Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №30 за 2021 рік

16 s. · 46 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 30 (1134), 29 lipca — 4 sierpnia 2021 WASYL LYZANCZUK

Ukraina sławna (Chrzest Ukrainy-Rusi). Artysta Artur Orlionkin. Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. Hałaśliwe spory w krajowych programach typu rondo wokół tematu „Gazu” („Nord Stream 2”) skłaniają do wniosku, że we współczesnej geopolityce nie ma miejsca na marzenia i nadzieje. Nie działa nawet siła argumentu. Jedynie argument siły. Silni „handlują” słabszymi. Cała historia XX–XXI wieków budowała się na paradygmacie siły, a nie prawdy. Przypomnijmy „rozprawy” z Ukrainą sprzed stu lat w Brześciu, Wersalu, Rydze, albo świeższe pakty: Memorandum Budapeszteńskie, „porozumienia charkowskie”, „porozumienia mińskie”, „formuła Steinmeiera”… Obecnie „znikąd” pojawiają się jeszcze „głębsze” mędrkowania na poziomie modelu „arachamija – arestowycz”. Sytuacja, która kształtuje się w geopolitycznych układach w odniesieniu do Ukrainy, charakteryzuje się rozczarowaniem, niezadowoleniem, nowymi oczekiwaniami. Dokonanym faktem jest ukończenie gazociągu, zrodzonego przez Rosję i wspieranego przez sojuszników. Zauważalnie, że w złożonym (niepublicznym) schemacie porozumień dominują egointeresy. Chociaż w polityce międzynarodowej takiej polityki nie nazywa się „nacjonalizmem państwowym”, to jest to właśnie ten przejaw, który „silni tego świata” próbują zamaskować ogólnym „dobrem”. „Swoje ponad wszystko”. Po raz kolejny Ukraina wpada w labirynt, wyjście z którego Rosja niemal zablokowała (nie bez wsparcia naszych sprzymierzeńców). Różnorodni rzecznicy hipokrytycznie próbują wcisnąć tę rzecz w prokrustowe łoże interesu ekonomicznego, wiedząc z góry, że wszystko co ekonomiczne w stosunkach międzynarodowych jest przede wszystkim aktem politycznym. Mówiąc więcej, wszystko co ludzkie jest polityczne (według Arystotelesa). Ale nie można liczyć na inny scenariusz, zważając na „dziwne” zachowanie naszych SERHIJ TRYMBACZ Apel do naszych czytelników,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

„Nie budujcie na piasku”: optyczne iluzje polityki...

...władz, które dotąd na przykład nie odpowiedziały na propozycję Stanów Zjednoczonych dotyczącą przestępczych spraw „ukraińskich” oligarchów. Ponieważ zamiast realnej deoligarchizacji na Ukrainie, do czego wystarczają normy prawne, narodził się z tysiącami poprawek kosmetyczny projekt ustawy „o oligarchach”. Jego istota: oligarchom było dobrze, a będzie jeszcze lepiej. Choć oczywiste jest, że to oni są bezpośrednimi winowajcami tego, że według danych ONZ naród ukraiński zajmuje pierwsze miejsce w Europie jako naród, który stale niedojada (9,8 mln). Ta polityka władz, które przez cały okres odnowionej niepodległości pozostawały w zmowie z oligarchami i które, niestety, stały się realną władzą, nie może budzić zaufania społeczności międzynarodowej, obraża i złości naród. Dlatego nie warto cieszyć się iluzjami o innym (korzystnym dla Ukrainy) przebiegu wydarzeń. Coraz wyraźniej staje się zrozumiała również współczesna polityka, w której głównym wymiarem jest interes narodowy państw. W tych okolicznościach Ukraina już od dawna potrzebuje wyraźnego narodowego strategicznego planu w zakresie bezpieczeństwa. Ponieważ „żebranie o jałmużnę” nie działa w warunkach nasilającej się ekspansywnej „polityki kanonierek”. Zatem dla nas głównym zasobem obrony i rozwoju, kluczowym potencjałem bezpieczeństwa jest oparcie się na własnych siłach. Do tego naród musi być zjednoczony wokół głównych narodowych priorytetów. Nie warto długo zastanawiać się nad tym, co będzie wspólnym mianownikiem jedności w warunkach zagrażających zamachów Rosji. Walka. O państwowość i ukraińską tożsamość. Wojna trwa. „Projekt północny” jest jej ważnym elementem. Jak działać dalej? Bo nieustanne wyzwania kształtują się zarówno z zewnątrz, jak i wewnątrz społeczeństwa, które dziś jest rozdarte społecznie, duchowo, ideowo, mentalnie. Przyczyny tego zdają się leżeć na wierzchu, jednak od już całej dekady ich rozwiązanie znajduje się w stanie embrionalnym. Nie wdając się w kolejną dyskusję wokół tematu „Dlaczego tak się stało?”, zadaję sobie jedno pytanie. Czy w warunkach XXI wieku możliwe jest zaanektowanie (ZAGARNIĘCIE) Krymu i zajęcie części Donbasu, gdyby moskiewski ordyniec wystąpił wojną przeciwko Narodowi zjednoczonemu ideą narodową i wolą, połączonemu wartościami duchowymi, pamięcią o niezamulonych źródłach i historycznych początkach swojego Rodu, nieskrzywdzonemu przez „swoich” władców pod względem społecznym, moralnym, kulturalnym? Twierdzę, że nie. Ta okrutna lekcja najnowszych czasów zawiera nie tylko bezpośrednie i prawdziwe odpowiedzi, ale też pilne zadania Działania. W jakich sferach, gdzie, z kim, przeciwko komu i czemu, w imię czego i kogo, dzięki jakim wartościom należy kształtować opór, walczyć, tworzyć i umacniać Państwo Ukraińskie, pokonywać zło, które zawisło nad Ukrainą. Bo w historycznym ujęciu wspomniany projekt dla Ukrainy wyraża się inną formułą – „Północny Potok-28”. Dokładnie tyle wojen przeżył Naród Ukraiński, przez stulecia prowadząc walkę z północnym ordyńskim ulusem, który już od XVIII wieku zaczął „paradyzować” w europejskich strojach. Zakończenie na str. 2

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Prenumeratorzy, członkowie Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa na informacyjnym morzu — pod pewnym „wsparciem” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Wszelkie finansowe wsparcie wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/NIP: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby zapewnić pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Hołomsza Mykoła Jarosławowicz – 10 000 hrn. 2. Narepeha Iryna Adamiwna – 280 hrn. 3. Petrenko Petro Petrowycz – 300 hrn. 4. Stasyk Juliia Iwaniwna – 100 hrn. 5. Omelczuk Roman Justymowycz – 1000 hrn. 6. Kolesnikowa Marija – 200 hrn. 7. Dawydenko Walentyna Iwaniwna – 500 hrn.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «„Nie budujcie na piasku”: optyczne iluzje polityki...», s. 1

«Nie budujcie na piasku»: optyczne iluzje polityki...

Zakończenie. Początek na str. 1. Obecna agresja ostatecznie przekonała wszystkich przytomnych o absolutnym, prostym imperatywie naszych czasów – nie dawać możliwości sprawowania władzy tym, którzy są zarażeni pandemią moskalofilstwa i wszelkiego innego „FILSTWA”, którzy nie potrafią, nie chcą, nie mogą nawet wlec się za procesami państwowotwórczymi, ale rządzą i sabotują ukraińską sprawę. Czego tu ukrywać, skoro przez 30 lat odnowionej niepodległości niezliczona rzesza deputowanych, ministrów, przewodniczących obwodowych administracji państwowych, kierowników strategicznych przedsiębiorstw państwowych, instytucji naukowych i kulturalnych, wojskowych, posiadając realną władzę, była (i po części jest) zagorzałymi moskalofilami w roli zdrajców swojego narodu, szpiegów, urzędników-ukrainofobów, oligarchów, ich służby, będąc obywatelami obcego państwa (Rosji i innych). Właśnie na taką kategorię władców liczą twórcy „teorii putinizmu” o jednorodności Moskali i Ukraińców. Nie dla potępienia, a dla prawdy i „zmądrzenia” szukamy cały czas analogii w historii, która ma oświecać naród prawdą i „uczyć” prawdą, ponieważ poza nią następuje zapłata. Przecież to właśnie moskalofilstwo, na które cierpiało kierownictwo polityczne w latach 1917–1921, spowodowało klęskę Ukraińców w walce narodowowyzwoleńczej. Kiedy na najwyższych szczeblach ukraińskiej władzy znajdują się ludzie, którzy w odpowiedzialnych czasach okazują się gorliwymi sługami Moskali, wtedy nawet wielka heroika mas nie przynosi rezultatu. Przypomnijmy Wynnyczenkę, który w niepokojącym dla Ukrainy czasie w bezpiecznym Wiedniu tworzy zagraniczną grupę komunistów, jedzie w listopadzie 1920 roku na negocjacje do Moskwy, a potem i na okupowaną przez bolszewików Ukrainę, pisze podanie o przyjęcie do KP(b)U, twierdząc, że tylko partia komunistyczna gwarantuje „wyzwolenie” pracującym, tylko ona wzmocni ukraińską państwowość, zapewni narodowo-kulturowy postęp. Takim czynem zadał niepowetowany cios ukraińskiej rewolucji, zdemoralizował ruch powstańczy, zdezorganizował naród w walce z moskiewskim okupantem, pozostawiając Ukraińców sam na sam z wrogiem, wyjeżdżając za granicę. Tak kończyła się ukraińska rewolucja, kierowana przez moskalofilów, socjalistów, autonomistów. Z ich pomocą wpychano naród w jarzmo polityki kolonialnej, uniemożliwiając odrodzenie ukraińskiego państwa. Nie wytrzymał egzaminu z państwowości także J. Tiutiunnyk, który dwa lata po Bazarze wyjechał do Lwowa (i nie tylko on) na okupowaną Ukrainę, przysięgając władzy okupacyjnej, uznając orientację na Ententę za zbrodniczą, a wojnę 1917–1921 roku – nie za narodową, a za „domową”. A dlatego prosił o pozwolenie na powrót i „pracę na korzyść U.S.S.R.” (22.10.1923), głosząc bardzo aktualną dla dnia dzisiejszego tezę, którą obecnie propaguje Kreml i jego poplecznicy, że Ukraińcy „bili się między sobą”. Choroba ugodowości dotknęła wielu znanych działaczy Centralnej Rady, Hetmanatu, Dyrektoriatu. Tak, znaczący minister rządu Skoropadskiego D. Doroszenko w listach do moskiewskiego działacza Mielgunowa („Wozrożdienije”. Paryż, 1951 r.) pisze, że nie wyobraża sobie przyszłości dwóch narodów bez ścisłego politycznego, wojskowego, ekonomicznego i kulturalnego sojuszu dwóch państw Rosji i Ukrainy. Potępiając nacjonalizm Centralnej Rady, imponowało mu państwo Skoropadskiego, które przyjęło na służbę Rosjan, przesadziło do siebie najlepsze siły petersburskiego senatu, zorganizowało u siebie wielkorosyjską armię, próbowało uratować Besarabię, Galicję, Chełmszczyznę, Kubań i Krym (R. Młynowecki). Zaprawdę, wyprowadzić z siebie moskiewską truciznę nie udało się wielu działaczom. Walcząc przeciwko cudzoziemcom-najeźdźcom (Niemcy, Austriacy, Polacy, Rumuni, Węgrzy), z jakiegoś powodu nie uważali wtedy za takich Rosjan, czepiając się „brudnej spódnicy macochy-Moskwy”. Okupanci umiejętnie wykorzystywali w swoich celach ideologiczne przesłania ukraińskich oświeceniowców, w szczególności wypowiedzi M. Drahomanowa, żeby „nie oddzielać się, a podawać swój głos przez Rosję i literaturę rosyjską”. Świadomość części ukraińskiego kierownictwa politycznego, inteligencji była zaśmiecona albo „nowym Perejasławem”, albo iluzorycznymi nadziejami na moskiewski, austriacki, polski „prowans”, na Niemców czy Ententę. Ta część, „zapomniawszy testament Kozackiej Ukrainy, sformułowany przez hetmana Orlika, i nie rozumiejąc treści Testamentu Szewczenki, niezdolna była prowadzić naród”. Zmoskwalizowana ukraińska elita polityczna okazała się niezdolna stanąć na czele takiego ruchu narodowowyzwoleńczego, który nie łączyłby się z czerwonym moskiewskim rządem czy z denikinowcami. Bo oni byli tymi samymi Moskalami, którzy przez wieki wykorzeniali ukraińskość. Wspólny mianownik obu stron – „Kijów nigdy nie był i nie będzie ukraińskim”. Ugodowość ze strony poszczególnych przywódców ukraińskich rządów i wojska była porażką dla ukraińskiej sprawy, niezależnie od okoliczności i tego, przez kogo była realizowana. Nie warto zapominać, że szef floty powietrznej Hetmanatu pułkownik Gorszkow w okresie czerwca-sierpnia 1918 roku na rozkaz Skoropadskiego potajemnie przetransportował Denikinowi ponad 400 (z 450) ukraińskich samolotów. Zresztą podczas Dyrektoriatu często rozstrzeliwano nie „Wołochów”, a „Bołboczanów”. Dla Ukrainy zgubna była zarówno pozycja Petruszewicza, Tarnawskiego, Łewyckiego, wychowanych w „konstytucyjnej” Austrii, jak i Wynnyczenki, Martosa, Czihiwskiego, Hołubowicza oraz innych, którzy formowali się przez promoskiewskość. Bo dokąd mogła „podążać” Ukraina, kiedy Petruszewicz proponował „pozostawić myśl o samodzielności i szukać ratunku w porozumieniu z Denikinem... Moskiewszczyzna nie jest taka straszna jak Polska. Trzeba zgodzić się na autonomię, bo my jeszcze nie dorośliśmy do samodzielności”. Podobne rzeczy twierdził też D. Doroszenko, przekonując o nieuchronności życia Ukrainy i Rosji we wzajemnym i nienaruszalnym sojuszu („kiedy Ukraina będzie miała za sobą sojuszniczą z nią i przyjazną Rosję, to jej cały świat nie straszny, kiedy w Rosji będzie miała wroga, to cały świat jej nie pomoże”). Ta pozycja całkowicie współbrzmiała z leninowską – „przy wspólnym działaniu proletariuszy moskiewskich i ukraińskich – wolna Ukraina jest możliwa...”. Jako student wydziału historycznego Uniwersytetu Czerniowieckiego, dobrze pamiętam lata 70., kiedy historyków (i nie tylko ich) zobowiązywano do „poprawnego” traktować tę frazę dusiciela narodu ukraińskiego. W ówczesnym podręczniku „Historia Ukrainy” (wyd. UAN) zaznaczano, że historia Ukrainy wykładana jest w ścisłym związku z historią narodów wielkoruskiego i białoruskiego, które są bliskie językiem, kulturą, charakterem i terytorium, ściśle związane ze sobą wspólną walką przeciwko zewnętrznym wrogom. Cała ta stalinowsko-radziecka „nauka” była przesiąknięta rdzenną ideą, że cała nasza przeszłość miała być postrzegana tak, iż jej twórcami musieli niechybnie być suzdalscy, riazańscy czy jacyś inni kostromscy moskwini. Po strasznym Hołodomorze-ludobójstwie Ukraińców w latach 1932-33 gazeta „Prawda” (nr 17, 1938) pisała, że „przyłączenie do Moskwy – jedyne wyjście dla dalszego rozwoju narodu ukraińskiego”, a Chruszczow na otwarciu pomnika Lenina w Kijowie (1946) powie o narodzie rosyjskim jako o kierowniczej sile w ZSRR. Dlaczego należy od czasu do czasu o takich faktach przypominać? Dlatego że dzisiaj wszystkie te nieskończone szeregi moskalofilskich teorii legły u podstaw dorobku propagandowego Putina, który oświadcza, „że prawdziwa suwerenność Ukrainy możliwa jest jedynie w partnerstwie z Rosją; nasze pokrewieństwo przekazywane jest z pokolenia na pokolenie; i Rosjanie, i Ukraińcy, i Białorusini – to spadkobiercy dawnej Rusi”. Jednakże oczywista jest nieprawdziwość dotycząca naszej „rodzimości”, jeśli analizować karty historii, przepełnione agresją, wojnami, okrutnymi czynami. Bo zagarnięcie Kijowa w 1169 r., zniszczenie Baturyna, Czehrynia, Siczy Zaporoskiej, Krut, Bazaru, hołodomory-ludobójstwa w latach 1922, 1933, 1946, represje, „sybiry”, lingwocydy i wykorzenianie ukraińskości zobowiązują nas do patrzenia na historię własnymi oczami i strzeżenia swojej ziemi przed „jednorodnymi braćmi-moskwinami”. Nie „geopolityczni” pismacy Putina, a przede wszystkim Ukraińcy muszą być dobrze obeznani z przyczynami walki przeciwko moskiewskim okupantom w latach 1917-21, Ukraińskiej Powstańczej Armii; z okrucieństwami stalinistów wobec Ukraińców przez cały XX wiek, w szczególności z niesłychanym ludobójstwem na Kołymie w 1949 roku (już po Norymberdze!), kiedy zgwałcono, rozstrzelano, utopiono ponad trzy tysiące ukraińskich dziewcząt w wieku 11-14 lat, żeby nie rodziły banderowców; kiedy w Charkowie (1951 r.) represjonowano ponad 800 studentów (34 rozstrzelano) tylko za to, że chcieli uczyć się w języku ukraińskim. Tej liście nie ma końca, ale gorycz prawdy warto poczuć, żeby nie poddać się nowym zagadywaniom imperialistów, którzy realizują jeden cel – upokorzyć ukraiński naród. wytwarzanie wyrobów z gliny, nauka tradycyjnych tańców ludowych, strzelanie z łuku, gry rozrywkowe i sportowe, pływanie w stawie, wypoczynek na boisku siatkarskim, śpiewanie pieśni przy wieczornym ognisku. Zapamiętała się wszystkim wycieczka i uczczenie pamięci przy miejscu Musimy chronić swoją pamięć narodową, kulturę, język, tożsamość, ziemię, państwowość, swoich narodowych bohaterów i przywódców. Cudzego nie chcemy, a swojego nie oddamy, przypominając putinistom, że Moskiewski ułus chana Piotra Ordyńskiego pojawił się na świecie dopiero w 1272 roku, od 1328 roku otrzymał status Moskiewskiego ułusu Kułchana – Iwana Kality (W. Bilyński), a ich państwo powstało na bazie plemion fińskich, podbitych przez turkijskie. Często otwartym kłamstwom i fałszerstwom pobłażają domorośli „badacze”, autorzy podręczników, programów nauczania. Niedawno opinia publiczna oburzyła się błędnymi interpretacjami faktów w podręcznikach dla szkoły podstawowej, w których wyjaśnia się, że stolica Ukrainy – Kijów – założony został dopiero w XIX wieku, „myląc się” o półtora tysiąca lat. Podobne błędy faktograficzne spotyka się w ocenach wielu innych zabytków historycznych, wydarzeń dotyczących Soboru Sofijskiego, Ławry Pieczerskiej, Krymu itd. Razem z „wartościami”, które latami są propagowane na uniwersytetach (narodowych!?) przez część „profesury”, podobnej do „belczinkowych, zajcewych, kondratiewów…”, tworzy się podłoże z pomocniczych „ruskomirców”, ćwierkających i potakujących pisaniu Putina, dodając bonusy do „skrzyni zdrady”. Niestety, takimi czynami zaśmiecona jest nie tylko nasza dawna historia, ale i teraźniejszość. Oddanie przez „góry” na początku lat 90. Sewastopola i Floty Czarnomorskiej, rezygnacja z broni jądrowej z niezagwarantowanymi „gwarancjami”, podpisanie porozumień charkowskich, antyukraińska ustawa językowa „Ka-Ka”, antynarodowa prywatyzacja obiektów strategicznych i złóż, niszczenie armii, obca okupacja przestrzeni informacyjnej, pobłażanie „gundiajowskiej” cerkwi. Nie zliczyć, nie wyłapać. Nie bądźmy obojętni, nie dajmy zwlekać tym, którzy obdarzeni są władzą, w rozwiązywaniu wrażliwych dla Narodu problemów. A dlatego najpierw należy uniemożliwić „zawszawienie” wszystkich żywotnie ważnych gałęzi antyukraińskim, moskalofilskim elementem, zaczynając od korytarzy władzy, gospodarki, dyplomacji, edukacji, kultury, mediów… „Bo strasznie rozmnożył się na Ukrainie ucisk obcojęzycznego, nam wrogiego państwa, które zdradziecko siedzi u nas na apostolskich siedziskach”, – pisał P. Kulisz. Ukraiński duch musi ostatecznie wyzwolić się „spod wrogiej ochrony”. I dopiero wtedy wielkie „Sława Ukrainie!” prawdziwie będzie „tłumaczyć się” językiem interesów narodowych. Heorhij FILIPCZUK spoczynku poległych braci-wojowników UPA – Myslińskich. A jeszcze – słuchanie opowiadań autorki książki „Niewolników do raju nie wpuszczają”, członkini NSPU Neonili Kremianczanki. Tym razem z przyszłej książki o ukraińskich wojownikach obrońcach. A propos. W tym roku zainaugurowano Ogólnoukraiński konkurs etnoblogerów w ramach odznaki imienia bohatera Niebiańskiej Sotni Ołeksandra Kapinosa. Popularyzować temat nauki i zachowania dziedzictwa kulturowego narodu ukraińskiego – żywych dawnych tradycji, zwyczajów, obrzędów, rzemiosł, tańców ludowych i pieśni, gry na instrumentach ludowych. To, o czym tak marzył, świętej pamięci, Ołeksandr Kapinos.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

W „Leśnej szkole na Wirli”

Młodzi uczestnicy z Dunajewa, Sawczyc, Kimnaty i Wielkich Bereżec mają wspaniałych starszych opiekunów: Julię Janczuk, Petra Żowtowskiego, Ihora Iszczuka, Neonilę Kremjanczankę, Natalkę Kapinos, Tamarę Czernową. Każde z nich ma swoje zadanie i dąży do tego, by przekazać młodym prosvitianom zdobytą wiedzę: poznawanie leczniczych roślin regionu, różne zajęcia twórcze, warsztaty mistrzowskie z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Złodziejski geopolityczny rozbój nabiera rozpędu

Moskiewscy polityczno-ideologiczni manipulatorzy w bezprecedensowy sposób przepełniają europejską i światową przestrzeń informacyjno-humanitarną kłamliwymi postulatami, że Ukraińcy i Rosjanie to jeden naród, ten naród ma rzekomo jeden język, jedną wiarę, jedną historię, jedno terytorium. Najnowszy „historyk” Putin opublikował nawet artykuł „O historycznej jedności Rosjan i Ukraińców”. W tym wskroś imperialno-manipulacyjnym opusie oraz podczas niedawnej bezpośredniej linii z narodem rosyjskim Putin zuchwale ujawnia agresywną istotę ideologii wojny hybrydowej Rosji przeciwko Ukrainie oraz polityki zagranicznej Kremla. Wasyl ŁYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, profesor honorowy Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki, laureat nagrody imienia Wiaczesława Czornowoła w dziedzinie dziennikarstwa i publicystyki. Putin bezwstydnie, drwiąco narzuca tezę, że „współczesna Ukraina – to całkowicie i w pełni dzieło epoki radzieckiej”, a nie wynik historycznego, naturalnego, obiektywnego rozwoju. Rzekomo na ziemiach, na których stworzono Ukrainę, od wieków żyli rosyjscy ludzie, a teraz zostali oni ogłoszeni nie rdzennym narodem. „Wychowani przez wrogów Rosji ukraińscy nacjonaliści” wypierają język rosyjski z praktycznego, realnego życia, co może doprowadzić do zmniejszenia ogólnej liczby Rosjan na Ukrainie. „Można to porównać w swoich negatywnych skutkach z użyciem jakiejś broni masowego rażenia” – troszczy się ojciec-patriarcha Władimir Putin o swoje dzieci-Rosjan, opierając się na fałszywej wersji „ogólnorosyjskiego narodu”, „małoruskiej gałęzi Wielkorusi”, „ogólnorosyjskiego języka”, co w rzeczywistości jest pozłotą wielowiekowej antyukraińskiej moskiewskiej polityki imperialistycznej, którą dzisiaj zuchwale legitymizuje Putin, oświadczając, że Ukraina – to terytorium Rosji. „Małoruska tożsamość kulturowa” miała możliwość rozwinąć się tylko „w granicach wielkiego narodu rosyjskiego”. A powstanie odrębnego narodu ukraińskiego dokonało się dzięki ingerencji Polski i Austro-Węgier, uważa prezydent Federacji Rosyjskiej. Obecnie niezwykle ważne jest, aby na zasadach prawdy historycznej odkrywać prawdziwą istotę moskiewskiej ideologii kolonialnej i polityki, zaborczej wojny Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie. W monografii docent Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki Olhy Szczodry „Słowianie i Ruś we wczesnym średniowieczu. Przesłanki i początki formowania imperium Rusów”, która ujrzała światło dzienne w tym roku, napisano o udanej misji dyplomatycznej Rusi do Konstantynopola w 838 roku. „O niej wiadomo z »Roczników z Saint-Bertin« (nazwa pochodzi od opactwa św. Bertyna na północy Francji), które są kontynuacją frankijskich kronik królewskich i opisują wydarzenia od 839 do 882 roku. Szczególna wartość roczników bertyńskich jako źródła polega na tym, że zachowały się one w oryginalnym spisie z X wieku, który znajduje się w zbiorach biblioteki publicznej we francuskim mieście Saint-Omer” – zaznacza Olha Szczodra. Wytrwała i odpowiedzialna badaczka dokumentów archiwalnych opowiedziała o przybyciu w 839 roku do Ingelheim poselstwa od ludu Ros. W artykule kroniki, datowanym na 18 maja 839 r., Prudencjusz donosi o przybyciu do stolicy Franków, Ingelheim, poselstwa od bizantyjskiego cesarza Teofila i od ludu Ros. Skrupulatnie opracowawszy teksty kroniki, Olha Szczodra napisała, że początkowo ruskie poselstwo odwiedziło Bizancjum, gdzie przyjął je cesarz Teofil. Ponieważ w tamtym czasie nawigacja na Morzu Czarnym była możliwa tylko latem i w pierwszych miesiącach jesieni, to aby przyjechać do Ingelheim w maju 839 r., ruscy posłowie musieli przybyć do bizantyjskiej stolicy latem 838 r. Jak wskazywał w liście do Ludwika Pobożnego bizantyjski cesarz, poselstwo przybyło do Konstantynopola „dla przyjaźni”, co w języku średniowiecznej dyplomacji oznaczało – w celu zawarcia układu pokojowego. Jak widać z listu cesarza Teofila, status ruskiego poselstwa nie budził u Greków żadnych wątpliwości, podobnie jak jego cel – rozwój pokojowych stosunków gospodarczych i politycznych. „Roczniki bertyńskie są nie tylko pierwszym datowanym źródłem z historii Rusi, świadczą one, że w pierwszej połowie IX wieku między Bizancjum a Rusią został zawarty »układ pokojowy«” – podkreśla sumienna historyczka Olha Szczodra. Badania zachodnioeuropejskich, bizantyjskich i arabskich źródeł archiwalnych przez lwowskich uczonych Ołhę Szczodrę i Ihora Bojkę (artykuł „Do kwestii czasu założenia państwa ukraińskiego” // Biuletyn NTSz. – 2017. – Cz. 58. – S. 37-40) dają gruntowne podstawy twierdzić, że na rok 838 już w pełni istniało wysokorozwinięte, jak na tamte czasy, wczesne państwo ukraińskie Ruś, które wchodzi do najstarszych państw Europy. „Do końca XII wieku pod »Ruską ziemią«, »Rusią« rozumiano tylko terytorium Środkowego Naddnieprza, wyznaczone miastami Kijów – Czernihów – Perejasław (ziemie Polan, Drewlan, Siewierzan). Tylko do tych ziem i miast używano terminu »Ruś«” – słusznie przypomina profesor Ihor Bojko. – „Ani ziemia nowogrodzka, ani suzdalska (podobnie jak reszta przyłączonych do Kijowa ziem), w opinii współczesnych, Rusią nie były. Przekonująco świadczą o tym doniesienia kronik. Tak, pierwsza kronika nowogrodzka często donosi o wyjazdach nowogrodzian »w Ruś« (czyli do Kijowa, Czernihowa lub Perejasławia). Tak samo »w Ruś« jeździli z ziemi suzdalskiej”. Rosowie, Rusini, Ukraińcy – to historyczne etnonimy jednego narodu, którego językiem jest ukraiński, znany jeszcze od VII wieku, a język rosyjski wtedy nawet nie śnił się ugrofińskim plemionom. Zatem staroukraińskie państwo Ruś dobrze znano w świecie europejskim i arabskim, a Moskwa, jako księstwo, powstała 439 lat później od Rusi – w 1277 r. za pozwoleniem suwerena Złotej Ordy i była ona zwykłym ulusem, podległym dynastii Czyngisydów na zaleskich przestrzeniach Europy Północno-Wschodniej, które były zasiedlone przez plemiona ugrofińskie. Nestor-kronikarz podaje ich imiona: „A oto inne narody, które płacą daninę Rusi: Czudź, Wes, Merya, Muroma, Czeremisi, Mordwa, Perm, Pieczora, Jam, Litwa, Zamihoła, Narowa, Liw. Ci mają swój język, pochodzą od pokolenia Jafeta, bo żyją w północnych krajach”. Mychajło Sydorżewski w artykule „Świnia jeszcze pod stołem?” (Ukraińskie Słowo. – 2002. – 1-7 sierpnia) uzasadnienie dowodzi, że prawie cała europejska część obecnej Rosji, z wyjątkiem ziem nowogrodzkich i pskowskich, była zasiedlona przez te plemiona, które nie znały ani pługa, ani krzyża. Właśnie na ich podstawie uformował się „jedinyj russkij narod”, „russkaja nacija”. Czyżby te prawdziwe procesy historyczne były nieznane rosyjskim naukowcom, którzy „święcili” i „błogosławili” na świat „nowoczesnego historyka” Władimira Putina? A może dobrze znają prawdziwą historię i zuchwale naśladują moskiewskich książąt, którzy w polityce uciekali się do kłamstwa, hipokryzji, podstępów, bez zasadności, oszczerstw, intryg, dwulicowości, łapówkarstwa, przekupstwa, szantażu, zmyśleń, zdradliwości. Postulat „cel uświęca środki” był zwykłym i codziennym pryncypium wszystkich następnych pokoleń moskiewskich władców aż do czasów nowożytnych. Wszystkie te niemoralne środki zostały wykorzystane w artykule Putina „O historycznej jedności Rosjan i Ukraińców”. Mniej więcej wykształconemu człowiekowi wiadomo, że ta tak zwana „jedność Rosjan i Ukraińców”, którą opiewa i wywyższa Putin, tworzona była moskiewskim antyukraińskim ogniem i mieczem. Przypominam tym, którzy bezkrytycznie wierzą Putinowi – „kibicowi” losu Ukraińców, Rosjan i Białorusinów, że on współczesnymi hybrydowymi metodami udoskonala geopolityczny rozbój Piotra I. Trzysta lat temu w październiku 1721 r. Piotr I ukradł nazwę naszego staroukraińskiego państwa i bezprecedensowo nazwał Moskwę „Rusią”, po grecku „Rosją”. Podręczny Piotra I Mienszykow wysłał do posła w Kopenhadze taką dyrektywę: „We wszystkich kurantach drukują państwo nasze jako Moskiewskie, a nie Rosyjskie, i dlatego raczcie u siebie to przestrzec, żeby drukowali Rosyjskie, o czym i do pozostałych wszystkich Dworów napisano”. Gazetę „Wiedomosti moskowskije” przemianowano na „Wiedomosti Rossijskije”. Piotr I nazwą „Rosja”, co oznacza „Ruś”, wprowadza w błąd Europę, jakoby Moskwa nie zagrabiła, nie podbiła Rusi = Ukrainy, jakoby moskwicini i ruscy = Ukraińcy byli jednym i tym samym narodem, od jednej matki, z jednej kołyski, i że walka hetmana Mazepy nie miała charakteru narodowopaństwowego, a była wewnętrzną walką o władzę w państwie. Tak tradycyjna dla Europy Moskwa z woli zaborcy Piotra I stała się Rosją. Po to, by ukazać się przed światem jako postępowy działacz, Piotr I kupował w Europie dziennikarzy i nakazywał, aby naświetlali działalność hetmana Mazepy oraz historię Ukrainy z jego, Piotrowego punktu widzenia… I potem owo Piotrowe widzenie przeniknęło nie tylko do dziennikarstwa, ale stało się podstawą nauki, jeśli można ją tak nazwać. Kłamliwość Piotra I stała się także podstawą sztuki i literatury – przeczytajmy, na przykład, puszkinowską „Połtawę”. Do klasycznie manipulacyjnych „badań” należy „naukowa” artykuł „O historycznej jedności Rosjan i Ukraińców” pod podpisem Putina.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

represjonowanych, diasporowych, kontynentalnych pisarzy. Podstawą płótna służy utalentowane ukraińskie słowo, które w mrocznych tragicznych czasach było wyrazem nie tylko indywidualności i narzędziem realizacji talentu, ale także poświęceniem Artysty ojczyźnie. Dzisiaj „Słowo Proświty” drukuje garść wspomnień o naszym autorze, które wejdą do książki o Mychajle Słaboszpyckim, przygotowywanej przez jego żonę Switłanę Koronenko. Postać Mychajła Słaboszpyckiego nie zostanie pominięta ani przez współczesnych, ani przez przyszłych badaczy naszej epoki. Twórzmy portret tego człowieka już dziś. Wspomnijmy jego szeroką, niezrujnowaną duszę, jego otwartość na utalentowanych ludzi, wielobarwność słowa i uśmiechu, charakterystyczność głosu i setki niuansów błyskotliwego komunikowania się, szaloną pracowitość i miłość do pracy literackiej, niepowtarzalny humor oraz ironiczność... Zachowajmy przede wszystkim dla siebie Mychajła Słaboszpyckiego jako człowieka-twórcę, chciwego poznawania świata i siebie w nim. Mychajło Słaboszpycki był szczęśliwym człowiekiem, pomimo wszystkich prób, które przypadły w jego udziale, pomimo wszystkich fizycznych mąk zadanych przez choroby. Szczęśliwym, bo w pełni wykorzystał swój talent, rozum i czas wyznaczony przez Pana. Syn chłopów z Czerkaszczyzny, on, jak to ziarno, upadł na ziemię, ale nie zamarł, lecz wykiełkował i wydał plon stokłosą. Stokłosą i stogłosem niech przyjmie i uzna cię duchowy świat niebiańskiej Ukrainy, przyjacielu Mychajle! Lubow HOŁOTA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Stokłosem i stogłosem...

28 lipca 2021 roku minęło 75 lat od urodzin Mychajła Fedotowycza Słaboszpyckiego, pisarza, w którym płynęła boża iskra wielkiego talentu literackiego. 30 maja tego roku Mychajło Słaboszpycki zakończył swój ziemski byt, ale jego obfity i imponujący dorobek literacki, jego hojny dar obcowania z kolegami i czytelnikami, jego bystry umysł, który nieustannie pozostawał w stanie racjonalnego i twórczego myślenia i wydawał z siebie rozległą literaturę oraz rozległe inicjatywy, pozostały z nami tutaj, w Ukrainie. I słowo, i czyn Mychajła, i dane mu talenty nie są zamknięte okładkami niebytu, lecz zostawione nam do tworzenia dobra, do realizacji zamierzonego i rozpoczętego przez niego – przede wszystkim w ojczystym słowie, w ojczystej literaturze, w ciągłym przebywaniu wśród ludzi twórczych i myślących. Słaboszpycki z pełnym prawem mógłby powtórzyć słowa Poety: „Ukraino, ty moja modlitwo!”, bo niestrudzenie służył jej Słowem, czynami, tworzeniem tego, co nadejdzie dla ukraińskiej młodzieży, sam w sobie wyhodował swoją ukrainocentryczność i poświęcił swoje serce Ukrainie. Nie sławosłowić, lecz słowodziałać – tak postrzegam istotę twórczej osobowości Mychajła Słaboszpyckiego. To właśnie on okazał się tym misjonarzem, który utkał w jedno szerokie płótno ukraińskiej słowności, nie pomijając uwagą

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Mychajło Słaboszpycki: beznadziejny altruista, czyli życie przez losy innych

Iryna FARION, doktor filologii, profesor „Miałem szczęście znać masę wybitnych ludzi”. M. S. Do jednej ze swoich bezcennych książek „Ukraińscy mecenasi” (2001) wziął epigraf angielskiego filozofa-moralisty i historyka Thomasa Carlyle’a: „Mam zamiar mówić o bohaterach, o tym, jak odnosili się do nich ludzie i jaką odgrywali rolę; o tym, co nazywam czczeniem bohaterów i tym, co heroiczne w ludzkich czynach” („Bohaterowie, czczenie bohaterów i to, co heroiczne w historii”) (2). Wśród tych bohaterów jest dziś już i On – Mychajło Słaboszpycki, obramowany Bożym darem i nieuchronnym wyrokiem śmierci (28 lipca 1946 – 30 maja 2021). Udoskonalił klasyfikację bohaterów Thomasa Carlyle’a, nazywając bohaterów-uczonych, bohaterów-działaczy kulturalnych, bohaterów-artystów, bohaterów-mecenasów, bohaterów-pedagogów… Mychajło Słaboszpycki jest dla mnie bohaterem-pustelnikiem, bohaterem-intelektualistą i bohaterem-filantropem…. O mnóstwie ukraińskich bohaterów (i niebohaterów także) pisał obnażonym ukraińskim nerwem, aby odkryć dla Ukraińców prawdziwą i ratującą siłę oraz estetykę bytu narodu i rozkwitu państwa narodowego – państwa w Słowie i Czynie: o ukraińskich mecenasach (praca pod tym samym tytułem), w szczególności o Petro Jacyku „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym”; o ukraińskich artystach „Maria Baszkircewa”, „Nikifor Drowniak z Krynicy”, „Autoportret artysty w dojrzałości”; o ukraińskich pisarzach „Poeta z piekła” (o Todosiu Osmaczce), „Beniamin literackiej rodziny (Ołeksandr Włyźko”), „Co zapisano w księdze życia. Mychajło Kociubynski i inni”, „Zbliżenie do istoty. Losy literackie” (o 35 pisarzach), „25 poetów ukraińskiej diaspory”, o wybitnych postaciach historycznych „Z głosu naszej Klio”; prace literaturoznawcze „Profile literackie”, „Roman Iwanyczuk”, „Wasyl Zemlak”; stworzył współczesną dokumentalistykę polityczną „Nie zgubiony ukraiński człowiek”, „Pejzaż dla Pomarańczowej rewolucji”, „Wielka wojna 2014”, „Gambit nadziei: konstatacje, materiały, wyzwania, nadzieje”… O tym ogromie jego pracy w centrum z bohaterami czytamy w „Zmierzchowym zwierciadle”: „Nie będziemy tu mówić o fałszywych bohaterach – tych, których stworzyły media, tych, którzy według kryteriów Carlyle’a nie urośli do skali prawdziwych bohaterów, a w naszej epoce informacyjnej stali się jedynie bezgranicznie nadmuchanym produktem informacyjnym. (W powieści amerykańskiego pisarza Ala Morgana „Wielka osoba” błyskotliwie pokazano, jak ręka Fortuny wyrywa z tłumu pierwszą lepszą dwunożną istotę i wyrzuca ją na szczyty establishmentu, wyznaczając ją na wykonawcę roli wielkiej osoby); w naszych czasach – a zwłaszcza na Ukrainie – jest to szczególnie popularne: nie być kimś, a wydawać się nim; rozszarpana informacyjnym szkwalem, a przez to powierzchowna i niekrytyczna w odbiorze wszystkiego publiczność uwierzy – pożądane łatwo uzurpuje synonimiczność rzeczywistego” (6, s. 5). A do tego cały kontynent książek dla dzieci, wśród których – „Sławko i Żarko”, „Chłopiec Wal”, „Jezioro Oldan”, „Papuga z jesiennej gałęzi”, „Pawłynka i ptasi brat”, „Ciekawa rybka”, „Bajki”, „Ryś, który mieszkał na drzewie” – ostatni dar dla dzieci z 2019 roku. I wieniec laurowy losu społecznika u przedwczesnego schyłku życia – wspomnieniowy czteroksiąg (ta literacko-historyczna kwadrologia o czasie i o ludziach, czyli to, czego nie przeczytacie w historii literatury) z metaforą-matrycą „zwierciadło”: „Przecieranie zwierciadła” (2017), „Cienie w zwierciadle” (2018), „Z pamięci zwierciadła” (2019), „Ze zmierzchowego zwierciadła” (2020). Pierwszą książkę pisał nie bez nakazu lekarza, jak sam wyznał na prezentacji we Lwowie w moim projekcie „Od książki do celu” (18 września 2019 roku), żeby nie umrzeć i zdążyć pokazać Ukraińcom ich samych – wielkich i małych, twórczych i wypalonych – w całej amalgamie uczuć i czynów. „Żadnej historii nie ma, są tylko biografie” – to jeden z epigrafów R. Emersona do jednej ze „zwierciadlanych książek” M. Słaboszpyckiego, który mentalnie personifikuje naszą historię literacką, zamieniając ją w nurt niezwykle ciekawego, iskrzącego i tragicznego życia narodowego: „…my – to nasze geny, to nasi rodzice, nasze wychowanie, nasi nauczyciele, to książki, które w porę przeczytaliśmy, to ludzie, którzy spotykali się nam w tamtym czasie, kiedy to było nader ważne, i my zdołaliśmy ich usłyszeć, a także te irracjonalne czynniki wpływu, o których nawet nie domyślamy się” (5, s. 5). Te jego książki – to kontynent wybitnych ukraińskich ludzi, daleko nie poznanych przez ukraińskie społeczeństwo. Indeksy opisanych i wspomnianych postaci po prostu oszałamiają koncentracją ukraińskich talentów, na każdego z których Słaboszpycki znalazł miejsce w swoim sercu i myślach: ich po prostu nie da się wyliczyć – to mnóstwo znakomitych ludzi naszej kultury, a zatem, naszego ukraińskiego losu. A jeszcze te książki krzyczą o podstawie ludzkiej cywilizacji: o pamięci narodowej, która, być może, jest tym wyryjem, gdzie nie spoczywają – a żyją dusze odeszłych, a teraz i pana Mychajła – wielkiego bohatera-społecznika naszej kultury. Naród bez znajomości historii – jest martwy, biologiczny zlepek w rzece czasu. Literatura narodu – to jego sposób metaforycznego pojmowania świata, to jego narodowe tablice, to filozofia narodowej egzystencji. On to WSZYSTKO i ponad to wypisał we wspomnieniach-zwierciadłach, które w rzeczywistości są osobistą historią naszej literatury, a zatem, duchowo-kulturalnego życia poprzez holograficzną optykę Słaboszpyckiego: „Ukraiński pisarz – drzewo, które wyrosło nie tam i nie tak. Ukraiński pisarz musi być rewolucjonistą, budzicielem, oświecicielem, nauczycielem, autorytetem moralnym i obok księdza w tym społeczeństwie stać, a potem być, może, pisarzem” (M. Doczyneć 1, s. 8). Zrywał maski, wypalał wady prawdziwym ironiczno-satyrycznym słowem i wyciągał ze żużla czasu perły dusz tych „niewielu” Ukraińców, którzy tworzą „wiele” (D. Doncow). Zwracał Ukraińcom imiona-markery, które miałyby uczynić ich wolnymi. On, zdaje się, bardziej żył ich życiem, niż swoim: „Ludzie – to wielka zagadka. Często ich stosunki podyktowane są i jakimiś irracjonalnymi momentami” (5, s. 284). Nie znam w naszej kulturze bardziej altruistycznej osobowości niż M. Słaboszpycki. Właśnie w tym sekret jego płodności i uniwersalności, i właśnie w tym tragizm i wyrwa po jego odejściu… Jak to zazwyczaj bywa, wielkość i Człowieka, i sztuki, i wydarzenia oceniają z przejściem ich w zaświaty, z upływem czasu, z możliwością przemyślenia – oddaliwszy się. Odległość formuje właściwą optykę, podświetla niewidziane granice, wyciąga sensy na powierzchnię. Odległość przybliża. Do istoty. Wyłuskuje z otoczki ludzkiego istnienia jądra. Odległość zaledwie 40 dni fizycznego niebytu „Nauczyciela. Przewodnika Słowa i słowotwórców. Społecznika. Służebnika Książki. Wojownika szarości, głupoty i grafomaństwa. Pisarza. Kronikarza. Patrycjusza. Mędrca. Strażnika sensów i wiecznych wartości” (W. Teren 1, s. 8). On rodem z Szewczenkowego kraju – z Czerkaszczyzny, ze wsi Marjaniwki – geograficznego centrum Ukrainy, – gdzie teraz już będzie szkoła Jego imienia i ulica. Z tego kraju, skąd Szewczenkowe Słowo triumfalnie poszło przez cały kraj, aby stać się klejem narodu. Słaboszpycki kontynuował tę Szewczenkową tradycję, ucząc się w Szewczenkowej uczelni na dziennikarstwie (1971) i z czasem zebrał plon, zdaje się wszystkich możliwych nagród literackich, wśród których i Szewczenkowską za „Poetę z piekła” (o Todosiu Osmaczce), 2005: im. O. Biłeckiego (1979), Łesi Ukrainki (1993), Ołeny Pcziłki, braci Łepkich (1998), W. Symonenki (1999), W. Blyznecia (2001), M. Kociubynskiego (2003), I. Bahrianego (2007), Je. Płużnyka za swoją czteroksiążkową wspomnieniowo-literacką epopeję „Przecieranie zwierciadła” (2017) i „Cienie w zwierciadle” (2018) – czyli bezsprzeczne uznanie w środowisku literackim. Ale czyż to była samocel? Życiowe drogi tej nieprzemijającej osobowości nieustannie wyrywały się ze zwykłego bohemy środowiska na nacjotwórcze i polityczno-państwowe ciernie, tam, gdzie trzeba było być ZACZYNACZEM: 1. W Irpieniu, w Domu Twórczości On razem z W. Donczykiem, W. Terenem, W. Briuchoweckim pisali Program Ludowego Ruchu Ukrainy – to główne polityczne dzi-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…mistrzów pióra, którzy prowadzili Ukrainę z czasów kolonialnych, wydawałoby się, ku niepodległości (W. Teren 1, s. 7). Był u początków tego ruchu na rzecz narodowej wolności. 2. Był pierwszym przewodniczącym sekretariatu Wszechukraińskiej Koordynacyjnej Rady (1992–1998), która swoją decyzją założyła Ukraiński Instytut Badań nad Ludobójstwami w Ukrainie (poprzednik i pierwowzór obecnego Instytutu Pamięci Narodowej) na czele z sławnym Jamesem Mace'em, który jako pierwszy opowiedział światu o ukraińskim Hołodomorze jako ludobójstwie. 3. Od 1995 roku został dyrektorem wykonawczym unikalnej, nowo powstałej struktury «Ligi Ukraińskich Mecenasów» na czele z Petrem Jacykiem, która miała gromadzić fundusze na ukraińskie przedsięwzięcia kulturalno-oświatowe poprzez samodzielnych i narodowo świadomych przedsiębiorców: «Dwadzieścia dwa lata istnienia Ligi – to rzeczywiście biografia. <…> Nigdy nie zdarzyło się, żebyśmy zwracali się o wsparcie do Achmetowa, Kołomojskiego, Pinczuka, Feldmana czy któregokolwiek innego oligarchy, który ma jednoznacznie antyukraińskie stanowisko. Współpracują z nami wyłącznie ludzie narodowo zaniepokojeni» (3, s. 377). 4. To właśnie w jego świadomości, jak twierdzi Switłana Koronenko, narodziła się idea konkursu językowego, który dziś znany jest całemu światu jako Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka (2001). Mychajło Słaboszpycki został współprzewodniczącym rady koordynacyjnej, przeprowadzając 21 oszałamiających maratonów językowych wśród dzieci, młodzieży, kursantów i studentów – konkurs, który nie ma sobie równych ani na świecie, ani na Ukrainie. Właśnie Mychajło Słaboszpycki był jego sercem i głównym motorem, pokonując czasem bezprecedensowy opór niedoukraińskich władz i miejscowej niedorajdy. Jednak co roku, w maju, przy głównej scenie kraju – Narodowym Teatrze im. Iwana Franki – razem z obecnym przewodniczącym Ligi Mecenasów W. Zahorijem, przy dźwiękach orkiestry witał szczęśliwych zwycięzców najpotężniejszego turnieju językowego. Ci dwaj mężczyźni przypominali pasjonackich strażników naszego Słowa i Ducha, którzy wreszcie otrzymali godną straż i najwyższy szacunek. Dziś nasi bezdusznie dorobkiewicze nazwaliby to ambitnym projektem. A Słaboszpycki tworzył niezwykle skomplikowane przedsięwzięcie organizacyjne konkursu, jakby uprawiał ukraińską ziemię: orał i siał. Czy zdołamy kontynuować i zebrać plony? Bezcenny dziś jest ostatni wywiad z panem Mychajłem o konkursie naszej siły: «Często nazywa się mnie inicjatorem tego projektu. Ale w rzeczywistości pomysł konkursu należy właśnie do Petra Jacyka. To szczególnie symptomatyczne. Nie humanista, racjonalista, pragmatyczny biznesmen, który nierzadko ironicznie odnosił się do wszelkich idei humanitarnych, nagle oświadczył: mianowicie trzeba zorganizować coś takiego jak igrzyska olimpijskie z języka ukraińskiego. I żeby zwycięzcy otrzymywali nagrody pieniężne. Właśnie – pieniężne. <…> Jako pisarzowi od razu spodobała mi się idea konkursu Jacyka. I już opracowywałem scenariusz jego przeprowadzenia, system nagradzania i dobierałem kadry spośród społeczeństwa do rady nadzorczej, powierniczej i koordynacyjnej konkursu. Porozumieliśmy się z ówczesnym kierownictwem Ministerstwa Oświaty i pod koniec 1999 roku, w Dniu Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego, konkurs rozpoczęliśmy». «…to rzeczywiście projekt tworzący naród. Wychowanie poczucia patriotyzmu zaczyna się przede wszystkim od szacunku dla języka. Język – to właśnie to, co czyni nas Ukraińcami. I bardzo ważne jest, by pomóc dzieciom to właśnie uświadomić» (7). 5. To właśnie On przywiózł z Polski na Ukrainę ideę Ogólnoukraińskiego Dyktanda Narodowego, które teraz organizują inne struktury, przygotowując w ostatnich latach teksty dyktand, o których lepiej w ogóle nie mówić: bezosobowe, prymitywne, antynarodowe jednodniówki. I jeszcze podają Dyktand Narodowe za swoje dziecko. 6. To właśnie On stworzył i kierował wydawnictwem «Jarosławiw Wał» o wymownej nazwie fortecy, która będzie odpierać nieustanne ataki na ukraińskie Słowo, wydając wysokiej jakości produkcję w języku ukraińskim różnych gatunków i kierunków. Wydawnictwo stało się Jego domem i pracownią, gdzie dziś liczne stosy książek niezrozumiale i osieroconie zastygły w niewzruszonej samotności – nie ma gospodarza, twórcy i natchnienia. 7. On wraz z Ligą Mecenasów stali się założycielami i twórcami nagród imienia Oleksy Hirnyka za obronę języka ukraińskiego, D. Nytczenki za popularyzację ukraińskiej książki, Wasyla Symyrenki za działalność mecenacką, które corocznie wypłacano ich godnym laureatom, prowadząc przedtem wielkoduszną i pasjonującą pracę poszukiwania takich ludzi oraz ich zasłużonego uhonorowania i wsparcia. 8. On przebijał nasz zmoskiewiony, bezduchowy przestrzeń informacyjną swoimi programami jako radiowiec Ukraińskiego Radia: «Ekslibris», «Premiera książki», «Laureaci Nobla», «Profil literacki», przeczytując ogrom literatury w poszukiwaniu wartościowych dzieł i autorów oraz czyniąc ich znanymi, potrzebnymi, przewodnimi. Dmytro DROZDOWSKYJ, pracownik naukowy Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, redaktor naczelny czasopisma „Wsesswit” Michajło Słabosz­pyćkyj potrafił opowiadać historie. Umiał zachwycać słuchaczy, którzy zawsze z zdumieniem i uwagą słuchali wystąpień Michajła Fedotowycza. Był intelektualistą znającym literatury obce, a jednocześnie głęboko zanurzonym we własnej kulturze, splecionym z nią naczyniami własnego serca. Umiał skupiać wokół siebie ludzi, umiał osiągać cel. Ołeh Iwanowycz Mykytenko, wieloletni redaktor naczelny czasopisma „Wsesswit”, z wielkim szacunkiem odnosił się do M. Słabosz­pyćkyjego, przede wszystkim za jego uważność wobec problemów ukrainistyki. Dla samego O. Mykytenki temat ukraińskości za granicą był priorytetem, o czym świadczy historia „Wsesswitu” z lat 1970–2000. M. Słabosz­pyćkyj wynajdywał karkołomne wątki, przedstawiał ukraińskiemu czytelnikowi zapomniane, ma- 9. Był ostrzem życia kulturalnego, wokół którego skupiały się intelektualno-literackie środowiska w całym kraju. Wciągał je w wir licznych prezentacji, wieczorów twórczych, spotkań i dyskusji, wśród których narodziła się także idea Kongresu obrony języka ukraińskiego, która, niestety, nie przetrwała wiru czasu. Biegł jak nikt inny na spotkanie Człowieka, by pomóc, wesprzeć, zjednoczyć. Jego „zwierciadła” to kontynent ludzkich dusz, które przepuścił przez swoje serce. Jednocześnie, jako dobry znawca ludzkich dusz, trafnie radził na przykład M. Dochyncowi: „Nie dajcie się uwieść Kijowom z karnawałowym oparem prezentacji i okołoliterackimi mysio-smoczkami” (1, s. 8). Mimo to pracował przy prezentacjach z poświęceniem. Szerzył wysokie i czyste idee, demonstracyjnie pokazywał je i przeciwstawiał postmodernistycznemu rozpasaniu lewicowo-liberalnych okołoliterackich nowinek. Słowem, płonął arystokratyczną tradycyjnością i służbą. 10. Wraz z Petrem Jacykiem publicznie wystąpił w obronie Ukraińca Iwana Demianiuka, przeciwko któremu w latach 1988–2012 w Izraelu i Niemczech prowadzono zamówioną sądową i medialną kampanię światową o oskarżenie byłego „czerwonego” ukraińskiego żołnierza o udział w nazistowskich zbrodniach. Jak trafnie zauważa Wiktor Tiutiun: „Już wtedy i Jacyk, i Słaboszpycki odgadli zamiar czekistów, by uczynić wszystkich Ukraińców faszystami, aby wykorzystać to w przyszłej wojnie przeciwko Ukrainie” (1, s. 9). Podobna reakcja Mychajła Słaboszpyckiego na inne rezonansowe kwestie polityczne była zawsze konsekwentna jak manifest jego nacjocentrycznych przekonań. Można tylko się domyślać, ile to kosztowało sił i odrywało od pracy twórczej. To właśnie jest dekalog jego pierwszorzędnych cnót, jak stać się Bohaterem w bitwie kulturowo-językowej o naszą tożsamość. A ponadto zostawił nam bezwzględną ocenę przestępczych, dywersyjnych działań powojennomajdanowskiej władzy (Kwit – Hrynewycz – Szkarlet) w dziedzinie edukacji. Na pytanie dziennikarza o jego stosunek do połączenia przedmiotów język ukraiński, literatura ukraińska i literatura zagraniczna, a także usunięcia z ZNO literatury ukraińskiej dla znacznej części specjalności, odpowiedział – być może otwierając komuś jeszcze oczy na tę poroszenkowsko-zelenską likwidację Państwa Ukraińskiego: „Traktuję to jako kpinę z edukacji narodowej. Nasi nieudolni «pestalozziści» przez lata Niepodległości dokonali już niejednej dywersji w systemie naszej edukacji, wyjaławiając w nim jakikolwiek ślad tego, co zwie się ukraińskością. Brakuje już nawet sił, by się oburzać. Wyobraźmy sobie: to albo idiotyzm, albo wysługiwanie się Kremlowi – napisać wspólnym wysiłkiem z rosyjskimi autorami podręcznik historii Ukrainy (?!). Albo w naszym społeczeństwie, które wciąż wije się od ciężkich postkolonialnych trauma­tów i dopiero marzy o stworzeniu w sobie pełnowartościowego narodu, usuwać z procesu nauczania lekcje literatury ukraińskiej. Literatury, która w naszych warunkach jest czymś znacznie większym i ważniejszym niż zwykła literatura w normalnym kraju. Literatura narodu, który przez kilka stuleci istniał w warunkach bezpaństwowości i narodowego poniżenia, była niemal jedynym sposobem przypominania narodowi, kim jest i jaki jest jego «paszportowy» język; tę literaturę niedowychowani narodowo lub liberalistycznie okaleczeni urzędnicy oddają do «magazynów» procesu edukacyjno-wychowawczego. Nie trzeba tu dyskutować o ich działaniach, trzeba ich postawić przy hańbiącym słupie albo przed sądem społecznym i w ogóle odizolować od systemu edukacji. <…> Powiem bardzo niepopularną myśl. Ale święcie jestem o tym przekonany. W Państwie Ukraińskim i w narodzie ukraińskim, wewnątrz Ukrainy, nie ma większego wroga niż pseudoukraiński urzędnik. Swymi antyukraińskimi czynami (chcę myśleć, że większość tego wynika z ich elementarnej głupoty) czy też takimi dywersjami, taki posadowiec zawdaje niepoporównannoji szkody derżawnomu j nacjonalnomu budiwnyctwu. Tilky aktywnyj sprotyw katastroficzno rozswarenoji patriotyczniej hromadśkosti możе zaradyty sprawi. Nam nareszti czas zbahnuty: my ne możemo dozwolyty sobi taku rozkisz, jak wzajemopoidannia – ce suicydalnyj napriam dla ukraińskoji spilnoty. Sytuacija wymahaje wid nas konsolidujatyśia dla oczyszczennia „awhijewych staján” chocz popererednio w systemi oswity. A wże dali możemo podumaty i pro reszту nagalnych zawdań (7). W ostannij naszij telefonnij rozmowi, koły chworoba wże neszczadno z’jidała joho tilo, win howoryw pro nedawnij roman Jurija Szczerbaka „Mertwa pamjat” i perežytu Szczerbakom tragediju wtraty syna j družyny. Win i w ostanni myty, zakutyj u bil, jak u pancyr, ne pro sebe dumaw – ta j rozporjadywsia nadisłaty meni cej roman pocztoju. U cjomu wes Słaboszpyćkyj – bezneadijnyj altruist, szczo żyw dolamy inszych. Żyttia urwałosia w czas orhiji pryrody. Zostałasia orhija joho knyh i projektiw, jaki i je Joho nowoju formoju żyttia. „Mynuле ne choce wmyraty. Jakszo zadumatysia nad nym, wono może poiasnyty i sohodnisznie, j zawtrasznie” (s. 7). Literatura 1. Joho użi ramena pidtrymuwały ukraińsku kulturu. Welykyj podwyznyk ukraińskoho ducha. Słowo Proświty, cz. 22, 3–9 czerwnia 2021 r. S. 7–8. 2. Słaboszpyćkyj Mychajło. Ukraińśki mecenaty. K.: Wyd-wo M. P. Koć, wyd-wo „Jarosławiw Wał”, 2001. 324 s. 3. Słaboszpyćkyj Mychajło. Protyrannja dzerkała. Te, czoho ne prozczytajete w istoriji literatury: spohady. K.: Jarosławiw Wał, 2017. 688 s. 4. Słaboszpyćkyj Mychajło. Tini w dzerkali. Te, czoho ne prozczytajete w istoriji literatury: spohady. K.: Jarosławiw Wał, 2018. 736 s. 5. Słaboszpyćkyj Mychajło. Z pamjati dzerkała. Te, czoho ne prozczytajete w istoriji literatury: spohady. K.: Jarosławiw Wał, 2019. 544 s. 6. Słaboszpyćkyj Mychajło. Z prysmerkowoho dzerkała. Te, czoho ne prozczytajete w istoriji literatury: spohady. K.: Jarosławiw Wał, 2020. 664 s. 7. Słaboszpyćkyj Mychajło: „Konkurs z ukraińskoji movy imeni Petra Jaćyka – nacjeciworczyj”. ...odbijało się od tego, co tworzył M. Słaboszpycki. Czasami można było się nie zgadzać, ale nie wpadać w zachwyt – nigdy. Mieliśmy dość ostrą dyskusję na temat „Bramy Europy” Serhija Płochija, którą zgłosił jako członek Komitetu na zdobycie Nagrody im. Szewczenki. Komitet Szewczenkowski – szczególny fenomen kultury ukraińskiej, wewnątrz którego niekiedy panują takie temperatury, że zachowanie wewnętrznej harmonii nie jest łatwe. Za wszystko w życiu trzeba płacić. Także za zwycięstwa (Serhij Płochij wówczas zdobył nagrodę). Myhajło Fedorowycz był huraganem, człowiekiem-żywiołem. Jak mówił inny klasyk, „umiał grzmieć jak grom”, umiał bronić swojego poglądu, umiał przekonywać urzędników do ważności zachowania konkursu, który jest czynnikiem utrwalania szacunku dla języka ukraińskiego. M. Słaboszpycki był słońcem, wokół którego krążyły inne planety. Skupiał wokół wydawnictwa autorów, krytyków i naukowców. Inspirował, pobudzał do pracy, stawiał wysoko intelektualną poprzeczkę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Słońce ukraińskiej Galaktyki

...ołownie znani lub zakazani Ukraińcy, którzy z różnych powodów emigrowali. Książki o T. Osmaczce, M. Baszkircewej i innych świadczyły o kolosalnym intelekcie autora. Zauważę, że dosłownie kilka tygodni przed smutną wiadomością o odejściu M. Słaboszpyckiego Jurij Mykytenko zamówił w wydawnictwie „Jarosławiw Wał” tomy Mychajła Fedotowycza. Nawiasem mówiąc, drugim ulubionym autorem Ołeha Mykytenki był pisarz i dyplomata Jurij Mykołajowycz Szczerbak, pisarz-intelektualista z orbity Mychajła Słaboszpyckiego, drugi kolega, zaangażowany w kształtowanie wizerunku Ukrainy w świecie. Wydawało się, że silnik życia M. Słaboszpyckiego nigdy się nie zatrzyma. Myślano, że ma on niezwykły gen, który odpowiadał za nietypową energię, zapalającą serca i łączącą ludzi w czasie i przestrzeni. M. Słaboszpycki był człowiekiem czynu. Jego działanie było ukierunkowane na utwierdzenie ukraińskiego świata. Mychajło Fedotowycz był inicjatorem mojego wstąpienia do Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy w 2012 r. Jako pisarz o ogromnym autorytecie maksymalnie ułatwił procedurę mojego wstąpienia (rekomendacje napisali Wiktor Baranow, ówczesny przewodniczący NSPU, Ołeh Mykytenko, a także Lubow Hołota, której wsparcia doświadczam przez wiele lat). Mychajło Fedotowycz miał ogromną wiedzę o świecie literatur, był błyskotliwym krytykiem (jednym z liderów ukraińskiej krytyki literackiej swojego pokolenia wraz z W. Briuchowećkim, W. Dończykiem i in.), konektorem ludzi ukraińskiej Galaktyki i promotorem (wybaczcie te anglicyzmy) ukraińskiego słowa. Z akademikiem W. H. Dończykiem łączyła go wieloletnia przyjaźń, oparta na zrozumieniu się na poziomie serc. Nie można było nie być zachwyconym...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

list otrzymać. Nie wierzę, że są książki dla wszystkich, byłby to idealny przypadek. To zawsze dla kogoś wybranego. I myśleliśmy, że ten ktoś, kto przyjdzie po list do okienka, będzie młodzieżą”. Z Mychajłem Fedotowyczem zapoznał mnie niezapomniany Mykoła Som. I kiedy wyjaśniło się, że Czerkaszczyzna jest także moją ojczyzną, usłyszałam wspomnienia o jego własnym dzieciństwie: „Ja od dziesiątego roku życia próbowałem prowadzić dziennik, zapisywałem wszystkie legendy. Miałem szczęście, miałem złotą babcię od strony ojca, babcię Nastię, która znała mnóstwo przeróżnych legend, strasznych podań o tajemnicach kraju, o zakopanych hajdamackich skarbach. Mama bardzo gniewała się na babcię Nastię, że zbija chłopca z tropu, takie chimery w głowie. My z przyjacielem tyle przekopaliśmy, że należało nam nadać tytuł zasłużonych kopaczy ziemi Ukrainy. Szukaliśmy i skarbów hajdamackich, potem skarbów ziemianina Branickiego. To był jeszcze jeden świat, którym żyliśmy. I wtedy odkryłem dla siebie wiele nowych ukraińskich słów. Kiedy już uczyłem się na uniwersytecie i używałem ich, wszyscy mnie dopytywali. To były typowo nasze wiejskie słowa, takie piękne leksemy, nawet nie rozpowszechnione w regionie. Ja zawsze sam interesuję się momentami biografii, uważam, że biografia pisarza wiele wyjaśnia. Nie na darmo Goethe pisał: „Jeśli chcesz poznać poetę, pojedź w jego strony ojczyste”. Obraz tego chłopca, oczarowanego tajemnicami wielkiego świata, prześwitywał w nim, kiedy zachwycał się i swoimi bohaterami literackimi, i talentami przyjaciół – współczesnych, i tych nieznanych autorów, których odkrywał światu sam Mychajło Fedotowycz. Dzięki niemu ujrzały światło dzienne moje książki poetyckie „Flejta Ewterpy” oraz „Białą lampę wniosę ci w noc”, wsparł projekt — fusion-feerię „Mistrz snów”, pieśni Iwana Taranenki do moich wierszy. Jeszcze zeszłego lata zadzwonił z propozycją opublikowania nowych wierszy w „Literackiej Ukrainie”. I, ledwo tylko wysłałam teksty, zareagował na przeczytane telefonem, a ja usłyszałam niepodrobione intonacje zachwytu. I to było tak istotne i ważne dla mnie, chociaż mój pisarski los i styl on też znał od dawna. Kiedyś na jednym z wieczorów Mychajła Słaboszpyckiego powiedziałam, że stworzył on na naszych terenach swoje humanistyczne imperium, jego prawa nie sprawdzają się w okrutnym ludzkim świecie, ale ono jednak żywi i wpływa na ten świat, jak ozon, którego nie widać i którego czasem ubywa nad Antarktyką. Ale oleandry w Kijowie kwitną…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Podczas wernisażu

Walentyna DAWIDENKO W jednym jubileuszowym wywiadzie z Mychajłem Fedotowyczem Słaboszpyckim napisałam: „Uroczystej winiety czy gałązki palmowej nijak nie dopasujesz do tego jubilata, odmachnie się, odżartuje i… zapozna ze swoim nowym odkryciem. Podczas swojego wernisażu…”. Samo słowo „wernisaż” oznaczało w tym kontekście odkrywanie nowych bohaterów w jego utworach, bo to zawsze było wyraziste, niespodziewane, świąteczne, nawet kiedy odkrywał losy tragiczne, jak u Todosia Osłmaczki (powieść-biografia „Poeta z piekła”, uhonorowana Narodową Nagrodą im. T. H. Szewczenki). I już takie postacie, jak malarz-prymitywista Nykyfor Drowniak, artystka Marija Baszkircewa, w wernisażu jego portretów twórczych też są jak święto poznania. Autor jakby nie tworzył, a jedynie z zachwytem dzielił się swoimi wrażeniami z całym światem: spójrzcież, jaki potężny talent! To była jego znamienna pisarska i ludzka cecha – cieszyć się odkrywaniem talentów. Mychajło Fedotowycz stał się inicjatorem wprowadzenia nagród literackich dla współczesnych pisarzy. A jeszcze jedna cecha – ironia wobec wyniosłości i zarozumiałości. Trudno byłoby wyobrazić sobie Słaboszpyckiego, który z głębokomyślnym wyrazem twarzy, obciążonym wiedzą o własnym znaczeniu, mówiłby o swojej twórczości. Ironizował, sypał żartami, z zachwytem wypowiadał się o nowej powieści współczesnego pisarza czy o konkursie języka ukraińskiego, a międzyczasie, po pewnym czasie niespodziewanie informował o stworzeniu jeszcze jednego portretu w jego twórczym wernisażu, czyli nowej napisanej książce. W tym pamiętnym wywiadzie, wydrukowanym w tygodniku „Słowo Proświty” (na falach radia „Głos Kijowa” w żywej antenie naszych spotkań z pisarzem było wiele przez te lata), Mychajło Słaboszpycki tak określił istotę twórczości literackiej: „Kiedy pisarz pisze książkę, to jest jak list do wyjaśnienia gdzieś w niebyt wysyła, i ktoś powinien przyjść, jak na pocztę główną do swojego okienka i ten

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Umiejętność inspirowania

Wiaczesław LEWICKI Spotkania na wydarzeniach literackich, mniejsze czy szersze konsultacje, wreszcie zainteresowanie jego książkami i audycjami radiowymi... Nie znałem Michaiła Słabaszpyckiego blisko, ale mam wiele wspomnień o nim i chcę zwrócić uwagę na kilka epizodów. Wiosną 2020 roku kierownictwo Białoruskiego PEN-Centrum zaangażowało mnie do przygotowania jednego festiwalu. Należało skupić się na popularnonaukowym projekcie o Kijowie w biografii kultowego pisarza. Nazwałem swoje opracowanie „„Powieść kijowska” Włodzimierza Korotkiewicza”. (Jakże tu nie zauważyć: niemal rok później w tej i innych „destrukcyjnych działaniach” PEN-u reżim Łukaszenki dopatrzył się oznak ekstremizmu i zabrał się do likwidacji organizacji...). Pragnąc sumiennie pomóc mińskim przyjaciołom, uświadomiłem sobie: powierzony temat to biała plama dla badaczy. Zachowało się niewiele świadectw o życiu Korotkiewicza – byłego studenta Uniwersytetu Kijowskiego i twórcy najbardziej afirmatywnego białoruskiego mitu historycznego. Postanowiłem wtedy wyjaśnić szereg faktów i rozpocząłem od rozmowy z Michaiłem Słabaszpyckim. Pewnie można by zwątpić w poszukiwania, gdyby nie jego życzliwość, uważność i umiejętność inspirowania. Nasze rozmowy telefoniczne (czasem inicjował je mój starszy rozmówca) dodawały zapału. Najpierw Słabaszpycki opowiedział o mińskim spotkaniu z klasykiem, dzieląc się szczegółami, które nie znalazły odbicia w dawniejszych publikacjach. Następnie pan Michaił nakreślił krąg osób, z którymi warto porozmawiać o Kijowie Korotkiewicza i które (niesamowite szczęście!) przyczyniły się do pewnych odkryć. Michaił Fiodotowicz przy okazji, lecz trafnie scharakteryzował także Karła Skrypczenkę – ukraińskiego tłumacza i najbardziej zagadkową postać związaną z białoruskim literatem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Burliukowski fragment z Mychajłem Słaboszpyckim i tonkofingerprintem

Ołeksandr WERTIL, m. Sumy. Jakieś dziesięć lat temu Mychajło Fedotowycz wraz z kilkoma kijowskimi pisarzami i przedstawicielami wydawnictwa „Jarosławiw Wał” prezentowali w Sumach nowe książki. Spotkanie okazało się aktywne, ciekawe, wzajemnie korzystne – były liczne pytania, sesje autografów, fotografowanie. Potem wyruszyliśmy do kawiarni „Sumka”, gdzie wcześniej zamówiłem obiad. Dopóki w kuchni przygotowywano zamówienie, podarowałem Mychajłowi Fedotowyczowi, z którym byliśmy już dobrze zaznajomieni, niewielki zbiorek wierszy „Światło Burliuka wzeszło”, który właśnie ukazał się drukiem w jednym z sumskich wydawnictw i w którym zaprezentowano wiersze znanego rodowitego mieszkańca Sumszczyzny – malarza i poety Dawida Burliuka. Co więcej, w dwóch językach – w oryginale po rosyjsku i w moim przekładzie na ukraiński. Ponieważ na Ukrainie (i na świecie) był to pierwszy przekład utworów Dawida Burliuka na język dla niego ojczysty, w którym przez całe życie próbował napisać choć jeden wiersz, ale nie było mu to dane, więc zdecydowałem, że taka publikacja może zainteresować gościa. Przywykłem, że w takich książkowych przypadkach znani pisarze zazwyczaj dziękują za prezent i wkładają go do torby-walizki-kieszeni, nawet nie patrząc na okładkę. Ale Mychajło Fedotowycz od razu rozłożył strony, porównał kilka tekstów i rzekł: „Oho! I oryginał, i przekład – obok… Śmiało… Z reguły tłumacze ukrywają oryginał przed zbędnymi oczami. Nie boicie się?”. Nie czekając na takie pytanie, zacząłem gorączkowo myśleć, co odpowiedzieć. W końcu nad przekładami pracowałem prawie dwa lata, przekopałem setki, a może i tysiące stron różnych słowników, literatury pomocniczej, wszak futurystyczne wiersze to jedno, a drugie – poeta często przestawiał miejscami przyrostki, przedrostki, łączył słowa z różnych języków, czasami „zapominał” dopisać zakończenia i zabierał się za nowy wiersz, słowem, proponował tylko jemu charakterystyczny poetycki „kalejdoskop”. A tymczasem Mychajło Fedotowycz rozłożył pierwsze strony i dopytał: „A co? Słowo wstępne – w kilku językach? Nie tylko po ukraińsku i rosyjsku, ale też po angielsku i japońsku?”. Rzeczywiście, do tej pracy musiałem zaangażować burliukoznawcę z Tokio Akirę Suzukiego, który pomógł uporać się z taką pracą. Mychajło Fedotowycz, trzymając zbiorek w rękach, powoli, ale z licznymi szczegółami i ciekawymi faktami rozpoczął mini-wykład o… rodzie Burliuków, jego braciach i siostrach, tamtych czasach, przyjaźni z Wołodymyrem Majakowskim… Słuchałem nie tylko ja, ale i wszyscy obecni, bo to była prawdziwa wycieczka-burliukiana. A na koniec rzekł: „To początek pracy. Burliukowie warci są więcej”. I zwrócił się do mnie: „Zacznijcie pracować nad nową książką, ale jeszcze przetłumaczcie nie tylko Dawida, ale i rodzonego brata Mykołę – on pochodzi z sąsiedniej Kotelwy na Połtawszczyźnie. Przygotujcie około półtorej setki wierszy, dodamy ilustracje reprodukcjami obrazów, przygotujemy słowo wstępne i posłowie. Ja wam to obiecuję…”. Pomyślawszy chwilę, doprecyzował: „Znajdźcie dokładną i trafną nazwę, poszukajcie w wierszach – na pewno znajdziecie”. Od tej minuty rozpoczęła się praca nad książką, która ukazała się drukiem w wydawnictwie „Jarosławiw Wał” w 2014 roku ze słowem wstępnym Wadyma Skuratiwskiego i posłowiem Dmytra Horbaczowa „Czukurjuk!”. Praca nad nią – to osobny temat. A nazwę szukałem ze dwa lata. Kiedy zaś w wierszu „Ubarwienie kolorów” natrafiłem na słowo „Tonkofingerprint”, od razu zadzwoniłem do Mychajła Fedotowycza. „A no powtórz jeszcze raz – wolniej, bo na słuch ciężkawo…”, – rzekł. Kiedy zaś „rozłożyłem” to połączenie słów, pochodzące z różnych języków, Mychajło Fedotowycz niemalże westchnął: „W dziesiątkę!”. Cóż tu mówić: Mychajło Słaboszpycki, jak nikt inny, umiał genialnie widzieć, czuć, oceniać nie tylko wydane, ale i przewidywać książki, wyodrębniać je, przygotowywać, aby stawały się wydarzeniem w życiu literackim. Oto tak w sumskiej kawiarni „Sumka” z lekkiej i utalentowanej ręki Mychajła Fedotowycza rozpoczęło się przygotowanie zbiorku „Tonkofingerprint. Poeci bracia Burliukowie”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

“Posiedźmy, porozmawiajmy...”

Ogólnie rzecz biorąc, ostatni komunikat pana Mychajła na Facebooku z odpowiedzią na moje pytanie dotyczące tamtego “kijowskiego romansu” (teraz ten temat nie daje mi spokoju) datowany jest na 14 maja 2021 roku, niedługo przed śmiercią Mychajła Fedotowycza... Ten dialog był cudem literatury i filologii, który rodzi się dzięki człowieczeństwu i uświadomieniu sobie wspólnych wartości. Właściwie od przebudzenia wartości wszystko się zaczynało. Poznałem Mychajła Fedotowycza w Kijowskim Pałacu Dzieci i Młodzieży dwadzieścia lat temu. Trwała tam ceremonia nagradzania uczniów – zwycięzców konkursu znawców języka ukraińskiego, który właśnie nazwano imieniem Petra Jacyka. Pan Mychajło uścisnął mi dłoń za zajęcie miejsca na podium, żartując przyjaźnie o niewielkiej liczbie chłopców wśród młodych filologów. Tak, Mychajle Fedotowyczu, nas, już bardziej doświadczonych i sceptycznych, wciąż jest niewielu. Od tamtej pory życie stało się nieustannym konkursem znawców (nie tak uczciwym, jak ten założony przez Pana) i wydaje się, że ci, którzy pozostają w grze, szczególnie nie liczą na nagrody. Moje główne późniejsze wyróżnienia to uniesienie z powodu rozwiązanych filologicznych tajemnic, niechby czasem niewielkich, oraz obrona najmniejszych ideałów. Bez Pana wsparcia byłoby z tym niezmiernie trudniej! Za nie oraz za niezwykle ważne wątki w moim osobistym “kijowskim romansie” jestem zawsze Panu wdzięczny. Mykoła TIUTIUNNYK. Kolejny zjazd Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Podczas przerwy spacerujemy korytarzami dawnego Pałacu Październikowego w nadziei na spotkanie kogoś z dawnych przyjaciół czy znajomych. Jeszcze z daleka widzę Mychajła Fedotowycza Słaboszpyckiego. On, jak zawsze, w kręgu pisarzy. Taki już człowiek, że jak magnes przyciąga do siebie. My z nim przez pewien czas korespondujemy, przesyłamy sobie nawzajem nowe książki. Recenzje znanego pisarza i wydawcy są dla mnie bardzo miłe. “Twój romans “Marusia Bohusławka” – to obraz bohaterki, nakreślony według ludowych wyobrażeń, to szczęk historii obok jej losu; to wieczne niebo Ukrainy, w które wpatrzone są spojrzenia wielu pokoleń; to lektura, którą chce się czytać ponownie, delektując się wyrafinowanym słownym malarstwem...” Podchodzę, witam się, czując mocny uścisk. – No, jak tam sprawy? Rozmowa prosta, swobodna i krótka. Bo podchodzą też inni delegaci i każdemu chce się uścisnąć Słaboszpyckiemu dłoń, powiedzieć kilka słów. Rozumiem to, milknę, tylko słucham. – Ty tylko nie znikaj, Mykoło – mówi mi. – I w ogóle przychodź do wydawnictwa, posiedzimy, porozmawiamy. – Dziękuję, Mychajle Fedotowyczu. Dziękuję, ale niczego nie obiecuję. Przecież nie jestem kijowianinem. I po zjeździe znów wrócę na swoją Ługańszczyznę, gdzie niebo podpierają szare hałdy i gdzie jeszcze za młodu przepracowałem pod ziemią, na kilometrowej głębokości, całe siedemnaście lat! I znów pozostanie tylko korespondencja i wymiana książek, które będę czytać i czytać ponownie, aż dopóki przez przeklętą wojnę nie opuszczę rodzinnego domu, i teraz nawet te wiersze piszę w innym kraju, w cudzych murach. A jeszcze pozostaje jasna i nieprzemijająca pamięć o bezgranicznie utalentowanym i jasnym człowieku, Mychajle Fedotowyczu Słaboszpyckim. O którym nigdy nie zapomni Ukraina.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ukrainiec, który umiał inspirować

Nadija HUMENIUK Poznała nas Maria Baszkircewa. Wciąż byłam pod wrażeniem historii tej utalentowanej dziewczyny z Połtawszczyzny, która tak jasno rozbłysnęła na artystycznym firmamencie i w ciągu swojego krótkiego życia zauroczyła zarówno Paryż, jak i światową elitę. Dlatego z niecierpliwością czekałam na przyjazd do naszego miasta autora powieści-eseju o tej niezwykłej malarce. Spotkanie w jednej z łuckich księgarni kontynuowano w Wołyńskiej Bibliotece dla Dzieci, gdzie tym razem zebrała się poważna publiczność. Michajło Słaboszpycki zaprezentował biograficzną opowieść „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym”. Chodziło jednak nie tylko o Petra Jacyka, ale także o twórczość w ogóle, o proces literacki na Ukrainie. Potem była rozmowa przy filiżance herbaty, niezwykle ciepła i szczera, tak swobodna, niemal domowa. Na kolanach stołecznego gościa przysiadł mały Dmytryk Słapczuk i rozmowa toczyła się o sprawach najskrytszych. Wywiad z Michajłem Słaboszpyckim w gazecie „Wicze” (pracowałam wtedy jako redaktorka działu kultury) wywołał spory rezonans. Pisarz poruszył w nim nie tylko tematy literackie, ale również moralne, w tym tak delikatne, jak wiara w Boga, pojęcie grzechu, skruchy, przebaczenia. Mówiło się m.in. o mężczyźnie, który dorobił się majątku nie pracą ani rozumem, lecz wymuszeniami, haraczem (co było, to było), a potem podarował okrągłą sumę cerkwi, otrzymał od niej nagrodę i uważał się niemal za świętego. Ale czy można kupić świętość za pieniądze? Słowem, było o czym dyskutować... Michajło Słaboszpycki i Switłana Koronenko nie raz przyjeżdżali na Wołyń. Była też prezentacja biograficznej powieści „Poeta z piekła” o Todosiu Osmaczce. Był udział twórczego małżeństwa w poetyckim święcie „Leśna pieśń” – spotkania w Łucku, w Kołodiażnem, w Kowlu, na urocznisku Niechymnem. Słaboszpycki lubił ludzi i, jak nikt inny, umiał się z nimi porozumiewać. Dwa moje niezapomniane spotkania z Mychajłem Fedotowyczem w Kijowie – z jego rąk otrzyma- Sydir KIRAL, profesor Właściwie to właśnie dzięki prezentacjom książek wydawnictwa „Jarosławiw Wał” poznałam wielostronność talentu śp. Mychajła Słabosz­pyćkiego, o którym wcześniej czytałem w listach Iwana Czendeja. Ten wysoko cenił jego talent krytyka. Jednocześnie pan Michało z szczególnym pietyzmem wypowiadał się o twórczości i ludzkich przymiotach zakarpackiego pisarza, a na moją prośbę napisał wspomnienia, które weszły do drugiego wydania książki „Iwan Czendej w kręgu współczesnych” (Użhorod, 2020). Prezentacje Mychajła Słabosz­pyćkiego zawsze były ciekawe, treściwe, intelektualnie i merytorycznie bogate, a poza tym na tych spotkaniach, jak wiadomo, występowali wybitni pisarze, politycy, działacze społeczni. I oto przyszedł mi do głowy pomysł, aby do tych niezwykłych wydarzeń zapraszać moich wychowanków-studentów. Przecież panowała tam zawsze twórcza, narodowo błogosławiona atmosfera, która nie mogła nie wpływać na dusze młodzieży. Chodziło jednak o to, jak zachęcić studentów, jak przekonać ich do potrzeby takich wizyt. Pierwsza próba była nieudana, mimo że przekonywałem, iż będzie ciekawie: z 25 osób przyszło aż troje. Prawda, że oni później zdobyli dwie nagrody literackie: „Jarosławiw Wał” – za drugie miejsce w konkursie na najlepszą książkę historyczną dla dzieci, którą przyznano za „Białego wilka na Czarnym szlaku” (pierwsze miejsce otrzymał wtedy Wasyl Szkla­r), oraz im. Wiktora Bliźniecia „Dźwięk pajęczyny” od Ligi Ukraińskich Mecenasów za książkę bajek, która później została uhonorowana także nagrodą Gabinetu Ministrów im. Łesi Ukrainki. Nie należałam do kręgu przyjaciół Mychajła Słabosz­pyćkiego. Ale jestem wdzięczna losowi za to, że podarował mi spotkania z tym niezwykłym Człowiekiem, który potrafił zainteresować, wesprzeć i zainspirować. Właśnie dzięki Mychajłowi Fedotowyczowi, na jego zaproszenie, my z mężem, Wołodymyrem Lysem, napisaliśmy materiały do serii wydawniczych „Jarosławowego Wału”: „Objawienie w kawiarni „Pegaz””, „Kuriozjada”, „Uśmiech czarnego kota”. To on w swoich audycjach „Ex libris” i „Premiera książki” w Radiu Kultura opowiadał o naszych nowych książkach. To zdumiewające, ile Słaboszpycki czytał. Co do klasyki, tu wszystko jest jasne, tak przynajmniej w zasadzie powinno być. Mychajło Słaboszpycki wśród proświtian. Ale on przeczytywał setki książek współczesnych sobie autorów, także mało znanych i jeszcze nieznanych. Umiał szczerze ucieszyć się z sukcesu autora (taka rzadkość w dzisiejszych czasach!), wesprzeć go i nie szczędził dobrego słowa. A przy tak ogromnym obciążeniu – i przy biurku, pisząc swoje utalentowane książki, i w Lidze Ukraińskich Mecenasów, i w dziennikarstwie. A ile kosztowało zorganizowanie Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka! Ileż to podobnie myślących ludzi trzeba było natchnąć do tej ogromnej sprawy, ilu dzieciom zaszczepić chęć pogłębiania wiedzy o języku ukraińskim. Niezwykły pracuś, intelektualista, utalentowany pisarz, podwижnik na niwie literatury i kultury, Mychajło Słaboszpycki zostawił głęboki ślad w ukraińskiej historii. I choć mówi się, że nie ma ludzi niezastąpionych, on naprawdę jest niezastąpiony. Nie będzie już drugiego Mychajła Słaboszpyckiego. Ale będą ci, których on natchnął, którzy pójdą jego drogą i będą kontynuować jego wielką ukraińską sprawę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Skrzydła od Mychajła

Radij RADUTNYJ, pisarz. Trudno wskazać współczesnego, który zrobił więcej dla popularyzacji literatury ukraińskiej niż Mychajło Fedotowycz. Własne utwory, wydawnictwo „Jarosławiw Wał”, konkursy, inne przedsięwzięcia – kto jak kto, ale ja nie nadążałem nawet śledzić wszystkich jego aktywności. A on jakoś dawał radę sprawiać, by to wszystko się kręciło i wrzało. Myślę, że pomógł mnóstwu ludzi i są mu oni wdzięczni. I ja jestem wdzięczny. ...Moje opowiadania narodziły się pod koniec lat 80. i na początku lat 90. Wtedy nawet nie znaliśmy takiego słowa – internet. Więzi społeczne budowano inną drogą – przez znajomych. Mój ojciec znał redaktora zakładowej gazety, ta – redaktora gazety miejskiej, która znała wielu dziennikarzy. – Jest, jest znajomy pisarz – powiedziała. – Może słyszałeś takie nazwisko – Słaboszpycki? – „Dusze na wiatrach” – odruchowo odpowiedziałem. To było pierwsze w moim życiu spotkanie z prawdziwym pisarzem. Denerwowałem się, jak tu się nie denerwować. Mychajło Fedotowycz to zauważył, uśmiechnął się... i już po kilku minutach rozmawialiśmy jak dobrzy znajomi, bez poufałości, ale i bez sztywności, szczerze, radośnie i niezwykle pożytecznie. W ciągu godziny dowiedziałem się o literaturze więcej niż ze wszystkich podręczników. O tym, jak trzeba pisać i jak nie warto; o tym, jak przykuć uwagę czytelnika i uniknąć sztampy; jak uczynić postać ciekawszą i sympatyczniejszą, a antagonistów takimi, by nie wydawali się karykaturalni, lecz wywoływali pewną antypatię, przy czym sami z siebie, bez autorskiej podpowiedzi. Delikatnie wskazał na niedociągnięcia moich utworów, dał do zrozumienia, których nie warto nikomu pokazywać, a które mają niezłe perspektywy. I wreszcie opowiedział, jak trzeba promować utwory, jak opracować, jak przedstawić, komu i kiedy złożyć. Przestrzegł przed korzystaniem z protekcji i układów (słusznie zrobił, bo miałem takie myśli). A na koniec dał główną radę: nie poddawać się, nie zwieszać nosa, nie opuszczać rąk, lecz łupać, łupać, łupać tę skałę, a ona się podda. Moja osobista „skała” liczy dziś z dziesięć książek, zbiorów z moim udziałem, periodyków. Od tamtego spotkania minęło wiele lat, teraz zwracają się do mnie młodzi autorzy z prośbą o radę lub inną pomoc. Szczerze mówiąc, bywa to dość uciążliwe. „Co w tym trudnego? – chce się powiedzieć początkującemu. – Piszesz, redagujesz, wysyłasz do wydawnictwa, po pewnym czasie pytasz, co słychać i kiedy można oczekiwać honorarium”. Czasami proszą o przejrzenie utworów, na które patrzeć... no, powiedzmy tak, jest ciężko. Ale wspominam tamto spotkanie, te rady Mychajła Fedotowycza, te skrzydła, które wyrosły mi po jego radach – i pomagam, czym mogę, z poprawkami na teraźniejszość, na internet, na nową listę wydawnictw i nowe metody pracy z nimi. Przestrzegam przed korzystaniem z układów i wydawaniem na własny koszt. Podpowiadam, gdzie lubią fantasy, gdzie twardą fantastykę naukową, a gdzie warto napisać „powieść chimeryczną”, bo inaczej nawet czytać nie będą. Gdzie płacą honorarium, gdzie obiecują, ale nie płacą, a gdzie wydają egzemplarz autorski i radź sobie sam. I wyobrażam sobie, że to pałeczka sztafetowa, którą przekazał mi Mychajło Fedotowycz, a ktoś z tych, którym pomogłem, przekaże ją dalej – w XXII, XXIII, XXIV i tak dalej wiek, dopóki ludzie będą czytać.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Ratunkowa rubryka studenta – prezentacje Michaiła Słabosz­pickiego

z zapałem opowiadali o tych wizytach swoim kolegom z grupy, ale… Ponieważ w uczelniach istnieje tak zwany system oceniania punktowego, w którym każdy rodzaj pracy jest wyceniany punktami, a od ich łącznej sumy zależała też ocena z egzaminu, co z kolei wpływało na stypendium. Wtedy postanowiłem, łamiąc wszelkie instrukcje, uciec się do małego przebiegu: za każde uczestnictwo w prezentacjach Michaiła Słabosz­pickiego student otrzyma 10 punktów (w zatwierdzonych „stawkach” była to duża suma!!!), ale pod warunkiem, że każdy musi napisać recenzję z tego spotkania (a to kolejne 5 punktów!) i przyjść na prezentację w wyszywance (a to kolejne 3 punkty!). Moi studenci nie wierzyli, jak żartowali, w taką „szarę”! Co więcej, aby wszystko „uzakonić” i nadać temu rodzajowi pracy „prestiż”, postanowiłem w dzienniku ocen wprowadzić osobną rubrykę – „Prezentacje Michaiła Słabosz­pickiego”. Zadziałało! Studenci sami pytali, kiedy będzie kolejna prezentacja, na które chodzili z ochotą. Na następnych zajęciach omawialiśmy każdą prezentację, studenci się spierali, a ja się cieszyłem, bo byłem świadkiem tego, jak błogotliwie te twórcze wieczory wpływały na myślenie studentów i jak niepostrzeżenie dostawali się w to silne narodowo-intelektualne pole moderatora i jego współmyślicieli! A kiedy pojawiała się jakaś sytuacja i student bardzo chciał mieć wyższą ocenę z egzaminu, pytałem: „A jak masz się z rubryką »Prezentacje Michaiła Słabosz­pickiego«?”. I jeśli w moim dzienniku była ona wypełniona wystarczającą liczbą punktów, to była gwarancja, że stypendium studenckie jest uratowane. Już na spotkaniach ze studentami starszych roczników żartobliwie pytali: „A jak z hrabią Słabosznickim u kolegów pierwszoroczniaków?”. A ja z dumą odpowiadałem: „Działa bez zarzutu!”. I widziałem szczęśliwe uśmiechy moich młodszych kolegów. Studenci, jak wiadomo, opowiadają o sekretach i dziwactwach każdego wykładowcy. I jestem niezmiernie rad, że śp. Michajło Słabosznicki w ten sposób (nie wiedząc o tym!) przyczyniał się do pielęgnowania świadomej narodowo ukraińskiej młodzieży. Dziękuję Panu, panie Michajle! A na jubileuszowym wieczorze przekażę Pana żonie Swietłanie książkę wspomnień o Iwanie Czendeju, bo nie udało nam się spotkać i wymienić książkami; chodziło o ostatni tom wspomnień wybitnego krytyka i działacza społecznego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ukraińskich poetów na wygnaniu”. Ta książka była niezwykle popularna. Oba nakłady rozeszły się błyskawicznie. Stała się wzorcową w doborze najlepszych poetów diaspory. Wydaje się, że ją również rozchwytywano do monografii i antologii. W 2008 roku Mychajło wydał dwie unikalne książki – „Autoportret artysty w dojrzałości” o artyście Rafaelu Bahautdinowie oraz „Beniamin literackiej rodziny. Ołeksandr Włyźko i inni. Rewia”. Dla wielu współczesnych pisarzy już każda z tych dwóch książek byłaby wystarczająca, by pretendować do nagrody im. Szewczenki. Kolosalny materiał faktograficzny, analityka, niewiarygodna prostota i przystępność wykładu materiału, wspaniały język ukraiński… Napisawszy i wydawszy obie, wydawało się, że Mychajło już nie przejmował się ich losem. A może po prostu nie dawał tego po sobie poznać. A zasługiwały one na poważną krytykę i uwagę kolegów. „Beniamin” również obecnie jest rozchwytywany do monografii… W 2012 roku ukazuje się monumentalna książka, nad którą Mychajło pracował około 10 lat. „Co zapisano w księdze życia. Mychajło Kociubynski i inni” (511 stron!). „Jak to możliwe, że do tej pory nie przeczytałem wspomnień Mychajła Kociubynskiego! Dziękuję, Mychajle, że je wydrukowałeś!” – takie słowa usłyszałam od zachwyconego Dmytra Pawłyczki, który szedł nam naprzeciw. Słaboszpycki zmieszał się i nie wiedział, co powiedzieć. I wtedy Pawłyczko, coś zrozumiawszy, wykrzyknął: „Oj, przecież Kociubynski nie pisał wspomnień!” Oto taka komiczna sytuacja. Ta powieść, wydaje się, również nie została oceniona w należyty sposób i wciąż czeka na swoich badaczy. Jest ona eksperymentalna. Napisana w formie wspomnień Mychajła Kociubynskiego, Mychajła Mohylanskiego, Serhija Jefremowa, Wołodymyra Samijłenki, Wołodymyra Wynnyczenki, Jewhena Cykałenki, Wołodymyra Łeontowycza, Biografa oraz Kobiety, która zapragnęła pozostać nieznaną. Wspomnień, których nigdy nie było. Nie jestem pewna, czy w którejkolwiek z literatur był jeszcze taki eksperymentalny utwór. Zaznaczę, że każda postać mówi swoim językiem, korzysta z własnego słownika… Można sobie tylko wyobrazić, jak autor pracował ze źródłami, aby tak doskonale znać język każdej z postaci. A to już może być interesujące dla językoznawców. W 2014 roku ukazuje się książka o Majdanie 2014 roku „Gambit nadziei. Ukraina. Konstatacje, materiały, wyzwania, nadzieje” (255 stron!). I znów na gorąco po wydarzeniach, znów z wiarą w to, że Ukraina wyjdzie z zapaści i stanie się cywilizowanym, normalnym krajem… Jest tu o wszystkim – i o zwycięstwie nad Janukowyczem, i o Niebiańskiej Sotni, i o wojnie hybrydowej Wołodymyra Putina. Wydaje się, że książki znów nie zauważono, ale pozostała ona prawdziwym dokumentem epoki. Myślę, że jeszcze do niej wrócą… W 2015 roku ukazuje się książka „Zbliżenie do istoty. Losy literackie” – tom na 450 stron, encyklopedyczny w swej istocie i popularny w wykładzie. W niej losy różnych pisarzy – od Astolphe’a de Custine’a do Pawła Hirnyka. Książka cieszyła się wielką popularnością i rozeszła się. Obecnie często szukają jej w wydawnictwie. Być może kiedyś powtórzymy wydanie… Szczytowym osiągnięciem w twórczej biografii Mychajła Słaboszpyckiego stała się „lustrzana” czteroksiąg, z którego każdy tom liczy prawie 800 stron: „Przecieranie lustra” (2017),

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Silny człowiek

Switłana KORONENKO Nasz związek rozpoczął się w 1999 roku. Przeżyliśmy z Mychajłem 22 lata. Można wiele opowiadać o naszym wspólnym życiu. I ja o nim opowiem w swoich wspomnieniach. Kontakty z Mychajłem Słaboszpyckim przez wszystkie te lata były wypełnione jego niezwykle interesującymi opowieściami, które stawały się wykładami, szkoleniami, edukacyjną nauką na wzór „ciekawe literaturoznawstwo”, „ciekawe kulturoznawstwo” itp. Faktycznie był to niemal codzienny edukacyjny lektorium od Mychajła Słaboszpyckiego, człowieka o fenomenalnej pamięci, analitycznym umyśle i człowieka, który sam niesamowicie uczył się każdego dnia. Bez książki po prostu go nie pamiętam. Książka była zawsze w jego rękach w domu, w wydawnictwie, w podróżach, w gościach u kogoś (od razu podchodził do półki z książkami i z jakąś niezwykłą czy niecodzienną uwagą „skanował” książki). Trudno było go zaskoczyć jakąś książką, bo wszystko czytał i wszystko wiedział. Jeśli trafiała się ciekawa książka, której nie miał, robił wszystko, aby się u niego pojawiła. Potem hojnie dzielił się swoimi książkami z przyjaciółmi i nieznajomymi ludźmi. Często kupował kilka takich samych książek, które go zainteresowały, i również je rozdawał. Za najlepszy prezent uważał książkę. Pracownicy wydawnictwa „Jarosławiw Wał” i Ligi Ukraińskich Mecenasów przez wiele lat w przeddzień jego urodzin kupowali książki, których tytuły wypytywali u niego wcześniej. Bardzo interesował się historiami ludzi sukcesu. Zachwycał się nieprzeciętnymi ludźmi, gromadził ich wokół siebie, pisał o nich. A w ostatnich latach, kiedy psuł mu się wzrok, kupowałam mocne lampy oświetleniowe i wieczorami w naszym mieszkaniu płonęło jasne światło. Czytać przestał wtedy, gdy ból stał się już nie do zniesienia, gdzieś na miesiąc przed odejściem. A jeszcze nasze życie, przed wszystkimi przyszłymi chorobami Mychajła, było wypełnione niekończącymi się podróżami po Ukrainie. Były to prezentacje jego książek i książek wydawnictwa „Jarosławiw Wał” – często na uniwersytetach i w bibliotekach, gdzie odnosił niezmienny sukces i budził zachwyt obecnych. Po jego opowieściach niemożliwe było nie kupić książek, o których opowiadał. Wyrazisty talent oratorski, artystyczność, szczerość i niesamowita charyzma Mychajła były zdumiewające. Kobiety zachwycały się i zakochiwały w nim praktycznie do końca jego życia. Ja początkowo często byłam zazdrosna, a potem wreszcie zrozumiałam, że nic mi z tego powodu nie grozi… Dzięki Mychajłowi poznałam wielu niezwykłych bohaterów jego książek i jego przyjaciół. Jednym z nich był Pawło Zahrebelny. Jeździliśmy do niego na daczę, rozmawialiśmy. Dokładniej, oni rozmawiali, a ja z zachwytem słuchałam i oglądałam ogromną bibliotekę Zahrebelnego. Wcześniej znałam Pawła Archypowycza z daleka. To właśnie on swego czasu, w 1980 roku, kiedy byłam jeszcze studentką pierwszego roku, nalegał na to, aby w prestiżowym „Radianśkym pysmennyku” została wydana moja pierwsza książka poetycka „Suzirja wesnianok”… Jeszcze jeden z bohaterów – Petro Jacyk, pierwszy „żywy” milioner w moim życiu dziennikarskim, spotkania z którym oczekiwałam z niecierpliwością. Jacyk był prosty, dostępny, w niedrogich, zwykłych garniturze i koszuli, i z bardzo uważnym spojrzeniem. Nigdy bym nie uwierzyła, że ma takie środki. Ale dla niego to było normalne. Żadnej wyższości, żadnej pogardy, uprzejmość i skromność. A jeszcze – niesamowite pragnienie wiedzy, czym żyje Ukraina i czym może jej pomóc. Nie miał różowych okularów, bardzo trzeźwo, może nawet zbyt trzeźwo oceniał sytuację na Ukrainie. O wiele rzeczy dopytywał się u Mychajła, a ten szczerze mu odpowiadał… Ostatni przyjazd Jacyka na Ukrainę był na zamknięcie Pierwszego konkursu znawców języka ukraińskiego w filharmonii, na którym był obecny i przemawiał Łeonid Kuczma. A potem Mychajło poprosił mnie o nagranie z Jacykiem wywiadu o konkursie. „To mój najbardziej udany projekt” – powiedział wtedy Jacyk. Nagrywałam go na dyktafon w pokoju hotelu „Łybid”. Jak się potem okazało: był to ostatni wywiad mecenasa. W maju 2000 roku. Jesienią, przed drugim konkursem, Jacyka już nie było. Z czasem Mychajło wydał książkę wspomnień o nim, do której wszedł również mój wywiad. Z czasem poznałam wielu diasporowych bohaterów książek Mychajła. Przyjeżdżali na Ukrainę do Mychajła – jak do krewnego czy dobrego przyjaciela. Jeden z takich diasporowych gości – Stepan Horłacz – mieszkał u Mychajła w domu miesiącami, kiedy przyjeżdżał z Kanady na Ukrainę… Mychajła zawsze otaczali nieprzeciętni ludzie. Było mu z nimi ciekawie, a im było ciekawie z nim. Mychajło potrafił się przyjaźnić i był bardzo oddany w przyjaźni. Jego przyjaciele również byli wierni i wspierali go. Ale znam kilku (bardzo niewielu!), którzy nie przeszli próby przyjaźni z Mychajłem. Mychajło po prostu wykreślił ich ze swojego życia i nigdy więcej z nimi nie rozmawiał ani o nich nie wspominał. Byli dla niego jakby martwi. Ale swoich prawdziwych przyjaciół na wszelkie sposoby wspierał, pomagał finansowo, wydawał, pisał o nich… Wierniejszego przyjaciela niż Mychajło nie znam… Jednym z takich oddanych przyjaciół Mychajła był Wołodymyr Antonowycz Zahorij. Ich przyjaźń była sprawdzona pod kątem trwałości i niezawodności przez ponad dwie dekady. To właśnie Zahorij przychodził z pomocą Mychajłowi w najcięższych czasach. Kilka bardzo drogich operacji, kiedy Słaboszpycki był na progu między życiem a śmiercią, opłacił Wołodymyr Antonowycz. Pomógł też wtedy, gdy Mychajła już nie było i trzeba było opłacać niemałe usługi pogrzebowe i cmentarne… To właśnie Zahorij przyszedł do hospicjum i rozmawiał z Mychajłem na dzień przed jego śmiercią… Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka stał się częścią naszego życia z Mychajłem. Byłam obok, zaczynając od negocjacji w Ministerstwie Oświaty i Nauki w przeddzień 1. i kończąc na 21., który odbył się w covidowej, nietypowej formie online-maratonu. 21 lat jeździliśmy na wszystkie otwarcia konkursu, który co roku rozpoczynał się w którymś z centrów obwodowych. Wiem o konkursie wszystko od nieoficjalnej strony. Znam wielu pisarzy, którzy odbierali jako osobistą zniewagę sukces tego edukacyjnego projektu, i znam wielu, a może i niewielu, którzy po prostu byli obok i pomagali, często wykładając własne środki. Pomagają i dzisiaj, po śmierci Mychajła. Obecnie ja, już jako dyrektor wykonawcza fundacji charytatywnej „Liga Ukraińskich Mecenasów”, będę prowadzić ten unikalny projekt. Tak zdecydowali członkowie Ligi i prezes Wołodymyr Zahorij. Chyba najpłodniejszym okresem w życiu Słaboszpyckiego-pisarza były te 22 lata naszego związku. Robiłam wszystko, aby mógł pisać, biorąc na siebie gospodarcze kłopoty. Wiem, jak dobierał materiały, jak pisał, jak wątpił, jak cieszył się Mychajło, pisząc swoje książki. Niemal encyklopedyczne „Ukraińscy mecenasi” (2001) stały się pierwszą książką, którą wpisywałam na komputerze i do której dobierałam zdjęcia. Była niezwykle popularna, miała trzy nakłady, a obecnie wznawia ją fundacja charytatywna Zagoriy Foundation. Nad tą książką Mychajło pracował do ostatniego dnia. Już po jego śmierci uporządkowałam rękopisy i przekazałam do fundacji charytatywnej Zagoriy Foundation. Mam nadzieję, że będzie to piękne, szlachetne wydanie o ukraińskich dobroczyńcach od dawnych czasów po dzień dzisiejszy. W 2003 roku ukazała się książka, która dla kogoś mogłaby stać się monografią ze względu na ogrom informacji i którą potem rzeczywiście rozciągnięto na monografie: „Poeta z piekła (Todos Osmaczka)”. Wydawało się, że o bohaterze tej powieści wiem wszystko. Nawet sama napisałam wtedy esej o Osmaczce. Informacji od Mychajła było niezwykle dużo. W 2005 roku za tę powieść Mychajło otrzymał Nagrodę im. Tarasa Szewczenki. Byliśmy szczęśliwi. Jest niemało zdjęć Mychajła z tamtych dni. (Fotografowałam go bardzo dużo przez wszystkie lata. Tych zdjęć są setki, jeśli nie tysiące w naszym archiwum). To wielkie szczęście dla pisarza, gdy jest uhonorowany w rozkwicie sił. „A co będziesz robił dalej? Nagrodę Szewczenki już masz…” – dopytywał się wtedy jeden ze znajomych. Mychajło tylko się uśmiechał. A ja mówiłam: „Powinieneś był otrzymać Nagrodę Szewczenki jeszcze za swoją „Marię Baszkircewą”!”. W 2004 roku Mychajło wydał także niemal encyklopedyczną książkę „Niezagubiony ukraiński człowiek”, jakby zaprzeczając Szlemkewyczowi z jego znaną książką „Zagubiony ukraiński człowiek”, wydaną w 1954 roku w Nowym Jorku. 55 (!) portretów diasporowych Ukraińców weszło do tego wydania. „To – o najlepszych ludziach diaspory”, – mówił wtedy Mychajło. W tym samym 2004 roku jeszcze jedna książka „Według hamburskiego rachunku. Czytelnicze marginalia i wariacje na temat Pawła Zahrebelnego”. Mychajło zachwycał się Zahrebelnym, czytał wszystkie jego utwory. Zdaje się, że pisał o wszystkich jego utworach. Bardzo wysoko stawiał go jako encyklopedystę i niezwykle utalentowanego pisarza. Opowiadał mi, dlaczego tak nazwał książkę: „W dawnych czasach, jak zresztą często i dziś, zapaśnicy nie występowali w publicznych zawodach uczciwie. Zawsze na zamówienie. Dzisiaj wygrywa jeden, jutro drugi, pojutrze trzeci. Zawsze obrazowo, efektownie, dla pieniędzy. Ale raz w roku zapaśnicy zjeżdżali się do Hamburga i w jednej z karczm przeprowadzali uczciwe pojedynki, żeby wiedzieć, kto realnie jest najsilniejszy. I tutaj nie chodziło o tytuły czy pieniądze”. Tytułem tej książki Mychajło jednoznacznie powiedział o tym, kto w ówczesnej literaturze był pierwszy według hamburskiego rachunku. Dzisiaj można to powiedzieć o samym Mychajle Słaboszpyckim. W 2004 roku przeżyliśmy pierwszy Majdan, chodziliśmy tam codziennie, przekazywaliśmy żywność, pieniądze. Wydawało się, że jesteśmy na progu nowego życia dla Ukrainy. I Mychajło, odłożywszy zaplanowaną książkę, na gorąco pisał książkę „Pejzaż dla Pomarańczowej rewolucji”. Wyszła ona w 2005 roku. Zdaje się, że jej nie zauważono. Życie toczyło się dalej… Dzisiaj, kiedy większość już zapomniała o tamtych czasach, jest to jak unikalny dokument o naszych gorących myślach, marzeniach, nadziejach 2004 roku… W 2006 roku Mychajło wydał encyklopedyczną pod względem zawartości książkę „25 poetów ukraińskiej diaspory” (725 stron!). Nowe wydanie oznaczy jako „25 ukra-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Nas poznała Ciotka

„Cienie w lustrze” (2018), „Z pamięci lustra” (2019) i „Z lustra o zmierzchu” (2020). Mychajło wiedział o popularności swoich „Luster” i bardzo się z tego cieszył. Sam swoje wspomnienia określał jako „prozę wspomnieniową”. Często wymyślał „gatunki”, które potem podchwytywali inni pisarze. Na przykład gatunek „Marii Baszkircewej” określono jako powieść-esej. Potem tych powieści-esejów pojawiło się wiele… Piąty „lustrzany” tom miał ujrzeć światło dzienne w 2021 roku, ale już nie ujrzał. Są cztery napisane przez Mychajła rozdziały do niego. Mam nadzieję, że Bóg da mi siłę, by wydać ten tom. Znajdą się w nim również wspomnienia przyjaciół i kolegów o Mychajle Słaboszpyckim oraz jego wywiady z ostatnich 20 lat. Dzięki Bogu, zachowały się. Swoje „Lustra” Mychajło napisał ręcznie. Lekarze z powodu problemów z sercem zabronili mu samodzielnie pisać na maszynie. Byłam przekonana, że wszystkie rękopisy się zachowały. Po śmierci Mychajła zwracali się do mnie pracownicy muzeów z prośbą o przekazanie rękopisów męża. Ale, jak się okazało, po przeczytaniu tekstu i porównaniu go z rękopisem, Mychajło rwał na kawałki to, co napisał, i wyrzucał. Dlatego rękopisów praktycznie nie pozostało… Wiele słyszałam od Mychajła w publicznych wystąpieniach o jego dziennikach literackich, które rzekomo prowadził i prowadzi i z których korzysta, pisząc swoje „Lustra”. Przygotowując materiały do piątego tomu i przeglądając archiwum, zrozumiałam, że żadnych dzienników literackich Mychajło nie prowadził. Ich nie ma. Po prostu Mychajło miał kolosalną pamięć. Nie wiem, czy ktoś jeszcze ma taką pamięć. Pamiętał wszystko: szczegóły, imiona, sytuacje, fabuły, nazwiska, nawet jaka pogoda była tego czy innego dnia… Kiedy czytasz jego wspomnienia, masz wrażenie, jakby to wydarzyło się wczoraj i wszystko jest jeszcze świeże w pamięci. Ale jest bardzo dużo notatników, w których Mychajło zapisywał nowo stworzone przez siebie słowa, potem te słowa „osiedlał” w swoich utworach. Kiedy językoznawcy mówili Mychajle o jego neologizmach, słowotwórstwie, szczerze cieszył się, że to zauważono i doceniono. Być może opublikuję te notatniki, ponieważ jest to niezwykle interesujące. Nie wiem, czy ktoś ze współczesnych pisarzy tworzy dzisiaj nowe słowa, czy u nas dzisiaj nowe słowa przychodzą tylko z języka angielskiego. Jeszcze Mychajło miał jedną słabość. Jeśli widział utalentowaną osobę, robił wszystko, aby ją wesprzeć. Tutaj mogę wymienić dziesiątki nazwisk autorów, którym Mychajło pomagał, których wydawał, którym załatwiał publikacje, o których sam pisał. Często mawiał: „Wdzięczność – najważniejsza ludzka cecha. Może najważniejsza…”. Wygląda na to, że nie wszyscy, którym pomagał, mają tę cechę. Ale to już na ich sumieniu. Ukraina straciła wybitnego pisarza, a ja – wspaniałego męża, doradcę, niezawodne oparcie, wiernego przyjaciela, bratnią duszę, obrońcę… Te ostatnie pięć miesięcy onkologii, określonej jako „czwarte stadium”, przeszedł godnie, jako bardzo silny i mężny człowiek. Nie skarżył się, nie jęczał, nie wył z bólu. Wszystko znosił. Pokłute strzykawką ciało (kupiłam kilka pudełek dziecięcych strzykawek z cienkimi igłami!) uspokajało się tylko na parę godzin, a potem ból szarpał znowu. Aż przyszła alergia i leki przestały uśmierzać ból. Wtedy zaczęło się hospicjum. W hospicjum Mychajło przebywał tylko pięć dni… Wiaczesław RAGOJSZA, doktor nauk filologicznych, profesor, laureat Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Iwana Franki i nagrody im. Dmytra Nytczenki. Całkiem niedawno, a mianowicie 13 lipca tego roku, znów miło myślałem o Mychajle Fedotowyczu Słaboszpyckim. I gdzie byście myśleli? W białoruskim miasteczku Ostryna na Grodzieńszczyźnie, gdzie równo 145 lat temu dorastała duchowa siostra Łesi Ukrainki – wybitna białoruska poetka Ałaiza Paszkiewicz, która pod pseudonimem Ciotka stała się klasykiem literatury białoruskiej. I w Ostryńskiej Szkole Średniej im. Ciotki w muzeum poetki, i w bibliotece rejonowej jej imienia w Szczuczynie prezentowano „cieplutką” (właśnie ujrzała światło dzienne w mińskim holdingu wydawniczym „Zwiada”) dwujęzyczną (w językach ukraińskim i białoruskim) książkę „Skrzydlaci rodzimym słowem: Łarysa Kosacz-Kwiatkowska (Łesia Ukrainka) i Ałaiza Paszkiewicz (Ciotka)”. Książkę postarali się przygotować i w jubileuszowym nie tylko dla Ciotki, ale i dla Łesi Ukrainki roku wydać Ambasada Ukrainy na Białorusi w osobie jej Pierwszego Sekretarza Iwana Baszniaka oraz Szczuczyński Rejonowy Komitet Wykonawczy w osobie zastępcy Przewodniczącego Rejonowego Komitetu Wykonawczego Aleny Pasiuty. Mieli też pomocników – literaturoznawców z Mińska i Łucka, redaktorów, wydawców, drukarzy i darczyńców-sponsorów. Nawiasem mówiąc, i w Szczuczynie, i w Ostrynie jeszcze w lutym br. odbyły się uroczyste obchody ku czci Łesi Ukrainki w związku ze 150-leciem jej nieśmiertelności… Ale dlaczego właśnie na Grodzieńszczyźnie tak jasno przypomniała mi się postać Mychajła Słaboszpyckiego? Bo właśnie z nim poznaliśmy się w przededniu 100-letniego jubileuszu Ciotki. Poznaliśmy się niespodziewanie we Lwowie, w mieszkaniu Romana Łubkiwskiego. Była druga połowa 1975 roku. Roman, jak zawsze w pośpiechu, przygotowywał na jubileusz zamówioną przez wydawnictwo książkę Ciotki w języku ukraińskim „Wybrane”. Książkę trzeba było pilnie oddawać do składu. A tu brakowało niektórych potrzebnych materiałów. Wtedy nie było obecnych środków łączności, ani internetu, ani telefonu komórkowego, żeby je pilnie przesłać. Za to z Mińska do Lwowa codziennie jeździły pociągi, regularnie latały samoloty. Wziąwszy potrzebne wydania drukowane i wypisy z archiwów, wyjechałem na spotkanie z Romanem. Wtedy też doszło do naszego przypadkowego (a może i nie?) błogosławionego spotkania-zapoznania z Mychajłem. Przedstawiając nas, Roman powiedział z humorem: – To zięć Ukrainy Ragojsza Wiaczesław. Mąż Tetiany Kobrzyckiej. – A my z nim i z Kobrzycką dawno znamy się korespondencyjnie przez publikacje – odpowiedział Mychajło, mocno ściskając rękę. I od razu wspomniał poszczególne moje publikacje w ukraińskiej, a nawet białoruskiej prasie. A o Tetianie Wiaczesławownie wypowiedział się bardziej konkretnie. Wspomniał jej recenzję w „Żowtni” (1974, nr 2) „Kraj pod białymi skrzydłami” – na powieść-esej Uładzimira Karatkiewicza „Ziemia pod białymi skrzydłami (Moja Białoruś)”, wydaną w Kijowie w 1972 roku. Zaznaczył, że to, jego zdaniem, jedna z najlepszych recenzji minionego roku. Żeby nie przeszkadzać Romanowi „tworzyć”, opuściliśmy jego mieszkanie, a sami jeszcze przeszliśmy się lwowskimi uliczkami, posiedzieliśmy na ławeczce w skwerze obok Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki, wymieniliśmy się informacjami o nowościach literatury ukraińskiej i białoruskiej. Mychajło, zwłaszcza gdy dowiedział się o naszej przyjaźni z Karatkiewiczem, dużo wypytywał o niego. Z twórczością, a nawet z nim samym, jak zrozumiałem, był zaznajomiony, o czym świadczyły później jego oryginalne badania twórczości pisarza, ciekawe wspomnienia o nim. Żegnając się, Mychajło powiedział, starając się wymawiać po białorusku: – Nie zapominajmy: nas poznała Ciotka. Do nowych spotkań! Później z Mychajłem spotykaliśmy się kilka razy: i we Lwowie (na jubileuszu Iwana Franki), i w Kijowie (w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy, na wieczorach), i nawet w Moskwie (na różnych spotkaniach w Związku Pisarzy ZSRR). Nie powiem, że były to spotkania długie, „toastowe”, czasem po prostu: „Dzień dobry!” „Cześć!”. Ale zawsze przyjemne, przyjacielskie. Prawda, jedno możliwe spotkanie, niestety, nie doszło do skutku. Mychajło Słaboszpycki jako oficjalny przedstawiciel NZPU jeździł do Mińska na plenum Związku Pisarzy Białorusi. My wraz z Tetianą Wiaczesławowną nie wiedzieliśmy o tym i z powodów rodzinnych wyjechaliśmy z dziećmi do moich rodziców do Rakowa. Później, kiedy dowiedzieliśmy się od Korotkewycza o wizycie Mychajła w jego mieszkaniu (a my z Uładzimirem Siamionawiczem nie tylko przyjaźniliśmy się rodzinami, ale i mieszkaliśmy w tym samym domu), bardzo żałowaliśmy. Niewątpliwie Mychajło z Korotkewyczem nie mogliby ominąć i naszego mieszkania… Zapamiętał się też taki przypadek. Gdzieś w połowie lat 90. XX wieku przyjechaliśmy z Tetianą do Kijowa. Szliśmy przez centrum miasta, gdzieś koło Złotych Wrót. I nagle z tłumu przechodniów wybiega mężczyzna, rzuca się do mnie, zaczynamy się obejmować. Od razu poznałem Mychajła, a Tetiana była zdziwiona, bo pierwszy raz widziała go na oczy, choć to imię w naszej rodzinie brzmiało niejednokrotnie. Właśnie na wydziale filologicznym naszego uniwersytetu otwarto oddział ukrainistyki, gdzie zaczęła wykładać kurs literatury ukraińskiej, przy czym w języku ukraińskim, a podręczników, literatury pięknej prawie nie było. Mychajło, dowiedziawszy się o tym, zabrał nas do kilku pobliskich wydawnictw, obładował książkami. Jeśli wziąć pod uwagę także wcześniej kupione przez nas wydania, do Mińska zawieźliśmy całą bibliotekę ukrainiki. Szczególnie bogate w spotkania z Mychajłem, osobiste i korespondencyjne, okazały się ostatnie trzy lata. Przyczyniły się do tego przede wszystkim dwie osoby: redaktor naczelny wydawnictwa „Znannia” Wołodymyr Pawłowycz Razumnyj oraz żona Mychajła, poetka „z bożej łaski” Switłana Anatolijiwna Koronenko. Wołodymyr Pawłowycz zamówił u Tetiany Kabrzyckiej nowy przekład (bez cenzorskich ingerencji w tekst autorski) powieści Wasyla Bykowa „Mertwym ne bolyt” (poprzedni, w oficjalnej redakcji, ukazał się w Kijowie jeszcze w 1990 r.). Wcześniej wydawnictwo wydało ponownie opowiadania białoruskiego klasyka „Znak biady” (przekład D. Pyłypczuka) i „Alpijśka bałada” (przekład H. Wihurśkiej). Przekład „Mertwym ne bolyt” z posłowiem tłumaczki wszedł do prestiżowej serii wydawniczej „Hołosy Jewropy”, gdzie dotychczas wydano utwory B. Prusa, H. Ibsena, Guy de Maupassanta, G. Hauptmanna i innych klasyków literatury europejskiej. Tę bykowską „trylogię” zaprezentowano na Międzynarodowych Targach Książki „Arsenał–2019”. Znakomitym moderatorem prezentacji był właśnie Mychajło Słaboszpycki. Nie tylko „udzielał głosu” występującym – a wśród nich byli nie tylko tłumaczka Tetiana Kabrzycka, główny „sprawca” wydania książek W. Bykowa Wołodymyr Razumnyj, pobratymiec białoruskiego pisarza Bohater Ukrainy Dmytro Pawłyczko i inni – ale i umiejętnie kierował rozmowę na właściwe tory, uzupełniał i doprecyzowywał powiedziane kwestie. Kiedy zaś wśród widzów zauważył znanego literaturoznawcę, doktora nauk filologicznych Wołodymyra Panczenkę, od razu zaprosił go do wystąpienia. Tym bardziej, że W. Panczenko (Mychajło o tym wiedział) pochodzi z tych stron Kirowohradszczyzny, gdzie rozgrywały się główne wydarzenia „Mertwym ne bolyt”, gdzie i dziś na nagrobnym obelisku (na szczęście, przypadkowo) widnieje także imię porucznika Wasyla Bykowa… W tym samym roku przekazaliśmy z Tetianą rodzinie Słaboszpyckiego białoruski ścienny kalendarz artystyczny na 2020 rok. Switłana Anatolijiwna zawiozła kalendarz do Fastowa swojej matce, Białorusince z Iwacewiczów, i zobaczyła, jak ta nostalgicznie zaczęła cicho czytać i gładzić na papierze nazwy miesięcy: Studzień… Sakawik… Krawik… Wydarzenie to zainspirowało Switłanę Koronenko do napisania wiersza znamiennego, proroczego, wiersza-arcydzieła „Zamowłannia na biłoruśku mowu”, swoistego zaklęcia przeciwko asymilacji. Wiersz wyznaczył tytuł całej jej nowej liryczno-patriotycznej książki. Książka ta staraniem Mychajła pilnie ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”, i już w lipcu wydanie prezentowano w muzeum Maksyma Rylskiego na 60-leciu sławnej poetki. Przez pandemię koronawirusa my z Tetianą, niestety, nie mogliśmy być obecni ani na jubileuszu, ani na prezentacji książki, choć byliśmy serdecznie zaproszeni na wydarzenia. Ja, oprócz wszystkiego, także jako tłumacz wiersza na język białoruski, jego popularyzator w środowisku Białorusinów… Żałujemy, że przez koronawirusa także Mychajło ze Switłaną do nas nie przyjechali, choć planowano ciekawe spotkania zarówno w Mińsku, jak i w naszym Rakowie. Tetiana napisała o Mychajle artykuł, przetłumaczyła jego poruszający esej o Wasylu Bykowie („Dziejasłoŭ”, 2020, nr 2). Biogram Mychajła Słaboszpyckiego autorstwa T. Kabrzyckiej wszedł do encyklopedii „Uładzimir Karatkiewicz” (2020). To, co przez ostatnie lata swojego życia Mychajło Słaboszpycki robił jako dyrektor wydawnictwa, organizator procesu literackiego, co tworzył jako pisarz, działo się i powstawało poprzez „nie mogę, ale trzeba”, niewiarygodne cierpienia, ból od nieubłaganej choroby wieku. Wiemy o tym, ponieważ dzięki mediom elektronicznym moja Tetiana Wiaczesławowna niemal codziennie (a przed śmiercią Mychajła – i codziennie) kontaktowała się ze Switłaną Anatolijiwną. Jak mogliśmy, wspieraliśmy ją. Niejednokrotnie wspominaliśmy relacje Łesi Ukrainki z mińszczaninem Serhijem Merżynskim. Do śmiertelnie chorego ukochanego, mimo wszystko, Łesia przyjeżdżała cztery razy, przez ostatnie dwa miesiące życia Serhija nieustannie czuwała przy jego łożu, w ciągu jednej bardzo napiętej nocy stworzyła dramat „Oderżyma” („Ja ji w taku nic pysała, pisla jakoji, pewne, budu dowho żyty, koły wże todi żywa ostałaś”). Wreszcie pochowała go, jak prosił: „Kwitoк, kwitoк, jak można biłsze kwitiw // I biłoho serpanku na obłyczczia…”. Switłana Koronenko mogłaby powtórzyć słowa Łesi Ukrainki: „Ja baczyla, jak ty chłyłyś dodowu, // Pryhniczenyj swojim ważkym chrestom”. I nie tylko widziała, ale i sama podnosiła, czyniła lżejszym ten krzyż. A co do twórczości, to, widocznie, dopiero w przyszłości literaturoznawcy określą, co i jak pisała przy łożu Mychajła, „koły wże todi żywa ostałaś”… Niech ziemią lekką będzie Tobie, Mychajle, rodzima ukraińska ziemio!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pobłogosławić do druku w „Literaturnej Ukrainie” recenzję zbioru krótkiej prozy Serhija Osoky „Trzy liny dla Marii” „Magia prozy Serhija Osoky”… Z czasem, gdy zanurzyłam się w jego rozległe wspomnienia [„Przecieranie lustra” (2017), „Cienie w lustrze” (2018), „Z pamięci lustra” (2019), „Z lustra o zmierzchu” (2020)], poczułam choleryczny temperament i pełne pasji pragnienie autora, by utrwalić wszystkie szczegóły literackiego i okołoliterackiego życia Ukrainy, którego aktywnym uczestnikiem był przez ponad 50 lat. Jednocześnie w książce wyłania się obraz autora – człowieka oczytanego i emocjonalnego, z analitycznym podejściem do każdego rozpatrywanego przedmiotu. Właśnie w tych książkach znalazłam rozważania Mychajła Fedotowycza o misji krytyka literackiego, które wybrzmiały w unisonie z moimi odczuciami. Jako krytyk literacki nie podejmuję się krytykować popu i narcyzmu wielu współczesnych „pisarzy”. Pragnę wesprzeć tego autora, który niesie czytelnikowi nieprzeciętne sensy i wzmacnia je wyrazistym stylem autorskim. Mychajło Fedotowycz, opierając się na swoim doświadczeniu, na pewnym etapie działalności literacko-krytycznej doszedł również do wniosku, że pożyteczniej jest „wydać proch i czas na książkę utalentowanego autora, spopularyzować ją. Obecnie jest tak wiele… przebiegłej pijarystyki, że samo w sobie bezstronne słowo o nowych wydaniach jest naprawdę ważne”. Jednocześnie w tych książkach wyraziście wyłania się epoka radzieckiej Ukrainy, której dziećmi byliśmy i przez długi czas czuliśmy się w niej jak ślepe, bezbronne kocięta. Swego czasu byłam wdzięczna Oksanie Zabużko za to, że na przykładzie losu swojego ojca i życia postaci swoich utworów wypowiedziała karmę ukraińskiej inteligencji, która czuła złośliwą istotę sowietyzmu, ale nie zawsze miała podłoże, krąg ludzi o podobnych poglądach, wystarczająco dużo informacji do przemyślenia i sformułowania tych odczuć, które wyżerały ducha, ale nie podnosiły do świadomego aktywnego protestu. Wśród tych zniszczonych losów zobaczyłam i wreszcie zrozumiałam swojego ojca: „nie aresztowanych, nie wsadzonych…, a cicho zgasłych we własnym łóżku od uczciwych niewydolności sercowo-naczyniowych, nerkowych i innych… Można dodać też tych, którzy się zapili, i tych, którzy popełnili samobójstwo…” („Muzeum porzuconych sekretów”). Tak samo wiele rzeczy, o których pisze w książkach wspomnień M. Słaboszpycki, boleśnie zarezonowało w mojej duszy (i nie tylko dlatego, że mój ojciec również przeżył pełne pasji młodzieńcze zauroczenie piłką nożną, że mój ojciec też „bez łez w gardle” nie mógł słuchać piosenki „Rodzona matko moja…”). W pierwszej książce wspomnień „Przecieranie lustra” Mychajło Fedotowycz wspomina dziecięce odczucia i skrupulatnie ocenia rolę swojej rodziny w kształtowaniu młodego człowieka. Ciepło wspomina matkę ojca, „szczęście swojego dzieciństwa”, babcię Nastię, która „wszystko chwali, jaki ja u niej jestem ładny i mądry – dlatego wyrosnę na wybitnego człowieka”. Gorzko konstatuje, „że ojciec i matka zupełnie do siebie nie pasowali”: ojciec – inteligent, ukończył szkołę muzyczną, został kierownikiem klubu, — ale nie był gospodarzem, „i matkę z gospodarskiej rodziny Daszków to bardzo drażniło”. Ta rodzinna dysharmonia była traumatycznym doświadczeniem dzieciństwa. W wieku 16 lat, w 1941 roku, ojca M. Słaboszpyckiego zabrano na roboty przymusowe. „Nie raz zdarzało mi się słyszeć, jak gorzko żałował, że nie został w strefie amerykańskiej i przeniósł się do radzieckiej… Przeważyło pragnienie zobaczenia matki. Mówił, że nigdy niczego tak nie pragnął w życiu, jak zobaczyć rodzoną matkę”. Od tamtej pory, pisze M. Słaboszpycki: „Nie mogę bez łez w gardle słuchać „Rodzona matko moja” albo „Dwa kolory”. Dla wielu to takie beznadziejne retro, a dla mnie – część życia. Te piosenki niepowtarzalnie śpiewał mój ojciec”. Małżeństwo Fedota i Paraski wydarzyło się na fali „głodu seksualnego”, pragnienia „zaspokojenia postu nieodbytego przez wojnę”. Pisarz nie miał duchowej więzi z rodzoną matką, ale przejął od ojca pełne drżenia podejście do jego matki – babci Nastii. W tak dramatycznej atmosferze powojennej ukraińskiej radzieckiej wsi Marianówka na Czerkaszczyźnie kształtował się przyszły pisarz. Strony tych wspomnień są bardzo osobiste, ale jednocześnie typowe. Znowuż, Mychajło Fedotowycz pomógł i mnie uświadomić sobie rodzinną dysharmonię (ojciec – nauczyciel, matka – „z gospodarskiej rodziny”), przeanalizować wszystkie okoliczności przeszłości i teraźniejszości, zrozumieć przyczyny wyobcowania i wyjść nie na emocjonalny, a na filozoficzny poziom postrzegania życia i relacji w rodzinie… Jestem bezgranicznie wdzięczna Mychajłowi Fedotowyczowi za życzliwą komunikację, za wsparcie, za jego aktywne i uczciwe pragnienie napełnienia ukraińskiego życia książkami, twórczością, intelektualnymi dialogami… Żałuję, że dane mi było komunikować się z nim nie 40 czy 20, a zaledwie trochę ponad 5 lat… I bezgranicznie smucę się, że tak wcześnie jego dusza odleciała do Iriju…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Bezgraniczny smutek...

Nina HOŁOWCZENKO Na dziesiątym Książkowym Arsenale nie było stoiska wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, ponieważ jego dyrektor Mychajło Słaboszpycki w przeddzień (30 maja 2021 roku) odszedł do lepszego świata. I dopóki rodzina, przyjaciele i koledzy dochodzili do siebie po stracie, było, najwyraźniej, nie do artystycznych imprez… Ale głos Mychajły Słaboszpyckiego zabrzmiał na tym święcie książki! 24 czerwca w ramach Programu Literackiego Książkowego Arsenału odbyły się premiera i dyskusja nad filmem dokumentalnym „Uljanenko: bez cenzury”. Autorem scenariusza i producentem filmu jest ukraiński reżyser filmowy, syn M. F. Słaboszpyckiego, Myrosław Słaboszpycki („Plemię”). Współproducentami są Wołodymyr Tychyj i Ihor Sawyczenko, reżyserką – Julija Szaszkowa. Produkcja została zrealizowana przy wsparciu Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina. Film – pierwsza próba portretu ukraińskiego artysty na tle lat 90. i 2000. – zbudowany jest na algorytmie wspomnień o Ołesiu Uljanence ludzi, którzy dobrze go znali. Wśród rozmówców, którzy dzielą się w filmie momentami polarnymi wrażeniami, są pisarze i dziennikarze różnych pokoleń: Mychajło Brynych, Pawło Wowacz, Iryna Wannikowa, Serhij Żadan, Switłana Powałajewa, Andrij Kokotiucha, Pawło Zahrebelny, Jurij Muszketyk, Wołodymyr Jaworiwski i inni. Swoistym lejtmotywem, który harmonizuje kontrastowe opinie i uwydatnia osobowość anarchisty i pisarza Ołesia Uljanenki, brzmią w filmie dokumentalnym komentarze literaturoznawcy i krytyka literackiego Mychajły Słaboszpyckiego. Oksymoroniczny dar Mychajły Fedotowycza do łączenia rzeczy niepołączalnych na poziomie sztuki przydał się również w filmie o buntowniku Uljanence. Zatem historie przyznania małej nagrody im. Szewczenki za powieść „Stalinka” oraz procesu sądowego w sprawie powieści „Kobieta jego marzeń”, próby Ołesia Uljanenki, by podważyć postsowiecką skostniałość procesu literackiego na Ukrainie, połączyć wielką miłość ze stanem duszy epatującego pisarza i stylem życia bohemy — to akcenty filmu, które sprzyjają „przecieraniu lustra” (według M. Słaboszpyckiego). Poprzez pajęczynę emocji, politykierstwa, moralizatorstwa, dzięki dobranym faktom i komentarzom wielu ludzi, którzy kontaktowali się z O. Uljanenką, w filmie dokumentalnym wyłania się postać baudelaire’owskiego „błazna”, powołanego na Golgotę twórczości i przełamywania rutyny, swoiste „kwiaty zła” Uljanenki. Właśnie tak traktuje los i twórczość jedynego oficjalnie zakazanego pisarza niepodległej Ukrainy Mychajło Słaboszpycki, jak, właściwie, i twórcy filmu. Swoistą metaforą filmu w całości, obrazu „przecierania lustra”, występuje epizod z umieszczeniem tablicy pamiątkowej na budynku szkoły w mieście Chorol, gdzie uczył się Ołeś Uljanenko. W procesie montowania tablicy na ścianie, przewiercania ŚCIANY (!!) wiertarką, zmiatania / przecierania pyłu z portretu niby odcina się brud, śmieci, nieistotne detale i wyłania się oblicze męczennika, który złożył na ołtarzu współczesnej literatury ukraińskiej swoje życie. I z czasem dołączył do kohorty artystów, których innowacyjność twórczości została zrozumiana po wszystkich „sinusoidach” życia – sukcesu, olśnień, rozczarowań, dramatów i tragedii, sądów, plotek, ich fizycznej śmierci. W ten sposób słowo Mychajły Fedotowycza jako krytyka literackiego i współczesnego świadka wielu zjawisk w ukraińskim procesie literackim zostało jednak ujawnione także na Książkowym Arsenale 2021 roku. Ów dar do tworzenia wysokiej harmonii poprzez łączenie kontrastowych zjawisk, ludzi, pojęć Mychajło Fedotowycz przejawiał w wielu sytuacjach. Namiętny miłośnik języka ukraińskiego, literatury ukraińskiej – był wydawcą, organizatorem i prowadzącym wieczory pamięci „kijowskiej legendy”, rosyjskojęzycznego poety Leonida Kisielowa (autora słynnych wersów „…Ja postoju u kraja bezdny / I wdrug pojmu, słomias’ w toskie, / Chto wsie na swiete — tolko piesnia / Na ukrainskom jazykie”). Namiętny zwolennik piątego prezydenta Ukrainy, który podpisał się pod kilkoma listami w jego poparciu, przez ponad dwadzieścia lat współpracował w ramach Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka z Iryną Farion, która ostro krytykuje politykę Petra Poroszenki. Tylko na imprezach artystycznych, zorganizowanych przez M. Słaboszpyckiego, doktor nauk biologicznych Wałerij Korniejew czyta sugestywną lirykę Switłany Koronenko, lekarz-psychoterapeuta Ołeksandr Strażnyj wykonuje piosenki napisane do wierszy Switłany Koronenko, a mikrofon przed gitarą barda trzyma doktor nauk filologicznych Mykoła Sulyma… W każdym kontakcie, zainicjowanym przez Mychajłę Fedotowycza (czy to prezentacje książek J. Szczerbaka, W. Panczenki, S. Koronenko i in., czy wieczory twórcze D. Pawłyczki, I. Korsaka, B. Horynia i in.), dominował nie składnik informacyjno-rozrywkowy, a potężne wypełnienie intelektualne. Wystąpienia Wadyma Skuratiwskiego, Switłany Jowenko, Pawła Hrycenki, Mykoły Żułynskiego, Lubowi Hołoty, Pawła Mowczana – ukraińskich intelektualistów starszego pokolenia zawsze dodawały energii świeżością myśli, która była poparta ich nieprzeciętnym doświadczeniem życiowym i zawodowym. Przy tym Mychajło Fedotowycz miał dobre wyczucie na najnowsze zjawiska zarówno w życiu, jak i w kulturze. Pamiętam, jak po raz pierwszy zobaczyłam go, znanego i autorytatywnego pisarza, krytyka literackiego, działacza społecznego, zimą na Chreszczatyku podczas Pomarańczowej Rewolucji. W tradycyjnym berecie (jeden z atrybutów klasycznego ukraińskiego inteligenta), z teczką w rękach, stał na rogu Chreszczatyka i ul. Bohdana Chmielnickiego, uważnie wpatrywał się w ludzi, jakby próbował nie tylko zapamiętać twarze, lokalizacje, hasła, namioty, gwar, ale napełnić się, natchnąć tak nieoczekiwanym i wysokim duchem Majdanu… A z czasem w wydawnictwie „Jarosławiw Wał” wydano „Wiersze z wojny” Borysa Humeniuka. Wiersze białe uczestnika Rewolucji Godności, ochotnika operacji antyterrorystycznej Borysa Humeniuka (pseudonim „Karmeluk”) M. Słaboszpycki nazywał „strasznymi wierszami”, ale poczuł niesamowitą prawdę słowa realnego bojownika i poety. Poczuł, że tak prosto, uczciwie i jednocześnie obrazowo i głęboko o nieoczekiwanej wojnie, spowodowanej przez „starszego brata”, może napisać tylko ten, kto przebywał w tym nowym piekle… Kiedy społeczność literacką wstrząsnęła wieść o śmierci Mychajły Słaboszpyckiego, wielu ludzi odpowiedziało na smutne wydarzenie wspomnieniami i słowem podziękowania za to, że w swoim czasie Mychajło Fedotowycz wsparł ich w twórczym rozwoju (na przykład Myrosław Docyneć, Wołodymyr Pohorecki, Tetiana Dejnehiwa i in.). Tak samo i ja wspominam Mychajłę Fedotowycza z głębokim szacunkiem i wdzięcznością, bo w swoim czasie wśród niewielkiego kręgu profesjonalistów zauważył moje publikacje krytycznoliterackie, cenił je, zapraszał na wieczory twórcze, które organizował, opublikował mój artykuł „Baudelaire’owskie motywy „Misterii” Switłany Koronenko” jako posłowie do zbioru wierszy poetki „Zaklęcia na język białoruski”. A w lutym 2021 r. zdążył Archiwalne zdjęcie z początku XX wieku. Rodzina Mychajły i Anastasiji Słaboszpyckich. Na rękach u Mychajły Słaboszpyckiego syn Fedot (ojciec pisarza Mychajły Słaboszpyckiego). Obok, zapewne, dzieci z pierwszego małżeństwa. Jak się nazywały i jaki był ich los, dzisiaj, zapewne, już nikt nie powie... To unikalne zdjęcie przechowywało się w archiwum Wałentyny Słaboszpyckiej, siostry Mychajły, która tragicznie zginęła niedawno

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Adoracyjnie i przyjaźnie

Oleksandr BALABKO. Każdy ukraiński inteligent w ciągu ostatnich, zapewne, pięćdziesięciu lat nie mógł nie wiedzieć, kim jest Mychajło Słaboszpycki. My, absolwenci wydziału dziennikarstwa, byliśmy dumni, że jest on nasz, a mojemu koledze z roku, Wasylowi Portiakowi, udało się otrzymać pierwszą książkę właśnie z przedmową Mychajła Fedotowycza. A mnie nigdy nie przyszło do głowy, że kiedyś trafię w jego pole widzenia. Dopóki nie zacząłem publikować w gazecie „Weczirnij Kyjiw”, której był redaktorem naczelnym, esejów po podróżach śladami wybitnych Ukraińców. I oto świętej pamięci Wiktor Baraniw przyprowadził mnie, by zapoznać ze Słaboszpyckim, do siedziby Ligi Mecenasów. Wręczając mu pierwszą książkę „Signor Niccolo i signor Michele. Rzym Gogola i Capri Kociubynskiego”, usłyszałem niespodziewane: „Oto i dobrze, teraz nie będę musiał robić wycinków z waszymi publikacjami!”. A potem była niezapomniana, pierwsza w moim życiu, prezentacja tej książki w Czernihowie, w muzeum samego Mychajła Kociubynskiego z udziałem Wiktora Baraniwa i Mychajła Słaboszpyckiego. Z zachwytem słuchałem go nie tylko w muzeum, ale i w telewizji obwodowej, gdzie nam trzem przyszło odpowiadać także na pytania z życia społeczno-politycznego. Wydawało się, że nie istnieją żadne tematy, w których Słaboszpycki nie byłby obeznany! Ile ciekawego, pouczającego usłyszeliśmy od niego w ciągu kilku godzin podróży z Kijowa i z powrotem – od wyjazdu do Kanady po znajomość ze Zbigniewem Brzezińskim. Wkrótce, kiedy zacząłem pracować jako sekretarz odpowiedzialny Kijowskiej Organizacji Pisarzy, spotkania ze Słaboszpyckim stały się częstsze. I wydarzyło się, być może, nietypowe dla współczesnego pisarstwa wydarzenie. Mychajło Fedotowycz miał kilka programów w „Radio Kultura” i postanowił odstąpić jedną z audycji na moją korzyść! Żebym fragmenty swoich powieści zaczynał czytać sam, a kontynuował – lektor. Co więcej, Słaboszpycki wystąpił z przedmową do mojego debiutu! Później, kiedy przygotowywała się moja trzecia książka „Z Nicei do Mougins. Od Baszkircewej do Wynnyczenki”, przeniosłem to jego wystąpienie na papier, przyniosłem Mychajłowi Fedotowyczowi, a on po pewnych poprawkach zatwierdził je jako przedmowę. I wydawca, i koledzy, którzy potem to czytali i czytają, są zgodni w opinii: półtorej strony tekstu najtrafniej i najjaskrawiej charakteryzują autora. Ale w pojawieniu się tej książki była też prehistoria. Dowiedziawszy się, że wyruszam do Francji odwiedzić miejsca związane z Baszkircewą i Wynnyczenką, w szczególności jego grób w Mougins, Mychajło Fedotowycz postanowił jak najlepiej wyposażyć mnie w materiały. Powieść o Marii Baszkircewej już miałem, a Słaboszpycki ze swoich licznych księgozbiorów wyciągnął gruby, wydany za granicą „Dziennik” Wynnyczenki, a jeszcze – unikalne wspomnienia Hryhorija Kostiuka „Spotkania i pożegnania”. Do dziś od czasu do czasu zaglądam do tych podarowanych książek. Jak i do innych z dedykacjami wybitnego pisarza, a dla mnie – literackiego ojca, którego wspominam z szacunkiem i miłością. Czego wart choćby taki wpis: „Wybitnemu podróżnikowi i wspaniałemu prozaikowi oraz eseiście Oleksandrowi Balabce – adoracyjnie i przyjaźnie. 3.X.2006 r.”. „...zostaliby we wsi, gdyby nie Zawada. Krzyczała, że i tego, i tego trzeba wywieźć, bo krwiopijcy. Kułacy zachłanni. Do rejonu o piętnaście kilometrów biegała, jeśli jej tutaj nie słuchali. A rejon nikogo nie oszczędził. Wszystkich, na których wskazywała, wymietli”. Nie możemy wiedzieć, jak wszystkie wątki fabularne rozwinąłby autor. Ale zrozumiałe jest jedno: to byłaby prawda życia w wysokiej formie artystycznej, jak to zawsze przedstawiał pisarz. Niestety, główny czas, ziemski czas jego dobiegł końca... A tak było zwyczajnie słyszeć referentkę Słaboszpyckiego, panią Halinę: „Dzwonią do Pana z wydawnictwa „Jarosławiw Wał”. Tetiano Iwaniwno, Mychajło Fedotowycz zaprasza Panią na prezentację książki, która odbędzie się w Narodowym Muzeum Literatury...”. Bardzo mam nadzieję, że nadal będzie pracować wydawnictwo, które zorganizował Mychajło Słaboszpycki i wydał tak wiele ciekawych książek; że będą się w nim drukować nowe książki, będą organizowane wieczory literackie. Będą opublikowane książki Mychajła Słaboszpyckiego, których nie zdążył wydać. I będą miały kontynuację inne jego patriotyczne działania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Porzucił nadzieję

Ihor ZOC, dziennikarz z Doniecczyzny Spotkań z Michajłem Słabosz­pyckim było niewiele, ale wszystkie niezapomniane… W Doniecku, gdzie redagowałem gazetę „Doniecznyna”, jego nazwisko nabrało dla mnie szczególnej wagi, kiedy nasza pozaetatowa autorka z Mariupola Iryna Mołczanowa (która, nawiasem mówiąc, przyjechała z Rosji i, zakochawszy się w naszym kraju, dobrze poznała język ukraiński) napisała o udziale uczniów miasta w Międzynarodowym konkursie znawców języka ukraińskiego, który zapoczątkowali pisarz Michajło Słabosz­pycki i dobroczyńca z Kanady Petro Jacyk. Działo się to na przełomie tysiącleci, a akcję, która przypłynęła z Kijowa, patriotyczne siły obwodu oczywiście witały: wtedy czuło się żywe pragnienie ukraińskiego słowa, z językiem ojczystym na Donbasie jeszcze nie walczono ze wszystkich rodzajów broni… W gazecie informowaliśmy o zwycięzcach konkursu z naszego kraju, szczerze się cieszyliśmy z ich sukcesów. A jeszcze inicjatywa, zapoczątkowana przez M. Słabosz­pyckiego i P. Jacyka, w pewien sposób utwierdzała nas w słuszności wybranej drogi: w 1998 roku gazeta „Doniecznyna” ustanowiła nagrodę „Pielęgnujmy język ojczysty” i przez prawie dziesięć lat nagradzaliśmy pedagogów, pracowników kultury, dziennikarzy… Prezentacja książki M. Słabosz­pyckiego „Gambit nadziei” stała się dla mnie w Kijowie pierwszym znaczącym wydarzeniem, bo kilka dni wcześniej wyrwałem się z Doniecka opanowanego przez bojowników. Nigdy nie zapomnę przestrzeni wypełnionej po brzegi w księgarni „Je” na ulicy Łysenki. Moderuje Jurij Szczerbak, w centrum uwagi – autor książki o wydarzeniach na Majdanie, napisanej na gorąco, a także uczestnicy i świadkowie Rewolucji Godności… Kulminacją spotkania 17 lipca 2014 roku było wystąpienie Liubow Hołoty, która podzieliła się wrażeniem z książki i odczytała z telefonu przed chwilą otrzymane SMS-y: „Nad Donbasem zestrzelono Boeinga…”. „Zaczęła się trzecia wojna światowa”, – te straszne słowa wybrzmiewają z jej ust, chociaż, jak nie tylko mnie się wydawało, nikt nie mógł uwierzyć w ich realność. Dodam: „Gambit nadziei” drukowano w odcinkach w „Słowie Proświty”, niektóre numery pisma długo przechowywałem w pierwszych latach przesiedleńczych. To właśnie przekonujące, żywe teksty Michajła Słabosz­pyckiego o przesłankach Majdanu skłoniły mnie do prenumerowania czasopisma proświtiańskiego kilku bibliotekom w strefie frontowej. A na burzliwym Donbasie toczyły się walki i już powstawała nowa książka – „Wielka wojna 2014. Ukraina /wyzwania, nadzieje, materiały/”. O tym zbiorze autor na prezentacji w Kijowskim Domu Nauczyciela 14 ...kwietnia 2015 roku powiedział: „W niej są przeczucia wojny. Zacząłem ją pisać po zdobyciu Słowiańska jako dziennik – zapisywałem historie, które słyszałem lub widziałem. Bohaterami stali się ludzie, w taki czy inny sposób związani z wydarzeniami na Wschodzie… Czułem ogromną wagę tego materiału, bo minie czas i wszyscy bohaterowie zostaną zapomniani. A jest ich bardzo wielu”. Podczas tamtej pamiętnej prezentacji w historycznym budynku, w sali wypełnionej po brzegi, pojawiło się – i z pewnością nie tylko u mnie – poczucie, że ten ukraiński wszechświat wokół Mychajły Słaboszpyckiego i autorów książek, które prezentuje jego wydawnictwo „Jarosławiw Wał”, jest naprawdę bardzo potężny. Ma wielką siłę przyciągania. Miłośnicy twórczości pisarza przychodzą do niego po odpowiedź o losy Ukrainy, a ta nie może zostać udzielona przez prezydentów, lecz tylko przez tak potężnych intelektualistów, jak Mychajło Fedotowycz… Wydaje mi się, że wciąż słyszę jego głos podczas jednej z prezentacji w Narodowym Muzeum Literatury: największa sala na drugim piętrze nie pomieściła wszystkich chętnych, sąsiednia przestrzeń również się zapełniła i my dostaliśmy miejsce na korytarzu, gdzie chwytaliśmy każde słowo, pełne niepokoju, ale również nadziei. A ponadto Mychajło Fedotowycz w swoich wspomnieniach „Przecieranie lustra” porywająco opowiedział o Anatoliju Łupynosie, prześladowanym przez reżim sowiecki nacjonaliście i bojowniku o niepodległość Ukrainy, moim zemieślniku ze wsi. Prawda, jego rodzice zostali wywiezieni z Donbasu, a on jeszcze nawet nie poszedł do szkoły. Żywo napisał autor o moim rodaku, i skąd on tyle informacji wykopał! Miałem szczęście, że w tym roku dyrektor „Jarosławiwa Wału” pobłogosławił wydanie mojej książki „Donbasija” i powiedział o niej dobre słowo. Miło było dowiedzieć się, że Mychajło Fedotowycz słyszał naszą rodzinną historię od Walerija Hużwy, i że ci mistrzowie słowa złożyli swoje autografy na zbiorze o mieszkańcach Doniecka. W maju odwiedziliśmy wydawnictwo we dwóch z synem, zrobiliśmy sobie zdjęcie na pamiątkę z książkami Switłany Koronenko, a ja powiedziałem o mojej koleżance z roku wiele zasłużenie dobrych słów. Chciałem jakoś podnieść na duchu Mychajłę Fedotowycza, który, mimo złego samopoczucia, prosił, by nie zapomnieć o zaproszeniu, gdy będziemy oblewać książkę… Nie było nam dane. W swoim twórczym dziedzictwie pozostawił nam nadzieję na zdobycie w walce swojej Ukrainy. Pokłon i jasna pamięć. Jedna z ostatnich fotografii Mychajły Słaboszpyckiego w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. 11 maja 2021 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Nasz czas za siedmioma pieczęciami

Tetiana KONONCZUK, literaturoznawczyni, członkini NSPU Można by tak wiele wspomnieć o Mychajle Słaboszpyckim… Wspólną pracę nad wydawnictwami jeszcze w wydawnictwie „Wesełka”, na przykład nad książką Borysa Charczuka „Zazymky i wesny” (1989), do której Mychajło napisał przedmowę i dał przykład literaturoznawstwa najwyższej próby. Ale wspomnę o jednym. Kiedy zabrakło pisarza, media informowały, że pisał, lecz nie ukończył powieści o roboczym tytule „Osnownyj czas”. Fragmenty tej powieści drukowano w gazecie „Słowo Proświty” (2016, nr 27, 28) oraz w czasopiśmie „Berezil” (2016, nr 7-8). Badając literaturę, w której mowa o tragedii Hołodomoru w latach 1932-1933, ucieszyłam się, że w rozdziale „Praksytel i Galatea” tej powieści odkryłam opowieść o jednej z najstraszniejszych tragedii Ukraińców. Jak wszystko, co pisał Mychajło Słaboszpycki, było to treściwe, prawdziwe i takie, jak wie starsze pokolenie, bo samo przeżyło te okropności. Czas i jego bohaterowie w powieści Ljubow PROĆ, osiedle typu miejskiego Dubliany, Lwowszczyzna ...Lato zbliża się do jesieni, a tam, patrz, i wydarzenie, na które czeka się cały rok – Lwowskie Forum Książki. Jeden z nich kiedyś zapoznał mnie z Michajłem Fedotowyczem „osobiście”, a już na wszystkich następnych spotykaliśmy się jak dawni przyjaciele. Miejsce spotkania niezmienne: stoisko „Jarosławowego Wału”. Zawsze przyjaźnie się uśmiechał, rozkładał-rozwierał ramiona-skrzydła do objęcia: „O, Ljubo!”... Kwarantanna przerwała żywą nitkę naszej znajomości, a kolejne wrzesienie już nie doczekają się dźwięcznych kroków Pisarza w pałacu Potockich… Smutno… Krzywdząco… Boleśnie… …I nie myślałam i nie przypuszczałam wtedy, przy pierwszym poznaniu z sławnym Słaboszpyckim, a tym bardziej w czasie udziału moich uczniów w konkursach języka ojczystego im. Petra Jaćyka, że z tym jasnym imieniem będzie związanych tyle prawdziwie znaczących wydarzeń w moim życiu: wydanie w „Jarosławowym Wale” dwóch zbiorów poetyckich (2013, Wśród rozpoznawalnych. Przez realia epoki chruszczowowskiej ukazano także epokę Hołodomoru, rolę dziennikarza w kształtowaniu świadomości społecznej, przystosowawczość dawnej aktywistki do nowego życia, jej demagogiczną propagandową deklaratywność, pokazowy patriotyzm. Udanie wykreowano też postać dziada Wuzlyka, ludowego filozofa, niezależnego wiejskiego mędrca, dla którego prawda jest ponad wszystko. To właśnie on otwiera oczy dziennikarzowi „Prakhsytelowi” na jego „przodującą” kołchoźnicę, emerytkę Zawadę-Halateję, która w trzydziestym trzecim roku wysłała na tamten świat tylu wsiowych sąsiadów. Dziad Wuzlyk odpowiada, za co więc kochać Zawadę: „Za to, że wyrzucała ludzi z chat, że wysyłała ich z małymi dziećmi aż do białych niedźwiedzi? (…) Rozkułaczała najlepszych gospodarzy. (…) Prowadziła komnezamów, którzy wypytywali, kto i gdzie schował zboże przed sowiecką władzą. Ona, jak pies, węchem czuła, gdzie u kogo co ukryto. Przeklinali ją, i gdyby klątwy się spełniały, to dawno by już smażyła się w piekle. Ludożerczyni. Policz, połowa z wywiezionych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Dźwięczne kroki Pisarza

2019); nagroda im. B. Neczerdy za „Polowanie na światło” z niezmiennym prowadzącym ceremonii wręczenia – „naszym Fedotowiczem”; tamże, w stołecznym Muzeum Literatury – dwugodzinna prezentacja „Niedzielnych niebios” ze złotoustym Mychajłem Fedotowiczem; występ podczas mojego wieczoru twórczego w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki (kiedy byłam nominowana z „Grupą krwi” do Nagrody im. Szewczenki), który sam w sobie stał się dla mnie, wiejskiej nauczycielki, wysokim wyróżnieniem... Spotkania-rozmowy na zjazdach pisarskich, telefoniczne dzwonienia-pogawędki... A ile jasnych wrażeń przywiozłam z Kijowa do domu z prezentacji „Przecierania lustra”, która odbywała się w dużej sali koncertowej radia Kultura! Nie mogłam się nagadać ze swoimi uczniami, pokazując wspaniałą książkę z drogim sercu autografem... A tych ciekawych, ho ho, ile w domowej bibliotece! I samego Mychajła Fedotowicza, i innych godnych autorów, wydanych w „Jarosławowym Wale”... Wdzięczna Bogu za obecność w moim losie Latarni ukraińskiego życia duchowego. Dziękuję wielkiej Duszy Mychajła Fedotowicza za bezkresny strumień światła, w którym grzeje się i pieści moja dusza...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Er-Tosztuk Kirgiski epos narodowy Przekład artystyczny wierszem na język ukraiński: Wołodymyr Narozia

Opowieść dwunasta Er-Tosztuk wędruje przez podziemny świat, spotyka tygrysa, niedźwiedzia i mrówkę, zostaje ich przyjacielem, Mamyt opowiada mu o królu ciemności, olbrzymie Kok-Doo. Coraz głębiej i głębiej, W mrok schodzi Tosztuk, Kraj swój opuścił I lud swój rodzimy Er-Tosztuk. Batyr idzie naprzód, a w nim, Pragnienie życia ogniem płonie, Z przeczuciem czegoś w duszy W nieznany świat spogląda: Nie wejdziesz na grzbiety, bo gór nie ma, I wroga do bitew nie ma, Pustyń, by przejść, nigdzie nie ma, By pokonać rzeki – rzek nie ma – Nic tam nie ma na drodze, By męstwo okazać bojowe! Niespodziewanie wyrosła góra, Jak siodełko, była gładka, Czyjś krzyk usłyszał, jak z nory, Doszedł do ucha Tosztuka, Podjechał on… Wąsaty tygrys, Rudy i pręgowany tygrys, W głębokiej jamie tygrys leży, Zębami, płacząc, drapie, Ludzką mową mówi Tak żałośnie – aż dech zapiera: „Mój ogień rozpal, Tosztuk, Mnie rękę podaj, Tosztuk, – Pomóż w mojej biedzie, Daj nadzieję mojej duszy! Pić chcę – wody daj mi, Mięsa chcę – proszę, mi daj, I, jeśli jesteś człowiekiem, – wtedy Stroną nie przejeżdżaj. Ja za jeleniem goniłem – i zjadłem, Za maralem goniłem – i zjadłem, Ja zraniłem nogę swoją, Myślałem, długo nie pożyję! W przeklętej jamie bez sił leżę, Spragniony, z głodu zmarniałem I nikogo tu nie znajdę, Żeby ktoś pomógł mi. Zmiłuj się nad tygrysem, Tosztuk, Krwi sercu mojemu nalej, Ja sowicie odwdzięczę się, Tosztuk, Przyjdzie czas – spotkamy się my!” „Cóż, – pomyślał wtedy Tosztuk, – Rozstałem się z rodzimym krajem, I do tygrysa przyszła bieda: Ledwie nie stracił tygrys nogi swojej. Żeby u zwierząt nie być w długu, Pomogę ja tygrysowi temu!” Z konia on zlazł, wziął swój nóż, W łapie ranę rozgrzebał, I drzazgę ogromną on Z tygrysiej łapy wydobył, Wodą tygrysa napoił I mięsem tygrysa nakarmił. Tygrys oczy szeroko otworzył I z wdzięcznością przemówił: „W godzinę ciężką i każdą – Będzie przyjacielem rudy tygrys tobie, Jak podniesiesz swój miecz w boju, – Będzie przyjacielem rudy tygrys tobie! Być ciężko bohatyrem, Często obok czatuje śmierć. Ja dam tygrysi wąs tobie, Zawołasz – pojawię się wtedy! Jak będą pokonywać wrogowie – Ty wąs tygrysi podpal, Krzyk usłyszę twój w oddali, Przygotuję się na pomoc iść, Będę u ciebie w jedną chwilę I pomogę w twojej biedzie!” Zostawił tygrys wąs Tosztukowi, przygotował się – i co sił skoczył, Wzleciał do błękitnych niebios I szybko z oczu zniknął. Coraz dalej idzie dobry batyr… Rozpostarł się las po obu stronach góry, Tam sosny wiekowe skrzypią, Jodły śnieżne skrzypią, Las w śniegu zobaczył Tosztuk, Jakby na północ pierwszy raz przybył! Nagle – zaspa, za nią – rów, Ryczy ktoś z niego słyszalnie tak, Niedźwiedź wpadł tam i leży, On ciężko stęka i chrapie, Batyra ujrzał i słowa, Ludzkie słowa z rowu Do Tosztuka on wypowiada: „Mój ogień rozpal, Tosztuk, W górze tej pomóż, Tosztuk, Ciemnym lasem jak ja błądziłem, Potknąłem się i w jamę wpadłem. Spragniony, z głodu ja zmarniałem, Krzykiem gardło ja zdarłem, Na biedę moją popatrz, Rękę pomocy wyciągnij!” Jeden-jedyny, Tosztuk Nie w kraju rodzimym z jakiegoś powodu, Jeden-jedyny niedźwiedź Z jakiegoś powodu nie w legowisku – w rowie. I zlitował się siłacz, W jamę opuścił arkan I wyciągnął burego na śnieg, I Tosztukowi powiedział niedźwiedź: „Człowieku, jeśli tobie Stanie się ciężko w walce, Napadną wrogowie źli, To na pomoc przyjdzie wtedy I pomoże tobie niedźwiedź. Ty mój włos niedźwiedzi weź, Będzie ciężko, to nim zadym, I do ciebie, Tosztuk, ja przyjdę I odpędzę od ciebie biedę!” Swój włosek niedźwiedź podał, Po przyjacielsku on zaryczał, Na tylne łapy szybko wstał I w mgnieniu oka z oczu przepadł. Naprzód znowu jedzie batyr, On dumę duma swoją, Opalona łozina przed nim, Kłębi się biały dym na skraju. Ktoś płacze w tym dymie, Na pomoc żałośnie woła, Na pomoc Er-Tosztuk Przez dym i ognisko idzie. To zapalił się na polu tym Z trawki mrowisko, Mrówka biedna przepada I razem z nią cała rodzina. „Hej, Mamyty, pomóżcie, Hej, koszmy, szybciej bierzcie!” Mamyty podchwycili koszmę, Mamyty namoczyli koszmę, I na płonący dom z trawki Mamyty opuścili koszmę. Ale ogień płonie znowu, Nie zatrzymać nijak go! Wziął się za dzieło Er-Tosztuk, Z konia zlazł i w ogień wszedł, Potnik swój zdjął koń Czałkujruk I z nim do źródła poszedł. Koń wodę podawać zaczął, Kirgiskiej Republiki „Berehynia”. Tosztuk – pożar zalewał – Ogień poskromili oni, Rodzinę mrówki uratowali. Przyszła ona do Tosztuka, Ze wszystkich wyższa i czerwieńsza była, Sześć nóg i skrzydełek miała ona, Wąsata i żółtooka była. Do ziemi pokłoniła się jemu I ludzkie wypowiedziała słowa: „Cześć i sława tobie, Tosztuk! Przyjaciel mi ty – i tobie ja przyjaciel… Zagasiłeś ty pożar nocny I uratowałeś mrowią rodzinę, Ochroniłeś mój lud od ognia. A teraz posłuchaj mnie: Ty pod ziemię trafiłeś, Tosztuk, Ciebie wróg straszny tutaj czeka, Wylicza każdy twój krok, Wyrył jamę dla ciebie on już, Nie zebrać tobie w niej kości. Ale zdołasz pokonać wszystko, Jeśli będziesz miał przyjaciół, Tosztuk: W przyjaciół ty – jak nie można z ludzi – Zwierzynę i robactwo zaproś, Kto żyje w mroku – rozejrzyj się I, z kim lepiej, – z tymi przyjaźnij się! Pomogą tobie w biedzie I cztery Mamyty twoje, Wąs i włos – także zachowaj, Mykoła Waśkiw (po lewej) i Wołodymyr Narozia, przewodniczący NGO Ukraińskie towarzystwo

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Perła kirgiskiego eposu bohaterskiego – w języku ukraińskim

Nie ma literatur wielkich i małych. Każda dla swojego narodu jest wielka. I wnosi niepowtarzalny wkład do literatury światowej, bez którego nie byłaby ona pełnowartościowa, doznałaby niepowetowanej straty. Literatura kirgiska wzbogaciła światową o co najmniej dwa fenomenalne zjawiska – twórczość Czyngiza Ajtmatowa oraz wielki pod względem objętości, treści i formy epos bohaterski „Manas”. Literatura kirgiska do końca XIX wieku istniała jedynie w formie ustnej, co pozwoliło zgromadzić niemałe bogactwa folklorystyczne. Przede wszystkim dotyczy to eposu bohaterskiego. Wysoką wartością estetyczną odznaczają się poematy epickie o Kodżojaszu i jego synu Mołdojaszu, Er-Tosztuku, Dżanyle, Er-Tabyldy, Kurmanbeku i in. Na najwyższe oceny zasługują poematy romantyczne „Ołdżobaj i Kiszymchan”, „Saryndży-Bokioj”, „Mendirman”, poemat satyryczny „Kedejchan”. Każdy naród uznałby za zaszczyt szczycić się takimi dziełami. Zatem konieczna jest potrzeba tłumaczenia i studiowania oryginalnych i artystycznie doskonałych kirgiskich bohaterskich poematów epickich, które bez przesady można zaliczyć do skarbca kultury światowej. Pierwszym po „Manasie”, który trafia do ukraińskiego czytelnika w języku ojczystym w tym wydaniu, jest epos bohaterski „Er-Tosztuk” („tarcza, obrońca narodu”). Można znaleźć niemało wspólnego między „Er-Tosztukiem” a utworami folklorystycznymi innych narodów (podobieństwo typologiczne to zjawisko powszechne dla mitologii i dawnego folkloru), na przykład z naszym „Kotygoroszkiem”. Podobnie jak kirgiski bohater, Kotygoroszko trafia do podziemnego, „innego” świata, na ziemię wynosi go gryf, którego pisklęta uratował przed powodzią (Er-Tosztuka wynosi ptak, którego pisklęta bohater uratował przed smokiem). Nawet, tak jak Er-Tosztuk, Kotygoroszko odcina kawał własnego mięsa, aby ptak mógł się posilić i wreszcie wynieść go na powierzchnię. Pomocnicy kirgiskiego bohatera Mamity (Maamity), obdarzeni zdumiewającymi zdolnościami niezwykle szybkiego biegania, słyszenia najmniejszych dźwięków itp., mają swoje odpowiedniki w bajce o Kotygoroszku i innych ukraińskich bajkach – w postaciach Wernyhory, Wernyduba, Prudywusa i in. Kirgizi uważają Er-Tosztuka nie tylko za niesamowitego bohatyra, ale także za obrońcę rodzinnego kraju i własnego etnosu, dlatego sławę i pamięć o nim „Naród kirgiski zachowuje,/ O sile marzył, póki żyje!”. Patriotyczne brzmienie „Er-Tosztuka” stawia go w jednym rzędzie z „Porwaniem byka z Cuailnge”, „Pieśnią o Rolandzie”, „Pieśnią o moim Cydzie”, „Słowem o wyprawie Igora”, ukraińskimi dumami ludowymi, serbskimi pieśniami junackimi… Tłumaczenia „Er-Tosztuka” na język ukraiński dokonał Wołodymyr Narozia, którego wkład w rozwój i wzmocnienie ukraińsko-kirgiskich relacji trudno przecenić. Od 1990 r. jest założycielem i kierownikiem artystycznym Ukraińskiego Zespołu Ludowego „Barwinok” w Biszkeku, od 1993 r. – założycielem i przewodniczącym rady Ukraińskiego Towarzystwa Republiki Kirgiskiej „Berehynia”, od 1998 roku – założycielem, autorem, redaktorem i prowadzącym ukraińskojęzycznej audycji „Berehynia” w pierwszym Narodowym kanale radiowym Kirgistanu, od 2006 roku – wiceprezesem towarzystwa przyjaźni „Kirgistan – Ukraina”, od tego samego roku – redaktorem gazety „Berehynia”. Wołodymyr Narozia nie tylko zajmował te stanowiska. Zakres jego stałej pracy jest niesamowity. To i organizacja znacznej liczby wydarzeń, i działalność muzyczno-koncertowa, i nawiązywanie ukraińsko-kirgiskich kontaktów kulturalnych, i ścisła współpraca z Ambasadą Ukrainy w Republice Kirgiskiej oraz Ambasadą RK w Ukrainie, i działalność naukowa w zakresie badania bytu Ukraińców w Kirgistanie, i działalność translatorska (o której nieco później), i zachowanie, a nawet rozwój ukraińskich tradycji i kultury na kirgiskich terenach… W ukraińskie tłumaczenie W. Narozia wkroczył przebojowo i przekonująco wraz z wydaniem „Opowieści o Manasie, Semeteju i Sejteku” w 2017 roku. A wcześniej były lata wytężonej pracy w poszukiwaniu odpowiedniej leksyki, rytmiki, zachowaniu egzotyzmów czy doborze ich ukraińskich odpowiedników itp. I oto nowy wkład do skarbca ukraińskich tekstów światowego dziedzictwa literackiego, jego arcydzieł – kirgiski epos ludowy „Er-Tosztuk”. Mykoła WAŚKIW

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Pawło Mowczan – laureat Międzynarodowej Nagrody imienia Nadżiego Naamana

Przyjdzie czas – przydadzą się one. I od mnie pomoc weź: Mrówczą oto, nogę weź! Jak pokonają cię wrogowie, Zaraz nogę moją podpal – Ja na pomoc ci przybędę, Jeszcze mrówki wszystkie przyprowadzę, Ja odwdzięczę ci się, Tosztuku, I od zła cię obronię!” “Cóż, – pomyślał Tosztuk wtedy, – Pod ziemią też przyjaciele są Ta bieda – nie bieda dla mnie, Wszędzie przecież przyjaciół mam!” On znów pojechał polem ciemności… Podziemny wyginał się stok, Do cna wyczerpana trawa Zaćmiona, i błękity Gwiazd, co świecą, – tam nie ma, Iskierek, jak w stepie, – nie ma. Tam kruk nigdzie nie leci, Tam kruk nikomu nie krzyczy. Dokoła cisza i mrok – To przez Boga przeklęte miejsca. A dla Mamytów to był dom, Codziennie czuli się w nim, Ot, jak ujrzeli kozły – Polecieli za nimi wszyscy. Jeden za drugim żwawo biegł, Skakał, jak koziołek, ile mógł, A jak zmęczyli się oni, Wtedy już i spać poszli… W tym czasie, kiedy już światło od gwiazd Zgasło na dalekiej ziemi I świt żółty zapłonął, Ziemia budziła się ze snów, – Ze snu obudził się i Tosztuk, W prawo obrócił się Tosztuk, Na miejscu wszystko – i miecz, i tarcza, I mówi tu mu Mamyt, Co słyszy ziemię w każdej chwili: “Hej, prędzej podnoś się, Tosztuku, I do sprawy bierz się, Tosztuku! Siedzimy pod ziemią my W królestwie mroku i ciemności. Srogi olbrzym Kok-Doo-chan – On w królestwie tym władca, Ogromny ma brzuch – Połknąłby tam cały świat. Niepokonany i groźny on, Ma córkę – zwą Kulaim1, Najmłodsza z córek trzech, Od mistrzyń wszystkich ziemskich silniejsza. Jak o tobie dowiedziała się ona, To ciebie zapragnęła ona. Ty – bohater i batyr, Tosztuku, Zwyciężysz podziemną mgłę, A na razie trzeba ci Zaprzyjaźnić się z Kulaim. Z nami tutaj rozstawaj się ty, Dalej sam wyruszaj ty, A wszystkich Mamytów zostaw, Czałkujrukiem spokojnie jedź, Żeby spotkać się z Kulaim. Er-Tosztuk – Elemana syn. Spójrz na piękno jej I poznaj miłość jej. W chwili niepocieszonej, i w każdej innej Licz na nas, Tosztuku, Będzie trzeba, Tosztuku, wołaj, Tylko słowa te powiedz: “Hej, Mamyty, do mnie chodźcie!” – I przybędziemy wszyscy w tej samej chwili. Z Tosztukiem bowiem Mamyty na wieki Honorem i godnością przysięgli Zawsze obok iść przez życie – W przyjaźni – razem, a w śmierci – na pół!” Jak droga – to droga, miłość – to miłość, A przyjdzie śmierć – umrze jak bohater, Bez towarzyszy jedzie Tosztuk, Z nim wierny koń – rumak Czałkujruk, W dal podąża Tosztuk. Zamyka się ciemność przed nim, A za ciemnością czeka Kulaim, Nieznane koło niedoli, Prób, zwycięstw i rozstań, Szalone koło ludzkich cierpień… Naprzód znów jedzie, jedzie Tosztuk! ———————— Kulaim – imię podziemnej peri, przenośne znaczenie w kontekście eposu – branka życiowych okoliczności, której żywa dusza pragnie dobra i światła. Dmytro CZYSTIAK, profesor, sekretarz międzynarodowy sekcji literatury Europejskiej Akademii Nauk, Sztuk i Literatury W tym roku po raz dziewiętnasty ogłoszono laureatów Międzynarodowej Nagrody imienia Nadżiego Naamana, założonej przez znanego libańskiego pisarza i działacza kulturalnego w celu integracji światowego procesu literackiego poprzez rankingowe wyłonienie czołowych pisarzy o randze międzynarodowej dla dalszej popularyzacji ich dorobku. Spośród 3217 nominowanych w tym roku już tradycyjnie wyłoniono laureatów w kategoriach: “Nagroda honorowa za dorobek artystyczny”, “Nagroda za poszukiwania twórcze” i “Młody talent”. Członkowie Europejskiej Akademii Nauk, Sztuk i Literatury przy Senacie Francji corocznie wybierają szereg znanych działaczy kulturalnych do zgłoszenia do zdobycia Nagrody imienia Nadżiego Naamana. Oto i w tym roku na wniosek EANSL na bazie wyboru poetyckiego w języku francuskim “Srebrna krew”, który ukazał się drukiem w 2018 roku w paryskim wydawnictwie “L’Harmattan” (w naszym wspólnym przekładzie z Nicole Laurent-Catrice), w kategorii “Nagroda honorowa za dorobek artystyczny” laureatem ogłoszono znanego ukraińskiego pisarza, działacza kulturalnego, członka rzeczywistego EANSL i NAMU, wieloletniego szefa Towarzystwa “Proświta” Pawła Mowczana. Wśród innych nagrodzonych tym wyróżnieniem – członkowie rzeczywiści EANSL, narodowa pisarka Azerbejdżanu Afag Masud i profesor Uniwersytetu Lizbońskiego Maria do Sameiro Barroso. Gratulując szanownemu Pawłowi Mychajłowyczowi zasłużonej nagrody, sekretariat Europejskiej Akademii Nauk, Sztuk i Literatury wyraża nadzieję na dalszą owocną współpracę w popularyzacji jego dorobku twórczego, a także dorobku znaczących ukraińskich działaczy kulturalnych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Nie spieszmy się z krytyką autora

Stefan KOSTKA Kilka dni temu wydawnictwo „Feniks” ucieszyło czytelników kolejną (bodaj trzydziestą) książką Jewhena Hołybarda „Dwa skrzydła człowieka: nauka i religia”. Nauka i religia – to dwie ogromne przestrzenie dla myślenia i doskonalenia człowieka, ludzkości i całej cywilizacji kosmicznej. Mimo że w każdej z tych przestrzeni funkcjonują własne pojęcia, kryteria i specjaliści, wspólnie tworzą one możliwości rozwoju człowieka w pozytywnym kierunku. W epoce lotów kosmicznych światopoglądy naukowy i religijny nie przeczą sobie nawzajem, lecz rozwijają się równolegle, wzajemnie się uzupełniając i mając każdy swoją sferę racjonalnego zastosowania. Popularnonaukowy format tego wydania nie gwarantuje, że zostanie ono odebrane jednoznacznie. Komuś może nie spodobać się „świecka ingerencja w religię”, a ktoś inny uważa (jak wyraził się pewien urzędnik), że „autor przeciąga Boga do nauki”. Niezadowoleniu niektórych sprzyja obecna sytuacja, w której konkuruje ze sobą kilka wyznań i gdzie każde broni swoich dogmatycznych racji oraz tradycji. Podczas gdy liczni posiadacze dyplomów doktorów nauk nadal kompromitują naukę, która coraz bardziej staje się sferą wątpliwej działalności wątpliwych autorytetów. „W każdym dobrze zorganizowanym systemie działają fakty i metody oparte na etyce i moralności, a w źle zorganizowanym – charaktery i przypuszczenia oparte na obłudzie”. To jedno z kluczowych kryteriów autora, który podjął się na licznych przykładach udowodnić zasadność zbliżenia nauki i religii. W podtytuł wyniesiono główną tezę, która określa treść książki: Myślenie jest podstawą kultury, głównym czynnikiem każdej działalności. Zatem jest to książka o myśleniu. O myśleniu produktywnym, technologicznym, teologicznym, krytycznym i perspektywicznym. O myśleniu jako głównej funkcji homo sapiens, stworzonego przez Boga właściwie i przede wszystkim do produktywnego myślenia, w co nie bardzo lubimy zagłębiać się sami, przerzucając ten obowiązek myślenia na innych. Zwłaszcza jeśli proponuje się lot myślą i duszą, opierając się jednocześnie na nauce i Słowie Bożym. Nie ma tu miejsca na złudzenia. Prawdopodobnie książka może u niektórych wywołać sprzeczne wrażenia i emocje. Ale ktoś przecież musiał o tym napisać! Ktoś musiał w sposób popularny opowiedzieć o partenogenezie, o reinkarnacji, mechanice kwantowej, technologii myślenia systemowego, o problemie czasu i powiązać te pojęcia z pojęciami biblijnymi. Musiał choćby fragmentarycznie zaznaczyć postacie wielkich myślicieli i ich wielkie dzieła, w szczególności laureatów Nagrody Nobla, dla których obecność Boga jest faktem i realną pomocą w poszukiwaniach naukowych. Szczególnie realną – w myśleniu. Autor zrobił to na swój sposób, teraz niech czytelnicy spróbują zrozumieć na swój. Książkę przygotowano w celu oświecenia szerokiego kręgu czytelników, aby wypełnić lukę w systemie wychowania, w szczególności uczniów i studentów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Prezentacja debiutanckiej powieści

Tetiana BOBYK-KRYMSKA W Chmielnickim odbyła się prezentacja debiutanckiej powieści Olgi Salipy „Olia”. Wydarzenie miało się odbyć na artystycznym dziedzińcu Chmielnickiego Obwodowego Muzeum Sztuki, jednak z powodu pogody zostało przeniesione do sali Chmielnickiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej nr 1 im. Mykoły Mozhowego. Prezentację relacjonowały niektóre miejscowe stacje telewizyjne, w tym TRK „Misto”. Obecni byli pracownicy miejskich i obwodowych bibliotek. Na prezentacji zapytano Olgę Salipę, dlaczego powieść oparta jest na biografii właśnie Olgi Kobylańskiej. Autorka odpowiedziała, że ta pisarka interesuje ją jako kobieta, jako osobowość, którą poznajemy z jej utworów. Powieść „Olia” zwyciężyła w konkursie „Koronacja słowa” w nominacji „Powieści” w 2020 roku. „Olia” to historia ślepej miłości do mężczyzny, historia wielkiej zdrady, spowodowanej przez najlepszą przyjaciółkę. To także zmysłowa strona biografii Olgi Kobylańskiej. Tym większe zdumienie budziła różnica między chłodem zewnętrznych przejawów a namiętnościami, które wrzały w jej wnętrzu. Dziś powiedziano by, że ta powieść opowiada o toksycznych związkach. I rzeczywiście tak jest. Powieść można w całości zaliczyć do gatunku „literatury faktu” (non-fiction artystyczne). Ale moim zdaniem jest to stuprocentowa powieść kobieca, której głównymi bohaterami są znane postacie ukraińskiej literatury i sztuki, a uczucia i namiętności, które je łączą, przerodziły się w trójkąt miłosny. Na kartach powieści pojawiają się pewne momenty historyczne – na przykład pojawienie się ulicznego oświetlenia w Czerniowcach, kwestia konieczności zdobycia wykształcenia i ograniczonych poglądów na jego temat, problem praw kobiet do samodzielnego wyboru. Poprzez bohatera Iwana Franki w książce pojawia się kwestia jedności Ukrainy. To wszystko są wielkie zalety – zachęcać współczesnego czytelnika do zainteresowania się wydarzeniami z naszej historii. Jednak niektórzy bohaterowie i sytuacje zostały przedstawione nie w pełni. Chciałoby się na przykład przeczytać Olgę w listach – dla czytelnika pozostają one poza kadrem. Chciałoby się życzyć autorce nowych powieści czasu i weny, jasnych pomysłów i, być może, kontynuacji debiutanckiej powieści.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ludowa artystka Ukrainy Anżelina Szwaczka przyznała, że w jakichkolwiek krajach przyszłoby jej występować, nigdy nie spierała się z dyrygentem-inscenizatorem. Niestety, nierzadko dyrygenci nie współpracują z wykonawcami, nie przedstawiają im swojego punktu widzenia. Na tym tracą wszyscy. W ideale powinien istnieć tandem tych osobowości. Główna chórmistrzyni Opery Kijowskiej Anżela Masłennikowa życzyła, aby batuta dyrygencka zawsze odpowiadała za atmosferę, za poziom profesjonalny, za emocjonalne oddanie. Dyrygent to członek potężnego zespołu, spoczywa na nim wielka odpowiedzialność, musi on przekazać widzowi i słuchaczowi to, co zrobił ten zespół. W gali-koncercie wzięli udział młodzi dyrygenci Ołeksandr Azizow, Roman Bahrij, Marija Berład, Oksana Wełyczko, Kateryna Kosećka, Witalij Laszko, Taras Martynyk, Kyryło Semenczenko, Iwan Stećkyj, którzy reprezentują różne regiony Ukrainy – Lwów, Iwano-Frankiwsk, Charków, Mukaczewo, Chmielnicki, Odessę, Ługańsk i Krzywy Róg. Oprócz tego widzowie mogli zobaczyć i usłyszeć występy solistów-wokalistów Mykyty Olijnyka, Hliba Iwanowa, Romana Strachowa, Anny Zarećkiej, Serhija Makijenka, Wiktorii Osadczuk, Anastasii Poliszczuk, Natalii Pełych, Anastasii Poważnej, Ołeksandra Monastyrskiego oraz orkiestry symfonicznej teatru. W ich wykonaniu zabrzmiały arie z oper Giuseppe Verdiego, Giacomo Pucciniego oraz Pietro Mascagniego. A akordem końcowym gali-koncertu stała się uwertura do słynnej opery Mykoły Łysenki „Taras Bulba”. robią tak wiele, aby na scenie wszystko wyglądało harmonijnie i profesjonalnie, a aktorzy mogli odkryć swój potencjał twórczy. Ogromna praca została wykonana przez nasze korepetytorki – Mariję Polaszową oraz Lubow Orłową. Udało mi się już wielokrotnie popracować nad włoską klasyką, więc teraz chciałabym przejść do ukraińskiej. Moim marzeniem twórczym w tej chwili jest wystawienie opery Witalija Kyrejki „W niedzielę rano” na podstawie powieści o tym samym tytule autorstwa Olhy Kobylańskiej. Wtedy operę pokazano na scenie operowej Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy imienia Piotra Czajkowskiego (była to moja praca dyplomowa), ale tylko raz. Bardzo chcę, aby to dzieło kontynuowało swoje życie teatralne. Osobiście rozmawiałam z kompozytorem Witalijem Kyrejkiem w ciągu ostatnich lat jego życia, wiązał on ze mną wielkie nadzieje. Ta romantyczna opera jest ciekawie napisana zarówno z muzycznego, jak i dramatycznego punktu widzenia, posiada bardzo wyrazistą melodykę oraz jaskrawe obrazy. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Za nutami ukryta wieczność

Format szkół sezonowych opracował przewodniczący NSTDU Bohdan Strutyński jeszcze cztery lata temu. Jednak szkołę dyrygentury operowej Związek prowadzi po raz pierwszy. Czterodniowe szkolenie odbyło się pod kierownictwem Wiktora Płoskini, znanego ukraińskiego dyrygenta, głównego dyrygenta Opery Kijowskiej, który zrealizował prawie 50 inscenizacji operowych i baletowych. Finałowy koncert poprzedził okrągły stół „Rola dyrygenta w teatrze operowym”. Przygotowanie dyrygenta operowego, oprócz podstawowych umiejętności muzycznych i środków, wymaga ścisłej współpracy z reżyserem, scenografem i częścią realizatorską w teatrze. Jak zapewnić pełnowartościowe przygotowanie, jakie wyzwania czekają na młodych dyrygentów i jak zakumulować maksimum potencjału twórczego wokół postaci dyrygenta – wszystko to omawiano podczas spotkania z udziałem kierownictwa NSTDU i Opery Kijowskiej, znanych ukraińskich dyrygentów oraz reżyserów operowych. – Uczyłem się we Lwowie, miałem zaszczyt widzieć wybitnego ukraińskiego kompozytora Mykołę Kołessę – wspomina Wiktor Płoskinia. – Kiedy miał prawie 100 lat, wyznał: „Dopiero teraz zrozumiałem, jak należy dyrygować, ale już nie będę w stanie tego zrobić”. Na pierwszy rzut oka dyrygowanie to profesja lekka. Ale jeśli zagłębić się w jej istotę, to jest to jedna z najtrudniejszych profesji na świecie. Jeśli dyrygent zdoła wziąć to, co najlepsze od swoich kolegów i napełnić tym uczuciem salę, to sala zareaguje wdzięcznie, stanie się waszym sojusznikiem. Czy osiągniemy sukces, czy „dojdziemy do Everestu”? Nie jestem pewien. Za nutami ukryta jest istota, za nutami ukryta jest wieczność – dojść do tego praktycznie nie jest możliwe, ale będziemy się starać. Przeprowadziliśmy warsztaty operowe dla młodych dyrygentów, którzy praktykują i się uczą. Wydarzenia te odbyły się dzięki towarzystwu teatralnemu, któremu przewodzi Bohdan Strutyński, oraz Petrowi Kaczanowowi, który kieruje Operą Kijowską. Nie bali się pójść na ten śmiały eksperyment. Takie warsztaty w Ukrainie przeprowadzane są po raz pierwszy, mam nadzieję, że będzie kontynuacja. Inicjatorem przeprowadzenia Szkoły Dyrygentów była moja córka Chrystyna. Była ona inspiratorką tych wydarzeń, brała udział we wszystkich warsztatach, dobrze zna wszystkich uczestników. Również Chrystyna przyjęła na siebie rolę prowadzącej galakoncertu. Znana muzykolożka, członkini rzeczywista Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy Maryna Czerkaszyna porównała teatr operowy do siedmiogłowego smoka – od każdej z tych głów wiele zależy, aby teatr pracował pełnowartościowo. Zadaniem młodego dyrygenta jest wtopienie się w ten zespół, znalezienie wspólnego języka ze wszystkimi jego uczestnikami, tylko wtedy można osiągnąć sukces. Reżyserka spektakli operowych Oksana Taranenko zwróciła uwagę na to, że młodemu dyrygentowi operowemu w Ukrainie dzisiaj trudno jest się zrealizować. Aby stać się świetnym dyrygentem, tak samo jak reżyserem, trzeba dużo wystawiać. A po to, by dużo wystawiać, potrzebne są odpowiednie budżety. Niestety, w Ukrainie sztuce operowej nie poświęca się należytej uwagi i środków na inscenizacje przeznacza się mało. Ważne jest również, aby zbiegały się opinie dyrygenta i reżysera-inscenizatora, tylko w takim przyjaznym twórczym tandemie mogą pojawić się prawdziwe arcydzieła. Według przekonania dyrygenta, artysty ludowego Ukrainy Dmytra Łohwyna, człowiek tej profesji powinien być postacią wielowymiarową. Trzeba nie tylko znać to rzemiosło, ale i być w nim zakochanym. Przychodzić na każdą próbę, na każdy swój koncert jak na święto. Wyznał, że gdziekolwiek pracował, czy w Ukrainie, czy za granicą, zawsze starał się znać materiał muzyczny lepiej niż muzycy. Jak zaznaczył kompozytor Ołeksandr Szczetynśkyj, dyrygent musi być przede wszystkim osobowością. Tak samo osobowościami muszą być reżyser, kompozytor, śpiewacy. Dyrygent nie powinien zamykać się na jakichś bieżących problemach. Musi stale zajmować się samodoskonaleniem: czytać książki, oglądać filmy, chodzić na spektakle i koncerty, które przygotowali jego koledzy, a także jak najwięcej pracować. Jeśli wszystkie te czynniki się zejdą, to pojawi się rezultat. Znana ukraińska śpiewaczka, – Z pierwszych minut opera „Weksel małżeński” porywa romantycznym uniesieniem i idealizacją postrzegania – zaznacza reżyserka-inscenizatorka i scenografka spektaklu Łada Szyłenko. – A naiwność i szczerość bohaterów utworu, co w dzisiejszym świecie jest już rzadkością, nie mogą nie ujmować. Opera Gioacchino Rossiniego jest bardzo teatralna, ładuje pozytywnymi emocjami i dobrym nastrojem. W naszej interpretacji została wcielona z nowoczesnymi nutami, a wydarzenia utworu rozgrywają się w rajskim ogrodzie, którego idylla zostaje zakłócona pojawieniem się zaledwie jednego człowieka. Myślę, że przy całej specyfice gatunku operowego widzowie, niezależnie od wieku i gustu artystycznego, mogli razem z aktorami przeżyć tę historię, która porusza kwestię prawa do własnego wyboru. Spektakl „Weksel małżeński, czyli Szczęście w dobę” daje nadzieję na to, że marzenie koniecznie się spełni, jeśli będzie się o nie desperacko walczyć. To już mój drugi projekt z Operą Kijowską. Pierwszym była opera Gaetano Donizettiego „Rita”, którą wystawiłam w 2016 roku i do dziś jest w repertuarze teatru. Za swoje główne zadanie uważam popularyzację gatunku opery. Wybieram do wystawienia te opery, które mnie samej wydają się interesujące, z prostą, zrozumiałą fabułą, dialogami. Sprzyja to budowaniu kontaktu między widzami a aktorami. Zaproponowałam nowy projekt dyrektorowi-kierownikowi artystycznemu teatru Petrowi Kaczanowowi, dał zielone światło. Przez kwarantannę mieliśmy krótkie terminy na próby. Jestem wdzięczna całemu zespołowi twórczemu, który poszedł mi na rękę, i razem zrobiliśmy wszystko, aby ten spektakl się odbył. Trochę historii. Jesienią wzięłam udział w konkursie młodych reżyserów, który przeprowadzała Narodowa Operetka. Razem z aktorami instrumentów, opracowanie muzyczne dla którego wykonał Kostiantyn Starowyćkyj. Flet – Roman Stepanenko, obój – Iryna Duldier, klarnet – Łeonid Matoszko, obój – Ołeksandr Wodyk, waltornia – Mykoła Hałaj. Dyrygent-inscenizator – zasłużony działacz sztuk Ukrainy Dilawer Osman. Zarówno dekoracje, jak i kostiumy zostały zrealizowane poprzez zabieg uwspółcześnienia. Jednak nie przywiązywaliśmy się do naszych czasów. Takie kostiumy mogły być i w XX, i w XXI wieku. Również nie robiliśmy konkretów, w jakim kraju rozgrywa się akcja spektaklu. Podobne wydarzenia mogłyby zdarzyć się wszędzie. Premiera to zawsze niezwykle poruszający moment. To prawdziwe narodziny spektaklu: często bywa tak, że najpierw planujesz jedno, ale na scenie wychodzi zupełnie inaczej. Jednak taka jest specyfika zawodu reżysera: wszystkie zamysły sprawdzane są w praktyce. Ale ogólnie jestem zadowolona. Sukces udało się osiągnąć przede wszystkim dzięki naszemu zespołowi wykonawczemu, a także wszystkim służbom teatru – montażystom, charakteryzatorom, kostiumologom, rekwizytorom, dekoratorom. To ludzie, którzy pozostają za kulisami, ale oni Galakoncertem w Operze Kijowskiej zakończyła się Szkoła dyrygentury operowej Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Za szczęście trzeba walczyć!

Tuż przed zakończeniem sezonu teatralnego na ART-SCENIE Kijowskiej Opery (Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży) odbyła się premiera komicznej opery Gioachina Rossiniego „Weksel małżeński, czyli Szczęście w ciągu doby”. Specjalnie na potrzeby tej inscenizacji dokonano przekładu opery na język ukraiński. teatru operetki przedstawiła fragment tego dzieła, którego redakcję muzyczną wykonał Kostiantyn Starowycki, z którym od dawna owocnie współpracujemy. Potem pomyślałam, że ta opera ma prawo do pełnowartościowego istnienia. Do wystawienia idealnie nadała się kameralna scena Kijowskiej Opery, która ma oryginalną konstrukcję i otwiera wiele możliwości scenicznych dla gatunku kameralnego. Ważne było dla mnie odczytanie opery właśnie w języku ukraińskim. Uważam, że to zasadnicze dla przekazania publiczności komicznych zwrotów akcji. Przekład na potrzeby naszej nowej inscenizacji wykonali Anatolij Nawrocki i Kostiantyn Starowycki (Kostiantyn jest też autorem redakcji muzycznej). Jestem też wdzięczna jednemu z wykonawców, Jewhenowi Malofiejewowi, który wniósł do przekładu wiele poprawek. Wszystkie recytatywy w operze zastąpiono rozmownymi dialogami. Tym zabiegiem chcieliśmy uczynić spektakl bardziej dostępnym dla widza. Chciało się również osiągnąć plastyczną wyrazistość i lekkość, w czym niezastąpionym okazał się choreograf-reżyser spektaklu Serhij Kon. G. Rossini napisał tę operę, gdy miał zaledwie 18 lat. Pewnie dlatego ma ona tak lekką i nieco naiwną fabułę. Ale właśnie w tym, moim zdaniem, tkwi cały urok tego dzieła. Rolę ojca gra Serhij Makijenko – wysoko profesjonalny, doświadczony aktor, który bardzo organicznie wcielił się w swoją postać, trafnie utrzymując komediowy charakter opery. Rolę Fanny w premierze wykonała Solomija Pawlenko. Był to jej debiut teatralny jako wykonawczyni. Udało jej się wzruszająco oddać delikatny i szczery obraz dziewczyny, która broni prawa do własnego marzenia. Zakochany w niej Eduardo – Mykyta Olijnyk, mimo młodego wieku, ma już doświadczenie sceniczne, dzięki któremu stworzył jaskrawy i plastyczny obraz. Rolę zamorskiego narzeczonego Sluka wykonuje Jewhen Malofiejew, który ma duże doświadczenie jako artysta i wokalista; mimo ogromnej trudności partii wokalnej zdołał przekonująco i z klasą nakreślić charakter swojej postaci. Znaczne doświadczenie sceniczne laureatki międzynarodowych konkursów Wiktorii Osadczuk pomogło stworzyć pełnowymiarowy obraz służącej Klariny: od praktycznej kalkulacji po romantyczne rozmarzenie. Kolejnym wyrazistym bohaterem został sługa Norton, który w wykonaniu Ołeksija Pihołenka wyróżnia się jeszcze bogatą barwą głosu. Są też aktorzy, którzy brali udział w próbach, ale dotąd nie wyszli na scenę; mam nadzieję, że zobaczymy ich w nowym sezonie. Są to odważny Wasyl Saszczuk (tenor) i charyzmatyczna Wira Bahrynec-Wołowodenko (sopran). Ogólnie zebrał się twórczy i utalentowany zespół, gotowy do scenicznych poszukiwań. Opera brzmi w wykonaniu kwintetu drewnianych instru-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...mom, co świadczy o tym, że reżyserka filmowa Stepankowa udała się i to całkiem pomyślnie! Potem w sali prób „Suzir'ja” pojawią się aktorki i aktorzy Łariса Rusnak, Switłana Orliczenko, Wołodymyr Małarenko, Bohdan Żdanow, inne postacie dramatu. Wśród nich będzie – co naturalne – wnuk Ady Rohowcewej i syn Kateryny Stepankowej, Matwij Skliarenko. Następnie wyruszą na Donbas, jako swego rodzaju frontowe brygady teatralne. Jak zobaczymy w filmie, będą do nich odnosić się naprawdę jak do bliskich ludzi, a nie jak do gwiazd teatru, które nagle spadły do nich z artystycznego nieba. Są swoi, są bliscy, są idealnymi kobietami (tak!) i nawet mężczyznami, i tak są odbierani, odczuwani i postrzegani. To również jedna z przyczyn tego, że nie czuje się szwów między epizodami teatralnymi a dokumentalnymi. Zapomniana kategoria katharsis, podarowana nam przez teatr antyczny i myślicieli starożytnych, przypomina się tutaj mimowolnie. Oczyszczenie! Potrzebujemy właśnie go – bo wojna sieje nienawiść i wrogość. Wartości rodzinne są u podstaw. Rodzinne, mimo ogólnej unifikacji wszystkiego, łącznie z kulturą i językiem. Na oczyszczającą, a zatem zwiastującą dobrą nowinę funkcję rodu nalegają także autorzy filmu „Wiatr ze Wschodu”. Naród to przede wszystkim ród, gdy tego rodowego komponentu brak – nie czekaj na upragnioną wolność, ona zasnęła, cesarze i carewicze imperium solidnie ją uśpili. Film Kateryny Stepankowej (nie wspomniałem jeszcze o producencie Wiktorze Samojlenku, od którego wiele zależało i zależy w dalszych losach obrazu, a także o Ukraińskim Funduszu Kultury, który sfinansował projekt) ma zostać pokazany w ukraińskiej dystrybucji kinowej. Mam nadzieję, że tak się stanie. A dalej – telewizja, platformy internetowe. Bo film naprawdę rodzi się w kontakcie z widzem. Właśnie zakończyła się prezentacja książki. Ogrodowo-parkowe rzeźby znanych ukraińskich rzeźbiarzy w wiejskiej siedzibie również już nie zadziwiają. A do tego występ wspaniałego zespołu z Jasnohorodu „Jasen-cwit”. Takim było w tym roku literacko-artystyczne święto w Domu Twórczości „Siedziba Anatolija Marczuka” – pozytywne, twórcze i inspirujące. – Miło było poznać pana Anatolija oraz inne osobowości świata artystycznego, które zawitały na wieczór literacko-artystyczny – przyznała aktorka teatralna i filmowa Julija Sak. – Ja też się przyczyniłam do jego przeprowadzenia – przeczytałam swój wiersz „Kwiaty szczęścia”, współbrzmiący z obrazami Anatolija Marczuka z cyklu „Kwiaty”. – Od literacko-artystycznego święta w „Siedzibie Anatolija Marczuka” otrzymałam niezwykły ładunek pozytywnych emocji – zaznaczyła starościna wsi Łysznia Ksenija Dereviaczenko. – Z pewnością na zawsze zapamiętana zostanie seria obrazów A. Marczuka „Kwiaty”, niezwykłe kompozycje rzeźbiarskie, wyszukana prezentacja książki, rozmowy z twórczymi ludźmi, a także zespół „Jasen-cwit” z wesołymi piosenkami i ognistymi tańcami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Kobiety, za którymi się tęskni, albo kino od rodziny

Serhij TRYMBACZ, zastępca przewodniczącego NSKU. Do swoich 84. urodzin Ada Rogowcewa zaprezentowała film dokumentalny „Wiatr ze Wschodu”, który jest reżyserskim debiutem jej córki, aktorki i reżyserki Kateryny Stepankowej. Właśnie tak: prezentacja filmu odbyła się w dniu urodzin Ady Mykołajiwny w Domu Kina. Aktorka nie ukrywa swojego wieku, chociaż trochę smuci się cyframi. „Nie wyobrażacie sobie – powiedziała Ada Rogowcewa po zakończeniu pokazu – jak mi, w wieku 84 lat, patrzeć na siebie na wielkim ekranie”. A co tu wyobrażać, kiedy przed nami młoda kobieta?! Mówię to nie dlatego, że wielkiej aktorce wypada prawić komplementy (zasłużone!), ale dlatego, że tak właśnie jest. Ada Rogowcewa to jedna z najwybitniejszych aktorek w historii ukraińskiego teatru i kina. Teatr trochę przeważa, moim zdaniem. Bo właśnie na scenie widzowie bardziej zarażają się blaskiem i geniuszem kobiecości, który płonie w Rogowcewej... Myślę, że dla wielu Ada Mykołajiwna jest ucieleśnieniem nie tylko człowieczeństwa, ale i idealnej kobiety! Jeden tylko przykład – spektakl „Warszawska melodia” (według sztuki Leonida Zorina) na scenie teatru im. Łesi Ukrainki. Tego nie da się zapomnieć – jak Helena-Rogowcewa wlatywała na scenę, jak w każdym poruszeniu jej duszy i ciała świeciła Miłość. Na tym spektaklu byłem ze swoją koleżanką z roku Tetianą – i czyż to dziwne, że potem została moją żoną? Od takiego szczepienia Miłością i Talentem nie można było samemu się nie zarazić – Miłością, w jej idealnym wymiarze. Niestety, dzisiaj trzeba to tłumaczyć… W reklamowym klipie do filmu „Wiatr ze Wschodu” Rogowcewa wyjaśnia historię filmu: „Od 2014 roku jesteśmy na Wschodzie. Mamy zespół. Inicjuje wyjazdy moja córka Kateryna Stepankowa. Z nami jeździ mój wnuk Ołeksij. On jest operatorem, filmował linię frontu, chłopaków, nas. Pytają mnie, dlaczego w tak poważnym wieku jeżdżę tam. Przecież, mówią, trzeba tam dojechać… Powiem tak. Tam bronią naszej ziemi moje dzieci, moje wnuki, moi towarzysze. Chłopcy noszą mnie na rękach, przekazują z rąk do rąk. Oni przecież nie mnie, artystkę, noszą. Oni noszą mamę swoją, babcię, siostrę, narzeczoną. Oni noszą kobietę, za którą tęsknią…”. Wyraziste i dokładne wyjaśnienie. Ludzie na wojnie potrzebują kobiety – idealnej kobiety, którą jest Ada Rogowcewa. Przyjęło się uważać, że gdy mówią armaty – muzy milczą. Jednak, jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmiało, wojna aktywuje romantyczne uczucia, romantyczne obrazy. Te obrazy i ideały wiozą do strefy frontowej artyści. I w tym jest odpowiedź filmu „Wiatr ze Wschodu” na pytanie o to, jak być twórcą, twórczynią w sytuacji, gdy twoja Ojczyzna jest w ogniu. Jak przekształcić pokłady twojej twórczej energii w wiatr, który wieje w ukraińskie żagle?! Aktywuje się nie coś, a energia i pokłady rodzinnego bytu. Rodzinnego! Gdzieś czterdzieści lat temu po raz pierwszy trafiłem do mieszkania Rogowcewej i jej męża, równie słynnego aktora Kosta Petrowycza Stepankowa. Mieszkanie znajdowało się w budynku w pobliżu teatru imienia Łesi Ukrainki. Takiego urządzenia życia nie widziałem ani przedtem, ani potem. Co pięć minut rozlegał się dzwonek do drzwi, ktoś przychodził i wychodził, coś jadł i pił, czymś się dzielił i coś szybko zyskiwał… Cygański tabor, chciałoby się powiedzieć, ależ nie, tutaj dominowały stałe wartości, tutaj uspokajali, darowali miłość i wiarę w ciebie. Mieszkania się zmieniały – nie zmieniał się model urządzenia. W związku z tym początek „Wiatru ze Wschodu” można było nakręcić i w mieszkaniu Rogowcewej-Stepankowa na Jarosławowym Wale, jednak wybrano foyer teatru „Suzirja” (nawiasem mówiąc, główny reżyser tego teatru Ołeksij Kużelnyj inicjował i popychał pracę nad filmem). Dokładny mise-en-scène: Rogowcewa siedzi za stołem, przygotowując się do czytania tekstów sztuki. Najpierw sama, a potem powoli schodzą się i inni aktorzy oraz aktorki. Akcentowane jest to, że są członkami jednej rodziny, której głową jest Ada Mykołajiwna. Pierwszą pojawia się Katia, Kateryna Stepankowa. Aktorka i reżyserka teatru, prawdziwa córka tej niezwykłej rodziny. Jej jeszcze w dzieciństwie zaszczepiono wirus Miłości i Talentu, wirus, który żyje w niej nieustannie. Z uświadomieniem tego, że ten wirus musi być ofensywny, inaczej zwyciężą inne, złe i podstępne, wirusowe złowrogości. Dalej przychodzi Achtem Seitabłajew, on też jest z tej teatralnej rodziny. Z właściwą sobie delikatnością będzie wsłuchiwał się w intonacje głosu swoich kolegów, a właściwie koleżanek. Tekst w rękach i jest to tekst kinopowieści „Ukraina w ogniu” Ołeksandra Dowżenki. Ten sam tekst, który podczas wojny, w 1944 roku, Stalin, co nazywa się, „rozmazał” po kremlowskich ścianach, jako taki, który jest skupiony na życiu i problemach Ukraińców i ukraińskości, a to grzech niewybaczalny w państwie, gdzie dominuje zasada „kto był kimś – ten ma stać się nikim”. Później zobaczymy w filmie pięknie nakręcony i wystawiony teatralny epizod z „Ukrainy w ogniu”. Dziewczyna i chłopak, żołnierz, który wycofuje się razem z czerwonym wojskiem, ich noc miłości… Kateryna i Achtem, Achtem i Kateryna. I to jest Ołeksandr Dowżenko – jego ból, jego tragiczne odczucie zguby Ukrainy pośród wszechświatowej wojny. I razem z tym wiara, że dopóki wśród Ukraińców są tacy oto ludzie, którzy zachowują świętość w duszy – Ukraina nie umrze, nie polegnie, zmartwychwstanie obowiązkowo. Na ekranie kinowym zazwyczaj teatralna umowność i język kina, który dąży do odtworzenia języka rzeczywistości, słabo się uzgadniają. Cudem filmu Stepankowej jest to, że udało jej się tego uniknąć. Teatr (u podstaw teatralnych epizodów teksty nie tylko Dowżenki, ale i innych ukraińskich pisarzy) organicznie „przelewa się” w rzeczywistość, i odwrotnie. Zasługa w tym i samej reżyserki, i reżysera montażu Jewhena Tytarenki, i scenarzystów Stepankowej, Oksany Pawłowej, Wioletty Kirtoki. I, oczywiście, operatora, Ołeksija Stepankowa-Tkaczenki, który znalazł wizualny styl, pozwalający jednakowo wiarygodnie odtwarzać rzeczywistość i teatralną, i kinematograficzną. Myślę, że sprzyjało temu i to, że Kateryna Stepankowa jest dzieckiem i teatru, i kina. Co więcej, jeszcze w 2007 roku ukończyła Wyższe kursy reżyserów filmowych i scenarzystów w Moskwie. Pracy dyplomowej nie składała i nie broniła, ta debiutancka taśma i jest, właściwie, takim dyplo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Jubileuszowe święto sztuki

Eduard OWCHARENKO Na literacko-artystyczne święto przybyli ziomkowie artysty oraz goście ze stolicy. W ramach wydarzeń artystycznych goście śpiewali, recytowali wiersze, tańczyli, wznosili toasty i, oczywiście, częstowali się aromatyczną zupą rybną z kozyczańskiej ryby, kozyczańskimi markowymi karasiami oraz napojami z kozyczańskich leczniczych ziół. Atrakcją stała się prezentacja książki „Światło w oknie”, która ukazała się drukiem w wyniku międzynarodowego konkursu literackiego, w którym wzięło udział około pięćdziesięciu autorów. W ramach tego konkursu powstały utwory literackie oparte na motywach obrazu Anatolija Marczuka „Światło w oknie”. – Cieszę się, że mogę dziś widzieć was wszystkich w mojej Kozyczance – przywitał się Anatolij Marczuk. – To święto odbywa się dzięki wsparciu moich przyjaciół i ludzi o podobnych poglądach. Dziękuję wszystkim! W szczególności Wołodymyrowi Tarnawskiemu, który zapewnił transport. Szczególne podziękowania dla wszystkich tych, którzy bezpośrednio wzięli udział w artystycznym wydarzeniu, w szczególności dla zespołu folklorystycznego „Jasen-cwit”, pisarki Tetiany Krombet, aktorki i pisarki Julii Sak, sołtysek wsi Kozyczanka-Nowe Opaczycze i Lyszna Ołeny Bojarynowej oraz Oksany Derewianczenko, Anatolija Matwiejewa, Ołeksandra Iwaszczenki, Wasyla Mytrażyka, Rajisy Łazebnej i wielu innych. Osobno chciałbym podziękować aktywnej, inteligentnej, erudytce Oldze Leonowej za pomoc w stworzeniu scenariusza i rozwiązaniu kwestii organizacyjnych. – We wsi, w której mieszka zaledwie 300 osób, zasłużony artysta Ukrainy organizuje swoją wystawę indywidualną. Ktoś mógłby się zdziwić, a dla nas to rzecz zwyczajna, ponieważ takie wystawy odbywają się co roku – zaznaczyła działaczka społeczna Olga Leonowa. – W miejscowości Kozyczanka w obwodzie kijowskim, w Domu Twórczości „Posiadłość Anatolija Marczuka” odbyło się coroczne święto literacko-artystyczne, zorganizowane przez zasłużonego artystę Ukrainy Anatolija Marczuka, które w tym roku odbyło się po raz trzydziesty. Symboliczne jest to, że to wydarzenie artystyczne jest rówieśnikiem Niepodległej Ukrainy. W ramach wydarzenia odbyły się wystawy malarstwa i rzeźby, prezentacja książki „Światło w oknie”, zwiedzanie Muzeum Folkloru, które znajduje się w tej posiadłości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

cerkwiach, sfinansował tłumaczenie i wydanie podręczników oraz modlitewników. Został represjonowany przez rząd carski, zesłany na Wołogdczyznę w Rosji, gdzie prawie stracił wzrok i musiał leczyć się za granicą” – opowiedział podczas otwarcia regionalista Andrij Kowalow. „To ten Konyski, który w 1873 roku postawił kwestię państwowej samodzielności Ukrainy – w Europie niewzruszonych imperiów. Ten, który napisał najwięcej oficjalnych listów do kancelarii cesarza Aleksandra III, ministra spraw wewnętrznych Cesarstwa Rosyjskiego i premiera rządu, broniąc interesów narodu ukraińskiego. Dlaczego? Bo był adwokatem, który w sposób argumentowany dowodził bezprawności moskiewskich porządków na Ukrainie” – uzupełnił go doktor nauk historycznych, profesor Ihor Hyrycz. Na odsłonięcie płaskorzeźby zebrało się około stu mieszkańców miasta, oficerów Kijowskiego Wojskowego Liceum im. Iwana Bohuna, Wojsk Lądowych Sił Zbrojnych Ukrainy oraz uczestników festiwalu „Pod osłoną trójzęba”. Przewodniczący Kijowskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Hryhorij Sawczenko, witając wszystkich obecnych z okazji tego znaczącego wydarzenia, wręczył honorowe dyplomy Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy wszystkim, którzy bezpośrednio przyczynili się do upamiętnienia Ołeksandra Konyskiego w Bojarce. Między innymi członkom Związku Krajoznawców Andrijowi Kowalowowi i Serhijowi Łysenko. Miejski głowa Bojarki Ołeksandr Zarubin podczas uroczystego odsłonięcia płaskorzeźby zaznaczył, że jest to już siódma tablica pamiątkowa odsłonięta w Bojarce z inicjatywy Andrija Kowalowa. Głos zabrali generał major Walerij Subotin, pułkownik Jewhen Pikul, rzeźbiarz Ołeksandr Mychajlicki, regionalista Serhij Łysenko, poetka i tłumaczka Anna Dykyj. Zabrzmiały utwory Ołeksandra Konyskiego w wykonaniu chóru parafialnego gminy Błagowieszczeńskiej w Bojarce pod kierunkiem protoprezbitera Wasyla Bumby, a także młodych recytatorów Nazara i Makara Antypowych, co nadało wydarzeniu szczególnej uroczystości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

W Bojarce odsłonięto płaskorzeźbę Ołeksandra Konyskiego

Jewhen BUKET W niedzielę w Bojarce w ramach działań festiwalu narodowo-patriotycznego „Pod opieką tryzuba” odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci ukraińskiego pisarza i działacza społecznego Ołeksandra Konyskiego. Płaskorzeźba ozdobiła ścianę kompleksu edukacyjno-zdrowotnego Kijowskiego Liceum Wojskowego imienia Iwana Bohuna. I nieprzypadkowo, ponieważ właśnie na terenie placówki, gdzie obecnie znajduje się park, w 1899 roku, na rok przed śmiercią, mieszkał Ołeksandr Konyski, a jego żona mieszkała w tej posiadłości do 1915 roku. Ołeksandr Konyski znany jest przede wszystkim jako autor słów „Modlitwy za Ukrainę” („Boże wielki, jedyny, nam Ukrainę chroń”), tłumacz „Dziennika” Tarasa Szewczenki oraz pierwszy profesjonalny biograf Wielkiego Kobziarza. Za życia był znany nie tylko jako poeta, tłumacz i literaturoznawca, ale także działacz społeczny i polityczny, prawnik, pedagog i dziennikarz. Tablicę pamiątkową odsłonięto w przededniu 185. rocznicy urodzin artysty. Inicjatorem jej ustanowienia był dziennikarz i krajoznawca Andrij Kowalow, a ideę w życie wcielił rzeźbiarz Ołeksandr Mychajłycki. Prawo do odsłonięcia tablicy przyznano: zastępcy naczelnika Kijowskiego Liceum Wojskowego imienia Iwana Bohuna, pułkownikowi Jewhenowi Pikulowi, przewodniczącemu organizacji społecznej „Muzeum Narodowe Ukrainy” Ołeksandrowi Jurkowowi oraz metropolicie perejasławskiemu i wiszniewskiemu Ołeksandrowi (Drabince). Po wykonaniu Hymnu Ukrainy tablicę poświęcono. „Sprawą życia Ołeksandra Konyskiego i jego żony Marii była walka o państwo ukraińskie. Dlatego nazywa się go pierwszym niepodległościowcem. Zarobione z działalności adwokackiej pieniądze wydawał na otwieranie ukraińskich szkół niedzielnych przy Bądźmy razem! PRENUMERATA—2021 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 74

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 61 hrywien 29 kopiejek.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 225 hrywien 96 kopiejek.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn