła”, wyróżniony Nagrodą Szewczenki, jeszcze długo będą poruszać nie tylko krajowego czytelnika. Opuścił więc nas pisarz o niezwykle potężnym zasięgu artystycznym i niezastąpiony kolega, który nigdy nie wahał się podstawić swojego ramienia w trudnej chwili, a także kochający Tata, który wychował utalentowanych, pełnych determinacji synów-sokołów, opiekował się losem twórczym obdarzonej przez Boga dziennikarki-córki… Ostatnie 50 lat – jak na dłoni społeczeństwa. Różnie bywało w tym czasie… Lecz założenie Ligi Ukraińskich Mecenasów, która wniosła odczuwalne ożywienie w nasz rozwój kulturalny, to prawdziwa zasługa zmarłego. Zrealizowano tyle patriotycznych projektów! Nie na darmo kończy się książka odwagi Mychajła Słaboszpyckiego „Wielka wojna 2014”, wydana przez jego własny „Jarosławiw Wał” sześć lat temu, dość znamienną refleksją także na czas obecny: „Wojna trwa… Nowi i nowi ochotnicy zgłaszają się, by iść na front. Oni w większości nie mają wysokiego mniemania o naszej współczesnej władzy. Ale oni – to patrioci. Niejeden z nich myśli (często musiałem to słyszeć): „Rozbijemy wroga, wrócimy do domu, a wtedy zapytamy tutaj wszystkich, począwszy od najwyższych przywódców państwa…” Te wersy podano pogrubioną czcionką. Niemało wspaniałych dzieł ujrzało światło dzienne w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”, założonym przez M. F. Słaboszpyckiego. Co więcej, wydawnictwo pomogło odnaleźć się całej kohorcie obiecujących autorów! Jakże nie było się cieszyć! Niewiarygodnie wyczerpany straszną chorobą, do ostatniego dnia trzymał rękę „na pulsie” naszego bytu społecznego, starając się pomóc także wiernej żonie, utalentowanej poetce Switłanie Koronenko w jej desperackiej walce o własne życie. Jednak 75. lato Mychajła Fedotowycza Słaboszpyckiego, który urodził się 28 lipca 1946 roku na słynnej Czerkaszczyźnie, okazało się ostatnim darem pani Losu, chociaż śmiałych planów i zamierzeń literaturoznawca miał jeszcze na niejedną dekadę… Wystarczy przejrzeć jego wielotomowe, zaiste fenomenalne „Zwierciadła…”, aby przekonać się o niewyczerpaności tego talentu! Natomiast „lekcje języka ukraińskiego” imienia legendarnego Kanadyjczyka Petra Jacyka corocznie przypominają zarówno małym, jak i dorosłym Ukraińcom, czyich rodziców jesteśmy dziećmi i co może zrobić każdy pisarz w tym, tak niełatwym czasie, dla swojej rodziny i swojego narodu. Dlatego szczerze współczujmy sobie, czytelnikom i rodzimej literaturze, że nasza szczodra miłość nie daje z jakiegoś powodu kochającym sercom należytej możliwości zatrzymania na tym świecie Rycerzy, którzy pracują i płoną dla wspólnej sprawy. Jednak oni mimo wszystko będą żyć, aby płomiennie trwać w ojczystym słowie i naszej wdzięcznej pamięci… Wiktor Hrabowski. Tom za tomem on „przecierał zwierciadło” czasu, nagle wszystko zmalało i wydało się drobne. W gardle stanęła gula i nie chciała przejść. Czy to pustkę, czy otchłań stworzyła ta wiadomość – to „zmarł” i uświadomienie sobie następnego słowa „nie ma”, a za nim – „i więcej nie będzie”. Przyszłość jest. My będziemy żyć, a Mychajła nie będzie. Trzeba, żeby był! Nie tylko ja czekałem na zapowiedzi od Słaboszpyckiego o następnej powieści Jurija Szczerbaka. Czytaliśmy te komunikaty jak biuletyn lekarski i mieliśmy nadzieję. Po raz kolejny Mychajło znów pokona chorobę… Próbowałem publikować wspomnienia o naszym poznaniu z lat studenckich, o współpracy dziennikarskiej. Mychajło Fedotowycz w tym czasie, tom za tomem, „przecierał zwierciadło” czasu i z niedawnej przeszłości powracali znajomi poeci i prozaicy, tylko już ocenieni według innej, niecodziennej miary, a wymagań Wielkiej Literatury. Moje żartobliwie-ironiczne notatki na Facebooku wydały się niestosowne i zbędne drobiazgi w panoramie tytanicznej pracy Słaboszpyckiego. Chociaż zamierzałem opowiedzieć o jego niektórych historycznych dokonaniach, o których z różnych powodów wspominano w przestrzeni publicznej przez zęby lub przemilczano. Dotyczy to, co najmniej, odkrycia przez Mychajła Słaboszpyckiego kontynentu literatury ukraińskiej w diasporze. Tam pojechało pod koniec lat 80. ubiegłego wieku wielu. Zdobyli środki na wydanie własnego dorobku twórczego. Tylko Słaboszpycki przywrócił Ojczyźnie dziesiątki nazwisk i dzieł, które miałyby pogłębić otchłań wyrytą przez czekistów dla ofiar Rozstrzelanego Odrodzenia. Poeta Osmaczka i inni powrócili z piekła do nowego pokolenia z niedoścignionymi dziełami artystycznymi.
Razem z Petrem Jacykiem Mychajło zapoczątkował najwspanialsze w czasach Niepodległości przedsięwzięcie budujące Ukrainę – Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego. O tę ideę i jej urzeczywistnienie Mychajło Fedotowycz musiał walczyć cały czas. I nie tylko z Tabacznykiem. Jak wyczerpywały jego serce owe „Listy otwarte” do możnowładców, wiedzą jego bliscy i najbliżsi przyjaciele. A słowa w obronie Iwana Demianiuka? Już wtedy i Jacyk, i Słaboszpycki przejrzeli esbecki zamiar zrobienia ze wszystkich Ukraińców faszystów, aby wykorzystać to w przyszłej wojnie przeciwko Ukrainie. Rozmawialiśmy o tym nie raz z Mychajłem i wspierałem wszystkie jego poczynania, jak mogłem... Bólowy szok nie minie od razu. Nie jestem pewien, czy i ja uświadomiłem sobie naszą stratę. Ale dalej nam wspólnie, w pojedynkę i jako wspólnota, przyjdzie zachowywać jasną pamięć o Mychajle Słaboszpyckim – wielkim pracowniku i towarzyszu. Wiktor Tiutiun Jedna z kolumn literackiej świątyni Mychajło Słaboszpycki – to jedna z kolumn ukraińskiej literackiej świątyni. Zawsze dziwiłem się jego niesamowitej pracowitości, jego mądremu zagłębieniu w literaturoznawczy proces. Nisko chylę głowę przed jego ukraińskim duchem, przed jego udziałem w utwierdzaniu ukraińskiej niepodległości. Nigdy nie zapomnę naszych spotkań, podczas jednego z których on po twórczej delegacji do Estonii wyrecytował z pamięci mój wiersz „Okno, otwarte na Tallinn...”. A jeszcze z wdzięcznością będę pamiętał, jak on kiedyś po przyjacielsku i profesjonalnie swoim artykułem w „Literackiej Ukrainie” obronił jedną z moich książek przed nieuzasadnioną krytyką. Ziemia piórem tobie, przyjacielu Mychajle. Jedyne pociesza, że jesteś potrzebny Bogu... Anatolij Kyczynski Mychajłowi Lustra... Lustra... I żywotów niepohamowane gamy... Skądś słychać organów ten niebiański wokal. A mgły takie, jakby cała siwizna amalgamatu. Nawet księżyc zszedł, jak do smutków rozbity kieliszek. Ta wyszczerbiona kruszyna i szczerbata, jak świat, niezapominalność. I łza, niepodobna do tysięcy niewybrzmiałych łez... Piją za ciebie ten ból i chłodną twoją nieobecność Za twoje niebycie, jakby pierwszy z bytem kompromis. Te kruche świece z odwiecznego wosku iluzji, Tych smutków czemuś wyżej losu nalanych sto gram, Takie lato wokół, takie trawy w życiowym ługu... Lustra... Lustra... Pustoszeje w obwodach ram... Bohdan Tomenczuk Kronikarz epoki On dużo i hojnie pracował. Z własnego zamysłu i na zamówienie redaktorów. W gazetach i czasopismach, jakby potwierdzając swój aforyzm, wyrażony we własnej książce: „Talent – duchowy kapitał narodu”. Umiał określić rolę pisarza w procesie literackim. I dostrzec, że procesy społeczne w życiu ogólnym, które określał, jako nie „tylko to, co się z nami dzieje, ale i to, co my myślimy o nim”. Do książki „Przecieranie lustra” (2017), która ma podtytuł „O czasie i o ludziach”, M. Słaboszpycki dał szczere rozszyfrowanie: „To, czego nie przeczytacie w historii literatury”. Bo, właściwie, pisał nie o historii literatury, a o życiu, skomplikowanym i nie zawsze przewidywalnym. Jest w jego wspomnianej książce rozdział „Nie nakręcony film”. To, jak rezerwa dla opowieści o tym, co było i jeszcze by miało być... Lecz dzisiaj musimy prosić Boga o siły, by przetrwać ciężki żal, który zachmurzył całą naszą ukraińską literaturę. Łarysa Kopań Pierogi z wiśniami, Maria Baszkircewa, Nikifor Drowniak z Krynicy Czerwiec 1986 roku, niedziela. Ciepły, słoneczny dzień. Przypominam sobie teraz, jakby Słońce wtedy było najjaśniejsze ze wszystkich Słońc. Chreszczatykiem spieszę na Wielką Żytomierską, zaproszona na obiad do wspaniałej rodziny Sofii Majdańskiej. Wiem, że tam będą jej przyjaciele-pisarze, ale kto dokładnie – nie powiadomili. Ale dokładnie wiem, że tym razem Sofia zaprosiła na pierogi z wiśniami i, oczywiście, będzie kawa z niezapomnianym wiedeńskim tortem, który zawsze piekła dla gości mama Sofii – Maria Mykołajiwna. Spóźniam się, bo wysokie obcasy spowalniają mój chód wysokimi długimi schodami aż na trzecie piętro. Przyszłam, odetchnęłam, dzwonek do drzwi... Otwiera uśmiechnięta Maria Mykołajiwna, przejęta, bo pierogi już na stole. Słyszę męskie głosy i przyjemny śmiech Sofijki. Wchodzę do pokoju i widzę mężczyznę w czarnej koszuli, stylowo ubranego, w rękach trzymał książkę i coś bardzo emocjonalnie opowiadał Sofii. Obok milcząco siedział jeszcze jeden mężczyzna, pamiętam – w okularach, koszula w krateczkę. Sofia przedstawiła swoich przyjaciół-pisarzy – to był Mychajło Słaboszpycki i Anatolij Skrypnyk. Właśnie w tym czasie wyszło pierwsze wydanie książki Słaboszpyckiego o Marii Baszkircewej. Mychajło z zachwytem opowiadał o artystce, czytał fragmenty z książki, Sofia towarzyszyła ciekawym opowieściom grą na skrzypcach. Maria Mykołajiwna zawsze aktywnie włączała się do dyskusji o książce. Było bardzo wzruszająco i niezapomniano. Właśnie wtedy otrzymałam książkę z autografem od autora, którą mam w swojej bibliotece. Jakoś w pauzie zwróciłam się do Mychajła i powiedziałam, że moje życie mija w środowisku Łemków, dlatego proponuję mu temat dla następnej książki o genialnym łemkowskim malarzu Nikiforze Drowniaku i obiecuję dostarczyć materiały, które mam. Mychajło zareagował od razu, chociaż zauważył, że o Łemkach słyszał, ale głębiej nie studiował tego tematu, ponieważ on jest z Czerkaszczyzny. Jednak, jeśli ja mu przyniosę materiały, on obiecuje pomyśleć i wtedy powie. Tak rozpoczęła się nasza twórcza znajomość. Z czasem materiały, które były w moim domowym archiwum, przywoziłam Mychajłowi do Irpienia. Czas płynął... Mychajło pisał. Pojawiła się książka „Nikifor Drowniak z Krynicy”. Rzeczywiście, Życie – to spotkania z ludźmi. Nasze spotkanie było też konieczne. Niech za granicą Wieczności tobie zawsze świeci Słońce, przyjacielu Mychajle! Olha Bencz
Tłumaczenie maszynowe
Inesa ATAMANCZUK, zdjęcia autorki oraz Romana ZAKREWSKIEGO. Jeden z kierunków źródłoznawstwa – odtwarzanie historycznych okoliczności wydarzeń – stał się naturalną kontynuacją spotkań podczas trzydniowego festiwalu sztuki monumentalnej „Przeładowanie” w Czernihowie. Przedmiotem dyskusji były dzieła sztuki monumentalnej, które wymagają badań i ratunku, więc temat wywołał żywą wymianę myśli. Jasnym punktem festiwalu stało się spotkanie z artystką i jej dziełem – do Czernihowskiego Muzeum Sztuki imienia Hryhorija Hałahana przyjechała zasłużona artystka Ukrainy Hałyna Sewruk, aby zobaczyć uratowane przez entuzjastów jej ceramiczne panneau „Dawny Czernihów”. Rzadki szczęśliwy przypadek na tle wielu strat dziedzictwa monumentalnego był emocjonalną kulminacją festiwalu. A sama pani Hałyna – to uosobienie historii artystycznej Ukrainy, świadek i uczestniczka pełnych nadziei oraz bolesnych wydarzeń lat sześćdziesiątych. Mimo to pozostaje szczerą, wrażliwą osobą z subtelnym poczuciem humoru. W uroczystej chwili, gdy salę ekspozycyjną wypełniły oklaski po zaprezentowaniu odnowionego panneau, założycielka festiwalu „Przeładowanie” Ołena Zahrebina zwróciła się do obecnych: – Teraz krótko opowiem historię pojawienia się tutaj tego panneau… Pani Hałyna Sewruk zareagowała natychmiast, z uśmiechem: – Proszę opowiedzieć, proszę opowiedzieć, bo to dla mnie bardzo interesujące… – i nie jest to ironia… To smutek, z jakim artystka wspominała swoje utracone prace. Opowiada Ołena Zahrebina: – Dzięki podpowiedzi Jewheniji Molar, która kiedyś zapytała mnie: „Ołeno, jak tam u was sprawy z hotelem „Hradecki”?.. Czy zachowały się dzieła Hałyny Sewruk?” – dowiedzieliśmy się: panneau wisi w hotelu, ale nie wiadomo, czy zostanie po remoncie. Na szczęście właściciel hotelu zgodził się je oddać, a nasz zespół w ciągu jednego dnia ostrożnie zdjął panneau, numerując wszystkie detale, i przewiózł do muzeum. Hałyna Sylwestriwna konsultowała nas telefonicznie. Przemyśleliśmy, w jaki sposób panneau zostanie zamontowane w nowym miejscu, w Muzeum Sztuki imienia Hałahana. I zrobiliśmy to! Jestem wdzięczna wszystkim, którzy pomagali przy montażu i którzy wspierają naszą społeczność: Dmytrowi Siliczowi, Romanowi Tkaczowi, Romanowi Zakrewskiemu, Dmytrowi Falczewskiemu, Ołeksijowi Sikunowi, Romanowi Tkaczowowi – każdemu uczestnikowi naszego zespołu. Niech panneau zawsze będzie tutaj i niech nigdy nic mu się nie stanie… Hałyna Sewruk: – Bardzo dziękuję. Bo trzeba zrozumieć, że w Czernihowie pozwolono mi coś zrealizować – a w Kijowie w tamtych czasach nie pozwalano pracować i straty są tam chyba największe… Jesteście uprzejmi i przychylni historii, naszej kulturze – takich ludzi nie ma zbyt wielu. – Tych ludzi jest wielu – odpowiadają z sali. – Może przesadzam… Może niedowidzę… (Oklaski, znowu oklaski, chciało się objąć panią Hałynę – taka jest miła i dowcipna, – aut.) Niech ludzi przybywa, niech poprawia się stosunek do naszej starożytności, dziedzictwa… A dziedzictwo mamy wspaniałe. Takiego dziedzictwa nie ma nigdzie. Ono jest tylko na Ukrainie – we Lwowie, Łucku, … jest jeszcze wiele miejsc na Ukrainie, gdzie można wspierać, rozwijać, uzupełniać i tworzyć nowe, wspaniałe arcydzieła. „Już się zaczęła, chyba, przyszłość. To, być może, już się zaczęło…” (Lina Kostenko). Po tym spotkaniu, po wielopłaszczyznowych wydarzeniach trzydniowego festiwalu – od prezentacji znalezisk, książek, projektów, dyskusji o doświadczeniach renowacji po warsztaty dla dzieci i wykwintny program koncertowy – minął czas, który poświęcono na ułożenie całościowej mozaiki festiwalu „Przeładowanie”. Swoistego obrazu świata, w którym – według słów historyka Leonida Maruszczaka (inicjatywa DE NE DE), „sztuka monumentalna jest cenna w tym miejscu, dla którego została stworzona, i jest przystosowana do tego miejsca, dla którego powstała…” Więc kiedy mamy wyrwy w pamięci w tym miejscu, gdzie kiedyś było dzieło sztuki monumentalnej – trzeba je wypełniać. Wiedzą – o źródłach i idei dzieła. Zrozumieniem historycznego otoczenia czasów jego powstania. Może to pozwoli zachować to, co jeszcze mamy, właśnie tam, gdzie powinno być? Do Czernihowa przyjechaliśmy we troje – wnuczka artysty-bojczukisty Ołena Dowżenko, artysta-monumentalista Andrij Sokolenko oraz dziennikarka Inesa Atamanczuk. Mając już doświadczenie w badaniu dziedzictwa monumentalnego, stopniowo tworzyliśmy mosty między tym, co zobaczyliśmy, a własnym doświadczeniem – ze zrozumieniem znaczenia wydarzeń w Czernihowie. Na festiwalu uczczono pamięć Iwana-Wałentyna Zadorożnego – w tym roku obchodzimy 100. rocznicę jego urodzin. Przyjechał syn Bohdan, odbył się pokaz filmu i prezentacja projektu „Krynycia” (Studnia). W ekspozycji wystawy sztuki monumentalnej, w muzeum sztuki, obok panneau „Dawny Czernihów” – dzieła Iwana Zadorożnego, na granicy sztuki świeckiej i ikonopisania… W muzeum pamięci Mychajła Kociubynskiego – jego majestatyczna kolumna „Krynycia”, kronika utworów pisarza, chyba najlepszy przykład obrazowego nauczania literatury. (Kolorowanka dla dzieci z rozkładówką „Krynyci” – wspaniały pomysł na zachęcenie dzieciaków). My zaś, goście z Zaporoża, znamy Zadorożnego jako uczestnika pierwszej wystawy monumentalnej w 1969 roku, gdzie po raz pierwszy wspomniano artystów szkoły Mychajła Bojczuka. W rodzinie zaporoskiego artysty Hryhorija Sokolenki zachowały się zapiski dotyczące wydarzeń z 1969 roku. „Główna idea wystawy polegała na tym, aby znaleźć drogi połączenia wszystkich rodzajów sztuk – w architekturze. Niestety, nie wszyscy zrozumieli, a ci, którzy zrozumieli, robili wszystko, aby taka wystawa się nie odbyła…” Oto jeszcze niektóre zapiski: „Rozwinięty, szczegółowy scenariusz (wystawy, – aut.): Zadorożny I. W., Sokolenko H. O., Łytowczenko I. S., Łewycka I. H.” – to nasz związek między Zaporożem, Kijowem, Czernihowem, ogólne tło życia, pamięci, wspomnień, odwagi artysty bycia sobą w każdych czasach, mimo wszelkich prób. Pierwszy dyrektor naszego muzeum sztuki Hryhorij Sokolenko, rozumiejąc znaczenie takiego zjawiska, jak szkoła Mychajła Bojczuka, w latach 70.-80. znalazł sposób, by zebrać do zaporoskiej kolekcji dzieła bojczukistów. Wartość momentu polegała na tym, że w tamtym czasie żyli jeszcze uczniowie Mychajła Bojczuka: Kyryło Hwozdyk, Onufrij Bizjukow w Kijowie, w Moskwie – Serhij Kołos, Antonina Iwanowa, Oksana Pawłenko; Ochrim Krawczenko – we Lwowie. Jeździli do nich nasi muzealnicy, rozmawiali, szukali możliwości pokazania zachowanych prac, czasem w rozmowach przełamując strach przed tym, co przeżyli (Kyryło Hwozdyk i Ochrim Krawczenko wrócili z zesłania, a dla moskiewskiej grupy bojczukistów tylko wyjazd z Ukrainy stał się ratunkiem).
„…Przez moje ręce przeszły niemal wszystkie negatywy, niestety zniszczonych fresków, wykonanych w latach 20. XX wieku w Ukrainie pod kierownictwem M. L. Bojczuka. Teraz stało się dla mnie jasne, gdzie urwała się nić, która łączyła wiodące doświadczenia szkół artystycznych. Bojczukiści chłonęli kulturę światową” – pisał Hryhorij Sokolenko. Jako namacalny przykład – prace bojczukisty Hryhorija Dowżenki w Nowej Kachowce. Miasto-skansen na malowniczym brzegu Dniepru ma swoje unikalne oblicze dzięki dwóm Dowżenkom – Ołeksandrowi Petrowyczowi oraz Hryhorijowi Oksentijowyczowi. Imię tego ostatniego powróciło do historii niedawno. A wcześniej ulicami, obsadzonymi morelami i czereśniami, kilka pokoleń nowokachowskich dzieci chodziło do szkół, dekorowanych jego ornamentami – kwiatami, owocami, ptakami – obok równie pięknych budynków. Nie znając imienia autora. Nic dziwnego – bojczukista, za plecami – praca razem z towarzyszami i nauczycielem Selianskim nad oprawą artystyczną sanatorium (zniszczone bezlitośnie, już nawet nie ma o nim wzmianki w miejscowości pod Odessą)… Po rozgromieniu szkoły Bojczuka, wymuszonym wyjeździe z Kijowa, na początku lat 50. Hryhorij Dowżenko tworzy miasto Nowa Kachowka, które teraz, jak magnes, przyciąga turystów, naukowców, historyków. Lecz nie byłoby takiego ruchu, gdyby nie entuzjazm Tetiany Jewsiejewej, nowokachowskich wolontariuszy, którzy badają, systematyzują, odnawiają ornamenty, stworzone według szkiców Dowżenki, zgodnie z jego autorską technologią (żaden rysunek się nie powtarza, zdobienia posiada cała historyczna zabudowa miasta). Odnowienie jest profesjonalne, bo nowokachowskie centrum ochrony dziedzictwa (kieruje nim Tetiana) nie idzie na kompromisy w takiej sprawie, jak… ochrona dziedzictwa. Obok pracy praktycznej, trwa praca na poziomie wystaw, wykładów, studiowania wspomnień, zachowanych dokumentów. Tamże, w nowokachowskim Pałacu Kultury – cudem niezniszczony podczas niedawnej walki z dziełami sztuki – witraż Ołeksandra Myzina, bojczukisty – aby go zachować, zwracano się do autorytatywnych stołecznych ekspertów… Zatem właśnie trójkąt Nowa Kachowka – Zaporoże – Kijów doprowadził nas do udziału w czernihowskim festiwalu „Przeładowanie”. Cóż, czujemy się bardziej wytrwali, bardziej konsekwentni w tej konfiguracji ludzi o podobnych poglądach. Mamy jeszcze kilka ważnych powiązań. Dzięki wytrwałej pracy krajoznawczej dziennikarza Wołodymyra Fryźki wiemy, że „Zaporoski Szewczenko zdobi teatr w mieście ze staroruską architekturą”. Czytamy materiał, którym chętnie dzielimy się z czernihowskimi historykami: „W przebogatym dorobku twórczym rzeźbiarza Mychajła Chudasa, który stworzył słynną fontannę w skwerze Pionierów, jest kilka postaci Tarasa Szewczenki. Jedna z nich góruje na budynku teatru, lecz nie zaporoskiego…”. A Czernihowskiego Obwodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. T. H. Szewczenki! W Zaporożu, na frontonie teatru imienia W. Mahara również mamy płaskorzeźbę autorstwa Mychajła Chudasa, lecz – bez Szewczenki. Powinien stać naprzeciwko naszego teatru... Czekamy. Andrij Sokolenko, szykując się na festiwal „Przeładowanie”, znalazł w rodzinnym archiwum szkice ojca, Hryhorija Sokolenki – widoki Czernihowa i Sedniowa z lat 60. Przekazał je w darze Czernihowskiemu Muzeum Sztuki.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Z paraleli wspólnej działalności wynika fakt, że gruntowny katalog pierwszej wystawy Hałyny Sewruk przygotował historyk Serhij Biłokiń. I właśnie jego książki, jego treściwa strona internetowa stały się podstawą – obok archiwów rodzinnych Sokołenków i Dowżenków – do przygotowania pierwszej wystawy dzieł bojczukistów ze zbiorów Zaporoskiego Muzeum Sztuki w 2017 roku. „Nie zapominajcie o niezapomnianym…” – wers poezji Liny Kostenko stał się tytułem artykułu w kijowskiej gazecie „Ukraina mołoda”, który ukazał się przed otwarciem wystawy o tej samej nazwie w maju 2017 roku – w rocznicę straconych, lecz nie zapomnianych artystów szkoły monumentalnej Mychajła Bojczuka. Wystawa była oszałamiająca dla zaporoskiej społeczności twórczej. „To my? To u nas? I my o tym nie wiedzieliśmy?” – dodam jeszcze jeden cytat z programowego artykułu Jurija Makarowa, opublikowanego w „Ukraińskim tyżniu” przed wystawą „Specfond” w Narodowym Muzeum Sztuki: „Ukraina to terytorium nowatorstwa, ono tutaj rośnie. Tylko nie trzeba przeszkadzać. Ono odrodzi się i dalej będzie zadziwiać świat…”. Kontynuacją odkrywania niezapomnianych nazwisk był udział Zaporoskiego Muzeum Sztuki w wystawie „Bojczukizm” w stołecznym „Arsenale”, pojawienie się artykułów zaporoskich historyków sztuki Ludmyły Traweń i Julii Martynenko w czasopiśmie „Obrazotworcze mystectwo” – i wreszcie publikacja katalogu kolekcji. Goście z Zaporoża zaprezentowali go muzeum w Czernihowie. Ołena Dowżenko podarowała album dzieł swojego ojca, architekta Tarasa Dowżenki. Nie dopuścić do zniszczenia dzieł sztuki monumentalnej – to chyba najtrudniejsze zadanie w zachowaniu dziedzictwa artystycznego jako takiego. Obecnie pojawiły się ostrożne nadzieje dotyczące ostatecznego przekazania panneau „Miasto na siedmiu wzgórzach” autorstwa Hałyny Sewruk do rezerwatu „Sofia Kijowska”. Byłoby to chyba najlepsze podsumowanie festiwalu i dodałoby sił do dalszej pracy. Wystawa „Restart” w Czernihowskim Muzeum Sztuki potrwa do połowy czerwca. A sztuka monumentalna pozostaje obok, harmonizując nasze życie, organizując przestrzeń wokół. Tylko nie trzeba przeszkadzać jej być. „Życie biegnie i wszystko bez korekt…” (Lina Kostenko). Odnośnie źródłoznawstwa: dzieła Hałyny Sewruk, jej wspomnienia – to krople prawdy na drodze do wolności. Na festiwalu pokazano film o Hałynie Sewruk, stworzony przez telewizję „Hłas” i zaprezentowany przez autorki Natalię Kowalenko oraz Łarysę Kołesową. Kadry z wideo: artystka przewraca strony albumu, głaszcze fotografie, wspomina: „Panneau w hotelu „Turyst” – moja ostatnia praca w Pracowni Ceramicznej… Przy czym ja już z pracowni się zwolniłam, ale potem… jeszcze na miesiąc stanęłam do pracy, po to, aby pod moim kierownictwem ją zmontowali. A oto – hotel „Zołotyj kołos”. Łobow kręcił te ptaszki na kole, my obrabialiśmy, a potem na sztyce sadziliśmy… i już wstawialiśmy. To była skomplikowana, bardzo skomplikowana praca monumentalna. Tak mi jej szkoda”, – w głosie cichy smutek. Jeszcze cytaty z filmu: „Ja kocham ceramikę. To taki wspaniały materiał – czego nie zaczniesz robić, wszystko z niego wychodzi. On jest miękki, można z niego lepić, wycinać, wylewać…”, „Dawność mnie ciągnie. Ja z głębi wieków widzę obraz”… Pierwotne źródło Hałyna Sewruk. Wspomnienia (cytaty ze strony „Ruch dysydencki na Ukrainie”). „Mnie nagle otworzyły się oczy: jak można być artystą Ukrainy i nie znać języka ukraińskiego, literatury, historii, sztuki. Wiedziałam, że te dyscypliny w wyższych uczelniach i w szkołach nie były wykładane”. „Lata 60. uważam za najpiękniejsze, najbardziej czarujące i najbardziej twórcze lata całego życia. Byłam wtedy stale szczęśliwa, jakbym kąpała się w promieniach słońca”. „Pokochawszy historię Ukrainy – od dalekich głębi do współczesności, stale wracałam do swoich ulubionych obrazów, za każdym razem udoskonalając je”. „…Glina – to niezwykle szlachetny materiał. Wymaga od autora wielkiego skupienia, powiedziałabym, ascezy, kiedy ty i w dzień, i w nocy śnisz tylko obrazami, które wymagają powściągliwości i napięcia, aby w niewielkim formacie zebrać do kupy swoje wiedzę, myśli oraz”. Uczestnicy i goście festiwalu. Hałyna Sewruk — w pierwszym rzędzie, skrajna z prawej
Tłumaczenie maszynowe
Inesa Atamanczuk, Ołena Dowżenko, Andrij Sokołenko dzięki „Uanima” na podstawie gruntownych badań i wywiadów z artystami-szestdziesiatnikami, którzy podzielili się swoimi wspomnieniami. Bohaterkami interaktywnych filmów animowanych są Ałła Horska, Lubow Panczenko, Hałyna Sewruk, Ludmyła Semykina oraz Hałyna Zubczenko. Obecnie na stronie dostępna jest już gra-historia o Ałle Horskiej i Lubow Panczenko. Sofija: „Tak naprawdę znam tych ludzi od dzieciństwa. To przyjaciele moich dziadków. Przyjaźnili się także z rodziną Hałyny Sylwestriwny. Lubow Panczenko i Mykoła Płachotniuk to dla mnie „ciocia Lubow” i „wujek Mykoła”… Kiedy nadszedł czas, Sofija spróbowała opowiedzieć o tamtym okresie współczesnym językiem. Hałyna Sewruk o projekcie: „Bardzo dobrze (byłoby, – przyp. aut.), żeby ludzie wiedzieli, żeby ludzie widzieli. Żeby ludzie uczyli się i rozumieli… kontynuowali życie poprzedników”. Sofija opowiada: „Jako główne tło wydarzeń wykorzystujemy mieszkanie, w którym wszystko się dzieje. Gdzie można wchodzić w interakcję – …dotykiem, stycznością z historią”. Sewruk: „W takich mieszkaniach spotykaliśmy się w latach 60. Bywali tam i Horska, i Switłyczny, i Zarecki… To byli ludzie, z którymi było bardzo łatwo. Wszyscy byliśmy ludźmi o tych samych poglądach. Wszyscy kochaliśmy Ukrainę i chcieliśmy, żeby istniała nie tylko sama w sobie. Ale także w naszych sercach, i w naszych pracach, i w naszym codziennym życiu – żeby wszystko było na swoim miejscu”. skoncentrować się na obrazie, odrzucając wszystko, co zbędne, nieistotne, pozostawiając tylko to, co główne i najważniejsze, oraz zaakcentować to środkami języka artystycznego. To właśnie nazywa się sztuką kompozycji, do której dążę przez całe swoje życie. I do dziś ta koncepcja jest dla mnie ponad wszystko, kiedy zabieram się za tworzenie w jakiejkolwiek technice, czy to malarstwo, ceramika, grafika. Kompozycja to podstawa myślenia, podstawa rysunku, podstawa widzenia”. „Nie pretenduję do pełnego zrozumienia, bo sama krytycznie odnoszę się do swoich dzieł. Ale czuję odpowiedzialność za los prac, bo dla mnie są one żywymi istotami, cząstką mojego intelektu, mojego twórczego potencjału”. „Wielkie miasto, ono trawi najazd współczesnego ścieku. Dokąd uciekniesz. Ale rano znów, już po raz kolejny, umywszy się czystą wodą Dniepru, powstaje odnowione, niedoścignione, lśniące i wielkie oraz nieskończenie drogie dla tych, którzy rozumieją i kochają Kijów. Takich ludzi jest wielu – to oni tworzą oblicze Kijowa”. „Jak brakuje Iwana Switłycznego i Wasyla Stusa w teraźniejszości – tego lakmusu opinii publicznej i sumienia. Jak wiele straciła Ukraina, grzebiąc swoich najlepszych synów”. Styczność z historią Sofija Rozumenko zaprezentowała na otwarciu wystawy projekt online „60. Utracone skarby”, stworzony w ramach programu Ukraińskiego Instytutu Ukraine Everywhere przez stowarzyszenie animacji. Sztuka monumentalna tworzy przestrzeń. Zamiast epilogu Wycieczka Hałyny Sewruk po wystawie sztuki monumentalnej — jako podsumowanie. Obejrzała ekspozycję Jewhena Kripa, z radością przyjęła w darze monografię poświęconą artyście. Opracowującej wydanie Tetianie Suchowej życzyła zdrowia i odwagi. „Póki co wystarcza”, – odpowiedziała Tetiana Suchowa (artystka-projektantka, współkuratorka przestrzeni wystawienniczej „Restart”). Oglądając ekspozycję, Hałyna Sylwestriwna dzieliła się przemyśleniami: „…monumentalizm – to nie znaczy duże rozmiary, główne jest to, jak skomponowana jest ta praca, idea, myśl, …czy tworzy jakąś przestrzeń wokół siebie czy nie…” Pytamy: – Jak się pani czuje, Hałyno Sylwestriwno? Bo ma pani taki emocjonalny dzień. Podniosła na nas oczy: – Ja na emocjach żyję. Zaporoże — Nowa Kachowka — Kijów – Czernihów N. FEDORCZENKO, bibliograf KZ „Biblioteka Publiczna” m. Bohusławia Z przyjemnością przedstawiamy Państwu nowe badanie naszego rodaka Wołodymyra Melnyczenki — Szczegóły życia Szewczenki: 370 historycznych miniatur, esejów i szkiców / Wołodymyr Melnyczenko. – K.: Łybid, 2021. – 560 s. – znanego uczonego, publicysty i pisarza, doktora nauk historycznych, akademika NAPN Ukrainy, honorowego akademika Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, zasłużonego działacza nauki Ukrainy, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, autora 50 książek, w tym 10 szewczenkoznawczych. W 370 historycznych miniaturach, esejach i szkicach Wołodymyr Melnyczenko uzupełnia współczesny portret Tarasa Szewczenki nowymi szczegółami i akcentami, wzbogaca żywymi barwami i głębokimi charakterystykami psychologicznymi. Według słów samego historyka i szewczenkoznawcy, „to ten Portret, który nie jest powielany do zawieszenia na ścianach, on ogrzewa wychłodzone ludzkie dusze”. Znany literaturoznawca Serhij Hałczenko ocenia książkę jako „nowy twórczy wkład do współczesnego szewczenkoznawstwa”. Autor nie pretenduje do wszechstronności, a jedynie zapoczątkowuje celowe opracowanie tematu. Dzięki książce Wołodymyra Melnyczenki odkrywamy dla siebie nowego, nieznanego Kobziarza, który utożsamiany jest z Ukrainą nie tylko genialnym poetyckim słowem, wyostrzonym poczuciem sprawiedliwości społecznej i narodowej, oddaniem twórczości i wolności, ale także mentalną ludzkością, dobrocią, wiernością, kozackim temperamentem, energetyką uczuć, emocjonalnością przyjaźni. Książka Wołodymyra Melnyczenki „Szczegóły życia Szewczenki” przekonuje o tym, że każda z nich jest narodowym dziedzictwem, dając możliwość wszechstronnego poznawania niewyczerpanego i nieskończonego fenomenu Kobziarza jako żywej substancji narodu ukraińskiego. Z energiczną pomocą autora współczesny portret Szewczenki uzupełnia się nowymi akcentami, wzbogaca żywymi barwami i głębokimi charakterystykami psychologicznymi. Odkrywszy i naświetliwszy setki szczegółów życia poety, Wołodymyr Melnyczenko przybliżył nam Szewczenkę, dał możliwość uważnego i czujnego wpatrzenia się w jego twarz, przysłuchania się biciu jego serca... Jako prawdziwy uczony autor obowiązkowo opatruje swoje opowieści odniesieniami do źródeł dokumentalnych, w tym archiwalnych. To wcale nie zmniejsza czytelności książki, przeciwnie, wzmacnia zaufanie do zawartych w niej faktów historycznych. Zatem mamy do czynienia z unikalnym stylem znanego uczonego, doktora nauk historycznych, akademika, zasłużonego działacza nauki Ukrainy, a jednocześnie wybitnego publicysty, pisarza, jednego z najlepszych popularyzatorów wiedzy historycznej, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Zespół biblioteczny szczerze dziękuje znanemu rodakowi Wołodymyrowi Melnyczence za tak znaczący i cenny dar dla naszych użytkowników.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
demii sztuk. Im szerszy zakres możliwości, tym człowiek mocniej trzyma się swojego... Do nas stosunek jest a priori lekceważący, świat się podzielił, i to właśnie na naszej granicy. Państwo ukraińskie nie porozumiało się z zachodnim skrzydłem Europy, nie zatroszczyło się o tych Ukraińców, którzy żyją poza granicami kraju, ale pozostają obywatelami Ukrainy. Kiedyś zapisałem sobie, że pozostanę Ukraińcem nawet wtedy, gdy na Ukrainie będą tylko trzy ukraińskie chaty. Legalnie żyję w strefie Schengen.., ale jestem obywatelem Ukrainy. Kiedy przyjeżdżam do ojczyzny, to mało słyszę języka ukraińskiego, telewizja jest okupowana i mam wrażenie, że jestem na obczyźnie. Tam jest dla mnie zrozumiałe, że muszę rozmawiać na ulicy po słowacku. Ale dlaczego tutaj też jest mało tego, co bliskie sercu?..”. Odszedł za horyzont Wieczności genialny ukraiński artysta-malarz, pedagog, pisarz Prokop Kolisnyk. Artysta urodził się na Winniczyźnie, żył i tworzył na Słowacji, w mieście Preszów, ale jest obywatelem Ukrainy. Dwukrotnie nominowany do Nagrody im. Tarasa Szewczenki (1994 i 2008). Wystawy artysty odbywały się w wielu galeriach świata. W ostatnich latach wykładał na Uniwersytecie w Preszowie. Prokop Kolisnyk urodził się w podolskiej wsi Potasznia. Z jego inicjatywy otwarto tam Muzeum Kultury Wsi oraz „Galerię Prokopa Kolisnyka”. Autor książek eseistycznych „Czysnycia” (2001) oraz „Wid perszoji osoby samoty” (2002), wydanych na Słowacji. Artysta pisał: „...Zawsze uczyłem się na piątki. Moja praca dyplomowa – płótno malarskie „Duma o wolności” (1987) – otrzymała „Złoty Medal” Akademii i do dziś wisi w Aka- Olha BENCH spojrzały na nas oczy tego, kto je otwiera jeszcze z powiekami otwartymi do wewnątrz... Do wnętrza siebie. Wtedy też chciałem wyrazić swoje wrażenie wierszami. Ale moje słowo znalazło się w innym toposie po Rubikonie. I na koniec o tym, po co piszę te nieskładne frazy. Z artystą Prokopem Kolisnykiem my/wy „spotkaliśmy się” już w nowym rozdziale (nie w cyklu czy megacyklu, a właśnie w rozdziale) jego twórczości. Nosi on nazwę „Napięcie”. O tych płótnach można wiele powiedzieć, wiele namądrzyć. I... pominąć to, co najważniejsze. Moim zdaniem. Po okresie wielkiego, ciągłego zmęczenia (strasznego dlatego, że – wspólnego, powszechnego) artysta zwiastuje epokę nowego ekspresjonizmu. Czyli pełnego życia. Żywego życia – jak Boga Żywego. Właśnie tak i nie inaczej. Inaczej wszystko pójdzie na marne. P. S. Po „na koniec” stawia się kropkę. Albo trzy kropki. Czy znak zapytania. Można (jeśli trzeba) także wykrzyknik. Swoją drogą, ze wszystkich możliwości interpunkcji w przypadku Prokopa mógłbym skorzystać, ponieważ jest to właśnie ten przypadek, gdy każda kolejna refleksja ma swój (niepodobny do poprzednich) finał i inną emocjonalną tonację. Dziwnego, oczywiście, nic w tym nie ma, ponieważ nie tylko samo hasło „Napięcie”, ale i faktura nowych dzieł Kolisnyka znajduje się blisko GRANICY (niech każdy ustala ją osobiście) tego, co tylko na powierzchowny rzut oka nie ma granic. Każdy prawdziwy artysta ma poczucie granicy, wie, kiedy jest PRZED, a kiedy ZA. I kiedy buduje szereg obrazowy NA granicy, wtedy powstają sprzeczności w odbiorze. Każdy, oczywiście, odbiera po swojemu, ale czy KAŻDY za każdym razem odbiera inaczej? Pytanie bez odpowiedzi. Bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Bez odpowiedzi w zasadzie. Można postawić kropkę. P. P. S. Wśród artystów mojego pokolenia nie znam nikogo innego, kto napisałby tyle autoportretów. Jeśli rozpatrzyć je w porządku chronologicznym, to można zrozumieć, że przed nami przypowieściowa fabuła, gdzie każde kolejne dzieło, zachowując swoją suwerenność, jednocześnie jest komponentem CAŁOŚCI, którą sam autor widzi jeszcze nie w pełni, ale bez wątpienia widzi. Stało się to dla mnie zrozumiałe przy autoportrecie, gdzie źrenice artysty już wyglądają z ziemi – z roli. To nie jest przypadkowy pasażyk skojarzeniowy – jest on uwarunkowany samą obrazową naturą artysty, jego szeregiem symbolicznym. Od bezbronnego kiełka, pędu do obrazu ojca, ukrzyżowanego na pługu – na upodobanej przez Kolisnyka kanwie indyjskiego płótna (z jego dużymi kratkami) w poruszający sposób wpisane są i ciężkie łańcuchy obczyzny, i przyłbica oraz zbroja do samoobrony. I nie tylko do samoobrony. Odwieczne napięcie twórczości nie słabnie. Rola – jej idealny symbol. Tak jest u Prokopa. W roli źrenice się nie zamykają.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl HERASYM’JUK Przeglądanie obrazów na monitorze komputera to zajęcie, rzecz jasna, niewdzięczne. Ale ma swoje momenty. Kiedy na wystawie malarza lub w jego pracowni skupiasz się na jakimś upatrzonym płótnie, a później na innym, to, jak to mówią, przebywasz w bezpośrednim kontakcie z artystą, z jego zamysłem i jego umiejętnościami. A tutaj – przed oczami kalejdoskop. Co prawda, możesz zatrzymać się, gdzie zapragniesz, powiększając potrzebne dzieło do możliwych granic – kontakt może nie taki, jak w pierwszym przypadku, ale jednak wyjdzie. Jednak złapałem się na myśli, że przy monitorze zatrzymujesz się rzadko (choć mimo woli wyróżniasz te płótna, które widzieć zdarzyło się „na żywo”), a wciąż na nowo „przeganiasz” przed oczami wspomniany kalejdoskop. Doskonale rozumiesz, że wszystkiego nie ogarniesz, ale w przypadku, gdy autor kończy pół wieku, potrzebne pragnienie jednak się pojawia. Zatem przeglądam prace Prokopa Kolisnyka. Jak mówiłem, wiele rozpoznaję – już widziałem, ale ten „komputerowy zespół” na swój sposób poraża. Ale o tym później. Najpierw ni stąd, ni zowąd przypomina się kilka strof z wiersza pewnego poety, którego tłumaczyłem w młodości. Ściślej, zbyt odszedłem od oryginału i wyszło nie tłumaczenie, a parafraza. Tam mowa była właśnie o artyście. Artyści tamtych czasów, kiedy żyliśmy w najstraszniejszej, jaka tylko bywa, imperium, „imperium zła”, imperium „wojującego ateizmu”, ale to nie oznacza, że w tym imperium nie rodzili się poeci i artyści, a niektórzy z nich byli maksymalistami, jak Stus czy Załywacha; byli i inni. Byli wszelacy, i nie tylko na Ukrainie, ale i w Gruzji czy na Łotwie, w Mołdawii czy Rosji. Przypomniałem sobie, oglądając „kalejdoskop” Kolisnyka, kilka strof. Inne zapomniałem, zapomniałem, gdzie tłumaczenie/parafraza zostało wtedy w całości wydrukowane. Gdyby nie Prokop, w ogóle wszystko to na zawsze bym zapomniał. A tutaj… Oto te wersy: Ręce i czoło. Muł dwóch jasnych plam – i wzrok się gubi. I wzrok – wątpliwość. Lecz za chwilę, przebiwszy mroku myśl, rozbłyska i patrzy z bliska. I patrzy! I taka w nim pełnia kunsztu, nagość nie martwa, że czujesz nerwem, każdym nerwem ruch płótna. Żywego płótna. A dalej już – jak los. Jest jak jest. Jedyny korytarz, jedna droga do wrót Dachau, do tronu Boga, do wernisażu. Każdemu swoje. Byłem wtedy całkiem młody i ta „jedna droga” nijak nie mieściła się w mojej głowie. Choć żyłem, jak wszyscy, w imperium i już dobrze znałem jego prawa. A teraz, po 30 latach, kiedy imperium upadło i żyjemy w takiej czy innej, ale samodzielnej Ukrainie, ja, oglądając dzieła różnych poszukiwań i wcieleń, z którymi mój dawny przyjaciel podszedł do swojego pięćdziesięciolecia, również pojąłem, że ta „jedyna droga”, zapisana w czasach sowieckiego imperium, nabrała wyraźnych kształtów. Ona rzeczywiście jest jedna. Tylko że obóz koncentracyjny mógł być rodzimy. On takim, w końcu, i był. Prokopa zawsze zdradzała, ściślej, jakby zdradzał, jakiś metafizyczny niepokój. Ani razu nie przypominam go sobie uspokojonym. Chyba że na płótnie. Bardzo rzadko. Kiedy mowa o dzieciństwie. Czyli o Potaszni. Dzieło nazywa się „Łaska nad Potasznią”. Niech to będzie jedyne jego dzieło, które wymienię w tym krótkim słowie. Początkowo przed monitorem notowałem na papierze nazwy wielu płócien, ale potem z jakiegoś powodu przestałem. Mimo woli zacząłem stosować do tego, co zobaczyłem, muzyczną zasadę podejścia. Dla przykładu – motywy. Nijak nie ominąć, a zawsze zaczynać od motywów religijnych. Powiedzieć, że Prokop jest religijnym artystą – to w jego przypadku powiedzieć głupstwo. Religijny – to o tym, który nagle pojął, że oprócz jednowymiarowego postrzegania świata istnieje (jak by nie patrzeć!) jeszcze coś. A Kolisnyk z tym „jeszcze czymś” się urodził. On jest chrześcijańskim artystą. Kiedy pisałem o metafizycznym niepokoju, miałem na myśli ten stan duszy, w którym przebywa artysta przed wyborem. Chrześcijaństwo, jak wiadomo, daje wybór, możliwość wyboru. Nawet w sowieckim imperium, nawet na tej „jedynej drodze”. Nawet wtedy, kiedy nagle staje się absolutnie jasne, że żadnego wyboru nie ma. Żadnego. Właśnie wtedy jest wybór wybrać wolę Bożą albo wolę diabła. To albo tamto. Wybór artysty jest utrwalony na płótnie. Prokop Kolisnyk jest daleki od ikonografii. On po prostu dokonał swojego wyboru. Dlatego na płótnach z chrześcijańskimi motywami jest oświecony. Przecież powiedziałem – wybór został dokonany. Ale, w końcu, to widać każdemu. Nasze pokolenie formowało się w czasie szybkiego wymierania genseków. Tragedia na tyle przekształcała się w farsę – wprost na oczach – że już, zdaje się, nikt nie wierzył w realność obozu koncentracyjnego. Manekinami wydawali się wszyscy ci Czernienkowie i Andropowie. Ale dla artysty historia nie zaczyna się od 1991 roku czy trochę wcześniej, powiedzmy, od początku „pieriestrojki”. Motywy społeczne (ze wszystkimi rewolucjami i innymi kataklizmami) mogą być na peryferiach świadomości malarza. Motywy społeczne Prokopa Kolisnyka, jak w węźle, związane są w tej samej Potaszni, gdzie można zebrać przyjaciół na plener, bo tam, w Potaszni, mimo wszystko zstępowała łaska, a to znaczy, że jest od czego „tańczyć”, czyli zaczynać, czyli nie tracić ludzkiej godności. A co przeciwstawić? Temu nieskończonemu, bezgranicznemu i niepojętemu łotrostwu rodaków, którzy wyrwawszy się z tysiącletniego niewolnictwa, do niczego innego nie mają żadnego skłonności. Jeśli nie w Potaszni, to czyż w Kijowie – w mieście morderców z minimum księgarń i sal wystawowych oraz maksimum zagranicznych samochodów i automatów do gier spotykać artyście południe wieku? Albo w Czerniowcach czy Winnicy – również w miastach morderców i przeważająca ich większość – przedstawiciele naszego pokolenia, ale ich doświadczenie nie jest mi potrzebne, bo wywołuje jedynie wstręt. A bez doświadczenia Prokopa Kolisnyka artyści naszego pokolenia już się nie obejdą, bo to – doświadczenie niestrudzonego poszukiwacza, gdzie poszukiwanie jest nieodłączne od najbardziej bezpośredniej emocji, gdzie brak małpowania zachodnich wzorców, a stale obecny jest przełom do osobistego języka narodowego, obecna jest wola stylu, i problem nawet takiej, jaką obecnie mamy, Ukrainy, jest przede wszystkim problemem stylu. O ciągłym niepokoju już mówiłem. Ale warto powtórzyć – powtarzam. A nad Potasznią zstępowała łaska. I ona będzie realna, jak ojciec i matka, choć słowo „realna” do niej nie pasuje, jak nie pasuje do niej żadne płótno i żadna barwa. Nie pasuje nawet tak nasycona i życiodajna kolorystyka Prokopa Kolisnyka. Nic nie pasuje. Tylko pokora. I wierność swojej drodze. Jedynej. Do wernisażu. Do tronu Boga. Do wrót…
*** Prokip Kolisnyk jest bez wątpienia jednym z najbliższych mi artystów mojego pokolenia. To pokolenie można nazywać osiemdziesiątnikami (tak nazywa się przeważnie poetów, którzy debiutowali na początku lat 80.), ale jakoś tak wychodzi, że już na „etapie średnim” – właśnie na tym odcinku pokolenie jakby „zwija się”, poczucie grupy, warstwy gdzieś niezauważalnie wywietrzewa i zostaje tylko kilka osobowości – czasem zbyt wiele palców jednej ręki, by je policzyć. I to nie tylko poeci (tutaj – debiutanci lat 80.) – to „reprezentacja”. Taką drogę „z sukcesem” przeszło i moje pokolenie. Czyż nie? I teraz – właśnie tak, jak pisałem do Prokipa na jego 50-lecie: A dalej już – jak los. Jest jak jest. Ten jubileusz wielu nazywa „Rubikonem”. Może i prawda. Bo – PO nie zawsze znaczy DALEJ. Tylko nielicznym udaje się nie obniżyć „temperatury” poszukiwań. Jak, dla przykładu, udawało się (jak by się do niego nie odnosić) temu samemu Dali (wybaczcie za nieskomplikowaną grę słów – sprawa w czym innym – w wierze w gwiazdę swoją – jeszcze raz wybaczcie za zużytą metaforę – sprawa nie w metaforze, a w gwieździe – bez niej – w żadnym wypadku). Czy jesteś malarzem. Czy poetą. Czy muzykiem. Czy optymistycznym pesymistą. Czy pesymistycznym optymistą. Czy syropowatym patriotą. Czy patriotą, który preferuje napoje mocniejsze. Czy tym, któremu nieznany jest chmiel patriotyzmu, jeśli nie wcielono go w taką formę, która zabiera życie autorowi i dodaje nam... Dlaczego tak długi szereg? A dlatego, że wszystko to (i jeszcze wiele, o czym od razu się nie powie) jest u Prokipa Kolisnyka. Jest w nadmiarze. Jest dlatego, że ze względu na swój kod genetyczny nie jest on w stanie dawkować. Swoją drogą, przekonałem się o tym dopiero wtedy, gdy Prokip znalazł się już za Rubikonem. Kiedy nie widać już było stada. Nie tak. Nie słychać w powietrzu nawet szelestu skrzydeł. Czyli i stada już nie ma... A jaki był lot! W tym miejscu potrzeba trochę „szczegółów”. Po 50-tce u malarza uformował się cykl autoportretów. Zaczął go wcześniej, ale główne dzieła „zdarzyły się” nie tak dawno. Za kanwę wzięto realne (rzadkie – z głębokimi prześwitami) indyjskie płótno. Wyścielono nim kawałek ziemi z rodzinnej Potaszni i już od dołu – spod roli i kłosów
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...ska polskiego pod dowództwem generała Andersa; w jego składzie znalazło się 5 tysięcy ukraińskich żołnierzy. Wszystkie książki Ołeksandra Kolianczuka mają charakter informacyjny i encyklopedyczny. Zawierają wiarygodne biografie, rzadkie fotografie wciąż żyjących, przeważnie młodych bohaterów oraz ich mogił. Z drobiazgową dokładnością opisano miejsca pochówków, podano dane liczbowe w przekroju każdego z 15 województw polskich, a w ich granicach – powiatów, miast, osiedli i wsi, dostępnej literatury i dokumentów. W każdej książce znajdują się prawdziwe losy byłych żołnierzy Armii Ukraińskiej: od generałów po szeregowych, a także emigrantów politycznych i działaczy państwowych rządów UNR i ZUNR. Są tu również pisarze, naukowcy, artyści, malarze, słowem – kwiat narodu ukraińskiego, który z przyczyn politycznych znalazł się na obczyźnie. Cenne są aneksy. W szczególności podano listy Ukraińskich Strzelców Siczowych urodzonych w obecnych granicach Polski do 1 czerwca 1916 roku, listy pochówków na Ukraińskim Cmentarzu Wojskowym w Kaliszu-Szczypiornie, osobno na starym cmentarzu prawosławnym w Warszawie „Na Woli”, a także nazwiska i imiona zmarłych Ukraińców w obozie w Wadowicach. W polu obserwacji autora znalazła się również działalność prasowa i wydawnicza ukraińskiej emigracji w Polsce. O tym – kilka ciekawych szczegółów. Jeszcze przed zawarciem w kwietniu 1920 r. polsko-ukraińskiej umowy o wspólnej walce przeciwko bolszewickiej Rosji, która zagrażała niepodległości zarówno Polski, jak i Ukrainy, w Warszawie działała ukraińska misja dyplomatyczna wraz ze swoją sekcją wojskową. Pod jej egidą w stolicy Polski wydawano periodyk „Syn Ukrainy”, którego redaktorem był pisarz i poeta Mykoła Worony. Ponieważ władze w Polsce traktowały pobyt licznej grupy ukraińskich uciekinierów jako stan tymczasowy, już od końca 1920 roku w Tarnowie rozpoczęły działalność emigracyjne struktury rządu UNR. Na początku 1921 roku we wszystkich obozach dla internowanych działały cywilne i wojskowe placówki oświatowe, zespoły artystyczne, wydawano 66 czasopism. Ogółem w latach 1920–1922 same tylko w Warszawie wydano drukiem ponad 20 ukraińskich publikacji. I główny wniosek autora. Wezwanie Symona Petlury z 1923 r., aby emigranci i ich dzieci uczyli się, poznawali język i kulturę krajów zamieszkania, zdobywali doświadczenie w zarządzaniu, tłumaczyli ważne książki i publikacje na język ukraiński oraz propagowali ideę niepodległości Ukrainy, w dużej mierze zostało zrealizowane. Przykładem tego były kontynuacja działalności Państwowego Centrum UNR na uchodźstwie oraz włączenie do jego struktur młodego pokolenia emigrantów, założenie w Paryżu Biblioteki im. S. Petlury, a także udział wielu naddnieprzańczyków w ukraińskich organizacjach narodowych podczas II wojny światowej. Strażnik pamięci historycznej Ukraińców z polskiego Przemyśla Ołeksandr Kolianczuk, z zadaniem postawionym sobie już w młodości, wywiązał się z niego z honorem.
Tłumaczenie maszynowe
Myrosław ŁAZARUK. Właśnie w Potaszni wiele zrozumiałem z zasad twórczych malarza Prokopa Kolisnyka. Przypomniałem sobie jego wieloletnie poszukiwania prawdy, która jest tuż obok, na powierzchni – w jego wsi. Ale trzeba było opuścić te strony, by za każdym razem szukać wszystkiego na nowo. Przecież właśnie w tych stepach na wieki zasnęli kozacy, o których marzył Prokop, który zaraz po ukończeniu instytutu niezwykle śmiało odszedł od tego, co wbijano mu do głowy przez pięć lat. Choć ukończył studia z czerwonym dyplomem i otwierała się perspektywa pozostania na stołecznej uczelni, los rzucił go właśnie do Czerniowiec w przededniu wciąż nieodkrytej choroby – łysienia plackowatego. Jego „Kruki” zwiastowały zagrożenie ekologiczne, które dotknęło wielu, a zwłaszcza samego Prokopa. Lecz Ojczyzny nie uratuje się tym, że się ją porzuci. Kolisnyk nie miał wyboru – zachorowało oboje dzieci, dlatego zmuszony był jechać do żony na Słowację. Ale to wszystko jest bardzo umowne, bo Prokop nigdy nie opuścił Ukrainy, ona zawsze jest z nim i w nim. Wyłania się z wielu płócien i nigdy nie zniknie z serca. To nie są słodkie frazesy. Wieloletnia przyjaźń z artystą pozwala tak mówić. Pamiętam jego desperackie wystawy po długiej rozłące z Ukrainą w Kijowie, Lwowie i Czerniowcach. Tylko głęboko kochające serce zdolne jest do takiego czynu. Co więcej, obczyzna nie rozmieniła na drobne wysokie uczucia, a wręcz przeciwnie, wzmocniła je, zahartowała, nauczyła nie płakać, a tworzyć Ojczyznę tam, gdzie przyszło ci żyć dzisiaj. Właśnie ta najciemniejsza i najkrótsza noc w Potaszni jeszcze nie raz mnie odwiedzi. Bo otworzyła wiele rzeczy. Przypomniałem sobie autoportret Prokopa „I mnie pochłonie ciemność”, jakby malował go właśnie tej nocy, kiedy w Potaszni wyłączali energię elektryczną. Przypomniał się też portret matki. Prawie ascetyczne oblicze świętej. Kto jeszcze tak jak Ukraińcy ubóstwia matkę, kobietę?! Czyje serca zdolne są do takiego uwielbienia? Dla wielu stało się zaskoczeniem, że Prokop nagle zaczął pisać książki. Tylko nie dla mnie. Mnie po prostu było ciekawie, kiedy go wreszcie „przełamie”. I to się stało. O czym może pisać artysta? Ktoś pomyśli: o malarstwie. Ale nie tylko. Rok 2003. Prokop pisze o wszystkim, co go boli. Są tu i utwory artystyczne, opowiadania, nowele. Rozważania o malarstwie. Rozważania o życiu. Wszystko, czego nie powiedział na płótnie, próbuje wyrazić na papierze. Szczególnie zaimponowały mi te rozprawy, które zamieścił w czasopismach „Dukla” (Słowacja) oraz „Suczasnist” o artystach Odarce Kyselyci i Feodosiju Humeniuku. To już badania o charakterze naukowym. Przecież Prokop zajmował się działalnością dydaktyczną w bardzo poważnej preszowskiej placówce oświatowej. Znamienne, że artysta z Ukrainy zdołał wyczuć, na czym polega prawdziwość talentu dwojga niezrównanych mistrzów. Jak tu nie zgodzić się z nim, że Odarka Kyselycia jest głęboko narodowa już przez dobór kolorów, których nie pomylisz z niczyimi innymi. W literaturze, tak jak w malarstwie, Prokop Kolisnyk nie jest łatwy w odbiorze. Co więcej, czasami wydaje się, że świadomie komplikuje swoje artystyczne sentencje. Ale to tylko na pierwszy i to bardzo powierzchowny rzut oka. Bo kiedy wczytujesz się w jego prozę, rozumiesz: tacy artyści jak Prokop Kolisnyk nie zniżają się do banałów, są zdolni podnieść czytelnika do poziomu własnego rozumienia życia. Ukraina ma z kogo być dumna. Prokop Kolisnyk odnalazł siebie jako utalentowany malarz, narodowy w duchu. Jego barwa przyciąga i porusza. W odróżnieniu od innych, Kolisnyk zawsze przenika każde swoje dzieło niecodzienną myślą filozoficzną. Zachwycał się motywami biblijnymi, historią. Pozostawił wyraźny ślad, za cokolwiek by się nie brał. ...Potaszniańskie rapsodie nigdy nie zatrą się w pamięci, bo owiane są szczególnym posmakiem ludzkich relacji. I im bardziej oddalamy się w czasie i przestrzeni od nich, tym wyraźniejsza staje się każda chwila, ożywają ludzkie obrazy, obrazy przyrody, które znalazły się na płótnach utalentowanego mistrza, który tajemniczo wzywa nas do rodzinnej podolskiej wsi... Ihor Rymaruk, Prokop Kolisnyk, Myrosław Łazaruk w Potaszni
Tłumaczenie maszynowe
Przemyślanin Ołeksandr Koliańczuk – nowy laureat nagrody im. Iwana Ohijenki w dziedzinie edukacji
W ponad ćwierćwiekowej historii nagrody im. Iwana Ohijenki mamy drugi przypadek, gdy jej laureatem zostaje Ukrainiec z zagranicy. W 2019 roku uznano nim młodego historyka z polskiego Lublina Hryhorija Kupriianowycza, którego wojewoda lubelski oskarżył o zdradę polskich interesów za prawdziwe wystąpienie na wiecu pamięci z udziałem prezydenta Ukrainy o spalonej przez Polaków ukraińskiej wsi Sahryń i chciał wtrącić go do więzienia. Do grona godnych ohijenkiwców w 2021 roku włączono właśnie doktora historii i doktora filozofii z polskiego Przemyśla Ołeksandra Koliańczuka. Jest on zastępcą dyrektora Południowo-Wschodniego Instytutu Naukowego w Przemyślu, członkiem Rady Głównej Związku Ukraińców w Polsce. Nasi rodacy w zachodniej diasporze słusznie nazywają go strażnikiem historycznej pamięci Ukraińców.
Mykoła Tymoszyk, profesor, doktor nauk filologicznych
Pan Aleksander urodził się w 1932 roku na Chełmszczyźnie, gdzie od wieków zwarcie mieszkali Ukraińcy. Jednak w 1947 roku, w wyniku deportacji Ukraińców w ramach akcji „Wisła”, znalazł się na północy Polski, gdzie rozpoczął pracę pedagoga i naukowca-badacza. Przez wiele lat był redaktorem audycji radiowych nadawanych po ukraińsku w Olsztynie. Aktywnie współpracował z redakcjami ukraińskojęzycznych gazet i czasopism, które ukazywały się w Polsce. Znaczną część swojego życia doktor Kolianczuk poświęcił przywracaniu pamięci historycznej o bojownikach o wolność Ukrainy, których życiowa droga dopełniła się na terytorium Polski. O osobach poległych za odrodzenie Ukrainy, o miejscach ich życia, działalności i pochówków na obcej ziemi napisał i wydał szereg książek znanych na Zachodzie. Wśród nich – w języku polskim: „Umarli, aby zmartwychwstała Ukraina” (2007, 2015), „Ukraińcy emigranci polityczni w życiu naukowym, kulturalnym, społecznym i gospodarczym w Drugiej Rzeczypospolitej” (2017), „Cmentarz Prawosławny na Woli w Warszawie. Groby ukraińskie” (2002, ostatnia – we współautorstwie z Romanem Szahałą). A oto wydania ukraińskojęzyczne, które ukazały się nakładem wydawnictw Polski i Ukrainy: „Незабутні могили” [Niezapomniane mogiły] (1993), „Генералітет Українських визвольних змагань: Біограми генералів та адміралів” [Generalicja Ukraińskich Walk o Wyzwolenie: Biogramy generałów i admirałów] (1995), „Українська військова еміграція в Польщі 1920–1939 років” [Ukraińska emigracja wojskowa w Polsce w latach 1920–1939] (2000), „Увічнення нескорених: Українські військові меморіали 20–30-х років ХХ ст. в Польщі” [Upamiętnienie niezłomnych: Ukraińskie pomniki wojskowe z lat 20.–30. XX w. w Polsce] (2003), „За нашу і вашу свободу: Учасники українських визвольних змагань 1917–1921 років. Місця пам’яті в Польщі” [Za waszą i naszą wolność: Uczestnicy ukraińskich walk o wyzwolenie 1917–1921. Miejsca pamięci w Polsce] (2018). Ostatnia z wymienionych książek, opublikowana w 2018 roku w drohobyckim wydawnictwie „Коло” [Koło], ma następującą dedykację: „Ukraińcom: żołnierzom, oficerom i osobom cywilnym, poległym, aby zmartwychwstała wolna Ukraina”. Robią wrażenie dane liczbowe, które przez wiele lat skrupulatnie zbierał w różnych archiwach autor tych książek. Przytoczę niektóre z nich. W latach 1918–1919 przez obozy dla jeńców i internowanych na terytorium Polski przeszło ponad 100 tysięcy Ukraińców. Byli wśród nich zarówno żołnierze UNR i ZUNR, jak i internowani cywile, którzy uciekali przed bolszewikami z Galicji i Wołynia. W czasie pobytu w kilkunastu obozach, w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie swojego losu, zmarło ponad 20 tysięcy Ukraińców. Nie mniejsze straty ponieśli Ukraińcy jako sojusznicy Polski we wspólnej walce z bolszewicką Rosją w 1920 roku. Wówczas na terytorium Polski znalazło się około 35 tysięcy ukraińskiej emigracji wojskowej i politycznej. Na początku drugiej wojny światowej, w 1939 roku, w składzie Wojska Polskiego służyło ponad 150 tysięcy Ukraińców etnicznych. Trzon oficerów kontraktowych stanowili byli żołnierze armii UNR. Spośród nich 7800 zginęło, około 17 tysięcy stało się inwalidami, około 100 tysięcy dostało się do niemieckiej niewoli, a prawie 30 tysięcy – do sowieckiej. Dla tych ostatnich droga prowadziła potem do syberyjskich obozów GUŁAGu. Później, po utworzeniu na terytorium ZSRR korpusu wojsk
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wystawienia fragment jego opery „Pieśń lasu”, który poświęciłam 150. rocznicy urodzin Łesi Ukrainki oraz 95. rocznicy urodzin kompozytora W. Kyrejki. Na koncert nieprzypadkowo wybrano Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy. Z tym muzeum łączą nas długie lata twórczej przyjaźni. W grudniu ubiegłego roku występowałam tutaj z zespołem „Dżereło”, przy akompaniamencie którego zaśpiewałam ukraińskie pieśni kozackie i byłam prowadzącą koncertu. W styczniu razem z mamą i Ołehem Czornoszczokowem wykonywaliśmy w muzeum kolędy i szczedriwki na święto Narodzenia Pańskiego. Panuje tu niepowtarzalna, błogosławiona dla twórczości atmosfera. Harmonijnym dopełnieniem koncertu stała się wystawa znanego artysty Hryhorija Synyci, poświęcona Kijowowi, pełna miłości i oddania rodzinnemu miastu. Mam nadzieję, że nasza współpraca z muzeum będzie trwała. – Takie koncerty są potrzebne studentom, aby mogli się wykazać – jest przekonana Inna Andrijasz. – To niezbędna podczas nauki praktyka – wychodzić na scenę i darować swoją sztukę widzom. Dla młodego pokolenia to także możliwość realizacji siebie, ważny krok na drodze formowania młodych artystów. A Sofija, przygotowując i prowadząc takie wydarzenia artystyczne, ma możliwość realizować się jako reżyserka i śpiewaczka. Dzień Kijowa to wielkie wydarzenie dla całej Ukrainy. A koncert połączył wszystkich widzów i wykonawców jedyną ideą miłości do rodzinnej ziemi, rodzinnego miasta, rodzinnego kraju. Mykołę Kusznirenkę, z którymi zdarzało się wychodzić razem na operową scenę Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy imienia P. I. Czajkowskiego. Strategia naszego teatru polega na tym, aby zwiększyć liczbę oper, które są wykonywane w tłumaczeniu na język ukraiński. Osobiście lubię śpiewać także w językach oryginału, ale patrząc na swoich przyjaciół, rozumiem, że po ukraińsku łatwiej im odbierać klasykę muzyczną. To pomaga widzowi przeżywać losy bohaterów opery razem z artystami. Specjalnie dla tej inscenizacji zrobiono nowe tłumaczenie. Tłumaczka była na premierze, bardzo podobała jej się nasza praca. Oczywiście, póki co nie jestem w pełni zadowolona ze swojej roli. Zawsze jest coś do udoskonalenia, nad czym trzeba pracować. Bardzo chcę zaśpiewać Julię w operze Vincenzo Belliniego „Capuleti i Montecchi”. Kiedy pozwolą na to wiek i kunszt, chciałabym wykonać partię Violetty w „Traviacie” Giuseppe Verdiego. Lubię także muzykę Nikołaja Rimskiego-Korsakowa, chętnie zaśpiewałabym w jego „Śnieżynce”. Niebawem czeka nas kolejna premiera – koncertowo-sceniczne wykonanie opery Wolfganga Amadeusza Mozarta „Cosi fan tutte” („Tak czynią wszystkie”). To geniusz, którego trzeba wykonywać, na takim twórczo rośnie młodzież. W publikacji wykorzystano materiały dostarczone przez Operę Kijowską. Zdjęcia ze strony internetowej teatru. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy przeprowadziło uroczysty koncert „Kijowski walc”, poświęcony Dniu Kijowa. Zabrzmiały arie, pieśni i romanse ukraińskich oraz zachodnioeuropejskich kompozytorów, ukraińskie pieśni ludowe. Wydarzenie odbyło się przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. – Jestem dumna z tego, że urodziłam się w mieście Kijowie – wyznała reżyserka i autorka projektu, studentka Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego Sofija Andrijasz-Miśko (sopran). – Moja mama, zasłużona artystka sztuki estradowej Ukrainy Inna Andrijasz, jeszcze w dzieciństwie zapoznała mnie ze znanymi ukraińskimi śpiewakami, poetami, kompozytorami i dyrygentami. Dorastałam w artystycznej atmosferze muzyków, ponieważ były ciągłe występy koncertowe mojej mamy, na których byłam obecna. Oczywiście, robiłam też swoje pierwsze twórcze kroki. Od małego jestem na scenie. W wieku czterech lat zadebiutowałam na festiwalu w Bułgarii. W wieku pięciu lat zaśpiewałam w Narodowej Filharmonii Ukrainy, a w wieku sześciu wykonywałam swoje pierwsze solo z orkiestrą Narodowych Instrumentów Ukrainy na scenie Wielkiej Sali Narodowej Akademii Muzycznej im. P. I. Czajkowskiego, gdzie obecnie studiuję na wydziale przygotowania operowego i reżyserii muzycznej (klasa wykładowcy L. S. Kaniuki). Mam pewne doświadczenie w działalności koncertowej, gdyż występowałam nie tylko na Ukrainie, ale i poza jej granicami, a mianowicie w Macedonii, Albanii, Serbii, Hiszpanii. Ale swój pierwszy autorski projekt, jako reżyserka i śpiewaczka, postanowiłam poświęcić swojemu rodzinnemu miastu. Do koncertu przygotowywaliśmy się prawie miesiąc. Jestem szczęśliwa, że udało się zorganizować takie pieśniowe święto. Zaprosiłam do wzięcia w nim udziału studentów Akademii: Nataliję Parchomenko (sopran), która uczy się śpiewu operowego u profesor, ludowej artystki Ukrainy Je. W. Kołesnyk, oraz laureata międzynarodowego konkursu, studenta wydziału śpiewu kameralnego Wasyla Mychajluka (baryton, klasa ludowego artysty Ukrainy Anatolija Koczerhy). Oksana Demianczuk swego czasu była uczennicą wokalistyki u mojej mamy, później ukończyła Konserwatorium w Odessie, obecnie bierze aktywny udział w działalności koncertowej. A laureatka międzynarodowego konkursu Maryna Harkusza obecnie uczy się w szkole wokalnej Inny Andrijasz „Solo śpiewającego serca”, to bardzo utalentowana dziewczyna. Zaprosiliśmy również do udziału w koncercie solistę Narodowego Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy Ołeha Czornoszczokowa (baryton) oraz jego żonę Irynę Diaczenko (fortepian), doświadczoną skrzypaczkę Ołenę Ininę, która przez 30 lat pracowała w Narodowej Orkiestrze Instrumentów Ludowych Ukrainy, i oczywiście zasłużoną artystkę sztuki estradowej Ukrainy Innę Andrijasz. Osobno chciałabym wyróżnić naszą koncertmistrzynię, profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, zasłużoną działaczkę sztuki Ukrainy Irynę Szesterenko. Bez przesady, to genialna pianistka. Gdyby nie wsparcie pani Iryny, to nie wiadomo, czy zdołalibyśmy zrobić tak wspaniały koncert. Dobrze znała naszego wybitnego kompozytora Witalija Kyrejka, napisała o nim książkę, dalej kontynuuje badania nad twórczością artysty. Swoją drogą, Witalij Kyrejko poświęcił „Kijowski walc” mojej mamie, Innie Andrijasz. Słowa do pieśni o sławnym Kijowie napisała ona sama. Ten utwór nigdzie nie jest wydrukowany i jest jedynym autorskim rękopisem, który podarował mojej mamie z imiennym podpisem i życzeniami. Przygotowuję do
Tłumaczenie maszynowe
„Romeo i Julia” Charlesa Gounoda w Operze Kijowskiej to ponadczasowa przestrzeń wiecznego powrotu. Tutaj za ramami-ścianami kryje się szczerość i wierność, za skałami nieporozumienia chowa się siła miłości, a ludzie… Okrucieństwo, egoizm i obojętność społeczeństwa nie pozostawiają miejsca na jasne uczucie. Zakochani stają się niewinną ofiarą nieprzejednanego społeczeństwa. Ale czy ktokolwiek jest w stanie stanąć w obronie miłości? – Wszechświatowo znana historia dwojga zakochanych, która ma tak wiele przeróbek, do dziś pozostaje aktualna i porusza widzów – przekonana jest reżyserka i scenografka Ołeksandra Zibert. – Znamy bardzo różnych Romea i Julię, każda interpretacja traktuje inny charakter i zachowanie bohaterów, a nawet inny czas akcji, od złotej ery Odrodzenia po ulice West Side w Nowym Jorku. Ale chciało się odejść od wszystkiego, co zbędne, niepotrzebne odsunąć za kulisy, a na scenie pozostawić miłość, która przebija się przez nienawiść i złość. Na scenie nie akcentuje się uwagi na epokę, wnętrze, kostiumy, taka historia jest poza czasem. Dwa klany: Montecchi i Capuleti – są jedną siłą przeciwstawną do Romea i Julii, jednolitym czarnym tłem, na którym rozkwita biały kwiat miłości. Nie ma znaczenia, jak podzielone są klany, jakie tytuły sobie nadają, jakie symbole heraldyczne malują – wszyscy oni są jednakowo zaślepieni pragnieniem zemsty. Oni – to jednolita szara masa, która zapomniała, czym jest kochać… Partię Julii w operze wykonuje solistka-wokalistka teatru Daria Mykołenko (sopran). Przez pięć lat w Operze Kijowskiej stworzyła wyraziste kreacje Gerdy („Historia Kaja i Gerdy” S. Baniewicza), Bastienne („Bastien i Bastienne” W. A. Mozarta), Luigiego („Viva la mamma (Niech żyje mama!), albo Teatralne porządki i nieład” G. Donizettiego), Królewny („Król Drozdobrody” J. Szewczenki), Narzeczonej („Żył sobie pies…” W. Nazarowa), Zuzanny („Wesele Figara” W. A. Mozarta), Zerliny („Don Juan” W. A. Mozarta), które na długo zapamiętał widz. – W dzieciństwie, oczywiście, marzyłam, by zagrać Julię – wyznała Daria. – Wykonanie tej partii zaproponował dyrektor naszego teatru Petro Kaczanow. Potem poznałam reżyserkę, spotkałam się z dyrygentem-inscenizatorem – narodowym artystą Ukrainy, laureatem Nagrody Szewczenkowskiej Wasylem Wasylenkiem. Przyznaję: rola Julii – to wyzwanie, partia jest bardzo trudna. Kiedy najpierw obejrzałam materiał nutowy, miałam pewne wątpliwości. Z czasem następuje transformacja postaci, jest to odzwierciedlone także w partyturze muzycznej. Zaczęłam rozumieć, dlaczego tę rolę nierzadko wykonują artystki starsze wiekiem – opanowanie partii przez młodą śpiewaczkę jest dość trudne, trzeba ją wytrzymać emocjonalnie i głosem. Chociaż od czasu napisania tragedii Szekspira minęły wieki, nie straciła ona aktualności, przede wszystkim przez temat wiecznej miłości. Tylko z miłością można stworzyć coś dobrego i jasnego. Próbowali to udowodnić aktorzy, cały nasz zespół. Wśród kolegów ze sceny chciałabym wyróżnić Dmytra Foszankę (Romeo). Uważam go za jednego z najlepszych tenorów teatru, który potrafi błyskotliwie śpiewać i grać jako aktor dramatyczny, emocjonalnie wkłada się w każdą nutę. Przeważnie w spektaklu grają artyści Opery Kijowskiej, z którymi brałam udział w wielu projektach: Tamara Chodakowa, Ołeksandr Monastyrski, Jewhen Małofiejew, Serhij Makijenko, Ołeksij Pihołenko. Również reżyserka zaprosiła do udziału w spektaklu Ołhę Doroszczuk, Ołeksandra Forkuszakata. W Operze Kijowskiej (Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży) aktywnie pracują nad tym, aby ukraiński widz miał możliwość słuchania światowej klasyki operowej w ojczystym języku. W ostatnich latach zrealizowano tu ukraińskojęzyczne odczytanie oper „VIVA LA MAMMA (Niech żyje mama!), albo Teatralne porządki i nieład” Gaetano Donizettiego, „Wesele Figara” Wolfganga Amadeusza Mozarta i inne. A niedawno repertuar teatru wzbogaciła opera Charlesa Gounoda „Romeo i Julia” w ukraińskim tłumaczeniu Anny Wołyńskiej.
Tłumaczenie maszynowe
Nad rozwiązaniem scenicznym pracowaliśmy razem z artystą Petrem Bohomazowem. Dzięki temu rozwiązaniu, moim zdaniem, udało się ciekawie odkryć sztukę. W scenografii zawarto wiele znaczeń, a poza tym, jak dla mnie, wyszło bardzo pięknie. Kostiumy, które również wykonał Petro, są częścią rozwiązania scenograficznego. Muzykę dobieraliśmy razem z dźwiękowcem Ołeksandrem Krysztalem. Wykorzystywaliśmy głównie muzykę współczesnych kompozytorów. Myślę, że ich utwory harmonijnie wpisały się w atmosferę spektaklu. Chciałbym wyróżnić pracę choreografa Pawła Iwliuszkina i chórmistrzyni Susanny Karpenko. Ogólnie rzecz biorąc, spektakl to praca zespołowa, w której sukces zależy od każdego aktora, każdej osoby biorącej udział w jego tworzeniu. Jestem wdzięczny wszystkim. Obecnie spektakl zaczyna swoją drogę, praca nad inscenizacją trwa. Dopiero po dziesiątym pokazie będzie można mówić o jakimś wewnętrznym zadowoleniu. Potrzeba czasu, aby aktorzy czuli się swobodnie na scenie. Jesteśmy jeszcze w procesie. a design. Dążyliśmy do tego, aby dekoracje były zbliżone do realizmu. Ponieważ Teatr na Podolu, podobnie jak inne zespoły teatralne, przeżywa dziś nie najlepszy czas z powodu kwarantanny, nie szyliśmy specjalnie nowych kostiumów, a wykorzystaliśmy to, co było z poprzednich spektakli. Ale wyszło całkiem stylowo. Poza jednym motywem, cała muzyka jest oryginalna. Napisał ją kierownik muzyczny teatru Timur Polanski, który subtelnie wyczuł atmosferę i trafnie odtworzył ją w muzyce. Przepracowaliśmy wiele różnych pytań, modelowaliśmy różne sytuacje. Podczas spektakli od widzów padały pytania, które wprawiały aktorów w zakłopotanie. Ale ostatecznie znajdowali wyjście z niełatwych sytuacji. Mamy kilka wariantów finałów i to właśnie od widza zależy, który wybierze. Kiedy zaczynamy grać, nigdy nie wiemy, czym zakończy się spektakl. Na tym polega jego główna intryga. Być może w jednym z kolejnych poka- Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny imienia Iwana Franki uprzejmie udostępnił swoją dużą scenę dla śmiałego eksperymentu twórczego. Reżyser Bohdan Hnatiuk przedstawił spektakl według własnej sztuki „Idealny sztorm”, którą stworzył na motywach książki o tym samym tytule autorstwa Witalija Skocyka. A sama premiera stała się prezentacją tej książki, która właśnie ujrzała światło dzienne. Jak zaznaczył Witalij Skocyk, jego książka „Idealny sztorm” jest trzecią częścią swoistej trylogii, którą pisze w gatunku literackim eseju. Pisarz umówił się z Bohdanem Hnatiukiem, że nie będzie miał żadnego wpływu ani na dobór aktorów, ani na samą inscenizację, a po raz pierwszy zobaczy spektakl jako zwykły widz. Spektakl, w którym biorą udział czołowi aktorzy Teatru Franki Anatolij Hnatiuk, Wołodymyr Nikołajenko, Ołeh Ternowyj, przyniósł autorowi niemało niespodzianek, zmusił do nowego spojrzenia na własną książkę. Na widzów również czekała miła niespodzianka: każdemu przy wyjściu z teatru podarowano książkę „Idealny sztorm”, która zaledwie dwa dni wcześniej wyszła z druku. Książka posiada specjalny kod QR, za pomocą którego przez komputer można obejrzeć spektakl o tym samym tytule. Czytajcie w najbliższym czasie rozmowę z reżyserem spektaklu Bohdanem Hnatiukiem i zaangażowanymi aktorami. zów winnego morderstwa postawimy przed sądem publiczności i zaproponujemy jej, aby zrobiła coś z tą postacią. Myślę, że ciekawie jest zbadać, jak decyzja zbiorowa różni się od indywidualnej. Kiedy zaczynaliśmy pracę, jedna z aktorek powiedziała: „To prosty materiał, wszystko jest elementarne”. Ale już po piątym pokazie przyznała: „Boże, jak ciekawie, tutaj jeszcze nieprzebrane pokłady pracy”. Większość swoich spektakli wystawiłem na małej scenie teatru, jednak lubię też dużą scenę. Moja poprzednia inscenizacja miała miejsce w Lwowskim Narodowym Teatrze imienia Marii Zańkowieckiej – współczesna francuska komedia, polityczna farsa, aktualna i zabawna. Myślę, że moją kolejną pracą w Teatrze na Podolu będzie ukraińska klasyka. To bardzo znany utwór, którego tytułu na razie nie będę ujawniał... Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia ze stron internetowych teatrów
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki odbyła się premiera spektaklu „Peer Gynt” Henrika Ibsena. Nową inscenizację poświęcono Serhijowi Danczence oraz Bohdanowi Stupce. Odwołanie się do dramaturgii Henrika Ibsena to świadectwo nie tylko dojrzałości teatru, ale i słuszności wektora dalszego rozwoju. Zwłaszcza gdy mowa o głęboko filozoficznym utworze „Peer Gynt” (1867). Ten poemat wchłonął w siebie, zdaje się, wszystkie przenikające problemy i tematy, które nurtowały i nurtują ludzkość przez wiele stuleci: co oznacza „być sobą?”, jak przeżywszy życie, pozostać wiernym swoim ideałom, nie zdradzić własnego „ja”, nie zejść na łatwą drogę egzystencjalnych refleksji w poszukiwaniu własnego „ja”, nie przekroczyć granicy, wyobraziwszy sobie, że jest się „nadczłowiekiem” i tym samym zniszczyć siebie? Jak odnaleźć w sobie siły, by przeciwdziałać licznym pokusom, które w każdej chwili towarzyszą każdemu człowiekowi? I co najważniejsze: szukając siebie, swojego głównego przeznaczenia, w momencie własnego „triumfu” pamiętać o miłosierdziu i nie zapominać o bliźnim. – Wystawienie tego spektaklu było wspólnym pomysłem – moim oraz kierownictwa teatru – zaznacza reżyser-inscenizator Iwan Urywśkyj. – Zaproponowałem kilka tytułów, zatrzymaliśmy się właśnie na „Peer Gyncie”, ponieważ ta historia już dawno żyje w murach naszego teatru. Nieprzypadkowo spektakl postanowiono poświęcić Serhijowi Danczence oraz Bohdanowi Stupce. Serhij Danczenko chciał wystawić „Peer Gynta” z Bohdanem Sylwestrowyczem, było nawet rozwiązanie sceniczne... A kiedy dyrektorem artystycznym teatru został Bohdan Stupka, to i on miał taki pomysł. Ale wtedy nie wyszło… „Peer Gynt” – światowa klasyka, mocny tekst, który dawno mnie poruszył i do dziś nie puszcza. Spektakl rodził się w miłości. Znaleźliśmy z aktorami pełne porozumienie. Sam proces prób trwał prawie pół roku, przez kwarantannę trzeba było robić przerwy, kilka razy przekładano samą premierę. Jako reżyser starałem się rozeznać w życiu głównego bohatera, którego pokazano w wieku od 20 do 70 lat. W spektaklu jest wiele tematów i podtematów, o których można długo dyskutować. Poprzednie sztuki w Teatrze Franki wystawiałem na Scenie Kameralnej imienia Serhija Danczenki. Na dużej scenie pracuję po raz pierwszy. To różne formaty, różne światy, ze swoją specyfiką i magią. Po raz pierwszy pracowałem z artystą ludowym Ukrainy Ostapem Stupką (Peer Gynt) – profesjonalnym, potężnym aktorem, z którym komfortowo się pracuje. On dokładnie trafia w rolę. To samo mogę powiedzieć o artystce ludowej Ukrainy Natalii Sumskiej, która gra jego matkę. Ona jest wielką profesjonalistką, zdumiewającą aktorką.
Tłumaczenie maszynowe
Nowym eksperymentem twórczym Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego na Podolu stał się spektakl „Nożyczki” według sztuki niemieckiego dramaturga Paula Pörtnera w ukraińskim tłumaczeniu Bohdana Storochy. Premiera odbyła się w salonie teatralnym imienia Ihora Sławynśkiego. Gatunek spektaklu jego twórcy określili jako „eksperyment śledczy”. Spektakl zainteresuje przede wszystkim tych, którzy lubią zawiłe historie detektywistyczne, posiadają metodę dedukcyjną i mają żelazną logikę. Miejscem zbrodni staje się salon fryzjerski na Andrijiwskim Uzwozie w stolicy. Znana pianistka zostaje zamordowana… nożyczkami. W kręgu podejrzanych znajdują się ekscentryczny fryzjer, merkantylna asystentka, bogata, lecz pozbawiona talentu diwa operowa oraz tajemniczy antykwariusz… – Dawno wiedziałem o tej sztuce. Jest wystawiana w wielu teatrach świata, ale w Ukrainie jeszcze jej nie grano – opowiada reżyser-inscenizator Ihor Matijiw. – Zachciało mi się popracować w tym gatunku. Kierownikowi artystycznemu naszego teatru Witalijowi Małachowowi pomysł się spodobał i dał zielone światło. Próby trwały zaledwie miesiąc. Kiedy po raz pierwszy poddaliśmy naszą pracę pod osąd publiczności teatralnej, zobaczyliśmy, że trzeba coś zmienić. Więc nadal będziemy pracować nad spektaklem, będziemy coś korygować. Rozważaliśmy różne sytuacje, które mogą wyniknąć podczas spektaklu. Początkowo w roli widza występowałem ja i zadawałem aktorom podchwytliwe pytania. Widz w sztuce jest ważnym elementem, należy do niego w całości druga połowa spektaklu. Potem zapraszałem na próby generalne swoich studentów, aby aktorzy mogli lepiej przygotować się do spotkania z widzem. Mamy dwa składy aktorów, z większością z nich pracowałem wcześniej. To Kateryna Sznefeld i Kateryna Wajwała, które w różnych składach grają Fryzjerkę, Kyryło Karpuk i Artem Sztuca (Kapitan), Jewhen Kowyrzanow oraz Stanisław Melnyk (Fryzjer), Wasyl Kucharski, który niedawno powrócił do naszego teatru, oraz Iwan Zawhorodnij (Kolekcjoner), Maksym Maksymjuk oraz Ihor Nikołajew (Major). Po raz pierwszy w moim spektaklu gra zasłużona artystka Ukrainy Ałła Serhijko (Dama). Kiedy zaczynaliśmy pracę, nie wyobrażaliśmy sobie, co z tego wyjdzie. Ale Teatr na Podolu to znany teatr improwizacji. Wszyscy aktorzy aktywnie włączyli się w proces twórczy. Widzę, że widzom nasza praca się spodobała. Scenografką i kostiumografką jest Tajisia Karaś. To już nasza trzecia wspólna praca. Wcześniej robiliśmy spektakle „Natalka Połtawka” oraz „Imitacja”. To raczej nie scenografia,
Tłumaczenie maszynowe
W 42. rocznicę śmierci kompozytora, genialnego uczestnika, Bohatera Ukrainy Wołodymyra Mychajłowycza Iwasjuka, w Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Pamięci uczczono pamięć wybitnego syna Ukrainy dobrym i jasnym wspomnieniem, szczerą modlitwą oraz wiosennymi, pełnymi smutku kwiatami. Olena ŁOHINOWA, młodsza pracownica naukowa Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka. Kiedy zginął Wołodia, ta tragedia bardzo podłamała jego ojca, Mychajła Hryhorowycza Iwasjuka. Poświęcił on wiele wzruszających i przejmujących wierszy, które z czasem weszły do zbioru poetyckiego „Elegie dla syna”. Poemat „Zjawy”, napisany przez poetę w czerwcu-lipcu 1979 roku, wzruszająco wyrecytował młody wielbiciel i skrupulatny badacz twórczości Wołodymyra i Mychajła Iwasjuków, Andrijko Kowalow, uczeń klasy 7-A Gimnazjum nr 2 w Czerniowcach. W Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka znajdują się cztery sale muzealne. Każdy, kto choć raz tu był, z pewnością zechce tu wrócić, ponieważ oprócz przedmiotów rodzinnych w muzeum zaprezentowano wiele dzieł sztuki poświęconych nie tylko Kompozytorowi, ale i jego życiodajnym, wiecznym pieśniom. Wśród takich artystów są: Iwan Onufrejiw, Iwan Salewycz, Ludmyła Bohdan, Artem Prysiażniuk, Oksana Petraszczuk-Hynga, Olha Makarewycz, Julija Poliszczuk, Mychajło Jełysawetij, Jarosław Pasiczanski, Mykoła Horda, Wołodymyr Łuciw, Ołeksandr Łucenko, Orest Kryworuczko. Uwagę zwiedzających przyciąga również praca znanego ukraińskiego artysty, pochodzącego z obwodu czernihowskiego, laureata nagrody im. Łesi Ukrainki Mykoły Petrowycza Hordy (1948–2018) – obraz-tryptyk „Portret Wołodymyra Iwasjuka. Czerwona ruta” (1998). To nie tylko płótno malarskie, to żywy obraz, który artysta przepuścił przez swoje serce i duszę, dlatego nie dziwi fakt, że stał się on wizytówką twórcy. Pomysł stworzenia takiego projektu należał do poety Ołeha Wasiukowa, z którego lekkiej ręki wydano kalendarz ścienny, pocztówki, kalendarzyki z reprodukcją obrazu oraz fragmentem poematu O. Wasiukowa „Ostatnie spotkanie z Orfeuszem”, zamieszczonego w wielu popularnych wydaniach. 4 marca 2005 roku autorską kopię pracy artysta podarował Czerniowieckiemu Obwodowemu Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka, co potwierdzają pamiątkowe fotografie. Mykoła Petrowycz zauważył kiedyś: „Nie myślałem o twórczości, po prostu malowałem… Kiedy maluję portret, muszę rozmawiać z tą osobą, aby pełniej i dokładniej ją przedstawić. Mogę po raz pierwszy zobaczyć człowieka, ale to nie oznacza, że wyjdzie godny portret na zamówienie. Kiedy rozstaję się z portretem, rozstaję się z człowiekiem. Portret to magia”. Wśród pejzaży i prac o tematyce historycznej na wystawie zaprezentowano niesamowite, prawdziwie magiczne portrety: portret rodziców, Łewka Łukjanenki, Iwana Bohuna, poetki Hałyny Hordasewycz, kilka autoportretów i oczywiście „Portret Wołodymyra Iwasjuka. Czerwona ruta”. W sali wystawowej muzeum otwarto wystawę „W niewoli twórczości artysty Mykoły Hordy”, na której zaprezentowano 23 obrazy, publikacje prasowe i czasopiśmiennicze, książki, kalendarze oraz nagrody M. P. Hordy. Wzruszyła gości naszego wydarzenia swoimi skrywanymi wspomnieniami Olha Mykołajiwna Cybko, córka artysty, która wraz z rodziną przybyła na otwarcie ze Lwowa: „Nie ma sensu mówić wiele o artyście, bo najlepiej za artystę powiedzą jego prace. Każda praca, a zwłaszcza portret, to odzwierciedlenie duszy samego artysty. W oczach wszystkich portretowanych możecie zobaczyć oczy mojego taty, który pochodzi z Czernihowszczyzny, z małej wsi Krupyczpole. Przepracowawszy kilka lat jako medyk, zrozumiał, że to nie jest jego powołanie. Kiedy chcemy zmienić zawód, boimy się. Ale tata się nie bał. Zrozumiał, że chce zostać artystą. Za czwartym razem dostał się do Akademii Sztuk Pięknych, ukończył ją i został wspaniałym artystą. Jego biografia nie jest zbyt długa, ale jest niesamowita, nasycona znajomościami, nagraniami i jego charakterem. Był charyzmatycznym cholerykiem z natury. Ale wszystkim, którzy go znali, zapamiętał się jako niesamowicie dobry i sprawiedliwy, człowiek, który nie miał dwóch twarzy. Kochał dawać prezenty, bardzo kochał uczciwych ludzi. W jego życiu było wiele błysków, a takim błyskiem był Wołodymyr Iwasjuk, który przyszedł nie tylko do życia mojego taty, ale do życia całej naszej rodziny. Od tego momentu zaczął się przełom w twórczości, w naszym domu rozbrzmiewały pieśni Wołodymyra Iwasjuka, żyliśmy Iwasjukiem. Tak samo w życie taty przyszła Łesia Ukrainka. Jeździliśmy po muzeach… Każdy człowiek, wierzę, ma talent, powołanie. Ale często boimy się podążać za tym powołaniem. Tata zaświadczył, że nie trzeba się bać. Przeżył trudne lata dziewięćdziesiąte, pozostał artystą, robił wystawy, choć nie było mu łatwo, ale nie zdradził talentu. Nie ma go już trzy lata, dawno nie ma Wołodymyra Iwasjuka... Oni nie zdradzili swojego powołania. Mam nadzieję, że wystawa wywrze na wszystkich niezapomniane wrażenie”. O dwóch artystach szczerze i z bólem serca w imieniu rodziny Iwasjuków-Pawluków mówił Wiktor Pawluk. Zasłużony działacz sztuki Ukrainy Mykoła Szkryblak oraz Olena Hużwa, historyczka sztuki Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Sztuki, ciekawie scharakteryzowali twórczość artysty Mykoły Hordy, wspominając przy tym talent Wołodymyra Iwasjuka. Brzmiały pieśni, zrodzone we współpracy dwóch gigantów sztuki – poety Rostysława Bratunia i kompozytora Wołodymyra Iwasjuka – „Światła Lwowa” oraz „A ty pomyśl” w wykonaniu naszych dobrych przyjaciół – solistów Czerniowieckiej Filharmonii Obwodowej im. D. Hnatiuka, laureatów ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów Witalija Sobolewa oraz Switłany Dejbuk. Mykoła Horda. Tryptyk „Czerwona ruta”. Autorska kopia. 2004 rok. Mykoła Horda podczas wręczania swojej pracy Muzeum. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2021 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe