Anatolij Trembicki
Wadym Pepa
Pawło Paraskewycz
Tłumaczenie maszynowe
Anżela JARMOLUK Zdjęcia autorki
Żyliśmy tą ideą od bardzo dawna i wreszcie wszystko się udało! Razem z Achtemem Seitabłajewem, merem miasta Fastów Mychajłem Netiażukiem, zespołami Rady Miejskiej w Fastowie, Krymskiego Domu, Krymska rodyna. Qırım ailesi, z oddaniem pracowaliśmy przez ostatnie tygodnie. I oto stało się to w Dniu Konstytucji.
Poruszało wszystko! I orkiestra dęta Sił Zbrojnych Ukrainy wykonująca Hymn Ukrainy oraz hymn krymskich Tatarów, i uroczystości z podniesieniem flag, i uczczenie pamięci poległych uczestników działań bojowych na wschodzie. Przeprowadzono również panel dyskusyjny na temat „Wielobarwna Ukraina: Teraźniejszość i perspektywy. Doświadczenie Krymu”, emocjonalny pokaz filmu „Obca modlitwa” oraz nie mniej poruszające spotkanie z reżyserem obrazu Achtemem Seitabłajewem po seansie.
Różne ciekawe warsztaty i jarmarki dopełniały koloryt wydarzenia. I oczywiście wspaniały koncert na placu miejskim z udziałem ukraińskich i krymskotatarskich artystów, który zakończył się późnym wieczorem wspólnym wykonaniem pieśni „Ojczyzna”.
Chcemy podziękować wszystkim uczestnikom i gościom tego pięknego dnia: przewodniczącemu Medżlisu narodu krymskotatarskiego Refatowi Czubarowowi, deputowanemu ludowemu Ołehowi Dundzie, stałemu przedstawicielowi prezydenta Ukrainy w Republice Autonomicznej Krymu Antonowi Korynewyczowi, przewodniczącej Państwowej Służby Ukrainy ds. Etnopolityki i Wolności Sumienia Ołenie Bohdan, ambasadorowi nadzwyczajnemu Turcji na Ukrainie Yağmur Ahmet Güldere, wiceministrowi ds. reintegracji tymczasowo okupowanych terytoriów Ukrainy Snaverowi Seitkhalilowi oraz innym. Jesteśmy wdzięczni za wspaniałe występy Usejnowi Bekirowowi, Elzarze Batalowej, Femiemu Mustafajewowi, Anżeli Jarmoluk, zespołowi „Musafir”, dziecięcemu zespołowi Qirim ailesi, wszystkim wspaniałym ukraińskim wokalistom i zespołom.
Koledzy z Rady Miejskiej w Fastowie: Natalia Sawczenko, Iryna Bezkrowna, Julia Kabanowa-Szpakowycz oraz wielu innych z zapałem pracowali razem z członkami zespołu inicjatorów: Bekirem Abłajewem, Wiktorią Hrab, Dżemilem Komurdżi, Eftade Bodurową oraz dziesiątkami innych bezinteresownych i twórczych ludzi.
JEWHEN MAŁANIUK
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
studentki-ksenofobki, jak Malcewy na charkowskich uniwersytetach, które wulgaryzmami publicznie wyzywają język państwowy? Wszystko-wybaczenie! Ta mentalna zaraza i błędna norma behawioralna zdradzieckiej “tolerancji” jest kultywowana wszędzie, w każdym miejscu, przez wszystkich wobec przybłędów, nieprzyjaciół i otwartych wrogów Ukrainy. Pamiętajmy, czym zakończyła się “charkowska ukrainizacja” w latach 20. ubiegłego wieku. Tragediami. Wszystko może się powtórzyć, jeśli zdrowe społeczeństwo nie zobowiąże wszystkich do przestrzegania podstawowych zasad Konstytucji dotyczących języka ukraińskiego. Przyjęty niedawno rządowy program państwowy rozwoju języka ukraińskiego na lata 2022–2030 powinien realnie, a nie formalnie, utwierdzać obowiązkowość używania języka państwowego (szczególnie dla pracowników organów władzy i samorządu terytorialnego) oraz nie dopuszczać do jego dyskryminacji; masowo wprowadzać kursy nauki języka ukraińskiego; zrealizować środki dotyczące znacznej poprawy jakości nauczania języka państwowego we wszystkich placówkach oświatowych; popularyzować język ukraiński w Ojczyźnie i za granicą, zapewniać zakrojoną na szeroką skalę politykę tłumaczenia na język ukraiński osiągnięć kultury światowej; uformuje, wreszcie, narodową przestrzeń informacyjną… Wszystko to jest strategicznie ważne dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, ponieważ język ukraiński jest dla nas najpotężniejszą bronią w walce z Moskowią. Jeszcze 140 lat temu (1881) carski apologeta O. Dondukow-Korsakow tak opisywał największe zagrożenie dla imperium: “Zastąpienie językiem małoruskim języka rosyjskiego w nauczaniu, choćby nawet w szkołach początkowych, zastąpienie rosyjskich podręczników napisanymi w języku małoruskim, logicznie prowadząc w przyszłości do wprowadzenia języka małoruskiego w wyższych uczelniach i do zastąpienia nim języka państwowego w ustawodawstwie, sądzie i administracji, grozi niezliczonymi komplikacjami oraz niebezpiecznymi zmianami w ustroju państwowym jedynej Rosji” (książka Ukraińska tożsamość i polityka językowa w Imperium Rosyjskim, 2013). Dlatego dopóki “tołstowie” będą paplać w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy, Ukraińcy jako naród tworzący państwo muszą bronić na własnej ziemi swojej Prawdy, Wolności i Losu. Duchowy świat Języka Ukraińskiego! Bo, jak mówił wielki Serb (nie z tych, którzy wspierają obecnie ordyńską Rosję) Stefan I Nemanja, założyciel dynastii władców Serbii (XII w.): “Naród, który gubi swoje słowa, przestanie być narodem”. Nasza Prawda mieści się w życiodajnym Rodzimym Słowie!
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik. Zuchwałość i cynizm polityków od „jedinogo naroda” są bezgraniczne, co potwierdza wyrażony 1 lipca protest rosyjskiej delegacji w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy (ZPRE) w związku z uchwaleniem przez Radę Najwyższą Ukrainy ustawy o rdzennych narodach. Ci, którzy do tygla imperium zła wrzucali losy setek narodów, niszcząc ich język, kulturę, historię, tożsamość, dokonywali ludobójstwa na narodzie ukraińskim, nagle zaczęli, dławiąc się internacjonalistyczną demagogią, troszczyć się o „inorodców” – Węgrów, Rumunów, Polaków, Słowaków, Białorusinów, Greków... Ich stanowisko rzekomo poparły Serbia, Armenia, Węgry, Mołdawia... W rzeczywistości ta kolejna wydumana akcja kremlowców skierowana jest wyłącznie na czysto własny interes, który wyznają, formując dla Ukrainy system konfliktowych relacji z sąsiednimi krajami, odwracając uwagę europejskiej i światowej wspólnoty od zbankrutowanej rosyjskiej agresywnej polityki ekspansji, w szczególności na kontynencie europejskim. Przecież „moskowszczyzna patrzy na Europę jak na swoją zdobycz, która wcześniej czy później – przez nasze rozłamy – może być ich... W fałszowaniu, w podrabianiu moskwini mają wielki talent”, – pisał francuski oświeceniowiec A. de Custine, który widział i rozumiał to (ponad 180 lat temu), czego nie widzą i nie rozumieją nasi narodowi eunuchowie-kastraty nawet teraz (Pawło Sztepa, „Ukrainiec i moskwin”, 1959 r.). Powiedziane zachowuje swoją aktualność do dziś. Rzeczywiście, wielu naszych rodzimych polityków i ekspertów nie przestaje przekonywać społeczeństwa, że problem stosunków (wojny!) z Rosją znajduje się jedynie w nieadekwatności Putina, a zmiana go na innego, bardziej „demokratycznego” moskiewskiego władcę uformuje, oczywiście, bardziej humanitarny system relacji. Cieszyć się takimi iluzjami lub świadomie być kłamcą można tylko wtedy, gdy nie zna się historii, fałszuje się ją, nie chce się znać prawdy, dogadzając obcym, usypiając naród, czyniąc go bezbronnym i ukołysanym bajkami o „jednorodności”. Bo kiedy ukraińskie ziemie zostały zajęte przez obecnych koczowników-moskwinów, ósmy rok trwa wojna i ludobójstwo, Rosja próbuje wszelkimi sposobami zniszczyć naszą tożsamość, państwowość, a nam wciąż wbijają do głowy kolonizatorską ideologemę o „jednym narodzie”, to jakimż (według słów tego samego P. Sztepy) bezdennym idiotyzmem jest barania wiara ukraińskich „demokratów”: jakoby moskiewski naród jest niewinny, jakoby on także cierpi pod tyranią. Taka „wiara” w rosyjską „demokrację” zawsze rodziła niekończące się tragedie dla Ukraińców. To już zdarzało się i w czasach nowożytnej historii, narzucając taką marionetkową, nie „ukraińską” władzę (na wzór białoruskiej), która zapewniłaby wchłonięcie Ukrainy przez to barbarzyńskie imperium. Otwarte próby kończyły się Majdanami, ponieważ duch wolności i wiary w niezwyciężoność idei „swojej prawdy w swoim domu” był i pozostaje najwyższą wartością Narodu Ukraińskiego. Na Ukrainie i poza jej granicami wszyscy muszą wiedzieć, że nic i nikt nie może pozbawić Narodu tego świętego i suwerennego prawa. Każda ukraińska władza jest żywotna, gdy będzie odczuwać to pragnienie narodowej Woli, nie będzie zdradzać Ukrainy, będzie wyznawać w Słowie i Czynie Ukraińską Ideę. Wszystko, co poza tymi wartościami, jest kłamstwem, „blekotą”, prowadząc takich władców jedynie do zapomnienia i narodowego potępienia. Kulturowa, polityczna, ekonomiczna integracja z tymi, którzy odziedziczyli najgorsze cechy ordyńskiego „Kipczaku”, gdzie zawsze panuje chan-dyktator i społeczna mentalność niewolniczej zależności, nie przyniosła życiowych korzyści żadnemu narodowi. Wielowiekowa tradycja nomadów-koczowników polega na permanentnym niszczeniu wszystkiego, co nie wpisuje się w szablony ich brudnych interesów. Bolszewicki, jak i obecny putinowski oraz dawny carski reżimy, we wszystkich czasach ścigały jeden cel – wprowadzić w światowej skali moskiewską doktrynę społecznego, politycznego, duchowego, ekonomicznego życia. Czuć, że zmieniła się tylko retoryka, zewnętrzne formy, ale pozostało barbarzyństwo w swojej istocie, przypominając nam wszystkim o despotyzmie carów, psarzy i bolszewików. Bo „russkije” jedynie małpują wartości europejskiej kultury, ale duch ogólnoludzkich cnót był dla nich zawsze obcy i nie do przyjęcia. Wydaje się, że najważniejszym czynnikiem dla propagandy światowego błędu przez obecną Federację Rosyjską jest kłamstwo, które w pełni otuliło nie tylko oficjalną politykę państwową, ale także wszystkie ważne sfery życia. Zaprzeczanie kłamstwu uważane jest tam za zdradę stanu. Przecież rosyjska agresja, okupacja Krymu i części ukraińskiego Donbasu, tortury i więzienie ukraińskich obywateli, niesłychane dla XXI wieku naruszenia praw człowieka i międzynarodowych zobowiązań prezentowane są przez putinowski reżim jako ochrona człowieka, rodaków, interesów państwowych Rosji. Dlatego nie oni, a my jesteśmy zobowiązani pytać Moskwę wszędzie i zawsze, co działo się z Ukraińcami i innymi narodami w ciągu XX–XXI w. Gdzie podziały się miliony Ukraińców, dlaczego w pośpiechu, jednorazowo Ukraińcy Stawropolszczyzny i Kubania stawali się „russkimi”, dlaczego w Rosji nie funkcjonuje żadna ukraińskojęzyczna szkoła, a ukraińskie organizacje społeczne są represjonowane i zamknięte? Nie zliczyć zbrodni popełnionych przeciwko ukraińskim obywatelom na tymczasowo okupowanych terytoriach. Ale czy warto rzucać perły przed tymi, którzy ukradli owcę, kradną i wełnę? Jedynie działanie, opór, walka do zwycięstwa może uchronić naród przed ujarzmieniem. Jednak musi być jakościowo inna polityka wobec wiecznie „braterskiego” wroga. Dlaczego w ciągu 2017–2020 r.
Derżkomteleradio zezwolił na wwóz do Ukrainy 31 tys. tytułów książek z Rosji? Rzekomo większość z dozwolonych książek to dzieła światowej klasyki, literatura dziecięca i popularnonaukowa. A jednak podobna „neutralna” ekspansja nie przyniesie Ukrainie niczego dobrego, ponieważ nawet taki produkt książkowy Federacji Rosyjskiej, który rzekomo nie stanowi zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego, jest istotnym składnikiem polityki „ruskiego miru”. Przecież „zakochani” w języku rosyjskim, literaturze, „wielkiej kulturze”, „historycznej wielkości” obywatele Ukrainy nie są nosicielami ukraińskości, a raczej ich światopogląd kształtuje się w niszy panrosyjskości. Właśnie ten kapitał ludzki (materiał), stworzony poza językiem i kulturą ukraińską, kremlowcy rozpatrują jako przyczółek dla swoich przyszłych agresji i proklamowania surogatowych marionetkowych państw typu „Naddniestrze, Abchazja, Osetia Południowa, ŁNR czy DNR”. Humanitarne oczyszczanie na terytorium Ukrainy poprzez język, edukację, informację, wydawnictwa książkowe, działalność koncertową, kino, kanały telewizyjne, radio FM, kompradorską inteligencję oraz obcojęzycznych możnowładców, którzy do dziś pewnie „rządzą” posłusznym i milczącym narodem, jest tą najbardziej niebezpieczną i nieustającą wojną przeciwko Ukrainie. Przecież w Ukrainie wkrótce niemożliwe będzie kupienie ukraińskiego czasopisma, gazety, a cała przestrzeń wypełni się „bulwarami”, „faktami”, „komsomołkami”, „wiestiami”, „prawdami”, „chutoryanami”, „jeżenedielnikami” oraz jeszcze setką nazw innych obcych czasopism. Nie warto mieć nadziei, że w takiej antysocjokulturowej przestrzeni będzie kształtować się szacunek do państwowego języka ukraińskiego, narodowej tradycji kulturowej, własnej historii. W tej antyukraińskiej kampanii często pośrednio i bezpośrednio biorą udział przedstawiciele najwyższych organów władzy wykonawczej, ustawodawczej, sądowniczej, a nie tylko poszczególni nieświadomi ruskomirczycy. Uważam, że czas na pociągnięcie takich typów do surowej odpowiedzialności już dawno nadszedł. Bo nie przystoi w okrutnym okresie wojennej zawieruchy ograniczać się tylko do społecznego potępienia czy środków „słodziutkiej pedagogiki”. Takich faktów, materiałów, które graniczą ze zdradą Ukrainy, nagromadziło się niemało. Czego „warte” są tylko obecne próby (niebezskuteczne) zrewidowania i tak już „niedonoszonej” ustawy językowej; próby przeniesienia nauczania obcokrajowców na uczelniach Ukrainy na język okupanta – język państwowy Federacji Rosyjskiej; zmiany polityki dubbingu w narodowej kinematografii; masowe używanie języka rosyjskiego w edukacji pozaszkolnej. Czasami społeczeństwu proponuje się akcyjność – „miesiąc”, „rok” języka, matematyki czy historii. Skutki tej „potiomkinowszczyzny” znane są starym i młodym. Rok 2020/2021 również pompatycznie ogłoszono Rokiem Matematyki w Ukrainie. Rezultat – co trzeci zdający ZNO (zewnętrzną niezależną ocenę) nie zdołał pokonać minimalnego progu wiedzy. Przykro, że prawie co piąty wykazał niezadowalającą wiedzę z historii Ukrainy, która jest głównym przedmiotem kształtującym naród. W Ukrainie dość odczuwalna jest tendencja konserwacji kolonialnej przeszłości. Jako jeden z licznych przykładów – stanowisko dyrektora znanego charkowskiego wydawnictwa „Folio” Ołeksandra Krasowyckiego, który uważa język rosyjski Charkowa za szczególny „język słobożański”, któremu potrzebna jest własna pisownia i status regionalnego. Albo odpowiedź na to, a skąd biorą się tacy ukra... Marharyta Dowhań ze swoimi czytelnikami
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wzbudziły zachwyt u wszystkich, którzy zdążyli otworzyć książkę, która ukazała się niedawno. Sala usłyszała słowo o książce byłych więźniów politycznych, bojowników o wolność Ukrainy Wasyla Owsijenki i Olesia Szewczenki. Na prezentacji wystąpiła siostra poety Wasyla Stusa, Maria. Treściwe i analityczne były wystąpienia mówców-studentów – filologa Antona Iszczuka oraz dziennikarza Danyła Hajdamachy. Czytelnicy zwrócili uwagę na wyrazistą, symboliczną okładkę książki, na której przedstawiono kompozycję rzeźbiarską Borysa Dowhania „Poeta i kat”, a także niezwykle wyraziste epigrafy do książki – wersy z poezji Wasyla Stusa, Liny Kostenko i Tarasa Szewczenki. Podczas prezentacji autorka nie podnosiła głowy – składała autografy na zakupionych przez czytelników książkach. Fragmenty książki Marharyty Dowhan „Etiudy z „jasnej” przeszłości” czytajcie w kolejnych numerach „Słowa Proświty”. Własna inf. Zdjęcie z portali społecznościowych
Tłumaczenie maszynowe
30 czerwca 1941 roku z inicjatywy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów pod przywództwem Stepana Bandery ogłoszono Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego. Ten historyczny dokument został przyjęty przez Ukraińskie Zgromadzenie Narodowe, które odbyło się w budynku Towarzystwa „Proświta”, na którym obecnych było ponad 100 delegatów z całej Ukrainy, a także przedstawiciel Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Josyf Slipyj. Jarosław Stećko wygłosił Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego z balkonu budynku „Proświty”. „To był początek nowego etapu walki o Ukraińskie Soborne Suwerenne Państwo, wyzwanie rzucone przez naród ukraiński ciemiężycielom – stalinowskiemu totalitaryzmowi oraz faszystowskim Niemcom, które rozpoczęły tę rzeź w celu podziału świata. Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego powitał w swoim liście pasterskim metropolita Andrzej Szeptycki. Za odmowę odwołania Aktu Stepana Banderę i Jarosława Stećkę aresztowano i uwięziono w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen. Naziści rozpoczęli masowe aresztowania i rozstrzeliwania członków OUN. Wieść o odnowieniu Państwa Ukraińskiego poniosło na Ukrainę Wschodnią ponad 6000 członków OUN, podzielonych na trzy grupy marszowe, które wszędzie tworzyły ukraińską administrację oraz komórki OUN. W samym środku światowej rzezi, kiedy większość narodów europejskich jęczała pod niemieckim butem w niewoli, naród ukraiński zdołał podnieść się z kolan i ogłosić Państwo Ukraińskie. Musimy być świadomi tego, że twórcy ogłoszenia Aktu odnowienia Państwa Ukraińskiego, heroiczna walka OUN-UPA doprowadziły nas do ukraińskiej niepodległości, i dzisiaj ich wyczyn inspiruje bohaterów, którzy zbrojnie bronią Państwa Ukraińskiego” – podkreślił przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Jarosław Pitko. Z okazji święta na placu Rynok 10 odbył się wiec, zorganizowany przez Lwowskie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, w którym wzięły udział patriotyczne organizacje społeczne, partie polityczne, przedstawiciele władz. Switłana MASŁOWSKA, p.o. przewodniczącej Czerniowieckiej Obwodowej „Proświty”. Na Bukowinie czegoś podobnego nie ma. Już od kilku lat we wsi Dobrynivci, w rejonie zastawniwskim, aktywnie działa obóz wojskowo-patriotyczny, duchowo-oświatowy, gdzie bukowińska młodzież hartuje siłę i ducha! Drugi rok z rzędu odbywa się tutaj narodowo-patriotyczne, duchowo-oświatowe, wojskowo-sportowe wydarzenie z okazji dnia urodzin głównego dowódcy UPA, generała-chorążego Romana Szuchewycza „Ścieżka Szuchewycza”. Ciekawie było obserwować proces przygotowawczy tego wydarzenia, gdzie wszystkim, praktycznie wszystkim, zarządza młodzież. Bez wątpienia kierownictwo organizacyjne należy do „prawosektorowców”-prośwician, którzy część swojego życia oddają obronie Ukrainy na jej Wschodzie, do tego zawsze tylko na „linii frontu”, a drugą – wojskowo-patriotycznym szkoleniom starszej młodzieży szkolnej i studenckiej Bukowiny. Więc w obozie praca wrzała! Chłopcy rozkładali namioty, stoły robocze, treningową „broń”, montowali stoiska i plakaty, dziewczęta przynosiły materiały, pomagały kobietom z organizacji społecznej „Krzyk duszy” (żony i matki uczestników działań bojowych na Wschodzie Ukrainy) oraz dobryniweckim gospodyniom, które krzątały się przy ogromnych kotłach w improwizowanej kuchni. Chce się oddać należne mężczyznom-wojakom, którzy znając wojnę dogłębnie, od środka, nabrawszy niemałych guzów w pierwszych miesiącach moskiewskiej agresji, obecnie przygotowują godną zmianę, aby w przyszłości być gotowym na wszelkie niespodzianki ze strony północnego sąsiada. Organizując masowe wydarzenia, po raz drugi zaproponowali „Ścieżkę Szuchewycza”. Oczywiście, ta droga to umowna nazwa, bo Szuchewycz nie chodził po dobryniweckim lesie, ale odcinek od obozu do miejsca śmierci młodych muzyków-upowców, których podstępnie i okrutnie rozstrzelali moskiewscy satrapowie w latach 40. XX wieku – to droga siły i ducha, pamięci i odpowiedzialności, nienawiści do wroga i miłości do Ukrainy! Na ten bieg zebrało się wielu bukowińskiej młodzieży, uczestnicy działań bojowych na Wschodzie Ukrainy, duchowieństwo Czerniowieckiej Eparchii Prawosławnego Kościoła Ukrainy, rodziny z małymi dziećmi i uczniami, aktywni proświcianie. Biuro Prasowe Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Wyciąg Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego 30 czerwca 1941 roku. 1. Wolą narodu ukraińskiego Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów pod przywództwem Stepana Bandery ogłasza odnowienie Państwa Ukraińskiego, za które złożyły swoje głowy całe pokolenia najlepszych synów Ukrainy. Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów, która pod przywództwem jej Twórcy i Wodza Jewhena Konowalca prowadziła w ostatnich dziesięcioleciach krwawego moskiewsko-bolszewickiego zniewolenia zaciętą walkę o wolność, wzywa cały naród ukraiński, by nie składał broni tak długo, dopóki na wszystkich ziemiach ukraińskich nie zostanie stworzone Ukraińskie Suwerenne Państwo. Suwerenna Władza Ukraińska zapewni narodowi ukraińskiemu ład i porządek, wszechstronny rozwój wszystkich jego sił oraz zaspokojenie wszystkich jego potrzeb. 2. Na zachodnich ziemiach Ukrainy tworzy się Władza Ukraińska, która podporządkuje się Ukraińskiemu Rządowi Narodowemu, który stworzy się w stolicy Ukrainy – Kijowie z woli narodu ukraińskiego. Niech żyje Suwerenne Soborne Państwo Ukraińskie! Sława Ukrainie! Bohaterom Sława!
Tłumaczenie maszynowe
Tak wypowiedział się kierownik GO „Taktyczna grupa 4.5.0.” (przewodniczący – proświtanin Ołeksandr Paraszczuk, pseudonim „Lew”), która organizuje wojskowe szkolenia młodzieży w Dobrynowieckim lesie na Bukowinie. Niedawno odbyła się tu po raz drugi impreza „Ścieżka Szuchewycza”.
Proświtanie i społeczność regionu. Wszystko po to, by sprawdzić swoje siły, nabrać hartu na ośmiokilometrowym marszobiegu, wziąć udział w zawodach sportowych, udowodnić sobie, że jednak jest proch w prochownicach! I oto wyczekiwany start – strzał Lwa i ruszyliśmy w drogę. Młodzi – biegiem, a rodziny i reszta chętnych – szybkim marszem. Powiedzieć, że droga była trudna – nie! Chociaż leśna droga jest zupełnie rozbita i rozmyta ulewami, to jednak nieco przeschła. W zeszłym roku było trudniej, bo cały czas lał deszcz, potykaliśmy się na śliskiej glinie, upadaliśmy, ale szliśmy naprzód. W tym roku pogoda idealna, choć synoptycy obiecywali 90 procent opadów. W drodze rozmawialiśmy o wzniosłym, duchowym. Czasem z trudem, ale uparcie zdobywaliśmy wysokie pagórki i razem z dziećmi, jakby na sankach, zjeżdżaliśmy stromymi zboczami. Gdy na wysokiej górze ukazał się wielki drewniany krzyż – ku czci patriotów-muzyków – z ulgą odetchnęliśmy: dotarliśmy! Modlitwa żałobna (lityja) za poległych w każdych czasach za wolność Ukrainy, odprawiona przez duchownych PCU, dodała łaski i sił, by wrócić do obozu. Więc do mety dotarliśmy szybko. A tam – nieoczekiwane niespodzianki! Pierwsze słowo po biegu – do kapelana, proboszcza parafii Świętomikołajskiej Eparchii Czerniowieckiej PCU w Dobrynowcach, ks. Rostysława Semenczuka, który pobłogosławił zebranych, podziękował organizatorom i uczestni-
za święto jednoczenia pokoleń w oddaniu Ukrainie. Dalej – dalszy trening dla tych, którzy pretendują do zwycięstwa: podciąganie na drążku, rzucanie „granatu” w cel („głowa Putina”), a zwycięzcy nagroda – konserwa mięsna z napisem „Serpan w śmietanie”, rozebranie i złożenie „kałasznikowa”, strzelanie z karabinka pneumatycznego, pompki od ziemi, bieg z przeszkodami itp. Słuchaliśmy też wspaniałego koncertu, który przygotował wydział opieki społecznej czerniowieckiej rady miejskiej. Młodzi i dorośli artyści ofiarowali morze emocji dzięki ukraińskim ludowym, lirycznym pieśniom, patriotycznej muzyce, barwnym tańcom. A tradycyjnie – kozacka kuchnia! Ukraiński barszcz, sałatki warzywne, ziemniaki z kiełbaskami sardelkami, banusz i uzwar, którymi najedliśmy się do syta i z entuzjazmem zbliżyliśmy się do sceny, ponieważ sędziowie są już gotowi ogłosić wyniki zawodów i głównego zwycięzcę. Wszystkie rodziny, które wzięły udział w biegu, otrzymały imienne zegary ścienne lub kotły do ukraińskiej zupy rybnej, maluchy – zabawki dziecięce, słodycze. Najzwinniejsi – pamiątki, makiety broni, a fajny rower za 500 euro przypadł Iwanowi Odowijczukowi, który tylko o 1 punkt wyprzedził w różnych konkurencjach jeszcze jednego pretendenta i jednak wygrał! No i końcowe słowo od Ołeksandra Paraszczuka: – Chcę szczerze podziękować wszystkim, którzy dziś wzięli udział w bojowym treningu, swoim braciom i młodzieńcom, którzy przez 5 dni przygotowywali
…kto przygotował się do tego wydarzenia, kto przygotował smaczny obiad, kto składał muzyczne życzenia, kto przyłączył się i pomógł wcielić w życie ten ważny projekt. Serdecznie dziękujemy Andrijowi Antonowowi (TOW ROMA), Wołodymyrowi Morozowi (Czerniowciżytłobud), przewodniczącemu Czerniowieckiej Obwodowej Rady Ołeksijowi Bojkowi, Ołeksandrowi Poberezhnemu, Wołodymyrowi Wiszczukowi, gromadzie Jurkowiec (przewodniczący Witalij Szafer). Razem jesteśmy siłą!
Wróg, uważaj, na Bukowinie spotkasz się z oporem! Żaden człowiek nie rodzi się po to, by walczyć, ale nadchodzi czas, gdy trzeba chwycić za broń i bronić swojej Ojczyzny. Dlatego właśnie wszyscy tu jesteśmy, jednomyślni, wzorem bojowników o niepodległość Ukrainy. „Taktyczna grupa 4.5.0.”, nasi obrońcy z „Prawego Sektora”, prosvityanie regionu zdołali zjednoczyć nas – tak różnych wiekiem, zawodami, charakterami, lecz jednakowych w miłości do Ukrainy – wspaniałą młodzież i dzieci z Czerniowiec, z Chocimszczyzny, księży, pedagogów, przedsiębiorców, społeczność. Wspaniałe wychowawcze wydarzenie nie tylko hartuje, lecz także formuje oddziały samoobrony terytoriów gromad. Szkoda, że na podobnych wydarzeniach, które kształtują świadomość narodową, gdzie buduje się przyszłość Ukrainy nie za środki państwowe, lecz dzięki patriotom-mecenasom, nie było ani jednego przedstawiciela władz. Przykro, że Zastawniańszczyzna, na której terytorium odbyła się ta impreza, także nie wystawiła godnej drużyny tego szkolenia, które pisze historię nowego państwa wojownikami.
„Proświta” dziękuje za współpracę Saszkowi Paraszczukowi, organizatorom-pobratymcom Lewa oraz młodemu pokoleniu – chłopcom i dziewczętom, którzy stworzyli niezapomniane święto ukraińskości i podarowali morze wrażeń, a co najważniejsze – nadzieję: Ukraina jest i będzie – w świecie i w naszych sercach.
Tłumaczenie maszynowe
– Anatolu Mychajłowiczu, na konferencji, przy okazji 115. rocznicy powstania „Proświty” w Kamieńcu, nie usłyszałam ani słowa o „Ukraińskim klubie” (wtedy wymawiano „klub”), który odegrał znaczącą rolę w kształtowaniu młodego państwa ukraińskiego. Dlaczego historycy do dziś tak starannie przemilczają tę kartę w kronice Kamieńca? – W rodzimej nauce historycznej coraz większego znaczenia nabiera zwrócenie się ku roli aspektu osobistego lub rodzinnego w tworzeniu historii i kultury Ukrainy, ponieważ to właśnie wymiar ludzki jest głównym kryterium, które określa duchowość i odwieczne dążenie Ukraińców lub całych rodzin do prawdy historycznej. Podolscy naukowcy przyznają, że historia Ukrainy jest spersonalizowana, gdyż wszystkie obiektywne procesy rozwoju społeczno-politycznego przechodzą przez indywidualne doświadczenie jednostki. Uznając znaczne zasługi Kostiantyna Sołuchy jako głównego filaru rodziny Sołuchów-Prychodków-Herasymenków-Filów w życiu państwowo-społecznym narodu ukraińskiego, wciąż pozostawiają poza uwagą systematyczne badanie tej rodowej ukraińskiej elity. Analiza osiągnięć naukowych historyków i krajoznawców świadczy, że dominującym kierunkiem ich badań jest historia ukraińska „w ogóle”, a nie badanie historii życia i działalności konkretnych osób lub całych rodzin jako niezwykle ważnego składnika odtwarzania procesu formowania wielowiekowej historii i kultury Ukrainy, w historii której, jak i w „historii każdego państwa, każdego narodu, są swoje światła i cienie, a postacie jasne i ciemne, są rycerze i nikczemnicy…”. Odpowiadając na pytanie, dlaczego historycy do dziś nie naświetlili działalności „Ukraińskiego klubu”, który odegrał ważną rolę w historii Kamieńca w latach rewolucji ukraińskiej 1917–1921, warto zauważyć, że choć poglądy naukowców skupione są na naświetlaniu wieloaspektowej działalności podolskiej „Proświty”, to jednak jak dotąd nie stworzono gruntownej historii „Proświty”, nie napisano monografii o lekarzu, naukowcu i działaczu „Proświty” Kostiantynie Sołusze. Zapewne jeszcze nie nadszedł czas, by odkryć historię „Ukraińskiego klubu” i usystematyzować personalia tych towarzystw społeczno-oświatowych, ponieważ w ich działalności brały udział całe rodziny (Watyczowie, Wikulowie, Herasymenkowie, Prychodkowie, Siczyńscy-Siczyńscy, Sołuchowie, Turkowie, Czechowscy i wielu innych). – A jak Pan natrafił na te dokumenty archiwalne? Wielu badaczy nawet nie słyszało o „Ukraińskim klubie”. – Próbując rozwiązać problem naukowy – stworzenie zbiorowego (prosopograficznego, społecznego) portretu znanej ukraińskiej rodziny Siczyńskich-Czechowskich-Siczyńskich-Szandorów, znaczącej w życiu państwowym, społeczno-oświatowym, naukowo-kulturalnym, pedagogicznym i religijno-teologicznym Ukrainy oraz ukraińskiej diaspory w Niemczech, Słowacji, USA, Francji, Czechach, w celu zrekonstruowania wieloaspektowych ścieżek życiowych i wieloaspektowej działalności konkretnych przedstawicieli rodziny, połączonych wspólnymi czynnikami, przy których każdy członek rodziny był rozpatrywany w wymiarze czasowo-przestrzennym jako osobowość i indywidualność, musiałem opracować prawie wszystkie czasopisma (gazety, czasopisma, biuletyny itp.), które ukazywały się w latach rewolucji ukraińskiej 1917–1921. W gazetach „Narodna wola”, „Naszym szlach”, „Nowyny”, „Podolśkyj kraj”, „Robitnycza hazeta”, „Słowo”, „Trudowa hromada”, „Ukraina”, „Szlach” i innych odkryto materiały o powstaniu i działalności „Ukraińskiego klubu”, o którym mnie, jako badaczowi życia i działalności znanego działacza społeczno-oświatowego Jewfymija Siczyńskiego, nie było nic wiadomo. Zainteresowało mnie to i we współpracy z synem Andrijem zebraliśmy w miarę możliwości wszystkie dostępne materiały, opublikowaliśmy artykuł „Działalność »Ukraińskiego klubu« w Kamieńcu Podolskim (1919–1920)” w zbiorze prac naukowych „Oświata, nauka i kultura na Podolu” (2009) oraz wystąpiliśmy z referatem „»Ukraiński klub« w Kamieńcu Podolskim – ośrodek pracy społeczno-oświatowej i kulturalno-edukacyjnej (styczeń 1919 – grudzień 1920)” na Wszechukraińskiej konferencji naukowej „Kamieniec Podolski – ostatnia stolica Ukraińskiej Republiki Ludowej” (2009). – Najpierw była „Proświta”, a potem „Ukraiński klub”? I pracowały równolegle? – W 1868 r. rozpoczęła swoją pracę najbardziej masowa organizacja społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki”, które do dziś przekonującym słowem niesie ludowi znajomość języka ukraińskiego, historii, tradycji i zwyczajów ojczystego narodu, wiedzę o wierze, kulturze, swoim narodzie. W grudniu 1905 r. w Kamieńcu Podolskim zostało zorganizowane, a w kwietniu-maju 1906 r. zarejestrowane Podolskie Towarzystwo „Proświta”, które już od 115 lat prowadzi swoją oświatową misję. Jego założycielami i pierwszymi członkami były znane osobistości: poeci Ołeksandr Ołeś-Kandyba i Mykoła Woronyj, Jewhen Czykałenko, Symon Petlura (pod pseudonimem Połtaweć), Wołodymyr Czechowśkyj i inni. W latach rewolucji ukraińskiej 1917–1921, a mianowicie w 1919 r., na Podolu zachodziły znaczące przemiany w sferze kulturalno-oświatowej. Już w styczniu narodowo świadoma inteligencja, w tym członkowie podolskiej „Proświty”, w celu szerzenia oświaty wśród ludności regionu oraz koordynacji działalności wszystkich towarzystw społeczno-oświatowych, kulturalno-edukacyjnych i zawodowych, założyła „Ukraiński klub” w Kamieńcu Podolskim i wybrała Radę Starszych klubu. Członkowie Rady, kierując...
kierując się Statutem nowo utworzonej instytucji, prowadzili zapisy na członków Klubu, ale tylko za rekomendacją starszyzny i przy opłaceniu „wstępnych składek członkowskich przy zapisie – 50 hrywien”. Przy tym urzędnicy centralnych i miejscowych instytucji, starszyzna Armii Ukraińskiej, członkowie instytucji politycznych i społecznych mieli prawo kupować jednorazowe bilety wstępu do Klubu, jako goście, które kosztowały 6 hrywien. Oprócz tego członkowie i goście Klubu „otrzymywali obiad po obniżonej cenie”. – A kto wchodził w skład Rady Starszyzny klubu? – Organizację działalności „Klubu Ukraińskiego” zapewniała Rada Starszyzny klubu, do której zostali wybrani Kost Solucha, Wiktor i Jewhen Prychodkowie, Jewfymij Siczynski, Wołodymyr Czechiwski oraz inni. – Jaką pracę prowadził właśnie „Klub Ukraiński”? – W działalności „Klubu Ukraińskiego” w Kamieńcu można wyróżnić takie bardzo potrzebne dla ówczesnej społeczności główne kierunki działalności: organizacyjną, kulturalno-masową, wykładowo-oświatową, edukacyjną, charytatywną. – A wśród nich jakie są najważniejsze przedsięwzięcia? – Znaczną uwagę Rada Starszyzny klubu poświęcała przeprowadzaniu takich ważnych dla ówczesnej społeczności przedsięwzięć, jak: — regularne przeprowadzanie posiedzeń w celu rozpatrzenia planów pracy Klubu i pilnych kwestii jego działalności; organizacja pracy sekcyjnej (biblioteczna, dramatyczna, wykładowo-literacka, muzyczno-wokalna); praca komisji (organizacji wieczorków i rozrywek, finansowo-gospodarcza); wspieranie społeczno-oświatowych i kulturalno-zawodowych instytucji (Kamieniecki oddział Ogólnoukraińskiego związku lekarzy, Chłopska socjalistyczna spółka, Związek Ukrainek, Związek kobiet ukraińskich, Ukraińskie towarzystwo techniczne itp.); — organizacja i przeprowadzanie wspólnie z naukowo-oświatową i kulturalną społecznością miasta wieczorów integracji społeczeństwa; urządzanie koncertów (Ukraińskiego chóru narodowego, szczedriwek i kolęd na święto Chrztu Pańskiego), wieczorów muzyki kameralnej pod dyrekcją Hajewskiego i Kaminerka, świąt noworocznych i świątecznych wieczorków kobiecych; organizacja występów przyjezdnych i miejscowych artystów (kobziarz W. Jemeć, skrzypek-wirtuoz R. Prydatkewycz), trup teatralno-artystycznych (Kijowski teatr młodych); przeprowadzanie uroczystych posiedzeń z okazji różnych świąt, jubileuszowych wydarzeń i dat, regularne przeprowadzanie innych imprez rozrywkowych z tańcami; — organizacja i regularne odczytywanie wraz z proświtianami, kadrą profesorsko-wykładowczą uniwersytetu bezpłatnych wykładów popularnonaukowych na różne aktualne tematy (7 września 1919 r. W. Czechiwski wygłosił wykład „Praca partii starego porządku w czasach rewolucji”, a 13 listopada 1920 r. W. Siczynski – „Stosunek zachodnioeuropejskiego społeczeństwa do ruchu ukraińskiego w związku z podróżą Ukraińskiej kapeli republikańskiej”); szerzenie wiedzy popularnonaukowej wśród ludności miasta, nauczycieli szkół średnich i ludowych, urzędników, duchownych, żołnierzy armii ukraińskiej (3 i 7 września 1919 r. z wykładami wystąpił W. Czechiwski); — założenie i wspieranie placówki popularnonaukowej – ukraińskiego uniwersytetu ludowego (pierwszy przewodniczący Rady wykładowców uniwersytetu W. Czechiwski); — wspieranie organizacji i przeprowadzania różnych akcji charytatywnych skierowanych na zbiór środków dla niezamożnego studentstwa, chorych i rannych żołnierzy armii ukraińskiej, na walkę z chorobami zakaźnymi; ofiarowywanie na rzecz Towarzystwa Czerwonego Krzyża oraz ukraińskiego uniwersytetu ludowego; udostępnianie pomieszczeń na przeprowadzanie przez różne towarzystwa (Związek Ukrainek, Ukraińskie towarzystwo techniczne itp.) zebrań oraz zajęć sekcyjnych. – A jaka rola przypadała Kosti Solusze? – W działalności „Klubu Ukraińskiego” znacząca rola przypadała członkowi Rady Starszyzny klubu Kosti Solusze, który był jednym ze współorganizatorów tworzenia Klubu i którego wszyscy członkowie Rady Starszyzny uważali za „przewodniczącego” (bierzemy w cudzysłów, ponieważ wszystkie decyzje Rady Starszyzny podejmowano głosowaniem, ale zdanie Kosta było przeważające i zawsze go wysłuchiwano). Aktywnymi członkami „Klubu Ukraińskiego” była także jego córka Tetiana (w latach powojennych członkini Organu Wykonawczego Rządu Państwowego Ukraińskiej Republiki Ludowej na wygnaniu) i jego zięć Jewhen Prychodko (w latach powojennych przewodniczący Przedstawicielstwa Organu Wykonawczego Rządu Państwowego Ukraińskiej Republiki Ludowej w USA). – W naszym mieście obecnie również działa „Klub Ukraiński”, który wznowił pracę prawie po stu latach. Jakie zadania, Pana zdaniem, stoją przed członkami klubu dzisiaj i jaka jest jego rola we współczesnym odrodzeniu duchowym? – Od znajomości historii tworzenia i działalności „Klubu Ukraińskiego”, a także historii znanej ukraińskiej rodziny Soluchów-Prychodków-Herasymenków-Filiów, zależy wiele, ponieważ tylko ci, którzy znają swoją historię, przeszłość, znają drogę w swoją przyszłość, przyszłość swojego państwa. Głównym zadaniem „Klubu Ukraińskiego”, moim zdaniem, powinno stać się jego przekształcenie w ośrodek uzgodnień i koordynacji całej społeczno-oświatowej oraz kulturalno-edukacyjnej działalności wszystkich organizacji społeczno-oświatowych i stowarzyszeń społeczno-zawodowych, działających nie tylko w Kamieńcu Podolskim, ale także na terenach obwodu chmielnickiego. Członkowie klubu powinni jednocześnie brać udział w działalności innych ośrodków społecznych i zawodowych regionu. „Klub Ukraiński” powinien stać się głównym biurem wszystkich stowarzyszeń społeczno-oświatowych, ośrodków kulturalno-edukacyjnych i organizacji społeczno-zawodowych, gdzie odbywałyby się różne przedsięwzięcia (zebrania ośrodków społecznych i zawodowych, posiedzenia naukowe w różnych formach, koncerty i wystawy, przeprowadzano wystawy i wieczorki wypoczynkowe itp.) przy szerokim udziale społeczeństwa. Działalność charytatywna i wolontariacka „Klubu Ukraińskiego”, jego aktywny udział w życiu narodowo-kulturalnym i duchowo-oświatowym społeczności Chmielnicczyzny, powinny być głównym czynnikiem szerzenia świadomości narodowej i budzenia aktywności społecznej wśród mieszkańców obwodu oraz Kamieńca w całości. – Dziękuję za tak ważne odkrycie i ciekawą rozmowę. – I ja Pani dziękuję za okazane zainteresowanie moją skromną osobą i moimi osiągnięciami, w szczególności o ukraińskiej rodzinie Soluchów-Prychodków-Herasymenków-Filiów, której członkowie przeszli przez piekło reżimu totalitarnego i brali aktywny udział w państwowym, społeczno-oświatowym, naukowo-edukacyjnym i kulturalnym życiu Ukrainy oraz ukraińskiej diaspory Argentyny, Włoch, Kanady, Niemiec, USA, Czech. Wywiad przeprowadziła Julia LYSKUN, przewodnicząca kamienieckiego „Klubu Ukraińskiego”, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy i Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, tłumaczka, poetka. Anatolija Mychajłowycza Trembickiego miałam nadzieję spotkać na uroczystej konferencji, poświęconej 160. rocznicy urodzin Kosta Soluchy, która niedawno odbywała się w bibliotece, nazwanej jego imieniem. Przecież on, doktor nauk historycznych, starszy pracownik naukowy, kierownik Chmielnickiego miejskiego oddziału Centrum badania historii Podola Instytutu historii Ukrainy Narodowej akademii nauk Ukrainy, członek Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki we Lwowie, napisał około 700 naukowych prac badawczych! Wśród nich – jedna z najważniejszych, że tak powiem, czysto dla mnie jako przewodniczącej „Klubu Ukraińskiego” – o „Działalności „Klubu Ukraińskiego” w Kamieńcu Podolskim (1919–1920 rr.)”.
Tłumaczenie maszynowe
Kopany m’yacz uczy bronić i zdobywać.
Iwan Boberski (1873–1947)
Drogi kształtowania terminologii sportowej to przeważnie aktualizacja oczywistych znaczeń słów oraz pokazowa zdolność lub niezdolność każdego języka do nazywania tego samego rodzaju sportu lub sportu w ogóle na różne sposoby, z uwzględnieniem motywacji.
SPORT Leksem sport wszedł do języków świata głównie za pośrednictwem angielskim, sięgając, oczywiście, łacińskiego języka podstawowego: ang. sport ˂ disport “rozrywka, zabawa” ˂ fr. dеsport, co jest pochodne od czasownika dеsporter “szukać rozrywek, zabaw”, dosł. “odnosić, odwracać uwagę (od pracy)”, utworzonego za pomocą przedrostka dеs (˂ łac. dis- “roz”) od czasownika porter “nieść”, który pochodzi od łac. portāre (ESUM 5, s. 380–381). W najpowszechniejszym znaczeniu w naszym języku – jest to “część składowa kultury fizycznej, środek i metoda wychowania fizycznego, system organizacji, przygotowania i przeprowadzania zawodów według różnych kompleksów ćwiczeń fizycznych” (SIS 2000, s. 855). U podstaw wieloznacznego angielskiego słowa sport leżą pojęcia zawodów, rozrywki, zabawy, gry, czyli pierwotne łacińskie znaczenie słowa (AUS, s. 1387).
Do języka ukraińskiego słowo to, oczywiście, trafiło pod koniec XIX wieku, jednak od razu otrzymało rodzimy odpowiednik zmah (˂ zmaharysya [zmagać się], a także pochodne zmahun, zmahunka jako uczestnicy zawodów) i obrosło przymiotnikowymi przyrostkami -ow lub -ywn: sportowy czy sportywny oraz rzeczownikowym -oweć: sportoweć czy zmahun (zmahunka) w przeciwieństwie do angielskiego zapożyczenia sportsmen (sportsman).
W tworzeniu tych rodzimych terminów pierwszorzędna rola przypada ojcu ukraińskiego wychowania fizycznego profesorowi Iwanowi Boberskiemu (1873–1947), który od małego wyznawał naukę ojca-księdza: “Myśl po ukraińsku!” (s. 11). O Boberskich rodem z Drohobyczczyzny mówiono: “wszyscy Boberscy byli ludźmi z charakterem i w każdych okolicznościach trzymali się swego” (Sowa A., Tymczak J. Iwan Boberski – założyciel ukraińskiej tradycji wychowania fizycznego i sportowej. Lwów: Apriori, 2017, 229 s., s. 8 – dalej Tamże). Właśnie to “trzymanie się swego” profesor Boberski – najlepszy specjalista z filologii niemieckiej w całej Austro-Węgierskiej monarchii wśród nie-Austriaków – pokazał na przykładzie tworzenia rodzimej terminologii sportowej: “Lubimy zginać głowę w lewo lub w prawo, jak płacząca wierzba nad wodą, lubimy zalewać się łzami, zamiast brać się do dzieła i u nikogo nie prosić łaski” (Tamże, s. 9). On wziął się do dzieła!
Wykładając w Lwowskim Gimnazjum Akademickim, pod koniec 1906 roku I. Boberski zorganizował pierwszy dla Ukraińców ośrodek wychowania fizycznego, w nazwie którego chyba po raz pierwszy użył nie po prostu słowa “sport”, a jego pochodnego przymiotnika z przyrostkiem -ow, który w 1933 roku został usunięty z pisowni jako “nacjonalistyczny” – Ukraiński Sportowy Kółko (UKS) (Tamże, s. 32). Nie mniej ważne jest użycie etnoprzymiotnika “ukraiński” jeszcze na 12 lat przed powstaniem państw narodowych ZUNR i UNR.
Jednocześnie szuka i wprowadza rodzime narodowe odpowiedniki dla określenia obcojęzycznych pojęć, w szczególności gimnastyka – to “ruchanka”, gimnastyka poranna – “proruch”, sala do ćwiczeń – “ruchownia”, “dla określenia całego kierunku działalności używa słowa “wychowanie fizyczne”, “wychowanie cielesne”, a dla sportu – “zmah” (Tamże, s. 21). Oto jak wpisane jest to słowo w kontekst od samego I. Boberskiego: “W tych latach (1909–1910 – I. F.) zapoznała się młodzież z ruchanką i zmagiem oraz sposobem, w jaki prowadziły je towarzystwa i szkoły w innych państwach Europy. Zaczęły się gry bez piłki i z piłką, a także ćwiczenia ludowe. To tak zwana lekka atletyka: chód, bieg, skok, miot (proszę zwrócić uwagę na charakterystyczne dla języka ukraińskiego rzeczowniki, które utworzone są sposobem ucięcia od bezokoliczników – I. F.), tworzyły się drużyny (zespoły – I. F.) i kluby bez statutu” (Tamże, s. 24).
Jak tworzono tę terminologię?
“Z najlepszych ruchankowców-sportowców prof. Boberski tworzył kółko przewodników, którzy schodzili się pod przewodnictwem profesora raz lub dwa razy w tygodniu, i każdy przygotowywał referat na podstawie obcych, zagranicznych podręczników i układał odpowiednie zasady do dyskusji i ustalenia ukraińskiej terminologii ruchankowo-sportowej. W sprawie nowych ukraińskich terminów ruchankowo-sportowych przewodnicy radzili się lingwistów i po dyskusji nad referatem oraz ustaleniu nowych ćwiczeń ruchankowo-sportowych i związanych z nimi terminów każdy przewodnik zapisywał nowy termin w swoim notatniku” (Tamże, s. 36). Oto niektóre z nich: sitkiwka (tenis), hakiwka (hokej), dużannia (zapasy), leszczetarstwo (narciarstwo), nakolesnyctwo (kolarstwo), striliannia do wluczi (strzelectwo), widbywanka (siatkówka), sowharstwo (łyżwiarstwo), sankarstwo (saneczkarstwo), plywactwo (pływanie) i in. (Tamże, s. 70).
FUTBOL Oficjalnie pierwszym meczem piłkarskim w Ukrainie uważa się mecz we Lwowie 14 lipca 1894 roku między drużynami Lwowa i Krakowa. A sam futbol jako gra został skodyfikowany przez angielski związek piłkarski w 1863 roku.
Pierwszą pracę na tematy futbolu (ang. football – dosł. “nożna piłka”, co utworzono sposobem złożenia z rzeczowników foot “stopa” + “piłka” – ESUM 6, s. 142) wydał w 1900 roku we Lwowie jeden z założycieli ukraińskiego towarzystwa gimnastycznego “Sokił” Wołodymyr Ławriwski z wymownym tytułem “Kopana (Association Football)”, a już w 1906 roku Iwan Boberski zaprezentował pracę “Zabawy i gry ruchowe. Część III. Kopana piłka” (Tamże, s. 36–37), który, nawiasem mówiąc, podczas gier w kopaną piłkę był sędzią (Tamże, s. 33).
Historycznymi dla nas są wspomnienia o narodzinach kopanej piłki (futbolu) w Ukrainie, w szczególności w Galicji, od syna Iwana Franki, Tarasa, gdzie zaznacza on, że ukraiński sport (zmah) we Lwowie powstał z majówek, gdzie zbierała się młodzież na spacery za miasto. Skądś tam pewnego razu wzięła się piłka: “Stała się ośrodkiem zainteresowania całej młodzieży, wyparła od razu inne zabawy, oprócz kiczki (gylky) i zwycięsko utrzymuje się do dziś na pierwszym miejscu wśród innych sportów. Ale początki były trudne. Profesor (I. Boberski – I. F.) nie wiedział, co z piłką robić. Jako filolog słyszał coś o harpastum, ale zasady angielskiego związku kopanej piłki były mu obce i nieznane. Najłatwiej szło z ustawieniem bramek: chłopcy narzucali po dwie kupy bluzek i czapek – i bramki były gotowe, oddalone od siebie o jakieś 150 metrów. Cała młodzież dzieliła się na dwie ogromne drużyny (zespoły graczy – I. F.) i na bezmiernym boisku czekała niecierpliwie na rozpoczęcie gry. A początek był bardzo oryginalny. Na środku boiska leżała na ziemi piłka, a z obu stron rozbiegały się przeciwko sobie dwa przewodnicy drużyn, najlepsi biegacze i w pełnym biegu mieli kopnąć piłkę. Potem następowała ogólna cudowna kopanina i piekielny wrzask. Piłka kręciła się jak drzazga w przeręblu, kopana jednocześnie w ścisku, nie miała wyjścia spomiędzy lasu nóg. Kiedy zaś wyrywała się gdzieś szczęśliwie, zaraz goniły za nią zawzięte kupy kopunów (piłkarzy – I. F.), otaczały zbitą masą i nogami gdzie popadnie, przeważnie po kościach towarzyszy. Z czasem słabsi podcięci ustępowali, ścisk rzedniał i można było gdzieś kiedyś wstrzelić bramkę”. Następnie profesor I. Boberski zaprosił z Pragi fachowego trenera pana Lomoza, który i nauczył kopunów sekretów kopanej piłki (Tamże, s. 39–40).
Właśnie Iwan Boberski, studiując w Grazu i Wiedniu oraz poznając niemieckie i szwedzkie systemy gimnastyczne (czyli wszelkie rodzaje ćwiczeń fizycznych), wprowadza w drohobyckim gimnazjum „dotąd nieznane lub mało znane europejskie gry ruchowe i zabawy, w szczególności angielską grę »futbol«” (tamże, s. 17), która stała się pierwszą dyscypliną sportu w nowo utworzonym w 1906 roku Ukraińskim Kółku Sportowym (tamże, s. 35, 36). Jednak tę grę Ukraińcy nazywają po swojemu: kopanyj m’iacz (piłka kopana), albo kopanka (na przykład w 1921 r. „Związek Kopanego M’iacza”, Lwów, przez analogię do „Association Football”), podobnie jak samych graczy (dawna nazwa hracz, hraczi), o czym świadczy na przykład ten wymowny fragment: „Założycielami pierwszego ukraińskiego klubu sportowego w Galicji byli pierwsi członkowie drużyny kopanego m’iacza. Było ich jedenastu – bramkarz (1), załoha (2) (obrońcy), pomicz (3) (pomocnicy) i napad (5). Na skrzydłach napadu zawsze grali najlepsi biegacze” (tamże, s. 33). Były też inne nazwy graczy według funkcji: założnyk (obrońca), pomicznyk, krajnyk, złucznyk, czilnyk (napastnik) (według materiałów monografii Oksany Waceby „Szkice z historii zachodnioukraińskiego ruchu sportowego”). Z uwagi na obecną rodzimą terminologię ról graczy, które mogą się zmieniać, rozpisano je jako obrońcy (4), pomocnicy (4), napastnicy (2). Napastników czasem bez potrzeby nazywa się „forwardami” lub, kalkując język moskiewski, – napadajuszczij. W języku angielskim forward [ˈfɔ:wɘd] to słowo homonimiczne, wieloznaczne i należące do różnych części mowy: 1. a 1. przedni; 2. przodujący, postępowy; 3. gotowy na coś; 4. zuchwały, wyzywający; 5. wczesny, przedwczesny; 2. adv naprzód, dalej; 3. v 1. przyspieszać, pomagać, wspierać; 2. wysyłać, przesyłać, nadawać; 4. sport. napastnik (nie napadajuszczij!) (w piłce nożnej) (AUS, s. 528). Ponieważ stale zmienia się taktyka gry i pozycja graczy, powstają też dodatkowe nazwy zazwyczaj angielskiego pochodzenia, wśród których znajduje się leksem winger: atakujący boczni pomocnicy przypominają skrzydła (zob. cytat „…na skrzydłach napadu…” – I. F.), którzy broniąc, w rzeczywistości atakują przeciwnika (˂ wing [wɪŋ] n – „boczny pomocnik” n 1. skrzydło; 2. arch. skrzydło budynku; 3. wojsk. flanka; 4. pułk lotniczy; amer. brygada lotnicza; 5. żart. ręka; 6. pl. teatr. kulisy; 7. sport. skrzydłowy napastnik (w piłce nożnej, hokeju); 8. opieka. Używa się tego słowa także jako czasownika o znaczeniu lecieć, wypuszczać strzałę, uskrzydlać – AUS, s. 1677). GOL Kulminacją gry w kopanyj m’iacz jest gol. W języku angielskim to słowo wieloznaczne: goal [gɘʋl] n 1. cel, zadanie; 2. cel, miejsce przeznaczenia; 3. sport. bramka; 4. finisz; 5. sport. gol; 6. trafienie piłką do kosza (AUS, s. 572). Po raz pierwszy to słowo odnotowano w latach 1325–50. Jego ostateczna etymologia jest niejednoznaczna: albo od staroangielskiego *gāl „przeszkoda”, gaelan „przeszkadzać”, albo od fr. gaule (ze stfr. waule) „tyczka”, starego zapożyczenia z języków germańskich (por. goc. walus „kij”, spokrewnione z ukr. wał „cylinder”); rozwój semantyczny od znaczenia „tyczka” wyjaśniono tym, że start i finisz zawodów oznaczano w dawnych czasach tyczką (ESUM 1, s. 547). Leksem gol jest składnikiem nieumotywowanego zapożyczenia goalkeeper (zamiast worotar czy bramar) ˂ goal-keeper „sport. bramkarz” (AUS, s. 572), gdzie keep to słowo z 25 znaczeniami, wśród których główne to „trzymać, mieć, zachowywać” (AUS, s. 748–750), a keeper [ki:pɘ] n 1. strażnik, opiekun; 2. dozorca, stróż; 3. leśniczy; 4. sanitariusz (w domu dla obłąkanych); 5. kapitan drużyny sportowej (w Eton); 6. właściciel, gospodarz i in. (AUS, s. 750). Zatem, jeśli zapożyczenia sport, futbol wywalczyły swoje miejsce w naszym języku obok rodzimych zmah i kopanyj m’iacz (kopanka), to leksem gol – to zwycięska królowa na naszym polu: gola nam jednak strzelili. Natomiast nie ma żadnego sensu używać goalkeeper zamiast worotar (było bramar), forward zamiast napastnik (nie napadajuszczij), winger zamiast boczni pomocnicy. Słowem, jak mawiał I. Boberski, „nasza siła w nas samych” (tamże, s. 211). SA „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: NGO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby nadać po- W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Iwanenko Ołeksandr Pyłypowycz – 1000 hrywien. 2. Iluszyk Hryhorij Jakowycz – 200 hrywien. 3. Stolarowa Anna – 300 hrywien. 4. Łupij Ołeksandr Wasylowycz – 1000 hrywien.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jeden z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — dzięki pewnemu „wsparciu” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe:
Tłumaczenie maszynowe
Mija 80 lat od tragicznych wydarzeń na Zachodniej Ukrainie, kiedy w pierwszych dniach natarcia wojsk niemieckich enkawudziści zaczęli gorączkowo oczyszczać więzienia, przepełnione aresztowaną ukraińską młodzieżą. W więzieniu w Krzemieńcu na Tarnopolszczyźnie, według różnych danych, w czerwcu 1941 roku rozstrzelano od 200 do 359 więźniów. Wśród nich – ucznia krzemienieckiej szkoły Fedina Ksenofontowycza Puhacza, którego sądzono w sfabrykowanej „Sprawie 35”.
Halyna DACIUK, dziennikarka Anatolij ŁUKASZCZUK, historyk
„Byłem człowiekiem o ukraińskich poglądach” Sprawę „lepiono” ponad pół roku – od jesieni 1940 do czerwca 1941 roku. Początkowo enkawudziści aresztowali kilku krzemienieckich studentów i uczniów. Z czasem doklejano nowe i nowe nazwiska, z których pod torturami tworzono kontrrewolucyjną organizację, mającą na celu „obalenie władzy radzieckiej na Zachodniej Ukrainie”. Ogólny protokół zaczyna się od zeznań Wołodymyra Jaremczuka, pochodzącego z Wiśniowca, o tym, że Andrij Nowak („Czornobrywyj”), który przybył „od strony niemieckiej”, zwerbował go wiosną 1940 roku do organizacji OUN. „Poszliśmy na Górę Dziewiczą, Nowak zaczął mówić, że istnieje organizacja, która stawia sobie za zadanie obalenie drogą zbrojną władzy radzieckiej w celu stworzenia Samodzielnego Państwa Ukraińskiego”. Jaremczuk zeznaje, że wstąpiwszy do OUN, on z kolei wciągnął do organizacji kilka osób, wśród nich Fedina Puhacza, ucznia 9 klasy. „Wychodząc ze szkoły w listopadzie, opowiedziałem mu o istnieniu organizacji OUN i zaproponowałem wstąpienie, na co Puhacz wyraził zgodę”. 21 grudnia 1940 roku już aresztowany Fedin Puhacz był przesłuchiwany przez enkawudzistów. „Wejście Armii Czerwonej na Zachodnią Ukrainę przyjąłem wrogo, mieszkając w kapitalistycznej Polsce, która gnębiła naród ukraiński, naturalnie miałem przekonania nacjonalistyczne i byłem człowiekiem o ukraińskich poglądach. Te poglądy pozostały u mnie i po ustanowieniu władzy radzieckiej w zachodnich obwodach Ukrainy. Przyznaję, że rzeczywiście jestem uczestnikiem antyradzieckiej organizacji powstańczej OUN, której celem jest obalenie władzy radzieckiej drogą zbrojną. Wołodymyr Jaremczuk, z którym wspólnie uczyłem się w szkole średniej, znając moje nacjonalistyczne przekonania, pewnego wieczoru zaproponował mi spotkanie w umówionym miejscu, przy ulicy Karola Marksa, która prowadzi w góry. Spotkawszy się, zaproponował wstąpienie do organizacji. Ponieważ nie kłóciło się to z moimi przekonaniami, a wręcz przeciwnie, imponowało mi, na propozycję Jaremczuka odpowiedziałem pozytywnie. Formalnego werbunku i wstąpienia do OUN nie było. Pamiętam, że w tamtym czasie w Krzemieńcu ktoś został aresztowany i Jaremczuk powiedział, że trzeba tymczasowo zaprzestać działalności. Zadań żadnych nie otrzymywałem. Manifest OUN, który dał mi Jaremczuk, wkrótce zwróciłem. Z uczestników OUN nikogo nie znam. Zeznania zapisano wiernie z moich słów, w czym podpisuję się: Puhacz”. Przesłuchał: naczelnik Krzemienieckiego Miejskiego Oddziału NKWD porucznik Kowalenko. „Do Krzemienieckiego Oddziału NKWD napłynęły dane o tym, że w Instytucie Pedagogicznym grupa studentów, pod kierownictwem Mykoły Bohusławskiego, prowadzi działalność nacjonalistyczną, rozpowszechnia wśród studentów literaturę nacjonalistyczną. Na podstawie tych danych Bohusławski 28 października 1940 roku został aresztowany, przeciwko niemu wszczęto śledztwo. Podczas śledztwa, pomimo bezpośrednich dowodów na przynależność do organizacji ukraińskich nacjonalistów, Bohusławski stanowczo zaprzeczał swojemu udziałowi, a także udziałowi innych w organizacji OUN”. Ale enkawudziści musieli zakończyć sprawę o „kontrrewolucyjną organizację”, a tutaj wystarczyło czyjeś doniesienie tajnego współpracownika lub po prostu oszczerstwo. „Do Krzemienieckiego Oddziału Miejskiego NKWD napłynęły dodatkowe dane o przynależności do OUN osób, które 14 grudnia 1940 roku zostały aresztowane. Na podstawie zeznań aresztowanych przeprowadzono dodatkowe aresztowania uczestników OUN w liczbie 19 osób, w tym Krawcia I. A., który podczas przesłuchań wskazał na swoją przynależność do OUN. Jednocześnie wskazał, że
Hloba H. F. jest kierownikiem takowej. Będąc zdemaskowanym, Hloba H. F. przyznał, że utrzymuje łączność w sprawie organizacji OUN z niejakim Storozumem Antonem – pracownikiem Krzemienieckiego Muzeum Krajoznawczego, od którego otrzymuje polecenia. Na potwierdzenie tych danych 26 stycznia 1941 roku aresztowano Mudrynecia i Mereszczuka, którzy wskazali na Storozuma jako kierownika organizacji OUN, utrzymującego łączność z Galicją. Przeprowadzone śledztwo ustaliło, że w dawnym powiecie krzemienieckim, na początku 1940 roku, została utworzona podziemna kontrrewolucyjna organizacja OUN, której kierownikiem był Storozum A. H. Ponadto ustalono, że osobiście utrzymywał on łączność z kierownikami okręgowego prowodu, którzy spotykali się w lesie i innych miejscach, w szczególności na chutorze jego brata. Takie spotkania odbywały się z przedstawicielami Prowodu Wołyńskiego: „Dubem”, „Ptaszką”, „Jurkiem” i „Bohdanem”, a z Prowodu Galicyjskiego – z „Hrycem” i „Szatanem”. Będąc w kierownictwie organizacji OUN, uczestnicy za główne zadanie stawiali sobie obalenie drogą zbrojną władzy radzieckiej i ustanowienie „Samodzielnego Państwa Ukraińskiego”. W tym celu prowadzono: dobór i werbunek nowych członków; zbieranie informacji gospodarczych po wsiach na temat posiadania: pogłowia koni zdatnych do pracy, transportu, zboża i spichlerzy, specjalistów – szewców, rzemieślników obuwniczych, stolarzy, ślusarzy itd., liczby ludności zdatnej do służby wojskowej, broni i jej rodzajów, zbieranie informacji o rozmieszczeniu stacji Szepietówka oraz liczbie magazynów wojskowych i wojsk przy niej; zdejmowanie planów oddziałów pogranicznych wraz z ich opisem i stanem personelu, zbieranie środków na fundusz bojowy organizacji OUN. Na podstawie powyższego oskarżeni zostają: Storozum Anton, ur. 1911, pochodzący z Krzemieńca, z rzemieślników, Ukrainiec, do momentu aresztowania – przewodnik Krzemienieckiego Muzeum; Hloba Heorhij, ur. 1917, Jakimowce, rejon katerburski, z urzędników, ojciec służył w latach 1918–1919 w policji, Ukrainiec, do momentu aresztowania urzędnik-leśnik; Bohusławski Mykoła, ur. 1919, pochodzący z Krzemieńca, Ukrainiec, członek WŁKSM, do momentu aresztowania – student Instytutu Pedagogicznego; Puhacz Feodosij, ur. 1921, pochodzący ze wsi Kordyszów, rejon szumski, Ukrainiec, wykształcony, do momentu aresztowania – uczeń szkoły nr 1 w Krzemieńcu; Nykontczuk Ołena, ur. 1922, pochodząca ze wsi Mołotków, rejon łanowiecki, Ukrainka, do momentu aresztowania – studentka technikum handlowego w Tarnopolu; (…) – łącznie 35 osób. Do winy się przyznali. Na podstawie powyższego i kierując się art. 204 KPK USRR, niniejszą grupową sprawę śledczą nr 26050 z oskarżenia (…) Puhacza Feodosija – wszystkich z artykułów 54-2, 54-11 KK USRR; Krawcia Iłariona – z artykułów 54-2, 54-11, 54-13 KK USRR; Romaniuka Kuźmy – z artykułów 54-2, 54-11, 196 KK USRR oraz Horobcia Pawła – z artykułów 54-12, 54-11 KK USRR – skierować do sądu obwodowego w obwodzie tarnopolskim. Zastępca naczelnika Krzemienieckiego Miejskiego Oddziału NKWD młodszy porucznik Bezpieczeństwa Państwowego Ponomariow. Aresztowani (...) przebywają w areszcie w więzieniu w Krzemieńcu. Był czerwiec 1941 roku, na podwórzu krzemienieckiego więzienia grzmiała wojna niemiecko-radziecka. A dla NKWD najważniejszą sprawą było pozbycie się świadomego ukraińskiego ludu, nielojalnego wobec nowej władzy. W jaki sposób wykonywano wyroki skazanych w „Sprawie 35” – siedmiu skazano na karę śmierci, reszcie dano od 10 lat więzienia – tego dokumentalnie już się nie dowiemy, chyba że ze świadectw naocznych świadków, którzy widzieli skutki enkawudzistowskiej „pracy”. „Na ojca doniósł nieuczciwy pop Czyrski” W 1962 roku córka skazanego na rozstrzelanie w „Sprawie 35” Jakiwa Mudrynecia, Ałła Jakiwna Hołub, napisała list do przewodniczącego Prezydium Rady Najwyższej ZSRR L. I. Breżniewa z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy ojca. W liście opowiedziała, że ojciec służył jako diak we wsi Lidychiw w rejonie poczajowskim. W 1940 lub 1941 roku został aresztowany i, według opowieści babci, osadzony w krzemienieckim więzieniu. „Do niego z paczkami jeździła moja mama i dowiedziała się, że skazali ojca na karę śmierci. Czy go stracili, czy nie, nie wiedziała. W 1941 roku Niemcy, którzy wkroczyli do Krzemieńca, otworzyli doły z trupami na podwórzu więzienia i ludzie rozpoznawali swoich bliskich. Ani babcia, ani mama ojca nie rozpoznały ani po ubraniu, ani po wyglądzie. Moją matkę – Jewheniję Mudryneć w 1945 roku bandyci wrzucili jeszcze żywą do studni… Zostałyśmy z babcią. Babcia opowiadała, że ojciec był w konflikcie z popem cerkwi we wsi Lidychiw, Czyrskim, z powodu tego, że ten oszukiwał ojca oraz członków wspólnoty cerkiewnej, gdy dzielił się dochodem. Według słów babci, Czyrski doniósł na ojca, po czym go aresztowano. Obecnie Czyrski służy jako pop w Krzemieńcu. Usilnie proszę o Pańskie wsparcie w odnalezieniu w archiwach sprawy śledczej ojca i ponowne rozpatrzenie, na ile jest winny wobec władzy radzieckiej i czy możliwe jest jego pośmiertne zrehabilitowanie”. List z Moskwy został przekazany do Tarnopola, a starszy śledczy UKGB przy Radzie Ministrów USRR w obwodzie tarnopolskim, kapitan Biedowka, wziął „do produkcji” archiwalną sprawę karną sprzed dwudziestu lat. W związku z tym rozpoczęły się poszukiwania dokumentów archiwalnych i świadków. 29 czerwca 1962 roku przesłuchano Sorokę (Nykontczuk) Ołenę Stepaniwnę, pielęgniarkę krzemienieckiego szpitala międzyrejonowego, karaną, która pozostała w istocie jedynym świadkiem. „W 1940 roku mieszkałam w Tarnopolu, gdzie uczyłam się w technikum handlowym. W grudniu 1940 roku za przynależność do nacjonalistycznej organizacji „Krew Hajdamackiej Młodzieży” zostałam aresztowana i pociągnięta do odpowiedzialności karnej. Pod koniec śledztwa przewieziono mnie do Krzemieńca i w maju 1941 roku sądzono. W sądzie w Krzemieńcu zobaczyłam, że w tej samej sprawie co ja pociągnięto inne osoby, łącznie było ich do 40. Około ośmiu zostało skazanych na karę śmierci – rozstrzelanie, większość została skazana na 10 lat pozbawienia wolności, w tym i ja. W sądzie dowiedziałam się, że w rejonie krzemienieckim została utworzona OUN, która stawiała sobie za cel walkę przeciwko władzy radzieckiej. W sądzie wszyscy oskarżeni przyznawali się do winy i oświadczali, że chcieli stworzyć Samodzielną Ukrainę. Po sądzie ja i Wira Hloba przebywałyśmy w jednej celi. Pod koniec czerwca 1941 roku, nie pamiętam jak, ale straż więzienna i wojska radzieckie wycofały się z Krzemieńca. Ktoś wybił zamki w więzieniu i ja, a także Hloba i inni więźniowie wyszliśmy z więzienia. Około 3-4 dni później wojska radzieckie ponownie zajęły Krzemieniec, ale ja się ukrywałam i mnie nie znaleźli, a Hlobę Wirę zatrzymali i wsadzili do więzienia, a potem wywieźli i gdzieś zmarła. W okresie okupacji niemieckiej i po zakończeniu wojny nikogo ze skazanych w tej samej sprawie co ja nie widziałam i o ich losie nic mi nie wiadomo. Po wygnaniu Niemców nikt mnie do więzienia nie wsadzał i nie przesłuchiwał”. Na kolejne długie 30 lat została pogrzebana „Sprawa 35”, która bolała przez cały czas w każdej rodzinie rozstrzelanych w 1941 roku.
W 1990 roku z Karagandy do Tarnopolskiego Zarządu KGB napisał list Iwan Puhacz, który opowiedział o tym, że miał starszego brata Puhacza (Fedina) Teodozjusza, ur. w 1921 r., który ukończył szkołę wiejską, uczył się w Szumsku, miał zdolności do nauki, w ciągu jednego roku ukończył klasy 6–7 i wstąpił do Krzemieńca, gdzie uczył się w liceum, a 20 grudnia 1940 roku został aresztowany przez organy NKWD. „I do dzisiaj, 50 lat, nic o nim nie wiem. Kiedy żyli nasi rodzice, to mówili, że Fedin poszedł do Krzemieńca na prywatną kwaterę do jakiejś babci, a po aresztowaniu sądziła go „trójka”, za co aresztowali i ile mu dali, rodzice nie wiedzieli, mówili, że studentów wielu aresztowali, głównie tych, którzy nie byli komsomolcami. Proszę Komitet Bezpieczeństwa Państwowego o rozpatrzenie wniosku w sprawie brata Puhacza F. K. i przywrócenie mu dobrego imienia. Nie był przestępcą, a był uczciwym obywatelem”. 22 października 1990 roku prokurator wydziału prokuratury tarnopolskiej. Dmytro Wasyluk (siedzi), Kuźma Łypka (po lewej), Wasyl Wasyluk, Stepan Kołesnyk — aresztowani w Kordyszowie 29.04.1941 r. przez organy NKWD, byli uwięzieni w więzieniu krzemienieckim, ale w innej sprawie. Publikowane po raz pierwszy. Pomieszczenie byłego więzienia krzemienieckiego, od 1959 roku — szkoła mechanizacji.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
obwodu Rudenko, rozpatrzył materiały odtworzonej archiwalnej sprawy karnej nr 31783 na wniosek Puhacz I. K. o rehabilitację i ustalił, że wyrokiem Sądu Obwodowego w Tarnopolu z dnia 25 maja 1941 roku skazano (Puhacz Teodozjusz na liście 15. – Aut.) i jeszcze 34 osoby na podstawie artykułów 54-2, 54-11 Kodeksu Karnego USRR – około 7 osób na najwyższy wymiar kary – rozstrzelanie, pozostali – na 10 lat pozbawienia wolności w łagrach każdy, z ograniczeniem praw. Komitet wyznaczył dodatkowe śledztwo, którego prowadzenie powierzono wydziałowi śledczemu Zarządu KGB USRR w obwodzie tarnopolskim. Zaproponowano ustalić i przesłuchać mieszkańców Krzemieńca oraz innych miejscowości, osoby zorientowane, byłych studentów Krzemienieckiego Instytutu Pedagogicznego, Tarnopolskiego Technikum Handlowego, wyjaśniając, co konkretnie wiadomo im o przynależności do OUN skazanych w danej sprawie, na czym konkretnie polegała ich działalność antyradziecka, jaką szkodę swoimi działaniami wyrządzili władzy radzieckiej. 13 grudnia 1990 r. starszy śledczy wydziału śledczego Zarządu KGB USRR w obwodzie tarnopolskim major Szłapak, rozpatrzywszy materiały odtworzonej archiwalnej sprawy karnej nr 31783, ustalił: w ciągu 1940 i początku 1941 roku w danej sprawie pociągnięto do odpowiedzialności karnej 35 osób, głównie studentów Krzemienieckiego Instytutu Pedagogicznego i uczniów krzemienieckich szkół średnich. Archiwalna sprawa karna osób pociągniętych do odpowiedzialności karnej nie zachowała się. W czerwcu 1962 roku wydział śledczy w związku z wnioskiem Hołub O. J. o rehabilitację jej ojca Mudryńca J. F. podjął decyzję o odtworzeniu sprawy karnej i przeprowadzeniu dodatkowego śledztwa. Została ona odtworzona głównie dzięki zachowanym w archiwum Zarządu KGB protokołom przesłuchań oskarżonych i aktowi oskarżenia. Jednakże wyrok w danej sprawie nie zachował się. W toku dodatkowego śledztwa ustalono i przesłuchano jedynie Sorokę O. S. Przed prokuratorem obwodu tarnopolskiego złożono wniosek o przedłużenie terminu dodatkowego śledztwa w sprawie archiwalno-karnej nr 31783 o jeden miesiąc, czyli do 23 stycznia 1991 roku. Do Niepodległości Ukrainy pozostawało nieco ponad pół roku. Nastały inne czasy, odradzała się prawda o zmaganiach wyzwoleńczych na Wołyniu. A obok wyłaniała się prawda o ciężkich zbrodniach władzy bolszewickiej na tej ziemi. „Więźniów niszczono w nocy, przy hałasie dwóch traktorów” „Po posiedzeniu sądu nadal przebywaliśmy w więzieniu w Krzemieńcu i osobiście byłam w jednej celi z Hłobą Wierą, której w więzieniu urodziło się dziecko. Jej mąż Hłoba Heorhij również został skazany w tej samej sprawie. Mniej więcej pod koniec czerwca lub w lipcu 1941 roku straż więzienna rozbiegła się w związku z tym, że nadchodziły wojska niemieckie, i ktoś pootwierał cele. Część więźniów uciekła z więzienia, w tym ja i Wiera z dzieckiem. Trzeciego lub czwartego dnia wojska radzieckie ponownie zajęły Krzemieniec i rozpoczęły się rewizje, aby wykryć więźniów. Oskarżeni, o których wyżej złożyłam zeznania, zostali skazani na najwyższy wymiar kary i rozstrzelani na terenie więzienia w Krzemieńcu przez samych pracowników więzienia. O tym dowiedziałam się z rozmów mieszkańców miasta, kiedy Niemcy zajęli Krzemieniec i wpuścili na teren więzienia krewnych, aby mogli zabrać ciała swoich bliskich. Odpowiadać na pytania już nie chcę, uważam, że śledztwo po 50 latach nikomu nie jest potrzebne. Nie będzie mi z tego żadnego pożytku z rehabilitacji, jeśli taka będzie”. (Wypis z protokołu przesłuchania Soroki (Nikonczuk) Ołeny Stepaniwny z dnia 15 stycznia 1991 roku). „W styczniu 1941 roku mojego męża Storozuma aresztowali funkcjonariusze NKWD, kiedy przebywał w pracy w muzeum. Przebywał w areszcie w więzieniu w Krzemieńcu, dokąd wielokrotnie nosiłam mu paczki. Mniej więcej w maju 1941 roku mojego męża wraz z innymi sądził trybunał wojskowy w Krzemieńcu. Na posiedzenie sądu na salę nikogo z krewnych ani osób postronnych nie wpuszczano. Osobiście widziałam, jak z więzienia przywieziono oskarżonych dwiema zamkniętymi ciężarówkami. Ale kiedy aresztowanych przywieziono, samochody ustawiano przy drzwiach tak, żeby nie było widać, kto z nich wyszedł, a konwojenci nie pozwalali podchodzić blisko. Po sądzie jeszcze raz przyniosłam mężowi do więzienia paczkę, bo pracownicy więzienia mówili, że wszystkich więźniów rzekomo będą wywozić do Charkowa lub Kijowa. Jednak czy wywożono kogoś z więzienia, nie wiem. W lipcu 1941 roku, podczas okupacji niemieckiej, Niemcy wpuścili do więzienia w Krzemieńcu krewnych tych ludzi, którzy zostali rozstrzelani i pochowani na terenie więzienia. Ja z ojcem i bratem mojego męża (obaj zmarli) również poszliśmy na teren więzienia, gdzie w jednym z dołów rozpoznaliśmy zwłoki mojego męża Antona Storozuma, zabraliśmy go stamtąd i pochowaliśmy ponownie w Krzemieńcu na cmentarzu Tunickim. Tego samego dnia z terenu więzienia zabrano zwłoki Serhija Czuhacza (jego ojciec Czuhacz Iwan), zwłoki Mykoły Bohusławskiego zabrała jego matka. Obaj zostali pochowani ponownie w Krzemieńcu na cmentarzu. Z krewnych Bohusławskiego i Czuhacza nikt już nie żyje”. (Wypis z protokołu przesłuchania Horbatenkowej Nadiji Mychajliwny, m. Krzemieniec, z dnia 14 stycznia 1991 roku). „Ołeksij Zawediuk, ur. 1918, jest moim rodzonym bratem. W 1941 roku jego wraz z moim młodszym bratem Kostiantynem Zawediukiem, ur. 1920, aresztowali pracownicy organów bezpieczeństwa państwowego i umieścili w więzieniu w Krzemieńcu. Podczas okupacji niemieckiej Niemcy wpuścili obywateli do więzienia w Krzemieńcu, żeby mogli zabrać... Informacje kościelne o rodzinie Puhacz – jeszcze wszystkie dzieci razem: Antin, Fedin, Ludmyła, Iwan
ciała swoich krewnych, którzy zostali rozstrzelani przez pracowników więzienia przed odwrotem wojsk radzieckich. Ja również z ojcem chodziłam na teren więzienia w lipcu 1941 roku (daty nie pamiętam) i rozpoznaliśmy wśród innych zwłok zwłoki Ołeksija. Pochowaliśmy go ponownie w Krzemieńcu na cmentarzu Monastyrskim. Młodszy brat Kostiantyn podczas okupacji Krzemieńca przez Niemców uciekł z więzienia. Opowiedział rodzicom, że straż więzienna rozbiegła się i ktoś poodwierał cele więzienne. Czy bracia przebywali w więzieniu w jednej celi, nie wiem. Po kilku dniach, kiedy w Krzemieńcu znów ustanowiła się władza radziecka, brat Kostiantyn sam dobrowolnie zgłosił się do organów władzy i ponownie umieszczono go w więzieniu w Krzemieńcu, a następnie wywieziono nie wiadomo dokąd. Około cztery lata później do Krzemieńca wróciła pewna kobieta, która została wywieziona z więzienia razem z bratem Kostiantynem, i powiedziała moim rodzicom, że byli razem w miejscach pozbawienia wolności i tam Kostiantyn zmarł”. (Wypis z protokołu przesłuchania Terechowej (z domu Zawediuk) Niny Andrijiwny, m. Krzemieniec, z dnia 14 stycznia 1991 roku). “Na początku wojny, zaraz po okupacji Krzemieńca przez Niemców, miejscowi mieszkańcy odkryli na terenie więzienia, gdzie prawdopodobnie przetrzymywany był pod strażą aresztowany mój brat Wasyl, wielki grób byłych więźniów tego więzienia w liczbie 359 osób. Dowiedziawszy się o tym pochówku, ojciec pieszo poszedł do Krzemieńca, mając nadzieję wśród trupów odnaleźć swojego syna Wasyla po znakach szczególnych. Brat na lewej ręce, w wyniku urazu siekierą, nie zginał palca wskazującego i środkowego. Ojciec obejrzał wszystkie zwłoki, jednak Wasyla wśród nich nie znalazł. Mnie opowiadał, że więźniów więzienia w Krzemieńcu niszczono przed odwrotem z miasta Armii Czerwonej w pierwszych dniach wojny, w nocy, pod hałas dwóch traktorów. Większość zabitych więźniów miała ślady tortur cielesnych. Po rozstrzelaniu trupy zabitych zostały przysypane niewielką warstwą torfu, dlatego łatwo je odkryto. Dwa trupy, według słów ojca, zostały ugotowane w kotłach z wodą”. (Wypis z protokołu przesłuchania Pawła Martyniuka, wieś Hruszwica w rejonie rówieńskim, z dnia 12 grudnia 1990 roku). “W 1940 lub 1941 roku moim rodzicom stało się wiadome, że mojego brata Fedora Dmytryczuka aresztowały organy władzy państwowej. Razem z rodzicami ja również pojechałam końmi do Krzemieńca. Do więzienia, gdzie przetrzymywany był Fedir, nas nie dopuszczono i staliśmy z matką na wzgórzu w gospodarstwie nieznanego mi obywatela i patrzyliśmy, jak z więzienia do budynku, gdzie prawdopodobnie był sąd, pod konwojem prowadzono grupami chłopaków. Wszyscy oni byli w jednakowych niebieskich ubraniach, i ponieważ od nas do nich była znaczna odległość, Fedora wśród nich nie rozpoznaliśmy. Po tym ani moi rodzice, ani ja z Fedorem więcej się nie widzieliśmy. Moja matka jeszcze raz z ojcem jeździli do Krzemieńca, żeby zobaczyć się z synem, ale ktoś z pracowników więzienia powiedział rodzicom, że aresztowanych w więzieniu już nie ma, gdyż ich gdzieś wywieziono. Już podczas okupacji niemieckiej moim rodzicom skądś stało się wiadome, że wielu ludzi, których przetrzymywano w więzieniu w Krzemieńcu, rozstrzelano i pochowano w dołach na terenie tego samego więzienia. Rodzice znów pojechali do Krzemieńca… ale mojego brata Fedora wśród rozstrzelanych nie było. (Wypis z protokołu przesłuchania Domnikiji Wynniczuk (z domu Dmytryczuk), wieś Dubyna w rejonie czwonoarmijskim obwodu rówieńskiego, z dnia 4 grudnia 1990 roku). “W 1941 roku mojemu ojcu stało się wiadome, że Mefodija organy władzy radzieckiej aresztowały i skazały początkowo na rozstrzelanie, rzekomo za działalność antyradziecką, a po ponownym rozpatrzeniu sprawy kara śmierci została zamieniona na 25 lat pozbawienia wolności. Na początku okupacji niemieckiej mój ojciec, zdaje się, z moim starszym bratem Hryhorijem pojechali końmi do Krzemieńca, żeby zabrać z więzienia w Krzemieńcu ciało brata Mefodija. Ojcu skądś stało się wiadome, że więźniowie więzienia w Krzemieńcu przed samą okupacją ziem zachodnioukraińskich przez Niemców zostali rozstrzelani i pochowani przez przedstawicieli organów radzieckich na terenie więzienia. Niemcy dopuścili obywateli na teren więzienia, aby wśród rozstrzelanych i zamordowanych ludzie mogli rozpoznać swoich krewnych i zabrać ich do ponownego pochówku. Ojciec opowiadał, że wielu ludzi rozpoznało wśród trupów swoich bliskich i zabrało ich. Wśród trupów brata Mefodija ojciec nie rozpoznał. Wiele trupów rozpoznać było trudno i prawie niemożliwe z tego powodu, że, według słów ojca, były one przesypane rzekomo wapnem, zakrwawione i zniekształcone”. (Wypis z protokołu przesłuchania Feodosija Iwaszczuka, wieś Dubyna w rejonie czwonoarmijskim obwodu rówieńskiego, z dnia 3 grudnia 1990 roku). “Ich udział w popełnieniu przestępstwa nieudowodniony” 23 stycznia 1991 r. starszy śledczy wydziału śledczego UKGB USRR w obwodzie tarnopolskim major Szłapak, rozpatrzywszy materiały wznowionej archiwalnej sprawy karnej nr 31783 (łącznie 35 osób) — ustalił, że Prokuratura obwodu tarnopolskiego w związku z oświadczeniem Puhacza I. K. o rehabilitacji jego brata Puhacza F. K., wyznaczyła dodatkowe śledztwo. W wyniku przeprowadzonego dodatkowego śledztwa w chwili obecnej ustalenie istnienia w danej sprawie wyroku i protokołu posiedzenia sądowego okazało się niemożliwe. Spośród pociągniętych do odpowiedzialności karnej 35 osób została ustalona i przesłuchana jedynie Soroka O. S. Podczas wstępnego śledztwa, które zakończyło się w m. Krzemieńcu, przyznała się, że razem z nią w jednej sprawie do Dokumenty z archiwalnej „Sprawy 35”
do odpowiedzialności karnej pociągnięto zaledwie około 40 osób. Na posiedzeniu sądowym, które odbyło się w maju 1941 roku, około 9 oskarżonych w tej sprawie zostało skazanych na karę najwyższego wymiaru. Skazanych rozstrzelano i pochowano na terenie więzienia w Krzemieńcu w czerwcu 1941 roku przed niemiecką okupacją, a jak potoczyły się losy innych – nie wiadomo. Żadnych dokumentów od organów ścigania o losie więźniów krewni nie otrzymywali. Oceniając dowody znajdujące się w sprawie, dla uznania wskazanych organizacji za antyradzieckie, a ich praktyczną działalność za taką, która stanowi zagrożenie dla radzieckiego ustroju państwowego – jest ich niewystarczająco. Ustalono, że w sprawie nie ma również wystarczających dowodów na zakwalifikowanie czynów według artykułów 54-2, 54-11, 54-12, 54-13 Kodeksu Karnego USRR. Na podstawie powyższego, 23 stycznia 1991 r. starszy śledczy wydziału śledczego Zarządu KGB USRR w obwodzie tarnopolskim major Szłapak postanowił: postępowanie w archiwalnej sprawie karnej nr 31783 umorzyć na podstawie pkt 2 art. 213 Kodeksu Postępowania Karnego USRR z powodu niedowiedzenia ich udziału w popełnieniu przestępstwa. Listy o rehabilitacji Fedina Puhacza zostały wysłane przez Zarząd KGB do Karagandy, do jego brata Iwana Puhacza i siostry Ludmyły Daciuk (z domu Puhacz). W 1991 roku Ludmyła również otrzymała zaświadczenie o rehabilitacji, odbywszy 8 lat w Gułagu za „sprawę kobiecą” w Kordyszowie w rejonie szumskim („Słowo Proświty” z 1–7 lipca 2021 r.). Nie doczekali rehabilitacji swoich dzieci ojciec Ksenofont i matka Hanna. I jeszcze jeden syn rodziny Puhaczów – Antin. Oto zaświadczenie o jego tragedii: „Puhacz Antin, ur. 1919 r., Ukrainiec, wykształcenie 4 klasy, czerwonoarmista 121. samodzielnego batalionu drogowo-eksploatacyjnego. Aresztowany 6 lipca 1942 r., oskarżony z art. 19-58-1b, 58-10 cz. 2, 58-11 Kodeksu Karnego RFSRR. Skazany przez Trybunał Wojskowy 7. Armii 30 sierpnia – 12 września 1942 roku na karę najwyższego wymiaru – rozstrzelanie. Postanowieniem Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego ZSRR z 20 listopada 1942 r. karę najwyższego wymiaru zamieniono na 10 lat łagrów i 5 lat pozbawienia praw. Zmarł 18 marca 1943 r. w łagrze. Postanowieniem Trybunału Wojskowego Leningradzkiego Okręgu Wojskowego z 26 maja 1988 roku wyrok uchylono, sprawę umorzono z powodu braku znamion przestępstwa”. Oto historia rodziny Puhaczów z wołyńskiego Kordyszowa, która straciła przez bolszewicką nawałę dwóch synów, której córkę skazano na 10 lat łagrów za nacjonalizm. Kto powiedział, że niepodległość dostaliśmy bezkrwawo? W 2001 roku w Krzemieńcu ja (H. D.) zapisywałam historie uczestniczek OUN, UPA. Zapisałam opowieść Ołeny Soroki z organizacji „Krew Hajdamackiej Młodzieży” i wydrukowałam ją w książce „Ustna historia kobiet. Powrót” (2002). Wypytywałam wtedy o Fedina Puhacza, ale pani Ołena nie mogła przypomnieć sobie nazwiska. Dzisiaj w „Słowie Proświty” po raz pierwszy publikujemy materiały z archiwów tarnopolskiego SBU, które jakby układają „Sprawę 35” w spójną całość. Ale czyż wciąż nie pozostaje zbyt wiele pytań bez odpowiedzi? Czyż nie pomarły matki rozstrzelanych, tak i nie dowiedziawszy się, co stało się z ich dziećmi i gdzie zostały pochowane? Od dzieciństwa żyję z historią o tym, że w uszach więźniów krzemienieckiego więzienia ludzie widzieli wbite przez katów gwoździe... Nie przerażajmy się, ale pamiętajmy o tym kwiecie zniszczonym przez straszny stalinowski system, wśród którego były setki młodych wołyńskich prośwician i proświcianek.
Tłumaczenie maszynowe
Serhij PRYS UCHIN, doktor filozofii, wykładowca Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej. Wyznacznikiem kształtowania się ukraińskiej filozofii stał się wpływ na jej treść najnowszych procesów socjokulturowych europejskiego Odrodzenia oraz dążenie do zorganizowania procesu edukacyjnego tak, aby zminimalizować wpływ na niego średniowiecznej (scholastycznej) metafizycznie nastawionej kultury, a w zamian wzmocnić świecki komponent naukowy. Powstanie ukraińskiej filozofii słusznie wiąże się z działalnością Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, a przede wszystkim jej fundatora i lidera – Piotra Mohyły. Wiadomo, że Piotr Mohyła (1596–1647) urodził się w rodzinie hospodara mołdawskiego Symeona Mohyły. Po śmierci ojca rodzina przeniosła się do Lwowa, gdzie Piotr kontynuował naukę w lwowskiej szkole brackiej, wyższe wykształcenie zdobył za granicą (w Akademii Zamojskiej, we Francji i Holandii). W 1625 r. Mohyła objął kierownictwo nad Akademią Kijowską. W 1684 r. na wniosek hetmana Ukrainy Iwana Mazepy ta placówka edukacyjna uzyskuje oficjalny status akademii, co potwierdził carski przywilej (1701 r.). Od tego czasu istnieje jej stała nazwa – „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Do otwarcia Uniwersytetu Lwowskiego (1661 r.) Akademia była pierwszą i jedyną wyższą uczelnią Europy Wschodniej, a do otwarcia Akademii Słowiańsko-Grecko-Łacińskiej w Moskwie (1687 r.) – jedyną prawosławną wyższą uczelnią. Na wzór zachodnioeuropejskich placówek edukacyjnych akademia miała przejrzystą strukturę podziału na poszczególne klasy z określonym podziałem przedmiotów, które w nich studiowano: w pierwszych czterech klasach ogólnokształcących uczniowie zdobywali przygotowanie humanistyczne. Tutaj uczono łaciny, greki, staro-cerkiewno-słowiańskiego, polskiego, języka ukraińskiego literackiego. Od XVIII w. dodano naukę języka niemieckiego, francuskiego, starohebrajskiego. Oprócz języków wykładano arytmetykę, geometrię i muzykę. Po ogólnokształcących klasach gramatycznych przystępowano do nauki poetyki (1 rok), retoryki (1 rok), filozofii (2 lata) i teologii (4 lata). W Akademii Kijowsko-Mohylańskiej kształtowała się państwowość przyszłej Ukrainy. Wyróżnia on główny czynnik budowania państwa – jedność, zgodę wszystkich jej członków, a nie tylko przedstawicieli wyższego panującego stanu społecznego. Jego zdaniem, do powstania państwa potrzebne są ideały soborowości, znajomość niezbędnych zasad. Innocenty Gizele (ok. 1600–1683) – prawosławny filozof-teolog, profesor, a z czasem rektor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Urodził się na terytorium Prus polskich w rodzinie niemieckich protestantów. Wykształcenie zdobył w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, gdzie wysłuchał
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
ładów jedności i gwarancji ze strony władzy. Władza państwowa ma być silna, chroniona wiarą, ludźmi i prawem, na rzecz dobra, wieczności i nieskończoności. Ogólnie rzecz biorąc, filozoficzno-teologiczne poglądy Piotra Mohyły torowały drogę do utwierdzenia duchowej jedności narodu ukraińskiego.
Sam metropolita największym swoim osiągnięciem uważał utworzenie Kijowskiego Kolegium (Akademii). Troszcząc się o przyszłość akademii, zapisał na nią cały swój majątek i wartości, zapisał na kurs filozofii Józefa Kononowicza-Horbackiego5. Jako najzdolniejszy uczeń Innocenty Gizel został przez Piotra Mohyłę wysłany na dodatkowe studia za granicę (najpierw do Akademii Zamojskiej, a potem do Anglii). Po powrocie do Kijowa Gizel został wybrany profesorem filozofii Akademii Kijowsko-Mohylańskiej (1645 r.), a rok później został jej rektorem.
Od 1656 r. aż do końca życia Innocenty Gizel pełnił obowiązki archimandryty Ławry Kijowsko-Peczerskiej i zarządcy ławrskiej drukarni. Będąc archimandrytą Ławry Kijowsko-Peczerskiej, walczył o niezależność Ukraińskiego Kościoła prawosławnego, który aktywnie pochłaniał patriarchat moskiewski. Uważał podporządkowanie metropolii kijowskiej patriarchatowi moskiewskiemu za niekanoniczny i grzeszny czyn.
Brał czynny udział w wydawaniu „Pateryka Kijowo-Peczerskiego” (1661–1678 lata). Dzięki czynnemu wsparciu i błogosławieństwu Gizela ukazał się drukiem pierwszy podręcznik historii ojczystej – „Synopsis” (1674 r.); był on autorem szeregu utworów polemicznych, w których krytykował działalność unitów i jezuitów na Ukrainie. Głównymi dziełami przedstawiającymi filozoficzno-teologiczne poglądy I. Gizela były „Dzieło o całej filozofii” (1645–1647 lata, które pozostało w rękopisie nieopublikowane), „O prawdziwej wierze” (1668 r.), „Pokój z Bogiem czło-
Tłumaczenie maszynowe
Oświecenia (XVI–XVIII w.). Wiadomo, że transformacja myśli filozoficznej w dojrzałe systemy refleksji filozoficznej odbywała się nieodłącznie od przezwyciężania ówczesnych zjawisk kryzysowych w materialnej i duchowej kulturze Ukrainy (utrata suwerenności narodowej Ukrainy, rozwijanie się ekspansji moskiewskiej, a także polskiej, strach przed procesami unijnymi, brak postępu wiedzy naukowej i edukacji świeckiej, słaba integracja z europejską przestrzenią socjokulturową itp.). Zjawiska stagnacyjne w rozwoju ukraińskiego kościoła prawosławnego spowodowały poszukiwanie pozytywnych argumentów teologicznych w obronie wartości prawosławia. Pojawiły się nowe, wcześniej nieznane interpretacje tekstów Pisma Świętego i dorobku Ojców Kościoła, skierowane na zmniejszenie grzeszności, porzuca życie świeckie i przyjmuje postrzyżyny mnisze. W 1627 r. P. Mohyła przeprowadza się na Ukrainę i zostaje wybrany archimandrytą Ławry Pieczerskiej w Kijowie, a w 1632 r. metropolitą kijowskim, halickim i całej Rusi. Jednocześnie zostaje egzarchą patriarchatu konstantynopolitańskiego. Będąc człowiekiem nietuzinkowym i złożonym, zdołał zrehabilitować się w sprawie obrony wartości kościoła prawosławnego, w tym także języka ukraińskiego, propagując jego używanie w komunikacji codziennej, drukarstwie, wspierał druk w języku ukraińskim prawosławnych tekstów teologicznych, liturgicznych, a także Biblii. Zajmując wysokie stanowisko w kościele prawosławnym, Piotr Mohyła nie nadużywał swojej pozycji i nie pogłębiał istniejącego od dawna konfliktu między
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…akademii nauczania filozofii zostało oddzielone od nauczania dyscyplin teologicznych³. Piotr Mohyła jako reprezentant myśli filozoficznej epoki baroku dążył do połączenia osiągnięć średniowiecznego myślenia scholastycznego z ideami reformacji i humanizmu renesansowego, starał się połączyć osiągnięcia myślicieli antycznych i teologów prawosławnych. Ta synteza stała się wizytówką filozoficzno-teologicznych poszukiwań Piotra Mohyły. W ten sposób odnawiał się socjokulturowy dialog między prawosławną Ukrainą a przeważnie katolicką Europą (kulturą światową).
W dziełach „Nomokanon” (1629 r.), „Anfologion” (1636 r.), „Ewangelie uczitielnoje” (1616 r.), „Prawosławnoje ispowiedanije wiery” (1640 r.), „Trebnik Piotra Mohyły” (1646 r.) i innych P. Mohyła ogłasza filozoficzno-teologiczne argumenty na rzecz jedności Boga i ludzi, człowieka i człowieka, posługując się zasadami chrześcijańskiej miłości, miłosierdzia, cierpliwości i przebaczenia. P. Mohyła był zwolennikiem i popularyzatorem „filozofii serca”, uważając, że serce jest kluczowym sposobem poznawania świata i skutków działań i czynów człowieka. Teolog jako jeden z pierwszych opracowuje i posługuje się kategorią „dobra wspólnego”, łącząc z nią, nadał jej. Piotr Mohyła zmarł w 1647 r., gdy skończył pięćdziesiąt lat. Ostatnimi słowami Piotra Mohyły były: „Chrońcie akademię”. Pochowany w Wielkiej Cerkwi Kijowsko-Peczerskiej Ławry.
Można stwierdzić, że kierowany rozwój filozofii ukraińskiej w ramach Akademii Kijowskiej stał się następstwem działalności organizacyjnej metropolity P. Mohyły, który wprowadzał świeckie humanistyczne, a przede wszystkim filozoficzne kursy, a także troszczył się o zapewnienie procesu nauczania najlepszymi wykładowcami, wśród których był Josyp Kononowycz-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
przeciwdziałanie rozprzestrzenianiu się zła we współżyciu ludzkim, uznanie roli i odpowiedzialności człowieka jako twórcy własnego szczęścia lub nieszczęścia. Forpocztami ochrony kultury duchowej na Ukrainie były bractwa (i szkoły brackie)1. Nieprosta, a po części sprzeczna działalność bractw w przededniu XVII w. unaoczniła konieczność pilnego reformowania edukacji (zwłaszcza w odniesieniu do liczby świecko zorientowanych dyscyplin w tych szkołach początkowych, którymi tradycyjnie opiekowała się cerkiew prawosławna, w których nauczanie nie było systematyczne, w których nie poświęcano wystarczającej uwagi nauce języków obcych itp.). Wniosek był jeden – między katolikami a prawosławnymi na Ukrainie, tolerował relacje międzykościelne, rozwijał edukację cerkiewną, dążył do zdyscyplinowania życia prawosławnego kleru i wiernych. W swoich dziełach teologicznych Piotr Mohyła poruszał kwestie rozwoju nauki teologicznej, życia wewnątrzcerkiewnego itp.2. W 1631 r. P. Mohyła inicjuje utworzenie wyższej szkoły ławrskiej, która po połączeniu z Kijowską szkołą bracką (1632 r.) przekształca się w Kolegium Kijowskie, które z czasem zaczęto nazywać Kolegium Kijowsko-Mohylańskim, które wkrótce zyskało niemały autorytet na Ukrainie i poza jej granicami. Począwszy od lat 30.–40. XVII w. Kolegium Kijowskie zaczęto nazywać
Tłumaczenie maszynowe
Horbacki, Innokentyj Gizel, a następnie Teofan Prokopowicz, Michaił Kozaczyński, Heorhij Koniski i inni, to jednak właśnie Hryhorij Skoworoda, bezsprzecznie najlepszy spośród najlepszych reprezentantów Akademii i wizytówka jej osiągnięć filozoficznych.
…ловіку” (1669 r.).
Zgodnie z oświeceniową tradycją w centrum uwagi filozoficznych poszukiwań I. Gizela, podobnie jak większości profesury Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, znajdowało się poszukiwanie prawdy (istoty) życia, która utożsamiana była z ви-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
istnieniem – Bogiem. Gizel zaproponował swoją oryginalną naukę o Bogu, w której na podstawie sympatii do zasady deizmu wyciągał wnioski o równości ludzi, wzywał do zmniejszenia ucisku pańszczyźnianego, naiwnie wierzył w to, że świadomy monarcha może zlikwidować zło na świecie. Właśnie dlatego teolog napisał historię, filozofię, literaturę antyczną, języki obce, oprócz ukraińskiego i rosyjskiego, władał greką, łaciną, polskim, angielskim, francuskim, niemieckim i szwedzkim). Powrócił do Kijowa w 1705 r., w 1710 r. został rektorem Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Swoją pozycję filozoficzno-teologiczną zbudował na Piśmie Świętym, ideach neoplatońskich, a także nauce wschodnich Ojców Kościoła, nie lekceważył dorobku europejskich naukowców. Prokopowicz wysoko cenił prace kosmologiczne Galileusza, Kopernika, popierał ideę Bruno o wielości światów. U podstaw filozoficzno-teologicznych rozważań Prokopowicza leżała także popularna w dobie wczesnego Oświecenia zasada deizmu. Definiując Boga jako stwórcę, uważał, że świat materialny będzie istniał wiecznie, istnienie materii filozof wiązał z ruchem, przestrzenią i czasem. Życie i twórczość T. Prokopowicza umownie dzieli się na dwa okresy – kijowski i petersburski, pochodzenie państwa i wpływ na jego rozwój Bożej opatrzności. Twierdził, że władzę w państwie daje lud na gruncie umowy społecznej, a wola ludu – to wola Boga. Logika jego myślenia wychodziła z tego, że wszystko, co sprzyja wzmocnieniu państwa (wykonywanie jego wewnętrznych i zewnętrznych funkcji), zbiega się z Bożą opatrznością, oto dlaczego władza świecka w formie monarchii odpowiada interesom Boga. Stąd sztywna rekomendacja dla wszystkich instytucji społecznych, w tym także dla cerkwi prawosławnej, by podporządkować się władzy świeckiej. ———————— 1. Bractwa – specyficzne formy przejawu ruchu oświeceniowego (reformacyjnego) na ziemiach ukraińskich 2. połowy XVI – początku XVII w. Istniały we Lwowie, Łucku, Kijowie i innych miastach Ukrainy. Zazwyczaj bractwami były świeckie wspólnoty, które jednoczyły ludzi „trzeciego stanu”, którzy po pojawieniu się uniatyzmu (od 1596 r.) i przejściu do niego wierzchołka cerkwi prawosławnej, występowali w obronie ojczystej wiary, kultury i języka, tworzyli duchowy opór wobec katolicyzacji ludności i poniżania ukraińskiej cerkwi prawosławnej. Bractwa założy
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
niejednoznaczność materialnej i idealnej przyczyny pierwszej w powstawaniu przyrody i człowieka. Według Gizela filozofia to proces „poznawania rzeczy przez ich przyczyny”. Innymi słowy, nauka filozoficzna, a wraz z nią inne sposoby poznawania świata przyrody, opierają się na zmysłowym doświadczeniu człowieka, które jest skutkiem działania, wpływu przedmiotów świata materialnego na jego narządy zmysłów. Ostatnim etapem poznania staje się rozumowe (racjonalno-intuicyjne) przemyślenie danych zmysłowych.
I. Gizel szczególną uwagę poświęcał problemom moralności. Powołując się na nadrzędne znaczenie wartości chrześcijańskich, propagował wśród swoich zwolenników idee renesansowego humanizmu, popularne wówczas w Europie. Największą wartością, jego zdaniem, poza samym człowiekiem, jest wiara w możliwości ludzkiego rozumu, by poznać prawdy stwórczej natury (Boga) i na podstawie prawdy prawdy pokonać panujące na świecie zło, aby osiągnąć Bożą łaskę – życie szczęśliwe, wieczne i nieskończone. Filozof dowodził, że człowiek staje się twórcą własnego szczęścia, a nie jest nieodpowiedzialnym narzędziem Bożej opatrzności. Głównym kryterium działalności i czynów człowieka ma być jego sumienie. Tylko sumienie gwarantuje moralnie uzasadnione (sprawiedliwe) życie człowieka.
I. Gizel – jeden z pierwszych ojczystych filozofów, który zaproponował użycie jako kryterium działalności i czynów człowieka (oprócz sumienia) pojęcia prawa naturalnego, które, jego zdaniem, stoi wyżej,
listu do rosyjskiego cara, aby poinformować go o panoszeniu się w podległym mu świecie zła, obłudy, łapownictwa, bezprawia urzędników, niesprawiedliwości sądów, lichwiarstwa, okrucieństwa panów wobec chłopów itd. Zrozumiałe, że takie stanowisko filozofa nie spodobało się carskiej administracji i kierownictwu kościelnemu, dlatego I. Gizela oskarżono o herezję, zakazano mu propagowania idei moralizatorskich, a książkę „Pokój z Bogiem dla człowieka” wpisano na listę zakazanych.
Gizel krytycznie odnosił się do przedstawicieli chrześcijańskiej
Tłumaczenie maszynowe
Po przeprowadzce do Petersburga T. Prokopowycz staje się jednym z najbliższych doradców cara w prowadzeniu kursu na europeizację staromoskiewskiej kultury, intelektualnym moderatorem niemal wszystkich reform Piotra I (w szczególności w dziedzinie edukacji opracował projekt organizacji Akademii Nauk, promował tworzenie katedr filozofii, matematyki, przyrodoznawstwa itd. Nie wiadomo, jak potoczyłyby się losy studenta Łomonosowa, którego chciano wykluczyć ze Słowiańsko-Grecko-Łacińskiej Akademii z powodu braku szlacheckiego pochodzenia. To właśnie Prokopowycz przyczynił się do wyjazdu Łomonosowa i dalszej nauki w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, a potem przeprowadzki na naukę za granicę). Uważa się, że to właśnie Prokopowycz nalegał na przemianowanie Carstwa Moskiewskiego na Imperium Rosyjskie. Autorytet w sferze działalności cerkiewnej pozwolił mu stać się reformatorem rosyjskiej prawosławnej cerkwi, budowano szpitale, drukarnie, szkoły. Najbardziej znanymi przedstawicielami szkół brackich byli M. Smotrycki, Ł. Karpowycz, I. Borecki, S. i Ł. Zyzaniowie oraz inni twórcy literatury polemicznej, tekstów, które popularyzowały język ojczysty i w ten sposób krytykowały duchową ekspansję katolicyzmu, który naruszał duchową jedność narodu ukraińskiego. Ogólnie rzecz biorąc, działalność szkół brackich stawała się niezbędnym warunkiem i środkiem walki przeciwko wszelkim formom przemocy ze strony zagranicznych ekspansjonistów. 2. Dokładniej o P. Mohyle jako fundatorze Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej i teologii Ukrainy zob. Kołodny A. M. Życie religijne Ukrainy w osobach jego działaczy i badaczy. – Kijów: Interserwis, 2017. – S. 53–98. 3. Ciekawie wiedzieć, że kurs filozoficzny w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej składał się z trzech części: logiki, czyli filozofii umysłowej, która była poświęcona ogólnym prawom i formom ludzkiego myślenia; fizyki, czyli filozofii przyrody, której przedmiot stanowiły materia, forma,
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Kościoła i duchowieństwa, zwłaszcza wtedy, gdy sami łamali Prawo Boże i jednocześnie ogólnoludzkie wymogi moralności. Uważał, że Kościół i duchowieństwo w ogóle nie powinny wtrącać się w sprawy świeckie, dążyć do świeckich dóbr i zapominać o swoim głównym celu – służbie Bogu, bliźniemu, dobru, przyzwoitości i oświeceniu. Szczególnym złem, z którym ma walczyć duch ludzki, uważał ignorancję.
Propagowany przez Giezela system norm i wymagań racjonalnej moralności był przykładem osobistej sympatii filozofa-teologa do ideologii oświeceniowej, jego zachwytu wartościami humanizmu renesansowego, krytycznego stosunku do scholastyki. Dla okresu kijowskiego decydująca okazała się działalność Prokopowicza jako profesora Kijowsko-Mohylańskiej Akademii, gdzie zaznaczył się jako oryginalny filozof religijny, teolog i wykładowca. W okresie petersburskim był bardziej politykiem, działaczem Kościoła, a filozofią zajmował się mniej. Wiadomo, że w tym czasie Teofan Prokopowicz brał udział w teoretycznym uzasadnieniu i realizacji niemal wszystkich reform Piotra I.
Poglądy Teofana Prokopowicza na naturę człowieka, Kościół, państwo były związane ze sposobem życia filozofa, z jego działalnością społeczną i tą rolą, jaką pełnił w przeprowadzaniu reform Piotra. Nie wątpił, że człowiek jako wynik Bożego stworzenia powinien utwierdzać podobieństwo do Boga,
nie jest automatycznie rozumny, piękny i dobroczynny, te cechy otrzymuje od Boga jedynie jako możliwość. Głównymi zadaniami, które człowiek powinien zrealizować w ciągu swojego życia, są obowiązek tworzenia dobra i przynoszenia pożytku ludziom i państwu.
Najważniejszą wartością ludzkiej duszy Prokopowicz uważał nadaną przez Boga wolność wyboru woli, którą rozumiał jako panowanie niedoskonałej osoby nad samą sobą i zdolność kierowania swoimi działaniami, czynami, emocjami. Dzięki wolności wyboru woli człowiek wybiera życie (z dobrem) albo śmierć (ze złem), a zatem dzięki wolności wyboru woli może osiągnąć szczęście ziemskie.
Społeczno-filozoficzne poglądy T. Prokopowicza dotyczące państwa opierały się na popularnej w owym czasie idei naturalnego
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
cerkwi. Ułożony przez niego “Regulamin duchowny” (1721 r.) stał się prawem, na podstawie którego Piotr I zniósł patriarchat, a cerkiew podporządkował Synodowi na czele z oberprokuratorem. Zmarł Teofan Prokopowicz 19 września 1736 r. w Petersburgu, pochowany w Nowogrodzie w Soborze Sofijskim. Można wysnuć wniosek, że wśród problemów filozoficzno-teologicznych, które opracowywali wykładowcy i absolwenci Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, na pierwszy plan wysuwała się problematyka światopoglądu filozoficznego oraz konieczności naukowego poznania świata. Działalność filozofów Akademii Kijowsko-Mohylańskiej stała się przykładem początku rozgraniczenia filozofii i teologii, krytycznego przewartościowania pozostałości średniowiecznej scholastyki, napełnienia procesu poznania racjonalną treścią, akcentowania uwagi na znaczeniu wiedzy naukowej jako głównej w poznaniu oraz moralno-etycznym doskonaleniu człowieka i otaczającego świata. natura, sztuka, nieskończone, nieprzerwane, kosmologia, czyli nauka o niebiosach, astrologia, czyli nauka o gwiazdach, psychologia i metodologia; metafizyki (Dokładniej zob.: Horski W. S. Historia filozofii ukraińskiej. K.: Naukowa dumka, 2001. – S. 79–100). 4. Aforyzmy cytowane za: Mądrość przedwieczna. Aforyzmy dawnych myślicieli ukraińskich XI – pocz. XIX w. / Opracował Wałerij Szewczuk. Wyd. 2. – K.: Sp. z o.o. “Wydawnictwo “Klio””, 2019. – S. 192–196. 5. Josyp Kononowycz-Horbackyj (nieznana data – 1653 r.) – jeden z pierwszych profesorów Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, w latach 1642—1646 był rektorem Kolegium Kijowskiego, ihumenem Kijowskiego Monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach. Autor podręcznika logiki, traktatu “Orator mohylański”, które napisał po łacinie. Opracowywał tematykę nominalizmu i uniwersaliów. 6. Aforyzmy cytowane za: Mądrość przedwieczna. Aforyzmy dawnych myślicieli ukraińskich XI – pocz. XIX w. / Opracował Wałerij Szewczuk. Wyd. 2. – K.: Sp. z o.o. “Wydawnictwo “Klio””, 2019. – S. 197– 199. 7. Aforyzmy cytowane za: Mądrość przedwieczna. Aforyzmy dawnych myślicieli ukraińskich XI – pocz. XIX w. / Opracował Wałerij Szewczuk. Wyd. 2. – K.: Sp. z o.o. “Wydawnictwo “Klio””, 2019. – S. 290–300.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
niż nawet Prawo Boże. Prawo naturalne pozwala różnicować dobro i zło, jest wyrazem ludzkiego rozumu, kieruje jej działalnością i postępkami, dlatego człowiek powinien racjonalnie przemyślać na nowo istniejące nauki Kościoła, a także treść wartości chrześcijańskich. Racjonalność sprzyja rozwojowi duchowych wartości człowieka (moralności i oświecenia) dla osiągnięcia ziemskiego szczęścia, które zdobywa się dzięki aktywności działań i postępków ludzi.
Uzasadniając własne tezy o znaczeniu prawa naturalnego, filozof zauważał, że jeśli zasady panującej moralności i obyczajów są sprzeczne z rozumem, to człowiek powinien kierować się zdrowym rozsądkiem. Jako humanista-oświeceniowiec Gizel występował przeciwko wszelkiej przemocy (ograniczaniu wolności innych), oskarżał panującą elitę o bezprawny społeczny ucisk prostych ludzi, praktycznej filozofii, propagowanie konkretnych sposobów życia, które gwarantują ludzkie szczęście i godną egzystencję każdemu człowiekowi, który tego potrzebuje.
Teofan Prokopowicz (1681–1736) – ukraiński filozof, teolog, działacz kościelny, uczony. Prawdziwe nazwisko Jelisiej Cereiski. Urodził się w Kijowie, od dzieciństwa został sierotą i wychował go brat matki Teofan Prokopowicz, którego imię i nazwisko filozof przyjął, dorosłając. Od siedmiu lat rozpoczął naukę w szkole początkowej przy Kijowskim Bractwie Bogojawleńskim klasztorze, następnie w klasie filozoficznej Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, jeszcze później, przyjąwszy unię, otrzymał możliwość studiów w Europie (w kolegium św. Atanazego w Rzymie, na uniwersytetach Niemiec i Szwajcarii, gdzie studiował retorykę,
„Sprawiedliwość, strzegąc dobra wspólnego, oddaje każdemu, co mu się należy” (z kursu „O sztuce retorycznej”)
Tłumaczenie maszynowe
Walerij HERASYMCZUK
Kiedyś Petro Soroka, szczerze troszcząc się o wysoki poziom i czystość literatury ukraińskiej, napisał w swoim dzienniku „Zastygły ogień”: „…chcę, żeby słowo pachniało mi szczawiem, rutą, dojrzałym żytem i świeżo upieczonym chlebem…” Jestem przekonany, że większość czytelników też tego chce. Bo w tym trudnym życiu człowiek tak bardzo potrzebuje choć czasem odpocząć duszą wśród bujnego ziołowego kwiecia artystycznych obrazów, nabrać sił przy pachnących duchowych chlebach!
Takimi rozmyślaniami chciałoby się rozpocząć poważną rozmowę o nowej książce Mychajła Sydorżewśkiego „Wzorzyste desenie na pergaminie czasu”, bo sama książka jest poważna, głęboka, wymowna. Powiedziałbym nawet: rzadka – mężną szczerością, granicznym odsłonięciem, ozonową świeżością słowa, głębokim filozoficznym pisarstwem. W tej książce słowo właśnie pachnie „szczawiem i świeżo upieczonym chlebem” w dosłownym i przenośnym znaczeniu, bo została napisana sercem, i to jeszcze o rodzinnym domu ojca!
Do tych bolesnych i poruszających wspomnień-rozważań Mychajło Sydorżewśkyj dążył od dawna. Już w 2013 roku wydał książkę „Pamięć naszego rodu”, w której przytoczył wspomnienia swoich rodziców i starszych wsi, podał informacje zaczerpnięte z dawnych cerkiewnych ksiąg metrykalnych, opublikował rodzinne fotografie i inne unikalne materiały. Tę książkę wdzięczny syn zadedykował swoim rodzicom – Marynie Jewdokimiwnie i Ołeksijowi Serhijowyczowi Sydorżewśkim. Jednak pisarz nie byłby pisarzem, gdyby, opowiadając o swoich rodzicach, krewnych i dalekich przodkach, nie wyszedł na szerokie uogólnienia i przez ich okaleczone w bezlitosnych wojnach i srogich hołodomorach losy nie opowiedział historii całego naszego narodu, częścią którego była i jest jego wielka rodzina…
Już tam autor dołączył do fotografii i innych materiałów swoje niewielkie komentarze liryczne. Lecz wtedy sama forma prezentacji, zbudowana na skrupulatnym doborze oficjalnych dokumentów, nie pozwoliła Mychajłu Sydorżewśkiemu szeroko sięgnąć do własnych jasnych wspomnień, jak na przykład zrobił Ołeksandr Dowżenko w swojej nieśmiertelnej „Zaczarowanej Desnie”.
Dlatego na końcu książki „Pamięć naszego rodu” autor napisał: „Moich dziecięcych wspomnień, gdyby zebrać je razem, uzbierałoby się, zapewne, wiele. Jednak raczej nie jest to temat tej książki, bo w niej starałem się możliwie szeroko opowiedzieć o przeszłości naszego rodu”. Lecz te wspomnienia nie dawały mu spokoju, natarczywie domagały się papieru, i już po kilku akapitach pisarz dodał: „…Napływają jedno za drugim, piętrzą się, i każde prosi, krzyczy wniebogłosy: napisz o mnie, przypomnij mnie! Bo obraz, nieodtworzony w słowie, odejdzie z tego świata razem ze swoim twórcą, utonie w mroku czasów, tak i nie stawszy się…”
Oczywiście te wspomnienia (drogie każdemu człowiekowi, a tym bardziej pisarzowi, który dorastał i najpierw kształtował się właśnie w tych błogosławionych, rodzinnych rodzinnych stronach) musiały mieć swoją kontynuację i odbicie! I oto wreszcie pojawiły się w postaci niewielkiej, ozdobnej książki „Wzorzyste desenie na pergaminie czasu”, starannie złożonej, szerokiej w swojej podstawie i troskliwie a wysoko ułożonej, jak niezapomniana dla Mychajła kopa siana, którą z ojcem i matką kiedyś układali we troje: „Oto tata zgrabnie zgrabia grabiami w wały skoszoną suchą trawę, a mama i on, mały, znoszą, nabijając na widły, puchate siano na środek szerokiej doliny, gdzie na pagórku ma stanąć kopa; on jeszcze się dziwi, po co tata zakłada kopę tak szeroką przy ziemi, i posłusznie zabiera się do ubijania bosymi nogami siana, ostrożnie je ugniatając i czując małymi stopami podatną i szorstką sprężystość trawy wysuszonej letnimi południami; tata ostrożnie podaje widłami siano, i kopa rośnie, sprężynuje, wznosi się nad ziemią, a on chodzi dookoła, ubija nogami, ostrożnie stąpając po brzegach i zręcznie, z rozkoszą zanurzając się do środka kopy, tam, gdzie zawrotnie miękko, aż zrobi mu się straszno od wysokości, która odbiera głowie przytomność, i on, zmęczony i dumny po ciężkiej pracy, powoli schodzi na dół, ostrożnie opierając się nogami o dwoje wideł wbitych przez tatę w kopę; z dołu kopa wydaje się zdumiewająco wysoka, a jeszcze bujna i smukła; »jak młódka«, mówi tata, starannie zgarniając dookoła pozostałości nasypanej trawy i zręcznie podając je długimi grabiami na sam szczyt kopy, wieńczy ją, ubijając grabiami, i podziwia, obchodząc ze wszystkich stron”…
Tę jasną wiejską scenę z kopą siana Mychajło Sydorżewśkyj nieprzypadkowo umieści w książce jako jedną z pierwszych, bo przecież i on tą samą zasadą – najpierw starannie (po wielu, wielu latach!) zebrawszy wreszcie razem swoje najcenniejsze wspomnienia – zacznie z nich wieńczyć swoje spowiedziane dzieło. I tu, jak kiedyś jego doświadczony ojciec, pisarz również dobrze będzie znał swoje rzemiosło. Choć to, oczywiście, będą zupełnie inne środki i sposoby układania i wieńczenia (teraz już literackie), ale równie zręczne i skuteczne jak wtedy.
Ach, jakie błyskotliwe chwyty znajduje Mychajło Sydorżewśkyj, by opowiedzieć o swoich rodzicach, najbliższych krewnych i sąsiadach, najdroższych i najbliższych sercu ludziach! Wyobraźcie sobie: zima, głębokie śniegi, Boże Narodzenie, mały chłopiec Mychajło wraz z innymi kolędnikami przebiega od chaty do chaty i, podczas gdy oni kolędują, teraz już Mychajło-pisarz opowiada czytelnikowi także o swojej rodzinnej babci Mokrynie, u której na Boże Narodzenie zbierał się cały ich pracowity i śpiewny ród, i o bezdzietnej babie Marcie, która go też doglądała i bezgranicznie kochała, i o jej ciężkim, bardzo ciężkim losie, i o wszystkich, wszystkich, wszystkich…
„…a my, chrześcijanie, weselmy się, Bożemu Narodzeniu pokłońmy się… i lecą w zamieci lata, i czas nieubłaganie ucieka, ulatuje, wysnuwa się ze swojej istoty, zwijając się w niezwykłą spiralę; i oddala się w zawiłym splocie i nieodwołalnie przechodzi w promienistą wieczność przycichłą, zasypaną śniegami wieś…”
Cała książka „Wzorzyste desenie na pergaminie czasu” jest wypełniona właśnie takimi twórczymi znaleziskami, szerokimi metaforami, poruszającymi lirycznymi dygresjami, filozoficznymi rozważaniami. I… nawet tragicznymi, po prostu porażającymi stronicami… Do nich jeszcze dojdę… A na razie napawajmy się wśród jasnych poetyckich obrazów, którymi bogata jest proza Mychajła Sydorżewśkiego, i podziwiajmy naprawdę artystyczne pisarstwo. Na przykład o porach roku… O wiośnie: „…nieposadzone przez nikogo, niewymagające, śliwy co wiosnę zgodnie zakwitają, oblewając się oślepiającym – aż boli oczy patrzeć – białomlecznym koralem, i stoją falistym murem, bujnie dumne wobec całego cudownego świata, tak wdzięczne i uroczyste, odświętne, niewiarygodnie uroczyste, każdym płatkiem radujące się pierwotnym cudem istnienia…”
O lecie „…wciąż nie zapomniał, jak oszałamiająco-odurzająco pachnie siano upalnego czerwcowego południa, kiedy słońce nieporuszone, jakby przybite przez Pana gwoździami do bezdennego nieba, zawisa nad ogłuszonymi polami i nieustannie prażą ziemię wysuszoną na wiór; …pamięta niezwykłe zapachy pola, wylegującego się na dzikich trawach, rozgrzanego wysokim południowym słońcem i zmęczonego niekończącym się dniem…” O jesieni „…ukośnie, na przemian, wymieszane z ognistymi strzałami, padały zimne deszcze, i krew podchodziła do gardła, a rozmoczona ziemia przyjmowała je jak matka, i one zagłębiały się w nią, wgryzały zębami i rozdzierały zakrwawionymi paznokciami, czując, jak bije jej wielkie serce…” O zimie „…czyste śniegi tamtej zimy, niewymownie białej i nieznośnie jasnej, aż do oślepienia w oczach, zasypią ślady czarnej ciężkiej jesieni i zimnych niepokojów…”
Takich perełek w książce jest wiele. Lecz mogą nie od razu rzucać się w oczy. Forma podania samego tekstu jest bowiem nieco nietypowa. Nie ma tu akapitów ani wielkich liter. Na końcu każdego zdania stoi średnik, a następne zdanie zaczyna się od małej litery. Taka forma pisma może być dla kogoś nieco trudniejsza w odbiorze. Ale tutaj jest ona uzasadniona i jedynie możliwa. Książka nazywa się bowiem „Wzory na pergaminie czasu”. Zatem to pismo musi nawet wizualnie przypominać nieprzerwany, zwinięty w rulon zwój pergaminu. Choć ta forma, jak sądzę, zawiera w sobie znacznie głębszy podtekst – takie pismo przypomina nieprzerwane ludzkie życie, które (i pismo, i życie) może się przerwać jedynie wtedy, gdy ostatecznie się urwie…
Najwyraźniej sam autor wyczuł, że odbiór takiego pisma będzie dla pewnej części czytelników nieco trudny. Dlatego swoją książkę-pergamin pisał i układał, choć dość gruntownie, to jednak dość zwięźle. Te 84 strony starał się też urozmaicić nie tylko ciekawymi twórczymi znaleziskami, ale i czysto wizualnie: tekst podano raz petitem, raz kursywą, a w autorską opowieść wplatane są (także kursywą) fragmenty pieśni ludowych, kolęd i modlitw, które wpisują się w utwór bardzo naturalnie i organicznie, urozmaicają go i wzmacniają. Lecz najbardziej urozmaicają i wzmacniają tę książkę swoiste miniopowiadania (tak bym je nazwał) – niewielkie, na kilka stron, wspomnienia, spisane przez autora z szczególnym drżeniem duszy, a czasem nawet z tragizmem – opowieść o samotnej babie Marcie; o tym, jak na prośbę ojca wyciął starą jabłoń pośrodku ogrodu; o małym zajączku, którego omal nie zranił swoją kosą; o ptaszku, który z zewnątrz bił w okno rodzinnego domu tak, jakby to przylatywała czyjaś dusza; o małym kociątku, utopionym na jego oczach przez starszych chłopców (odważę się przypuścić
…właśnie o tych bolesnych wspomnieniach Mychajło Sydorżewski pisał na końcu książki «Pamięć naszego rodu»: «Napływają jeden za drugim, piętrzą się, i każde z nich prosi, krzyczy: napisz o mnie, przypomnij sobie o mnie!»). Oto więc napisał i przypomniał sobie. I raz jeszcze przepuścił to przez swoje serce, tak jak wiele lat temu. Bo te bolesne epizody to nie fikcja literacka. To działo się z nim, z nim! To jego chata! Jego jabłoń! Jego koszenie i jego rodzice, najbliżsi ludzie, którzy odeszli już na zawsze: «…dlaczego tak często wspominam o tym? dlaczego pamiętam takie, zdawałoby się, nieistotne i krótkie, mimowolne chwile, gdy obok mnie na tym świecie, w tym życiu, byli tata i mama? dlaczego tutaj, w tym maleńkim kąciku bezmiernej przestrzeni, słońce jest najcieplejsze i najbliższe?.. bo tu jest mój dom, tu zawsze mieszkają moi tata i mama – i na podwórku pod gruszą, i w pasiece między pszczółkami, i na wydeptanej ścieżce, która prowadzi na ogród, i w sadzie między śliwami, wiśniami, jabłoniami, gruszami, i w chacie z obrazami i starymi fotografiami na ścianach, i wszędzie-wszędzie-wszędzie, bo wiem: wszystko, co najlepsze we mnie, pochodzi od mojego taty i mamy…» Przyznajcie: gdyby te słowa wypowiedział zwykły, abstrakcyjny bohater liryczny – nie wzruszałyby nas tak i nie poruszałyby…. Głęboko to rozumie także sam pisarz. Dlatego w swojej książce wspomnień Mychajło Sydorżewski świadomie unika fikcji literackiej, słusznie uważając, że choć fikcja urozmaiciłaby utwór, to jednak zabiłaby w nim pierwotną świeżość jego własnych, rzeczywistych przeżyć. Jak na przykład w przypadku ściętej jabłoni. To najmocniejsza z jego nowel-wstawek. Jest nie tylko najpełniej wypisana, bo zajmuje prawie cztery strony, ale też najdoskonalsza spośród innych, które również głęboko zapadają w duszę. Nie lubię górnolotnych porównań, lecz ze względu na swoją tragiczność ta scena wstrząsa mną jak jedna z nowel Stefanyka…. «…była późna, zimna jesień, prawie zima, gdzieś koło Michała, a może i później, krótki szary dzień nieubłaganie gasł, i jabłoń stała naga i bezbronna, gdy on podszedł do niej, trzymając w jednej ręce siekierę, a w drugiej – piłę; …odrzuciwszy siekierę na bok, dotknął ręką pnia jabłoni, pogłaskał dłonią jej szorstką i zaskakująco ciepłą korę, a potem uniósł głowę, usiłując przywołać z dna pamięci to wspaniałe uczucie gorzkiej rozkoszy, które czuł, gdy wdrapywał się na sam czubek jabłoni i stamtąd rozglądał się dookoła… wtedy, z jabłoniowego wierzchołka, po raz pierwszy zobaczył skraj wsi… jabłoń czekała, skulona bezradnie i pokornie, nagie konary sięgały ku górze w przeczuciu ostatniej chwili – jakby jabłoń prosiła niebo o pomoc, a gdy podniósł siekierę z ziemi i dotknął ostrym ostrzem jej kory, jabłoń napięła się jak struna… pierwszy cios siekiery odbił się echem w najbliższej dolinie… jabłoń zaniepokojona zadrżała, jej wielkie i wspaniałe ciało drobno, żałośnie zadrgało – zdawało się, od ziemi aż po sam czubek… zamierzając się po raz drugi, nagle się zatrzymał… właśnie wydało mu się, jakby to wcale nie on podniósł siekierę na jabłoń, nie on uderzył ją ostrym ostrzem, lecz ktoś obcy, zupełnie inny mężczyzna w jego ciele; on sam, mały i tak samo bezbronny jak ta jabłoń, siedzi na jej wierzchołku i z przerażeniem patrzy w dół, na nieznajomego, okrutnego i bezlitosnego; wydało mu się, że ten mężczyzna z siekierą w rękach zamierzył się i na jabłoń, i na niego, małego i bezradnego, i poczuł w swoim ciele głęboki strach…» Przyznaję szczerze, że po wieloletnich odważnych i ostrych wystąpieniach publicystycznych Mychajła Sydorżewskiego w prasie oraz po jego książce «Czas faryzeuszy i bohaterów», wydanej w 2015 roku, był dla mnie przede wszystkim bezkompromisowym pisarzem-publicystą. Ale w książce «Wzory na pergaminie czasu» otworzył się przede mną z zupełnie innej strony – jako pisarz-liryk i pisarz-filozof. I po prostu jako człowiek, którego wszystko bardzo boli! To jego zaleta – tak obnażyć swoją duszę i pokazać swoją ludzkość (którą dziś często traktuje się jako słabość) w tym okrutnym świecie odważy się niewielu…
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO W adnotacji do wydania wskazano, że Mychajło Hruszewski bez cienia wątpliwości twierdził: Antowie – to przodkowie narodu ukraińskiego. Bizantyjski historyk i pisarz Prokopiusz z Cezarei w VI wieku pisał: „plemiona te, Sclaveni i Antes, nie są rządzone przez jednego człowieka, lecz od starożytności żyją w demokracji, i dlatego u nich korzystne i niekorzystne sprawy zawsze prowadzone są wspólnie… uważają oni, że jeden z bogów – twórca błyskawicy – właśnie on jest jedynym władcą wszystkiego, i jemu składają w ofierze byki i wszelkie zwierzęta ofiarne”. Niestety, szanowny świadek nie wymienił imienia „twórcy błyskawicy”. Pisarz Wadym Pepa w utworze o tematyce historycznej dowodzi, że Kij, Szczek, Choryw i Łybidź – to bóstwa przedchrześcijańskich, pogańskich wierzeń ukraińskich przodków. Właśnie Kij – to „twórca błyskawicy”. Gromowładca. Razem ze Szczekiem, który chowa śmiertelne ludzkie ciało, Chorywem – życiodajnym słońcem i Łybidzią – Jutrzenką, wieńczą miasto nad Dnieprem. Zdumiony wielkością Kijowa, wybitny francuski pisarz Honoriusz de Balzac porównał to, co zobaczył, z wiecznym Rzymem… Na początku prezentacji obecni uczcili pamięć wybitnego ukraińskiego językoznawcy Iwana Juszczuka, z którym Wadyma Pepę łączyło wiele lat twórczej przyjaźni. Wasyl KUSZEREC, przewodniczący zarządu Towarzystwa „Znannia” Ukrainy, członek korespondent NAPN Ukrainy, doktor nauk filozoficznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy Wadym Pepa – syn odwiecznych rolników, urodził się w dawnym centrum rejonowym Drabiw w obwodzie połtawskim, a od 1954 r. – czerkaskim. Jeszcze jako licealista poczuł powołanie do twórczości literackiej. Do zeszytu zapisywał dowcipne powiedzenia rodaków i swojej babci Natalki, która, jak mówiono, urodziła się z przysłowiami na języku. Skrzydeł dodał mu wydrukowany w gazecie rejonowej odzew z jego podpisem na spektakl w miejscowym klubie teatru dramatycznego z Czerkas. Na „celujący” ukończył dziesięciolatkę. Wstąpił na ówczesny wydział dziennikarstwa wydziału filologicznego Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego. Na czwartym roku, kiedy Nikita Chruszczow ujawniał „kult jednostki i działalność Stalina”, student nie ukrywał „kramolnych” myśli. Nie obawiał się, że uniwersytet był napakowany tajnymi współpracownikami. Jeden z nich postarał się wykraść cenny zeszyt i przekazać „gdzie trzeba”. Trzeciego dnia po zniknięciu zeszytu Wadyma wezwano do rektoratu. Członkowie uniwersyteckiego komitetu partyjnego wczytywali się w przedruki z nieszczęsnego zeszytu. Profesorów i docentów zszokowało zakończenie wiersza, poświęconego Tarasowi Szewczence: A póki co śpij, Tarasie. Przyjdziemy obudzić, Gdy zaczniemy kajdany rwać I wolność kropić. Z „wilczym biletem” Wadym udał się „resocjalizować” jako robotnik „drugiej kategorii” w hucie imienia Stalina w mieście Stalino (obecnie Donieck). Nie minęły nawet dwa miesiące, jak „chruszczowowska odwilż” zamieniła się w „polowanie na czarownice”. Minister obrony Żukow wydał dekret o przedterminowej mobilizacji studentów, wykluczonych z uczelni ówczesnego Związku Radzieckiego, do czynnej służby wojskowej. Wadym odbywał musztrę razem z wygnańcami z uczelni Białorusi, ówczesnej Mołdawii, Armenii, Gruzji, Azerbejdżanu w mieście Buzułuk w obwodzie orenburskim oraz na osławionym poligonie tockim, gdzie w 1954 roku przetestowano, za namową tego samego Żukowa, zrzuconą z bombowca bombę atomową. „Mądrale” z placówek edukacyjnych Moskwy i Leningradu oraz „od Moskwy aż po same krańce” połykali promieniowanie, o którym nie mieli zielonego pojęcia, na Dalekim Wschodzie w pobliżu kopalń uranu. Tak władza radziecka dbała o ciągłość pokoleń. Twórcza inspiracja nie dawała spokoju pełnemu życiowej siły Wadymowi. W Do- Jak wyznał autor, swoją nową pracą po raz kolejny próbował udowodnić, że „my na tej ziemi jesteśmy wieczni”, od samego stworzenia świata. Dyrektor centrum geopolitycznego „Eurazja” Mychajło Hreczka zaznaczył, że zwiedził wiele krajów, ale tak żyznej ziemi, jak na Ukrainie, nie widział nigdzie. Tutaj żyją duchowo bogaci ludzie, jednak były i pozostają zagrożenia dla tej ziemi, ludzi, prawdopodobnie nie ominą one i naszych potomków. Według przekonania pana Mychajły, autor nieprzypadkowo wybrał taki tytuł książki – to ostrzeżenie dla nas wszystkich. Zdaniem pisarza Wiktora Żenczenki, Wadym Pepa zbadał miejsce Ukrainy wśród innych krajów świata, z jej narodem, językiem, kulturą i, co najważniejsze, historią. W wydaniu zebrano unikalny materiał historyczny. Przewodniczący kijowskiej organizacji Towarzystwa „Znannia” Wasyl Newołow opowiedział o działalności Wadyma Pepy na rzecz propagowania wiedzy naukowej, o jego wieloletniej współpracy z tym towarzystwem i zaproponował, aby następną prezentację książki „Władca Gromu” przeprowadzić w murach Uniwersytetu Współczesnej Wiedzy, aby więcej ludzi miało możliwość się z nią zapoznać. Główna redaktorka czasopisma „Oksamyt Ukrainy” Tamara Markiełowa zaznaczyła, że ma w swojej prywatnej bibliotece wszystkie książki Wadyma Pepy. Już kilka razy je czytała, za każdym razem odkrywając dla siebie coś nowego. Takie wydania są dziś bardzo potrzebne studentom. Opowiedziała o letniej szkole dziennikarstwa, która obecnie działa przy Uniwersytecie Państwowej Służby Podatkowej Ukrainy. Zaprosiła do włączenia się w jej pracę autora prezentowanej książki. Uczony-mikrobiolog Bohdan Maceluch podkreślił, że książki W. Pepy odgrywają znaczącą rolę w wychowaniu młodego pokolenia. Przyjdzie czas, kiedy ludzie zaczną bardziej interesować się swoim pochodzeniem, swoimi korzeniami. Stopniowo zachodzą pozytywne zmiany w świadomości naszego narodu, tylko chciałoby się, aby ten proces przebiegał szybciej. Członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Dmytro Stepowyk w swoim wystąpieniu zwrócił uwagę, że u nas póki co mało napisano o okresie historii ukraińskiej od początku nowej ery do Chrztu Rusi. Mamy wspaniałą pogańską historię do 988 roku, zadaniem historyków jest ją zbadać. A pisarz i dziennikarz Petro Szulha podkreślił, że Wadym Pepa wykonuje ogromną pracę poszukiwawczą w archiwach. W ciągu ostatnich pięciu lat wydał szereg książek. Zwieńczeniem wieczoru było powitanie Wadyma Pepy przez kolektyw Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy z okazji 85-letniego jubileuszu, który obchodził w tym roku. lij Pałamarenko, przewodniczący NSPU Mychajło Sydorżewski, doktor nauk filozoficznych Mychajło Najenko, autorytatywny językoznawca, zasłużony pracownik nauki i techniki Ukrainy Iwan Juszczuk, poeta i artysta ludowy Ukrainy Wadym Kryszczenko, doktor nauk filozoficznych, profesor Uniwersytetu Państwowego Telekomunikacji Wołodymyr Jatczenko, pisarze i jednocześnie znani uczeni – doktor nauk medycznych, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy Anatolij Radzichowski, mikrobiolog, członek korespondent NANU Bohdan Maceluch… Podczas dyskusji poparłem fundamentalne idee w twórczości W. Pepy, które budzą ukraińską świadomość narodową. Poeta Dmytro Pawłyczko ocenił pełną poświęcenia pracę pisarza takim wierszem:
Dla mnie Pepa – to teraz Pepá! Duch Francji, co królów ścinała, Żyje w nim. On – człowiek nie ślepy, Wszystkich tragedii widzi on początki. Tragedie swego narodu, jak strzelec UPA, On widzi. I nie pisze, a woła. Jeśli jesteś mieczem, nie bądźże jak motyka, Mój drogi, mój rodzinny, kochany kraju! Od Wadyma Iwanowycza wiem, że przenikliwe myśli nawiedzają go, kiedy w nocy budzi się ze snu. Są mędrcy, którzy zapewniają, że właśnie wtedy niektórym otwierają się ukryte tajemnice Wszechświata. Nie daj Boże, żeby dalekosiężne rozważania głuchły, jak głos wołającego na puszczy. Z duszy i serca ukraińskiej elity przez rozmaite zgubne przyczyny wyrwano z korzeniami pamięć o przeżytym przez niezmierzone tysiąclecia prehistorycznego okresu bytu. A przecież miało być ono takie samo, jak u Hellenów z ich zdumiewającą mitologią, jak u “synów Izraela”, którzy w Biblii komunikują się swoim wrodzonym językiem z Wszechwiedzącym... Pamięć genetyczna jest niezgłębiona. Niech tam co, iskry tego, co skryte, migoczą i błyskają, jak złote drobinki, w gęstej mgle niedostępnej, zdawałoby się, starożytności. Było im pisane taić się w przedwiecznych zwyczajach, legendach, podaniach, bajkach, w odwiecznej symbolice tego, co ręcznie tworzone, w szczególności w tkactwie, haftach, kilimiarstwie, a także w przesądach, lamentach, szeptach, powiedzeniach, przysłowiach, przyśpiewkach oraz w obrzędach przy narodzinach, podczas wesel, odprowadzaniu zmarłych. Międzynarodowy Fundusz Walutowy ogłasza prawdopodobne znaczne zmniejszenie populacji na Ukrainie. Walka o istnienie na kuli ziemskiej zaostrza się, jak nigdy wcześniej. Ukraińska świadomość narodowa musi nie zginać się w pałąk w “In Sclavenia Terra” – w “Ziemi Niewolniczej”, a wyprostować się w pełnym wzroście. Komuż, jak nie jednemu z największych europejskich narodów, utwierdzać się w okrutnym padole ziemskim równym wśród równych i wolnym wśród wolnych? Laureat nagród literacko-artystycznych imienia Iwana Neczuja-Łewyckiego oraz imienia Ołesia Honczara, pisarz Wadym Pepa zaprezentował w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy swoją nową książkę “Władca Gromu”.
Tłumaczenie maszynowe
Pisarz Wadim Pepa aktywnie uczestniczy w działalności Towarzystwa „Znannia” Ukrainy. Na jego wystąpienia z okazji pamiętnych dat, a także w dyskusjach i rozmowach o sprawach ważnych, losowych, obecni słuchają go jako wyrazu ukraińskiej świadomości narodowej. Uważam, że bezinteresowna praca autora znaczących utworów o tematyce historycznej zasługuje na wysoką ocenę.
…nieckiej ulicy przed jego wierszowanymi strofami, przy rysunkach w „Komsomolskim Prożektorze”, zatrzymywali się przechodnie. A jako szeregowiec nadsyłał humoreski o życiu żołnierskim do gazety Uralskiego Okręgu Wojskowego. Spodobały się one rodakowi z Ukrainy w stopniu pułkownika. Przed demobilizacją szeregowego ten zadbał o to, by szeregowy wrócił na wydział, z którego go wyrzucono.
Z dyplomem i piętnem „narodowo świadomego” trudno liczyć na sukcesy. Przez siedem lat w byłym wydawnictwie „Radiański Pisarz” powoli recenzowano zbiór poetycki o motywach ludowych, z przedmową już zmarłego doktora nauk filologicznych I. P. Berezowskiego, wydano go w 1987 r. Z niemałymi trudnościami udało się opublikować w 1990 r. w tym samym wydawnictwie prozatorską książkę o tematyce historycznej „Klucze od wyraju”.
Wraz z przebudzeniem świadomości narodowej Ukraińców Wadym Iwanowicz odnalazł „drugi oddech”. Ukazały się ważne publikacje o tematyce historycznej: „Ukraina w zwierciadle tysiącleci” (2006), „Pamięć ukraińskiej duszy” (2012), „Złoto wnuków Dażboga” (2015), „Przed obliczem prawdy” (2015), „Mistrzowska lekcja z cesarzem” (2017), „Szczedryk leci z Kijowa” (2018), „Twarzą w twarz z wiecznością” (2019), „Słowo o antyjskim królu Bożu” (2019), „Władca Gromu” (2020). A ponadto – przekłady z języka polskiego: wierszy Bartłomieja Zimorowicza, szeregu utworów anonimowych autorów XVI wieku oraz poetyckich fragmentów obszernego foliału polskiego oświeceniowca Macieja Stryjkowskiego „Kronika polska, litewska, żmudzka i wszystkiej Rusi”. Współczesne ukraińskie przekłady poezji Demjana Nalywajki, młodszego brata Sewerina Nalywajki, okrutnie straconego w 1597 r. w Warszawie. Oprócz tego – liczne publikacje w czasopismach.
Do fundamentalnych wydań należy „Twarzą w twarz z wiecznością”. Jest to polemiczne dzieło filozoficzne, liczące 466 stron. W. Pepa prowadzi kulturoznawczy dialog z profesorem historii i dyrektorem Ukraińskiego Instytutu Naukowego Uniwersytetu Harvarda S. Plochijem, autorem wydanego w 2015 roku w Nowym Jorku w języku angielskim gruntownego opracowania, którego ukraiński przekład pod tytułem „Brama Europy. Historia Ukrainy od wojen scytyjskich do niepodległości” w 2018 r. został uhonorowany Nagrodą im. Szewczenki.
W dyskusji ujawniona zostaje głęboka istota tego, co T. Szewczenko stwierdził na kilka miesięcy przed swoim ostatnim tchnieniem na początku poematu „Saul”: ukraińskiród, istniejący na białym świecie, jest równie dawny jak najwyższe stworzenia: „W niezbudzonych Chinach, w ciemnym Egipcie… I ponad Indusem i Eufratem”. Zgodnie z tym mówiła także Łesia Ukrainka: „Ludzie i pokolenia – to tylko ogniwa w łańcuchu wielkiego życia wszechświata, a ten łańcuch nie może się zerwać”.
Według przekonania W. Pepy ukraiński ród wraz z pierwszymi słowami swojego języka zrodził się na wyższym brzegu rzeki Desny, w kulturze mizińskiej, której wiek to 22–14 tysięcy lat przed naszą erą. Podobne jak w Mizinie stanowisko późnopaleolityczne zbadał w 1893 r. na ulicy Kyryliwskiej w Kijowie przybysz z Czech Wikientij Chwojka. Także na kijowskim Podolu odkrył on wielkie skupisko kości mamutów. Olbrzymie zwierzęta podchodziły do Dniepru na wodopój, gdzie stawały się łupem szczęśliwych myśliwych.
Jednokrwiste rody łączyły się w plemiona. Zdolne polować na mamuty, renifery, nosorożce, dzikie konie, a także rybołówcy i zbieracze darmowych płodów ziemi, siedem tysięcy lat temu zabrały się do bronowania ziemi i siewu żyta, pszenicy oraz wszelkich zbóż uprawnych. Dorobek materialny i duchowy poprzedników odziedziczyła kultura archeologiczna trypilska, która sama siebie propaguje. Kolędy i szczedriwki oraz pieśni obrzędów kalendarzowych zachowanych do dziś – na Boże Narodzenie, Wielkanoc, Zieloną lub Klączalną niedzielę, Kupałę, Pokrowę, gdy pierwszy śnieg prószy ziemię, nie wspominając o zażynkach i obżynkach, jednych z pierwszych na trzeciej od życiodajnego słońca planecie – przynoszą do współczesności echa dawnych wieków, równie złotych jak u Hellenów. Powołując się na niegasnące ustne zabytki ukraińskiej mitopoetyki, W. Pepa znacznie pogłębia odbiór i rozumienie ukraińskiej historii, czym uzupełnia także pisany materiał faktograficzny „Bramy Europy”.
Na prezentacjach w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, w Kijowskim Domu Uczonych oraz w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy wysoko oceniono „Twarzą w twarz z wiecznością” – Bohaterowie Ukrainy Dmytro Pawłyczko, Anato-
Tłumaczenie maszynowe
Serhij HAŁCZENKO, literaturoznawca, zasłużony pracownik kultury Ukrainy
Miałem szczęście odkryć twórczą postać prozaika Mykoły Pawłenki po przeczytaniu jeszcze w rękopisie historyczno-przygodowej powieści filmowej „Chołodnojarskie trójzęby, albo Przygody Jakoba Shtofke na Ukrainie” oraz powieści „Chcę spokoju, światła, pokoju i dobra”, do których została już napisana wspaniała przedmowa zasłużonej dziennikarki Ukrainy Lidii Ryżkowej. Książka ukazała się w Wydawnictwie „Proświta” w 2018 roku z dodatkiem mojej posłowia „Literackie wersje wydarzeń historycznych”. Zachwyt po przeczytaniu rękopisu wyraziłem autorowi ustnie, a on zaproponował, by przelać to na papier. Tak pojawiło się posłowie, chociaż, szczerze mówiąc, sam nie lubię czytać przedmów (tak zwanych „parowozów”) do cudzych książek. Dobrze, gdy do utalentowanego utworu pisze przedmowę lub słowo wstępne niepozbawiony talentu kolega po piórze, który zdołał nie tylko przeczytać, ale i poczuć w tekście (i w podtekście) to, co wycierpiał autor. Po „Chołodnojarskich trójzębach” znów wróciłem do wcześniej przeczytanych książek M. Pawłenki: „Viagra dla Rozumu, albo Spowiedź Sprawcy”, „Biblia Rozumu, albo Jak stać się szczęśliwym”, „Strumieniujące przez nas Życie bezkresne, albo Prawo do nieśmiertelności”. I drugie czytanie (po pierwszym, być może nieco powierzchownym, bo nie bardzo pasjonowałem się fantastyką naukową) dało mi możliwość poczuć poprzez popularną, intrygująco wyłożoną informację – realną fantastykę naszego życia-bytu. Zrozumiałe, że ludzkość zasługuje na coś wyższego i większego, ale często jej nieprzemyślana działalność nie daje możliwości na pełnowartościową i szczęśliwą egzystencję. I oto – znów spotkanie z nową książką M. Pawłenki „Ave, Natura!”. Kilka nowel i opowiadań oraz powieść „Historia Madge Rodgers, albo Jak nie śmierdzieć skunksem”. Już po raz kolejny autor zadziwia, a raczej oczarowuje czytelnika zarówno niespodziewanymi fabułami, jak i nieprzeciętnymi bohaterami. Powiedzmy, nowela „Ave, Natura!” i opowiadanie „Zamieć” – to utwory, w których wyczuwalne są grzmoty i echa współczesnej wojny oraz pragnienie autora, by pokazać ludziom drogi zapobiegania jej strasznym i katastroficznym skutkom, kiedy niszczone są dzieła ludzkich rąk i rozumu, niszczona jest przyroda i co najstraszniejsze – niszczona jest
Yarosława MELNYCZUK, docentka CzNU imienia Ju. Fedkowycza, członkini NSPU oraz NSJU
Chcę poruszyć temat nowej książki, która niedawno pojawiła się dzięki staraniom pracowników Czerniowieckiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej imienia Mychajła Iwasiuka. Jest to indeks biobibliograficzny „Wołodymyr Wozniuk” (Czerniowce, 2020), wydany na 70-lecie urodzin tego znanego ukraińskiego pisarza, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy, laureata 10 nagród literackich i artystycznych, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy, znawcy twórczości Kobylańskiej, dyrektora Czerniowieckiego Muzeum Literacko-Pamięciowego Olgi Kobylańskiej. Nawiasem mówiąc, z rąk bibliotekarzy CzOUNB imienia Mychajła Iwasiuka w ostatnich latach wychodzą indeksy obficie. To osobny kierunek pracy biblioteki, z którego może być słusznie dumna. Są to, w szczególności, indeksy o Jewhenii Jaroszynskiej (2018), Mychajle Iwasiuku (2017), Wołodymyrze Iwasiuku (2019), Paulu Celanie (2020), Wiktorze Kosiaczence (2017), Wołodymyrze Mychajłowskim (2019), Witaliju Kołodiju (2019), Bohdanie Melnyczuku (2020), Myrosławie Łazaruku (2016), Lidii Kowalec (2020) i jeszcze kilka. Obecnie czujnym okiem bibliografa przejrzano twórczość życiową Wołodymyra Wozniuka. Dla tych, którzy lubią liczby: wydanie zawiera 747 zapisów bibliograficznych, które pogrupowano w 5 rozdziałów; na 228 stronach. Pracowała nad książką autorka-opracowująca indeks – bibliotekarka I kategorii działu krajoznawstwa Maria Dudydra. Pomagała jej autorka webliobibliografii, kierowniczka działu technologii informacyjnych
ludzka psychika. Młoda i piękna kobieta Zosia (opowiadanie „Zamieć”) traci równowagę psychiczną od przeżytego nawet przy zbliżaniu się do tragicznego teatru działań wojennych. Ale kobieta jeszcze może wrócić do normalnego stanu psychicznego w pokojowej atmosferze, kiedy przyjdzie z frontu jej mąż, powołany do obrony Ojczyzny, a co za tym idzie, zmuszony zabijać agresorów. Psychika przyszłej matki nie wytrzymuje uderzeń okrutnego losu, ale pozostaje nadzieja, że wszystko wróci na swoje miejsce, kiedy będzie pokój i odrodzi się rodzina jako podstawa każdego państwa. Miniaturowa nowela „Ave, Natura!” – to artystyczne notatki stanu psychicznego współczesnego żołnierza, który znalazł się za linią rozgraniczenia na Wschodzie Ukrainy, i po krótkim śnie-odpoczynku w niemal zrujnowanym działaniami wojennymi domu ze śladami czyjegoś rodzinnego dobrobytu i przytulności idzie do starego ogrodu, gdzie czuje wszechzwycięski triumf wiecznej jak świat Przyrody: „Gdzieś w głębi ogrodu bojaźliwie gwizdnął słowik i, zrobiwszy tylko jedno filigranowe zakrętasy, zaraz zamilkł. W krzakach i liściach orzechów beztrosko szumiały i wierciły się wróble, przelatując z miejsca na miejsce i wesoło świergocząc. Wszędzie czuło się rozbuchane życie, radość ruchu, aromaty wiosny i słońca. Życie w ogrodzie wrzało, bulgotało: każdy krzaczek, każda gałązka i każda aleja rodziły setki różnych dźwięków, to ledwo uchwytnych i niepozornych, to dźwięcznych, hałaśliwych i niespodziewanych – melodyjnie wygwizdywanych czy nieskładnie terkoczących, podobnych do terkotu karabinu maszynowego. (…) Boże! Jakaż tu pociecha i błogość! Dawno nie widziałem, nie spotykałem i nie odwiedzałem tak miłego zakątka ziemi! Ten ogród przypomniał mi rodzinne strony. (…) Było mi i smutno, i jednocześnie dobrze, jak dawno już nie było przez ciężkie lata wojenne. Łagodny smutek, uspokajające rozmyślania władczo ogarnęły moją istotę”. I nagle bohater zobaczył wycięty na korze jednego z olbrzymów-drzew napis „Ave, Natura! Ochotnicy, którzy idą na śmierć, witają cię!”. Taka była prawda dzisiejszego dnia, kiedy tam, gdzie „panował dziki taniec rechoczącej, złośliwej i triumfującej Śmierci”, może odrodzić się „zamożne, piękne i niezależne życie”, radość szczęścia. „Wszystko tu zrujnowała, zburzyła, spustoszyła i splądrowała wojna hybrydowa swoją straszną żelazną ręką przemocy i brutalnej siły, – rozmyśla autor/bohater. – Jedna tylko Przyroda przetrwała to wszystko i pozostała taką samą, jak była…”. Wśród czytelników książki Mykoły Pawłenki „Ave, Natura!” widzę,
przede wszystkim obrońcy Ukrainy, którzy potrzebują takiej literatury, aby w chwilach ciszy przeczytać choć kilka stron utworów przepełnionych miłością właśnie do nich. Przekonałem się o tym na własnym doświadczeniu, ponieważ wydałem w seriach „Biblioteka ukraińskiego wojownika” utwory Tarasa Szewczenki („Kobziarz”, „Swoją Ukrainę kochajcie…”), Wołodymyra Sosiury („Całym sercem kochajcie Ukrainę swoją…”), a także szczególnie popularne na froncie „Śpiewomówki” Stepana Rudanśkiego, utwory humorystyczne Ostapa Wyszni i Pawła Hłazowego, które wzbudziły największe zainteresowanie wśród żołnierzy na Wschodzie, którzy z poświęceniem bronią niepodległości i integralności terytorialnej Ukrainy. Sądzę, że ta książka M. Pawłenki, w której są także opowiadania humorystyczne, znajdzie swoich czytelników na froncie. „Historia Madge Rogers…” to powieść z zadziwiającą i nieoczekiwaną, jak na ukraińskiego czytelnika, fabułą o czasach podboju plemion indiańskich Kanady. Główny bohater, zakochany w młodej piękności Madge, szlachetny i ofiarny Bill, ratuje przed aborygenami Madge i jej rodzinę, a sam ginie w nierównej walce z Indianami. Dziewczyna zaś dwa miesiące po tragicznej śmierci swojego wybawcy wychodzi za mąż za tchórza Sama Scotty'ego, który odmówił udziału w ratowaniu rodziny swojej narzeczonej, i w na wpół spalonym osiedlu odbyło się huczne wesele, i „tylko stara matka Billy'ego, siedząc przy tymczasowym wigwamie, słuchała wesołego śpiewu skrzypiec, fletów i waltorni, które krajały jej duszę, i nieutulona w żalu płakała po swoim biednym, nieszczęsnym Billym, którego już nigdy nie zobaczy żywego”. Czytajmy prozę Mykoły Pawłenki, gdzie powstają jak żywe, mistrzowsko nakreślone obrazy czarującej ukraińskiej przyrody, i która zmusza czytelnika do współodczuwania wraz z autorem i bohaterami jego utworów, którzy na początku XXI wieku zmuszeni są walczyć z podstępnym agresorem. Kilka utworów („Dzikie gęsi”, „Goły zając, albo Lisica-terrorysta”, „Tajemnica zajęczej ścieżki”), z pewnością spodobałoby się także wielkiemu humoryście Ostapowi Wyszni, ponieważ ich oryginalne, nie zapożyczone fabuły i umotywowane zachowanie bohaterów niechybnie stworzą u czytelnika dobry nastrój i, co najważniejsze, uśmiech na ustach, którego tak brakuje w naszej teraźniejszości.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
logii i zasobów elektronicznych Halina Dobrowolska. Redaktorkami wydania są kierowniczka Wydziału Redakcyjno-Wydawniczego Iwanna Rudko oraz zastępczyni dyrektora ds. pracy naukowej, zasłużona pracowniczka kultury Ukrainy Maria Dowhań. Dzięki designerowi Wiktorowi Biespalczence, wiodącemu bibliotekarzowi sektora centrum internetowego, biobibliograficzny przewodnik ma fotogeniczne „oblicze”. Fotoportret samego Wołodymyra Wozniuka umieszczono na tle wizerunku wejścia do Muzeum Olgi Kobylańskiej, w obramieniu wzoru z huculskiej wyszywanki. Odpowiedzialną za wydanie jest dyrektorka CzOUNB im. Mychajła Iwasiuka Natalia Filiak. Przewodnik otwiera krótkie, ale treściwe słowo „Od autora zestawienia”, w którym Maria Dudydra opowiedziała o zasadach przygotowania książki, jej strukturze, która składa się z następujących działów: „Prace literackie i literaturoznawcze”; „Działalność muzealna”; „Literatura o życiu i twórczości Wołodymyra Wozniuka”; „Bibliografia”; „Webliografia”. Aparat pomocniczy przewodnika obejmuje pseudonimy W. Wozniuka, indeks nazwisk oraz spis przejrzanych czasopism periodycznych – 46 gazet i 20 czasopism. Sądzę, że wszystkich zainteresują fotografie z rodzinnego archiwum poety-muzealnika: „Fotomomenty życia” (28 zdjęć) i „Twórcza droga w książkach” (26 zdjęć okładek). Książkę poprzedzają dwie przedmowy autorstwa jego dobrych przyjaciół, kolegów po piórze. Pierwsza – „Rozmyślania na wydeptanym szlaku” autorstwa pisarza, dziennikarza, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Myrosława Łazaruka – odsłania okoliczności ich
znajomości z Wozniukiem, charakteryzuje różnoaspektowość jego twórczego talentu, jednak podkreślił, że przede wszystkim jego przyjaciel jest subtelnym lirykiem. A ukraiński poeta, członek NSPU Wasyl Riabyj w słowie „Struny świtaniowego uczucia” zauważył: „Miałem możliwość przekonać się, kiedy Wołodymyr czytał swoje wiersze przed publicznością, że słuchano go od pierwszego słowa, rozumiejąc wszystko i przyjmując jako swoje, co nie każdemu się udaje”. Z dużym zainteresowaniem czytelnik zapozna się z „Podstawowymi datami życia i działalności Wołodymyra Wozniuka”. Bo praktycznie co roku ukazywała się jego książka liryki lub szkiców z kobylianoznawstwa albo kulturologii. Jego twórczość została zasłużenie uznana. Został laureatem nagród imienia Sydora Worobkiewicza, Dmytra Zahula, Olhy Kobylańskiej, Pawła Tyczyny, braci Bohdana i Lewka Łepkich, „Książę rosy” imienia Tarasa Melnyczuka, Romana Fedoriwa, Iwana Ohijenka, Oleksy Romanca, Witalija Kołodija. Od lipca 1972 r. pracuje w muzeum O. Kobylańskiej, a zwłaszcza od 1987 r. – jest dyrektorem tej duchowej siedziby pisarki. Co więcej, Wołodymyr Aksentijowycz przez lata pracował także jako wykładowca na part-time'ie kursów „Kultura ukraińska i zagraniczna” oraz „Kulturologia” w BDMU i w Prywatnej wyższej uczelni „Uniwersytet Bukowiński”. Przyznaję, że sama musiałam być słuchaczką jego specjalistycznego kursu „Życie i twórczość Olhy Kobylańskiej w kontekście literatury ukraińskiej przełomu XIX i XX wieku”, który W. A. Wozniuk czytał od 1989 r. na katedrze literatury ukraińskiej
Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fed'kowycza. Bibliograficzny portret Wołodymyra Wozniuka wyraziście uwypuklają przedrukowane z periodyków recenzje jego książek. Ich autorami są: Bohdan Melnyczuk, Iwan Rydzyj, Olesia Paszko, Lidia Kowalec, Jewdokija Hawryszczuk, Myrosław Łazaruk, Jarosława Melnyczuk, Kateryna Miszczenko, Roman Kudlyk, Wira Kytajhorodska, Wasyl Herasymiuk, Olena Łohinowa, Waleria Czorniej. Każdy z nich na swój sposób ukazuje te czy inne aspekty utworów Wołodymyra Wozniuka. Na zakończenie proponuję wniosek, jaki wyciągnął Myrosław Łazaruk we wstępie: „Nic tak Wołodymyr Woznik nie ceni, jak miłość do człowieka i do Boga! Niech więc temu gościńcowi sprzyja powodzenie!”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nauczycielka-filolog, działaczka społeczna; Oksana Ołeksijiwna Chłopiacza, poetka, pracownica naukowa Muzeum Literatury Ukrainy; Wasyl Iwanowycz Ołeks, poeta; Ołeh Wołodymyrowycz Bajduż, aktywista społeczny; Wałentyna Pawliwna Nozdrina, wykładowczyni szkoły sztuk; Ludmyła Hnatiwna Rud, działaczka społeczna; Hałyna Feodosijiwna Ustenko-Hajdaj, zasłużona dziennikarka Ukrainy. Ciekawymi uczestnikami spotkania byli bibliotekarze z pięciu wsi naszej nowo utworzonej hromady biłohorodzkiej, a starsza bibliotekarka Łesia Wasyliwna Kowtun, witając jubilatkę, wręczyła jej list pochwalny od przewodniczącego zjednoczonej wspólnoty terytorialnej Antona Mychajłowycza Owsejenki. Szczodrze, po sąsiedzku, z wesołym nastrojem powitali Nadię Kyrjan Mykoła Petrowycz Wynnyk, Wołodymyr Anatolijowycz Iwanow, Wasyl Rostysławowycz Rewczuk. Ale na święcie królowała szczodra poezja Nadii Kyrjan: Najlepsze dni kwitną na samym dnie, Na samym dnie woda taka przejrzysta, Że z brzegu można liczyć gwiazdy, Które jaśnieją we śnie i na wiosnę... Biblioteka-filia wsi Horenyczi Od redakcji. Droga Nadio Wołodymyriwno! Dziękujemy Pani za wspaniałe lata wspólnej pracy w proświtańskim tygodniku, gratulujemy jubileuszu i życzymy twórczego zapału oraz siły na długie i błogosławione lata! Swoją drogą, pani Nadia napisała cały cykl poetyckich portretów uczonych-fizyków z rodzinnego instytutu, wśród których jest i Ernst Paszycki, i na 80-lecie instytutu cykl ten wydano osobną książką, a do zbioru “Znajty sebe…” autorka włączyła tylko kilka takich poetyckich portretów. Pozostaje więc tylko żałować, że dla utworów Nadii Czornomoreć nie znalazło się miejsce na stronach “Antologii liryki ukraińskich poetów-uczonych” (2019, redaktor – Jurij Kowaliw). Leksykalne eksperymenty pani Nadii przejawiają się nie tylko w planie poetyzacji terminologii naukowej, ale także w tworzeniu neologizmów (właściwie autorskich neologizmów – okazjonalizmów). Takie wrażenie, że jej, z jej przebogatym zasobem leksykalnym, mimo wszystko ciasno w słownikowych ramach – i tak rodzą się jej “dowkrużżia” (otoczenie), “zachłannia”, “wzajemowołodinnia”, “rozmajit” (rzeczownik rodzaju żeńskiego)… Albo takie leksykalne perełki: Murawlić ucho łaskotna łodyga… Zaterpłolycia mruży się rumianek… Łobuzowanie przyjaciół zadziornych... Chimerami powszednieje dzień pośpieszny… Jaseniejesz światami, gdzie płacz nie koi… (z Paula Valéry’ego) Lubi poetka także “pobawić się” instrumentacją głosek. Może najjaśniejszym przykładem takiej gry są kwartety sonetu “Moje milczenia – majaczą niby mak…”, gdzie prawie każde słowo w wersie zaczyna się od tej samej głoski: Moje milczenia – majaczą niby mak. Płatków płomień – płynnie opada, Samotny smutek sonatami spływa – Samozapalny zmęczony śpiewak. W twoich sieciach – trzepotliwie tak. Cierpka cierpliwość – trunkiem trzyma. A powszedniości bryg – barwinkowo błądzi, W chimerycznych falach – wolny argamak. Jak każdy prawdziwy poeta, Nadia Czornomoreć nie zamyka się we własnej kolbie, a czuje się kroplą w oceanie poezji – chodzi nie tylko o jej przekłady z francuskich klasyków, ale także o echa pokrewnych duchem autorów. Powiedzmy, jej odwrócony sonetoid “Bez Miłości...” przypomina – i obrazowaniem, i patosem – słynny szekspirowski sonet 66. A odwrócony sonetoid “Niech to będzie tak – a czemu by i nie?..” – podobny jest obrazami do mojego sonetu “Do rycerza” z “Pieśni pielgrzymich”. Oczywiście, podobieństwo to mimowolne – wszak oba utwory napisano w 2000 roku, kiedy my z panią Nadią jeszcze nie domyślałyśmy się o istnieniu siebie nawzajem, ale tym bardziej wymowne jest to echo… A teraz robi mi się cieplej na sercu, gdy pomyślę, jak mi się poszczęściło znać i czytać tę mądrą kobietę ze skromnym uśmiechem i fantastycznym darem słowa, która nie lubi banałów i nie boi się wyrażać językiem poezji tego, co niewyrażalne…
Tłumaczenie maszynowe
Już ponad 40 lat w miejscowości Horenyczi w obwodzie kijowskim mieszka z pozoru niepozorna kobieta, małomówna, nieśmiała, o ciepłym spojrzeniu i życzliwości dla wszystkich, ale jakby żyjąca w jakimś tajemniczym świecie niewypowiedzianych słów i pojęć. Ja żyję w innym świecie. Tam strumienie, niebo i wiatr... Ja żyję światem nie waszym, Ja żyję światem bogatszym... ...Widzę czarne, oszukane ręce, Widzę tysiące losów okradzionych, Widzę sumienie, zabite zdradami, Widzę – głupota panuje nad rozumem, Widzę szczerość, przybitą mrozami... Mowa o Nadiji Kyrjan, współczesnej poetce-liryczce, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureatce nagrody imienia Oleny Pczilki, wieloletniej redaktorce wydawnictwa „Weselka”, dziennikarce tygodnika „Słowo Proświty”. Pracuje ona wśród nas, dzieląc się swoim wycierpianym i niestrudzonym słowem, prostując spracowane dłonie, niosąc nam ukojenie, moralną pociechę, współczucie, wsparcie dla naszego ducha, swoją osobistą prawdę, uzdrawiając nią nasze społeczeństwo. Temu uwierzyć czy nie wierzyć? Czyżby tak zbiedniał naród, Że kiełbasą zaczęli mierzyć Miłość i czułość, i dobro, I dom rodzinny, i kwiaty rodzinne, I ognisko, które dogasa... Co przeżyła ta osoba, która, jakby zawstydzając, pisze za nas wszystkich swoje poetyckie spowiedzi, rozmyślania? Ta pochodząca z Połtawszczyzny, a horenycka z wyboru myślicielka przeszła własnymi krokami drogę cierpienia pokolenia lat sześćdziesiątych, gdzie tylko i jak tylko los jej nie doświadczał, a zachowała tę kruchą, głęboką duszę. I wydaleniem z Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego za wolnomyślicielstwo, i czelabińskimi drogami, i powrotami raz po raz do wymarzonej stołecznej nauki oraz nieustannego myślenia i wyrażania... ...Ja po kropli oddałam miłość, Cząstkę wiatru i cząstkę pola, Jakby z serca wytoczyłam krew. Już nie sztormuje. I już nie ma bólu. Wciąż jeszcze sztormuje i nie przestało boleć z jej talentu nie wszystko, choć książek opublikowała niemało. Są to zbiory poezji „Bociany”, „Wieczorna kobieta i poranna kobieta”, „Niewesołe myśli”, poetyckie tomy dla dzieci „Ukraiński alfabet” oraz „Nieposłuszny alfabet”, „Spowiedź stonogi”, zdumiewający zbiór poezji i publicystyki „Czysta studnia”... Nie mówiąc już o licznych autorskich przekładach z innych literatur. W przytulnej sali horenyckiej biblioteki 29 czerwca 2021 roku wdzięczni czytelnicy powitali swoją utalentowaną rodaczkę kwiatami, oklaskami i wygłoszeniem napisanego przez nią poetyckiego słowa: Nie utrzymam się na szczęściu. Tylko chwila, Tylko chwila szczęśliwa, Jak wiosenna ulewa, Struną słońca W palcach zadzwoni... Dzwoniły ogrzane duszą słowa szacunku i wdzięczności dla Nadiji Kyrjan bibliotekarki Tamary Dmytriwny Krawczenko, która stała się elokwentną prowadzącą spotkania i zapraszała do głosu wszystkich, którzy pragnęli wyrazić życzenia jubilatce. Są to Antonina Iwaniwna Dobrowa, wykładowczyni szkoły sztuk; Tamara Mykołajiwna Bihun, działaczka społeczna; Oksana Dibrowa, nauczycielka-filolog, pisarka i poetka; Hałyna Petriwna Bykowa, kandydat nauk filologicznych, profesor honorowy Uniwersytetu Pekińskiego; Lubow Wasyliwna Hudź, nauczy
Tłumaczenie maszynowe
Ołena O’LIR
Przede wszystkim dziękuję Nadiji Czornomoreć za przywilej bycia jedną z pierwszych czytelniczek jej podsumowującego zbioru poetyckiego „Znaleźć siebie…”. Rozkoszując się tymi wierszami, pytasz siebie: jakaż ona jest, poezja Nadiji Czornomoreć? I odpowiedzi nie każą na siebie czekać: żywa i konkretna, świeża i szczera, całkowicie pozbawiona banalności, abstrahowania, „koturnów” i „wody”, niezwykle subtelnie zniuansowana – w kreowaniu obrazów i przekazywaniu emocji, fantastycznie bogata leksykalnie, różnorodna pod względem form (właściwie form sonetu, o czym dalej), ogrzana miłością do tych dorosłych i małych, którym dedykowane są te wersy, a także miłością do każdego Bożego stworzenia, czasem rozjaśniona lekkim samoironicznym uśmiechem…
Jeśli chodzi o świeżość i konkretność, to przykłady same pchają się do rąk. Powiedzmy, taki sonet:
Lotnisko. Śnieży. Ponuro-wcześnie. Drzemią samoloty błękitnoogoniaste. W którymś zaraz powędruję w gości. Pozagraniczna – w przestrzeni czekania.
W chmurach – słońce – w białym oceanie. W iluminatorach – ażurowe naloty. Płynna jednostajność wysokości. Tylko w strefach turbulencji chwianie.
Srokatych pasteli skrawki i smugi, Oliwkowe wstążki, srebrzyste łuki, Drżą klapy na skrzydle.
W setkach mil rozpuszczone godziny. Coraz bliższe i ważniejsze obrazy. I przejmujące szarpnięcie – odczucie ziemi… Atrybutyka lotu samolotem przedstawiona jest dokładnie i szczegółowo: lotnisko – samoloty – iluminatory – strefy turbulencji – klapy na skrzydle… A jednocześnie – ileż tu świeżych obrazów poetyckich: samoloty nie byle jakie, a „błękitnoogoniaste” – „przestrzeń czekania” (jako metafora codziennej hali odlotów) – „pozagraniczna” liryczna bohaterka (gotowa do lotu ponad wszystkimi granicami i limitami) – słońce w „białym oceanie” ponad chmurami – „ażurowe naloty” na iluminatorach (pokryte szronem szkło)… A w tercetach po mistrzowsku rozwija się obraz niezwykłej urody ziemi, widzianej z wysokości, zmniejszonych odległością pól, gajów i rzek („Srokatych pasteli skrawki i smugi, // Oliwkowe wstążki, srebrzyste łuki…”), ziemi, która w końcu, po kilkugodzinnym locie, zbliża się do samolotu (a dokładniej, samolot do niej) i wita go „przejmującym szarpnięciem” – i to szarpnięcie daruje bohaterce sonetu „odczucie ziemi”, za którą zdążyła już zatęsknić, latając ponad chmurami… A jakiż filigranowy obraz – „W setkach mil rozpuszczone godziny”! Tu i sucha matematyka lotu, i niesamowity poetyzm artystycznego widzenia czasu, który płynie w locie, jakby „rozpuszczając się” w pokonanych odległościach!
I takich świeżo-konkretnych poetyckich rysunków w zbiorze Nadiji Czornomoreć jest bardzo wiele. Również na „transportowy” temat są sonetoidy „Metro” i „Dworzec”. I tutaj należy poczynić uwagę, że w sonetowej różnorodności pani Nadiji tylko pojedyncze utwory są kanonicznymi sonetami (nawet cytowanemu wyżej sonetowi „Lotnisko. Śnieży…”, napisanemu 5-stopowym jambem, można zarzucić zbędną stopę w 6. wersie i brak konsekwencji w zakończeniach: w kwartetach są one – w całości żeńskie, a w tercetach żeńskie przeplatają się z męskimi). Ogólnie odstępstwa od kanonu sonetu u poetki mogą być zarówno foniczne (najczęściej – niedokładne rymy), jak i metryczne (zamiast kanonicznego 5-stopowego lub 6-stopowego cezuralnego jambu – inne rozmiary: jambiczny 6-stopowiec, wydłużony na cezurze o 2 sylaby, 3-, 4- lub 5-stopowy amfibrach, 3-taktowy dolnik, 3-taktowy wiersz akcentowy itp.). Ale byłoby niesłusznie uważać sonetoid za „zepsuty sonet”: to osobny rodzaj strofy sonetowej i osobny podgatunek sonetu, nieprzypadkowo przecież tak błyskotliwy sonetysta jak Mykoła Zerow napisał szereg sonetoidów, nierzadko o epigramatycznym brzmieniu, i połączył je w osobnym cyklu. Najwyraźniej „sonetoidu sznurów kraty”, według wyrażenia Zerowa, nie tylko dają poecie możliwość swobodniejszego obchodzenia się z formą sonetu, ale i urozmaicania sonetowej stylistyki intonacjami swobodnej rozmowy, pełnymi szczerości, czasem ironicznymi… A te intonacje w liryce Nadiji Czornomoreć przeważają, więc nic dziwnego, że forma sonetoidu należy do jej ulubionych. Oprócz tego poetka sięga też po poboczne formy sonetu, które również wcale nie świadczą o „zepsuciu” sonetu, a są utrwalonymi w światowej literaturze wariacjami strofy sonetowej, a używanie ich świadczy właśnie o dobrej szkole wersyfikacyjnej autorki. Wśród takich pobocznych form spotkamy w tej książce odwrócony sonet i odwrócony sonetoid (gdzie najpierw idą tercety, a potem – kwartety), a także sonetino (sonet napisany rozmiarem krótszym od kanonicznych – tutaj 4-stopowym jambem).
Oczywiście, świeżość i konkretność języka obrazowego w poezji Nadiji Czornomoreć nie ogranicza się do „transportowej” tematyki – potrafi ona powiedzieć po swojemu, oryginalnie i żywo, także o miłości (piękny cykl „Z Pieśni nad Pieśniami”), i o świecie dzieciństwa (nie mniej piękny cykl „Wieczne głosy dzieci”, przesiąknięty ciepłym humorem), i o zwykło-niezwykłych obrazach przyrody, jak choćby, spośród wielu cudownych szkiców, „Zawieja, topolowa zamieć. / Niepowstrzymana łaskocząca zawieja…” albo taki obrazek:
Bredziesz skrajcami chrupiącymi Po ścieżki startej płachcie. Ślady dwukropkami chwiejnymi Znikają w sennej dali… (sonetino „Sopel dojrzały zmatowiał…”) Potrafi autorka także dostrzec (i wyrazić!)
poezję w takich sferach ludzkiej działalności,
gdzie nikt przed nią, albo prawie nikt, nigdy poezji nie szukał – chodzi, ni mniej ni więcej, o fizykę, którą pani Nadija wybrała jako swój zawód i której poświęciła lata pracy w Instytucie Fizyki NAN Ukrainy, a także o medycynę, którą obserwuje oczami pacjentki, wdzięcznej swoim lekarzom i ironicznej wobec samej siebie („Swój sadomasochizm już nie ukrywam”), a jeszcze – o fizjologię, w której specjalizuje się jej syn Petro! I, z entuzjazmem, nawet z zacięciem poetyzując te nieoswojone przez poetów sfery, znajduje ona dla tego szczególny język – na przecięciu języka poezji i języka nauki, przesypując swoje wiersze terminami znanymi tylko specjalistom. A jednak i nieobeznany czytelnik znajdzie w tych terminologicznych fajerwerkach przyjemność, wszak istotą ich nie jest akademickie mędrkowanie, a gra słowem, gra wirtuozerska i porywająca… Tak właśnie narodziły się przeurocze obrazy i tropy, w rodzaju:
Sfazowanych atomów rybki rozmarzone… …Gorącej plazmy charakter łobuzerski. (sonetoid „Wszystko lejki i wichry...”, dedykowany E. A. Paszyckiemu, z cyklu „A fizyce bujać między naukami”)
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...atorii „Ukraińska Chata – talan” tamy bohata”, gdzie szanuje się ojczysty język, gdzie wczytuje się w wiersze Ołeksandra Honczara. W Ludowym wzorcowym Muzeum Historii ChDU otwarto ekspozycję poświęconą 100-leciu urodzin Pawła Parasiewicza. W swoje sturodzinowe urodziny Paweł Kindratowicz, sprawnie opanowawszy Internet, przeglądał liczne życzenia od kolegów i dziesiątków tysięcy swoich byłych studentów. Jubilata osobiście powitali rektor Chersońskiego Uniwersytetu Państwowego, deputowany Chersońskiej Rady Obwodowej Ołeksandr Spiwakowski, sekretarz Chersońskiej Rady Miejskiej Halina Łuhowa, doktor nauk filologicznych, akademik Jarosław Hołoborodko, kandydat nauk filologicznych Wołodymyr Diomczenko, koledzy z ChDU i inni. Mnie również udało się w imieniu Zarządu Chersońskiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki oraz pracowników Chersońskiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki im. Ołeksandra Honczara 30 czerwca powitać jubilata w domu i życzyć mu pokoju, zdrowia i literaturoznawczych sukcesów.
„Surma” im. Bohdana Wołosiańskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego, którym kieruje Wołodymyr Sawczuk. Program jest treściwy, śpiew zgrany, a mistrzostwo wykonawcze na wysokim poziomie. Na festiwalu kapela zaprezentowała utwory „Tam na górze, na Makiwce”, „Sąsiadka”, „Nie pora”. Na zakończenie festiwalu głos zabrało jury: członkini Rady Obwodowej Proświty, doktor sztuk muzycznych, profesor, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Hanna Karaś, docent Prykarpackiego Uniwersytetu Narodowego, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wołodymyr Sawczuk, doktor filozofii, zastępca kierownika katedry językoznawstwa Narodowego Uniwersytetu Medycznego, przewodnicząca miejskiej Proświty w Iwano-Frankiwsku Maria Hucol oraz kierowniczka chóru cerkiewnego cerkwi św. Michała Archanioła, uczestniczka Huculskiego Zespołu Pieśni i Tańca, kierowniczka tria „Kiść kaliny” Domu Ludowego w Mykytyńcu Natalia Tymoszuk. Wręczyli uczestnikom festiwalu podziękowania oraz zbiory pieśni „Zdobędziesz państwo – albo zginiesz w walce!”, które opracowała kierowniczka pracy kulturalno-masowej Obwodowej Proświty, organizatorka i prowadząca imprezy Myhajlina Bodnar, a wydało wydawnictwo Proświty.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeh OŁEKSIUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, przewodniczący Zarządu Chersońskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Koniec pierwszego miesiąca lata proświcianie Chersońszczyzny uroczyście świętowali nie tylko dlatego, że tego dnia 80 lat temu Ukraińskie Zgromadzenie Narodowe we Lwowie ogłosiło Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego i utworzyło Ukraiński Zarząd Państwowy pod przewodnictwem Jarosława Stećki, ale także dlatego, że nestor narodowo-patriotycznego odrodzenia na Chersońszczyźnie, honorowy obywatel miasta Chersonia, proświcianin Pawło Kindratowycz Paraskewycz obchodził swoje 100-lecie – w dobrym nastroju i z nowymi twórczymi planami. Urodził się 30 czerwca 1921 roku we wsi Łapkiwci w rejonie czornoostriwskim obwodu chmielnickiego w chłopskiej rodzinie. Po ukończeniu Odeskiego technikum mechaniczno-technologicznego przemysłu cukrowniczego odbywał służbę w Armii Radzieckiej. Pawło Kindratowycz wspomina: „Wojna zastała nas w Pawurskich letnich obozach artyleryjskich, gdzie znajdował się nasz 231. korpuśny pułk artylerii. 21 czerwca 1941 roku na terenie naszej jednostki grupa artystów Moskiewskiego Akademickiego Teatru Artystycznego dawała koncert, gdy nagle rozległ się głos: „Alarm bojowy!”. Wkrótce pułk ustawił się w kolumnę bojową i wyruszył w stronę granicy państwowej... Tak od pierwszego dnia zaczęła się dla nas wojna”. W latach II wojny światowej Pawło Kindratowycz walczył w składzie pułku artylerii przeciwlotniczej 1. Frontu Ukraińskiego. Przeszedł przez piekło wojny w walkach, wyzwalając od niemieckich okupantów Podkarpacie i Zakarpacie, Polskę, Słowację oraz Czechy. Na wojnie los zetknął go z ukraińskim pisarzem Olesiem Honczarem. Ponad 60 lat literaturoznawca Pawło Paraskewycz poświęci badaniu i czczeniu twórczości Olesia Honczara. A zaprzyjaźniła ich odwaga i wzajemna pomoc podczas działań bojowych. Pawło Kindratowycz powrócił z wojny jako prawdziwy bohater. Jego męstwo zostało uhonorowane nagrodami: orderami „Wojny Ojczyźnianej” II stopnia i „Za męstwo”, medalami „Za odwagę”, „Za zwycięstwo nad Niemcami” i in. Po demobilizacji w 1946 roku Pawło Paraskewycz wstąpił na Uniwersytet Państwowy w Użhorodzie na wydział filologiczny (oddział ukraiński), który ukończył z wyróżnieniem w 1951 roku, kiedy skończył trzydzieści lat. Pracował jako nauczyciel języka ukraińskiego i literatury w szkołach Użhorodu, placówkach oświatowych obwodu chmielnickiego. Z powodzeniem obronił pracę kandydacką na temat „Heroika Wielkiej Wojny Ojczyźnianej w ukraińskiej powieści lat 60.”. Po aspiranturze, w 1968 roku, zaczął pracować jako wykładowca, a nieco później – starszy wykładowca literatury ukraińskiej w Chersońskim Państwowym Instytucie Pedagogicznym. Sprawiedliwy, dobry, szczery Pawło Kindratowycz stał się mentorem kilku pokoleń naukowców, nauczycieli Chersońszczyzny i nie tylko. Koleżanka z instytutu pedagogicznego i pierwszego ogniska Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Chersoniu, doktor nauk pedagogicznych, profesor Marija Iwaniwna Pentyluk zaznacza, że „Pawło Kindratowycz – to człowiek wielkiej duszy, rozumu, szczery, utalentowany człowiek, który przeżył trudny, ale szlachetny wiek”. Od 1977 do 1988 roku Pawło Paraskewycz kierował katedrą literatury ukraińskiej. Od 1989 roku wspiera inicjatywę kolegów z instytutu oraz Chersońskiej Szkoły Muzycznej i aktywnie przejawia swoją postawę obywatelską w szeregach Towarzystwa Języka Ukraińskiego, a później także w Chersońskim Obwodowym Zjednoczeniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Równolegle z działalnością społeczną Pawło Kindratowycz aktywnie zajmował się również pracą naukową. Opublikował podręczniki „M. M. Kociubynski. Życie i twórczość w portretach, ilustracjach, fotografiach, dokumentach” (Kijów, 1968), „Mykoła Czerniawski. Życiowa droga twórcza” (1993), „Strony literackiej Chersońszczyzny” (2 wydania), „Oles Honczar i Chersońszczyzna” (2 wydania) oraz ponad 180 publikacji literackich w mediach Ukrainy. Publikował w czasopiśmie „Język i literatura ukraińska w szkole” oraz republikańskim zbiorze „Ukraińskie literaturoznawstwo”. P. K. Paraskewycz pracował na Chersońskim Uniwersytecie Państwowym do 2003 roku jako docent katedry literatury ukraińskiej i katedry literaturoznawstwa ukraińskiego. Od 2005 roku do teraz Pawło Kindratowycz Paraskewycz jest członkiem kolegium redakcyjnego „Wiestnika Fundacji Tawryjskiej”. Za wieloletnią owocną pracę został nagrodzony Odznaką Honorową „Przodownik oświaty ludowej USRR”, przyznano mu tytuły „Honorowy obywatel miasta Chersonia”, „Honorowy profesor ChUP”, a 30 czerwca 2018 roku zgodnie z decyzją Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Kindratowycz został odznaczony medalem „Budowniczy Ukrainy”. Do dziś bierze udział w Czytaniach Honczarowskich, konferencjach naukowych, posiedzeniach art-laboratorium.
Tłumaczenie maszynowe
Bohdana KOWALCZUK Po obfitych deszczach drugi dzień Zielonych Świąt okazał się pogodny i słoneczny. Zaplanowany IV obwodowy festiwal proświtański „Historia Ukrainy w ukraińskich pieśniach ludowych” miał odbyć się na placu przy OND „Proświta”, więc dobra pogoda była bardzo na miejscu. Przy wejściu lśniła różnymi kolorami wystawa członkini „Kobiecej Wspólnoty” Halyny Melnyczuk „Wyszywana Ukraina”, wokół w zielonym gąszczu – jaskrawe dekoracje. Obecnym wręczano program festiwalu i tygodnik „Halicka Proświta”. Brzmi marsz zaporoskich kozaków, rozpoczyna się teatralizowane widowisko hetmanów Ukrainy – Morozenki, Bohuna, Chmielnickiego, Mazepy (w rolach – I. Semak, W. Żowtiuk, A. Fusztej, M. Kolkowski). Do obecnych zwraca się hetman Bohdan Chmielnicki: Przybyłem z innej epoki Do was, panowie, na rozmowę. Czyżbyście dotąd byli niewolnikami? Czyżbyście znów byli oszukani? A ja miałem nadzieję, że naród Mój kozaczy, jak w raju... A on karmi wszystkich przybłód I sam spokojnie wymiera... Powstańczą kompozycją „Na Zielone Święta” festiwal otworzyło trio „Suzirja” przy akompaniamencie muzyków z Horodenki pod kierownictwem W. Hultiaja. Wielki i różnorodny był program ludowego amatorskiego folklorystyczno-etnograficznego zespołu „Pszeniczne przewiesło” (kierownik – Wołodymyr Sobolewski) obwodowej organizacji „Kobieca Wspólnota”, który niedawno otrzymał tytuł „ludowego”: pełny skład, osobno męski, żeński kwartety, duety – wszystko dodawało spójności programowi. Ciepło przyjmowali widzowie występ kierowniczki Klubu utalentowanych dzieci Rusłany Denehy, dyrektora Domu kultury ze wsi Bereziwka Jarosława Medwejczuka. Wyróżnili się z nową kierowniczką Ołeną Pohłod także uczestnicy ludowej kapeli chóralnej „Beskyd” obwodowego towarzystwa „Łemkiwszczyna”, wykonując utwory pieśniarskie „Oj na hori dubyna”, „Ej kroczkom, koni, kroczkom”. W festiwalach zawsze bierze udział chór „Berehynia” Związku Ukrainek (kierowniczka – Raisa Romaniuk), bo ich członkini w różnych czasach historii Ukrainy wniosły znaczący wkład w zdobycie Ukrainy. Melodyjnie wykonało pieśń „P’je żurawka wodu” trio „Grono kałyny” z Mykytyneckiego Domu Ludowego (kierowniczka – Natalija Tymoszczuk). Były w historii Ukrainy i czasy zmagań wyzwoleńczych, w szczególności, poświęcenie i ofiarność żołnierzy Ukraińskiej Powstańczej Armii. Ulubioną pieśń naszych ojców i dziadów z okresu UPA „Swityt misiać” przypomniał obecnym Andrij Fusztej. Dobrze przygotował do festiwalu chór „Frontowi przyjaciele” zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wiktor Poliszczuk. Uczestnicy chóru, ludzie w poważnym wieku, jeszcze pamiętają lata II wojny światowej – ich pieśni są o tym. W naszym mieście mało jest takich męskich kapel chóralnych, jak
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
całej drogi życiowej odczuwają rodacy w ogromie spraw dla rodzinnego Wołynia, w których ma swój udział ten dostojnik. A książka „Spadkobiercy” jest współbrzmiąca z dorobkiem literackim pobratymców-rodaków. Zresztą sam autor, oprócz krytycznej analizy utworów rówieńskich pisarzy, dzieli się z czytelnikami bólem przeżytego, własnymi wizjami walki i pracy na rzecz ukraińskiej państwowości. Moderatorka wydarzenia Natalia Wojtowycz (Rówieńska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa) zapoznała obecnych z dorobkiem twórczym uczestników prezentacji, zwróciła uwagę na wspominane w „Spadkobiercach” „Gromowe drzewo” Jewhena Szmorhuna oraz „My w oczy śmialiśmy się śmierci” Mykoły Ruckiego. Sami pisarze w swoich wystąpieniach opowiedzieli o żmudnej pracy badawczej, która poprzedzała napisanie książek. Podczas sesji autografów wszyscy obecni otrzymali książki zaprezentowane przez obwodową „Proświtę”. Kosacz wyraźnie nie jest w stanie się przeciwstawić. Blady, chudy, delikatny inteligent chowa się ze swoją sekretarką i z maszyną do pisania w cieniu drzew. Dyktuje, wietrzyk przynosi stukot klawiszy. Chociaż on również jest niemal u szczytu sławy: niedawno lwowski teatr wystawiał jego „Oblężenie” i ma prawo do uwagi publiczności. Ale duszą towarzystwa – Małaniuk…” Oczywiście, pełen radości życia Małaniuk nie był nastawiony na męki twórczości w tak gorącą i wesołą porę wypoczynku, ale i pióro jego nie rdzewiało. „Gdzieś pod koniec pobytu w Zaleszczykach był wieczór poety w „Ariadnie”, w jadalni na pierwszym piętrze. Małaniuk czytał swoje wiersze, także napisaną tam „Dedykację”: „Pamiętasz, jak pewnie, jak władnie Ty wiodłaś labiryntem miłości. Ariadno moja, Ariadno, Słońca i lata niepowstrzymana powódź”… „Wyjazd z Zaleszczyk był smutny – kończy to jasne wspomnienie autor „Postaci” – to było pożegnanie z beztroskim mimo wszystko latem. Lwowianie zajęli kilka przedziałów wagonu, ale Małaniuków między nami nie było”. Tak wtedy nie było, jednak w ukraińskiej literaturze (jako poeta), w życiu i walce narodu ukraińskiego o niepodległość Ukrainy (jako obywatel-patriota, jako filozof-analityk) autor „Stiletu i stylosu”, „Ziemskiej madonny” i „Sierpnia”, „przeciwpancerny publicysta” Jewhen Małaniuk był, jest i będzie żył optymistą, bo zaleszczyckie wakacje jego były pełne radości życia, jak horyzonty jego marzeń o niepodległej Ukrainie, którą niejednokrotnie tracił, ale wierzył w jej przyszłość.
Tłumaczenie maszynowe
Natalia SAWCHUK, członkini zarządu Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W Równem odbyła się prezentacja „Spadkobierców”. Taką nazwę nosi książka naszego ziomka, akademika Mykoły Żułynskiego, wydana z inicjatywy Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz przy wsparciu Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Chicago (USA). Wydanie jest twórczym odzewem na artystyczno-publicystyczne badania rówieńskich (wołyńskich) pisarzy Jewhena Szmorhuna, Mykoły Ruckiego, Swiatosława Praska, Josypa Struciuka na temat narodowo-wyzwoleńczych zmagań narodu ukraińskiego w XX–XXI wieku. Na prezentacji w najstarszej sali Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego, jak zaznaczył dyrektor Ołeksandr Bułyha, obecni byli autor książki Mykoła Żułynski, rówieńscy pisarze, badacze narodowo-wyzwoleńczych zmagań na Rówieńszczyźnie Jewhen Szmorhun, Mykoła Rucki oraz kolega z Charkowa Łeonid Toma, a także proświcianie, inteligencja regionu, nieobojętna na historię narodową. Ze słowem wstępnym wystąpił inicjator i organizator prezentacji, przewodniczący Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Iwan Wietrow, autor przedmowy do „Spadkobierców”. Szef „Proświty” opowiedział o idei stworzenia książki, przedstawił gości. Uczestnicy prezentacji radośnie powitali autora Mykołę Żułynskiego, naszego ziomka, urodzonego na Demydiwszczyźnie, znanego na Ukrainie i poza jej granicami dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, doktora nauk filologicznych, akademika NAN Ukrainy, prezesa Międzynarodowego Zjednoczenia Społecznego „Wołyńskie Bractwo”. Związek Mykoły Hryhorowycza z małą ojczyzną przez cały czas... Petro MELNYK, członek NSJU, wieloletni redaktor „Kołosa”, m. Zaleszczyki. Nie będziemy kategorycznie twierdzić, że najtrafniej, najbardziej metaforycznie o pewnym miesiącu roku mogą wypowiedzieć się tylko ci, którzy w tym miesiącu się urodzili. Jednak (dla przykładu) i Nadija Hryhoriwna Krasotkina (Szajniuk) – wołyńska poetka i pedagog (data urodzenia 26 sierpnia), i znany amerykański pisarz science-fiction Ray Bradbury, który urodził się 22 sierpnia, wszystkimi włóknami swojej duszy i obiema rękami głosują za sierpniem. W szczególności nauczycielka z Łucka bezapelacyjnie oświadcza, że „piękno przyrody, szczodrość odwieczna – sierpniowy dzień – strumieniuje jeszcze ciepłem”, albo też „zaczął się sierpień – letnia bajka, gdzie tyle radości i cudów”. A jej amerykański kolega po piórze nawet na początku jesieni w rozmowie z przyjacielem zachwycony wykrzyknął: „Czujesz, jakie powietrze? Sierpień powrócił!”. Nie dziwi, że znany ukraiński archeograf, publicysta, doktor nauk historycznych, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, jeden z wielu więźniów stalinowskiego terroru, pamięci światłej Jarosław Romanowycz Daszkewycz w swoim utworze „Postacie” z przyjemnością wspomina jedno z wielu lat swojego życia, a mianowicie – lipiec-sierpień 1943 roku. Siedemnastoletni młodzieniec przeżywał wtedy ciężkie i niepokojące lato w mieście lwów i soboru św. Jura. „Mojej mamie (Ołena-Marija Stepaniw – uczona, pedagog, pierwsza na świecie kobieta oficjalnie przyjęta do służby wojskowej w stopniu oficera, czotar UGA – P. M.) udało się zdobyć dwa, używając późniejszego języka, skierowania do pensjonatu „Ariadna” w Zaleszczykach”. Choć z trudnościami, bo to był przecież reżim okupacyjny, pociągiem dotarli do czarnego miasta nad Dniestrem. „Trafiliśmy – jak wspomina pan Jarosław – w trochę niby inny, weselszy i beztroski świat... Dwupiętrowa willa Ukraińskiego Komitetu Centralnego „Ariadna” stała niedaleko niskiego lewego brzegu Dniestru. Dyrektorował w niej były oficer Ukraińskiej Armii Halickiej, którego wszyscy tytułowali „panem sotnikiem”. Czysto, przestronnie, wielkie okna, wielka jadalnia i stosunkowo niezła, jak na czas wojenny, kuchnia. Pokoje na pierwszym i drugim piętrach... Mieszkaliśmy na drugim piętrze po prawej; na tym piętrze po lewej był...
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
z żoną i synem, którzy przyjechali z Warszawy…” Nie chce się od razu koncentrować na ideowym i tematycznym dziedzictwie Jewhena Filimonowicza: o tym wszystkim dużo pisano i mówiono (zob. Encyklopedia historii Ukrainy, Filozoficzny słownik encyklopedyczny, Encyklopedia ukrainoznawstwa, a także w pracach H. Siwokonia, L. Kuceńki, I. Huszczy, W. Szełesta, J. Ławrynenki, S. Biłokonia, S. Hrabowskiego, E. Cychowskiej, W. Żadźko, M. Krupacza, W. Panczenki oraz wielu innych). Nie uda się jednak pominąć wspomnień Jarosława Daszkiewicza, bo to właśnie w „Postaciach” na stronach 545–547 opisał swoje wrażenia o „podolskiej Riwierze” – jak wtedy lubiano nazywać nasze barwinkowe Zaleszczyki nad Dniestrem – oraz wspomnienia o wysokim, przystojnym, krzepkim i pogodnym Małaniuku, który pociągiem przybył ze stolicy okupowanej Polski, gdzie znał takich literatów, jak J. Lipa, O. Teliha, J. Kosacz, D. Doncow, J. Tuwim, J. Iwaszkiewicz, J. Lechoń…
Warto powiedzieć, że od połowy lat 30. XX wieku w Polsce kursowały tak zwane „automotrysy”, czyli kolejowe wagony luksusowe poruszane silnikami spalinowymi. Aerodynamiczny kształt i wysoka prędkość (100–110 km/h) przyczyniły się do ich nazwy – „luks-torpeda”. Takie szybkie pociągi były drogie i łączyły koleją, powiedzmy, Kraków i Zakopane, Warszawę i Zaleszczyki, czyli dawną i nową stolicę Rzeczypospolitej z ówcześnie znanymi polskimi kurortami, a także Kraków–Warszawa, Katowice–Warszawa, Lwów–Zakopane, Lwów–Borysław.
Badacze biografii „cesarza żelaznych strof” (tak obrazowo, lecz zasłużenie nazywali Jewhena Filimonowicza czytelnicy i literaturoznawcy XX wieku) nie ustalili, czym poeta jechał z Warszawy do Zaleszczyk. Dziś wiadomo tylko, że w lipcu–sierpniu 1943 roku przyjechał on do tej czarownej perły Naddniestrza po raz drugi: pierwszy raz wypoczywał w tej samej „Ariadnie” także w sierpniu, ale jeszcze w 1936 roku. Nawiasem mówiąc, wtedy też – lecz w willi „Wiktoria” – w Zaleszczykach wypoczywała Olena Teliha, której pobyt zaleszczanie również upamiętnili tablicą pamiątkową na ścianie willi, podobnie jak Małaniukowi – na ścianie „Ariadny”.
Z twórczego dorobku tamtego czasu Eugeniusza Małaniuka zaliszczanom najciekawszy jest cykl wierszy „Nad Dniestrem” (trzy wiersze). A jeszcze wspomnienia starożytnych mieszkańców o tym okresie, które – oczywiście – nie tyle dotyczą właśnie Eugeniusza Fylimonowycza – bo nie tylko on wypoczywał nad Dniestrem, jak i wzajemnych związków „lokatorów” (tak wtedy nazywano gości miasta – P. M.) i miejscowych mieszkańców. Regularnie drukował je powiatowy czasopismo „Kołos”. Zaliscy dziennikarze zbierali ciekawe opowieści o twórcach piśmiennictwa pięknego lub autorach utworów muzycznych, którzy w tym zielonym półmisku nad Dniestrem mieszkali (jak na przykład Osyp Makowej, Omelan Popowycz, Michajło Hajworonski, Piotr Kowalczuk) albo przebywali czy gościli przez pewien czas (powiedzmy, Wasyl Stefanyk, John Reed, Oleh Olżycz, Jan Kasprowicz, Jurij Fedkowycz, Jewhen Kochanenko, Salomea Kruszelnicka, Iryna Wilde, Stepan Skrypnyk, Mykoła Puszkar, Jewhen Petruszewycz, Jewhen Małaniuk i inni). Jarosław Daszkiewicz również wspomina, że nawet w burzliwych latach II wojny światowej, w głębokim zakątku terytorium okupowanego przez Niemców, wypoczywały, tak by rzec, osobistości z kręgów bohemy. Okazało się, że w willi (zwróćcie uwagę: tylko w jednej z około 20 pensjonatów – P. M.) było sporo ciekawych ludzi: „Pisarz Jurij Kosacz z sekretarką, śpiewaczka Lidia Czernysz – alt, śpiewak Wilhowyj (Ołchowyj), który rano wychodził nad brzeg rzeki i śpiewał. Aktorka Zonia Stadnyk. Moja krewna (ciotka) Iryna Leżohubska – wówczas wykładowca szkoły handlowej (później docent Lwowskiego Instytutu Medycznego). Studentka Natalka Pawluczenko, która wkrótce we Lwowie została Liffiną…”
Co zaś przyciągało tu ludzi pióra, nutowej linii i teatralnej rampy czy estradowych podium? Jak świadczy opowieść już świętej pamięci Olgi Kostiantyniwny Plesz, z domu Bortnyk (odeszła w zaświaty w wieku 97 lat w listopadzie 2020 roku), w „Kołosie” z 12 października 2012 roku: na końcu ich ogrodu był pensjonat „Irena”, dokąd ona każdego ranka nosiła „panom lokatorom” mleko, a czasem także kilka dziesiątków jaj i świeże owoce – czereśnie, morele, jabłka, winogrona. „Mój tata – Kostiantyn Bortnyk – pracował na różnych robotach: obsługiwał wille i pensjonaty (a tutaj było ich sporo!) usługami stolarskimi, ustawianiem kabin prysznicowych itp. A mama opiekowała się naszym inwentarzem – dwiema krowami, kozą, jakimiś pięcioma–sześcioma owcami. A ja od dziesięciu lat, a może i od ośmiu, nosiłam panom mleko – opowiadała pani Olga autorce artykułu „Ołtarz jej wiary i miłości” Olgi Lyczuk. – Mnie, młodej dziewczynie, było wstyd przyglądać się panskim zabawom na plaży, ale w 1936 roku widziałam przystojnego wysokiego chłopaka, który flirtował z panienkami. Czy to był – jak Pani mówi – Eugeniusz Małaniuk, nie wiem. Ale widziałam go też latem któregoś z lat wojennych – czterdziestego drugiego czy czterdziestego trzeciego. On ze szczupłą kobietą i chłopcem mieszkali w „Ariadnie”, niedaleko od „Ireny”. I choć wtedy Zaliszczyki były, jak opisuje Jarosław Daszkiewicz, – „na niemieckim (‘generalnogubernatorskim’) i rumuńskim pograniczu, które przebiega przez środek Dniestru”, sytuacja tutaj panowała dość spokojna. Prawda, „kąpać się można tylko przy lewym brzegu rzeki, po której rzadko przemykają niemieccy pogranicznicy na łodzi motorowej. Rano i wieczorem z wysokiego prawego brzegu (bukowińskiego) dochodzą dźwięki dzwonu i pobożne śpiewy – tam dosłownie przyczepiony do stromego zbocza niewielki klasztor”. A na zaliskim brzegu – „piękna plaża z szarawo-białym piaskiem. Niedaleko wysokie drzewa, rzucające ograniczony cień. Dalej – pole kukurydzy… Miasteczko tutaj się kończy, nieco dalej brzeg zarósł wysokimi wierzbami – dla bardziej intymnego opalania i na wieczorne rozmowy”.
A co z Małaniukiem? Jak świadczy Jarosław Romanowycz w swojej powieści, „wesoły, radosny, uśmiechnięty, króluje cały dzień na plaży. Wysoki, krzepki, ciemnowłosy, owłosiony, pełen życia. Żona – mała, okrągła blondynka z rudawym odcieniem; syn – piegowaty chłopiec z takimi samymi włosami. Na słońcu im źle – palą się. Dlatego na plaży dalej króluje Małaniuk. Ma 46 lat, pełen jest męskiej siły. Wokół niego kręcą się kobiety, bo jest nie tylko znanym poetą. Małaniuk się śmieje, sypie anegdotami…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
i tym podobne. Przyjemnością było również to, że garncarstwem zajmowały się nie tylko dzieci, ale i dorośli. I wszyscy z jednakowym zapałem, niesamowitą twórczą inspiracją pracowali nad swoimi pierwszymi glinianymi wyrobami. Dla wypoczynku dzieci działało od razu kilka lokalizacji rozrywkowych. Jedna z nich – „Małe dłonie”. Tutaj najmłodsi goście stawali się prawdziwymi artystami: wytwarzali gliniane wyroby i sami je malowali, opanowywali garncarskie ornamenty na papierze, uczyli się prawidłowo dobierać kolory. Uczestnicy E-letniej akademii GARNCARSTWA na czele z artystką-ceramiczką ze Stanów Zjednoczonych Ameryki Natalią Kormeluk przeprowadzali wypał RAKU według japońskiej technologii. Niezwykle interesujące wydarzenie. Oczywiście nie obyło się bez najsmaczniejszej na świecie ukraińskiej kuchni. Barszcz, wareniki, hałuszki, słastony, werhuny i inne smakołyki wabiły swoim aromatem. „Wybraliśmy się specjalnie na wasz festiwal, żeby popatrzeć na prace utalentowanych mistrzów, kupić wystawione na sprzedaż wyroby. Odpoczęliśmy, zrobiliśmy zakupy, pogarncarzowaliśmy, najedliśmy się i potańczyliśmy. Wasze Muzeum – to coś niesamowitego” – podzieliła się wrażeniami gościni Festiwalu z obwodu sumskiego. Główną misją Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa w Opisznym jest zachowanie dziedzictwa kulturowego Ukrainy, a w szczególności zabytków garncarstwa. Muzeum wyszło poza granice tej misji i w ciągu 35 lat istnienia robi wszystko, aby aktywnie popularyzować ukraińskie garncarstwo. Przeprowadzanie takich festiwali – to jeden z aspektów tej niełatwej drogi. Dzięki aktywnej działalności popularyzatorskiej Muzeum-Rezerwatu, solidarności garncarzy z różnych regionów Ukrainy, garncarstwo nie upadło, lecz rozwija się w różnych obwodach Ukrainy. „Oto tak tworzy się współczesna ukraińska kultura w dziedzinie sztuki ludowej i profesjonalnej. Jest niezwykle ważne, że rozwijamy właśnie te przejawy kultury na Ukrainie, ponieważ przyczyniają się one do zachowania tożsamości narodowej i popularyzują nasze etniczne symbole. W ten sposób wnosimy swój wkład we wzmocnienie państwa ukraińskiego i pokazujemy światu, że mamy bogatą kulturę tradycyjną i współczesną” – dodał Ołeś Poszywajło. Strona kolejnego Festiwalu Garncarskiego w Opisznym została przewrócona. Z nowymi siłami i entuzjazmem zaczynamy planować dla Was nową, ciekawą letnią przygodę. Dziękujemy wszystkim, którzy świętowali razem z nami! Ukraińcy, jesteśmy niesamowici!
Tłumaczenie maszynowe
Switłana PRUHO, służba informacyjna NMZUH w Opisznym. Co się działo? Głośna muzyka, wesoły śpiew, zaraźliwy śmiech, dźwięczny gwizd opiszniańskich gwizdków i skrzypienie kół garncarskich! No jak można przejść obok?! W Narodowym Muzeum-Rezerwacie Ukraińskiego Garncarstwa w Opisznym przemknęło jasne wydarzenie ukraińskiego lata – Festiwal Garncarski! W tym roku w innym formacie: zmiana nazwy (Regionalny Festiwal Artystyczny „Feeria Garncarstwa”) i zmiana lokalizacji (Narodowa Galeria Monumentalnej Rzeźby Glinianej pod gołym niebem). „Dzisiaj Narodowe Muzeum-Rezerwat Ukraińskiego Garncarstwa wita na naszym terenie garncarzy, artystów ceramików, hafciarki, wszystkich mistrzów ludowych, którzy są tu obecni. Witamy uczestników zespołów folklorystycznych, którzy będą nas radować swoim śpiewem. Sławimy garncarzy, którzy z gliny i pieśni lepili Ukrainę!” – zwrócił się do gości Festiwalu dyrektor generalny Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa w Opisznym Ołeś Poszywajło. Swoją obecnością i słowem powitalnym uhonorowali gości i fundatorów święta zastępczyni przewodniczącego Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej Kateryna Ryżyczenko oraz zastępca przewodniczącego Połtawskiej Rady Obwodowej Ołeksandr Łemeszko. Aktywnie wspierają oni stanowisko Narodowego Muzeum Garncarstwa w dążeniu do zachowania i rozwijania ukraińskiego garncarstwa. Właśnie dzięki wsparciu finansowemu Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz Połtawskiej Rady Obwodowej w tym roku odbył się festiwal „Feeria Garncarstwa”. „Jesteśmy teraz w najlepszym magnesie turystycznym Połtawszczyzny. Miło mi, że nie zatrzymujecie się w swoim rozwoju, w swojej atrakcyjności turystycznej. Otwarto tu trasę rowerową, przyjeżdżają tu ludzie na wielkie wydarzenia, ale główną atrakcją wciąż pozostaje garncarstwo. Nie ma równych Opisznemu w tej dziedzinie. Dlatego jestem szczerze wdzięczna Muzeum-Rezerwatowi, wszystkim pracownikom za to, że mimo warunków, które prześladowały nas przez ostatnie prawie dwa lata, dzisiaj na nowo przyzwyczajamy się świętować, na nowo odkrywamy tak wielkie wydarzenia i przypominamy sobie, jak to jest cieszyć się i spotykać, a nie świętować w trybie online. Dzisiejsze wydarzenie jest znaczące zarówno dla wszystkich mieszkańców obwodu połtawskiego, jak i dla Ukrainy. Będziemy kontynuować tradycję corocznych wielkich festiwali i popularyzować opiszniańskie garncarstwo na cały świat” – powitała gości Kateryna Ryżyczenko. Co roku w ramach festiwali garncarskich w Opisznym, dzięki zgodnej pracy muzealników, odbywają się liczne wydarzenia. W tym roku również było czym zadziwić gości. Nie ma znaczenia, kto jakie ma upodobania twórcze. Tutaj znalazły się zajęcia dla każdego. Lokalizacje, które pracowały jednocześnie i niezależnie od siebie, dawały maksymalny ładunek emocji w trybie non-stop. Mini-jarmark „Garncarska tęcza” nie był tak duży jak zwykle, ale stragany handlowe mieniły się różnobarwnością ceramiki, haftu, przedmiotów z drewna i wyrobów innych rodzajów sztuki dekoracyjno-użytkowej. Każdy miał możliwość kupić pamiątkę na każdy gust na wspomnienie Festiwalu Garncarstwa. Festiwal folklorystyczny „Garncarskie powrósło” rozpalał dźwięcznymi pieśniami i żarliwymi tańcami oraz wywoływał szalone wsparcie i burzliwe oklaski obecnych. Tradycyjnie największą kolejkę zbierały pawilony warsztatów. Chętnym do spróbowania swoich sił w roli gości prowadzono warsztaty z garncarstwa, wyrobu gwizdka, baryni, garncarskiej ma... Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A – 2 0 2 1 Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe